Binûn

Nûr Suresi — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقال الإمام أحمد أيضًا: حدثنا أبو كامل: حدثنا إبراهيم بن سعد، حدثنا ابن شهاب، عن سهل بن سعد، قال: جاء عُوَيْمر إلى عاصم بن عَدِيّ فقال: سَلْ رسول الله ﷺ: أرأيت رجلا وجد رجلا مع امرأته فقتله، أيقتل به أم كيف يصنع؟ فسأل عاصم رسول الله ﷺ، فعابَ رسولَ الله ﷺ المسائل. قال: فلقيه عُوَيمر فقال: ما صنعْتَ؟ قال: ما صنعت! إنك لم تأتني بخير؛ سألت رسول الله ﷺ فعاب المسائل فقال عُوَيمر: والله لآتين رسول الله ﷺ فَلأسألنه. فأتاه فوجده قد أنزل عليه فيهما. قال: فدعا بهما فَلاعَن بينهما. قال عُوَيمر: لئن انطلقتُ بها يا رسول الله لقد كذبت عليها. قال: ففارقها قبل أن يأمره رسول الله ﷺ فصارت سنة المتلاعنين، فقال رسول الله ﷺ: "أبصروها، فإن جاءت به أسحم أدعج العينين عظيم الأليتين، فلا أراه إلا قد صدق، وإن جاءت به أحيمر كأنه وَحَرَة فلا أراه إلا كاذبًا". فجاءت به على النعت المكروه.

İmam Ahmed yine şöyle demiştir: Bize Ebû Kâmil rivayet etti, bize İbrâhim b. Sa'd rivayet etti, bize İbn Şihâb, Sehl b. Sa'd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Uveymir, Âsım b. Adiy'e gelip: "Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sor: Bir adam karısıyla birlikte bir adam bulup onu öldürürse, onun yüzünden öldürülür mü (kısas edilir mi), yoksa nasıl davranır?" dedi. Âsım bunu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sordu; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu tür soruları ayıpladı. [Sehl] dedi ki: Uveymir, Âsım ile karşılaşıp: "Ne yaptın?" diye sordu. O: "Ne yapayım! Bana hayırlı bir şeyle gelmedin; Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sordum da bu tür soruları ayıpladı" dedi. Bunun üzerine Uveymir: "Vallahi ben bizzat Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gidip bunu mutlaka ona soracağım" dedi. Yanına vardı ve ikisi hakkında kendisine vahiy inmiş olduğunu gördü. [Sehl] dedi ki: Resûlullah onları çağırıp aralarında mülâane (lianlaşma) yaptırdı. Uveymir: "Ey Allah'ın Resûlü, şayet onu [nikâhımda] tutmaya devam edersem ona iftira etmiş olurum" dedi. [Sehl] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendisine emretmeden önce karısını boşadı; böylece bu, lianlaşanlar hakkında bir sünnet oldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kadını gözetleyin; eğer çocuğu siyah tenli, kara gözlü, iri kalçalı doğurursa, adamın doğru söylediğini düşünürüm. Yok eğer keler gibi kırmızımtırak doğurursa, adamın yalancı olduğunu düşünürüm" buyurdu. Kadın çocuğu hoşlanılmayan vasıf üzere doğurdu.

أخرجاه في الصحيحين وبقية الجماعة إلا الترمذي، من طرق، عن الزهري، به .

Her iki muhaddis (Buhârî ve Müslim) Sahîh'lerinde ve Tirmizî hariç cemaatin geri kalanı bunu Zührî'den naklen muhtelif yollarla tahric etmişlerdir .

وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا إسحاق بن الضيف، حدثنا النضر بن شُمَيْل، حدثنا يونس بن أبي إسحاق، عن أبيه، عن زيد بن يُثَيْع، عن حذيفة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ لأبي بكر: "لو رأيت مع أم رومان رجلا ما كنت فاعلا به؟ قال: كنت والله فاعلا به شرًا. قال: "فأنتَ يا عمر؟ ". قال: كنتُ والله فاعلا كنت أقول: لعن الله الأعجز، وإنه خبيث. قال: فنزلت: (وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلا أَنْفُسُهُمْ).

Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr dedi ki: Bize İshak b. ed-Dayf rivayet etti, bize Nadr b. Şümeyl rivayet etti, bize Yûnus b. Ebî İshak babasından, o Zeyd b. Yüsey'den, o Huzeyfe'den radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Bekir'e: "Ümmü Rûmân ile birlikte bir adam görseydin ona ne yapardın?" buyurdu. O: "Vallahi ona kötülük ederdim (cezasını verirdim)" dedi. "Ya sen ey Ömer?" buyurdu. O da: "Vallahi ben de yapardım ve: Allah en aciz olanına lanet etsin, o pek murdardır, derdim" dedi. [Huzeyfe] dedi ki: Bunun üzerine: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلا أَنْفُسُهُمْ} “Eşlerine zina isnadında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayanlara gelince...” ayeti indi.

ثم قال: لا نعلم أحدًا أسنده إلا النَّضر بن شُميْل، عن يونس بن أبي إسحاق، ثم رواه من حديث الثوري عن [أبي] أبي إسحاق، عن زيد بن يُثَيْع مرسلا فالله أعلم .

Sonra [Bezzâr] dedi ki: Bunu Nadr b. Şümeyl'in Yûnus b. Ebî İshak'tan rivayeti dışında müsned olarak rivayet eden birini bilmiyoruz. Daha sonra bunu Sevrî hadisinden, o [Ebû] Ebû İshak'tan, o Zeyd b. Yüsey'den mürsel olarak rivayet etti; en doğrusunu Allah bilir .

وقال الحافظ أبو يعلى: حدثنا مسلم بن أبي مسلم الجَرْمي، حدثنا مُخَلَّدُ بن الحسين، عن هشام، عن ابن سيرين، عن أنس بن مالك، ﵁، قال: لأول لعان كان في الإسلام أن شَرِيكَ بن سَحْمَاء قذَفه هلال بن أمية بامرأته، فرفعه إلى رسول الله ﷺ، فقال رسول الله ﷺ: "أربعة شهود وإلا فَحَدٌّ في ظهرك"، فقال: يا رسول الله، إن الله يعلم إني لصادق، ولينزلن الله عليك ما يبرئ به ظهري من الجلد. فأنزل الله آية اللعان: (وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلا أَنْفُسُهُمْ) إلى آخر الآية. قال: فدعاه النبي ﷺ فقال: "اشهد بالله إنك لمن الصادقين فيما رميتها به من الزنى" فشهد بذلك أربع

Hâfız Ebû Ya'lâ dedi ki: Bize Müslim b. Ebî Müslim el-Cermî rivayet etti, bize Muhalled b. el-Hüseyn rivayet etti, Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den, o Enes b. Mâlik'ten radıyallâhu anh rivayet etti; o şöyle dedi: İslam'da ilk mülâane (lanetleşme) şöyle oldu: Hilâl b. Ümeyye, karısıyla [zina ettiği isnadıyla] Şerîk b. Sahmâ'ya iftira attı ve meseleyi Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem taşıdı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «[Ya] dört şahit [getirirsin] ya da sırtına had cezası [vurulur]» buyurdu. Bunun üzerine [Hilâl]: "Ey Allah'ın Resûlü! Şüphesiz Allah benim doğru söylediğimi biliyor ve Allah sana sırtımı kırbaç cezasından temize çıkaracak olanı mutlaka indirecektir" dedi. Bunun üzerine Allah mülâane ayetini indirdi: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلا أَنْفُسُهُمْ} “Eşlerine zina isnadında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayan kimseler...” ayetin sonuna kadar. [Enes] dedi ki: Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırdı ve: «Ona isnat ettiğin zina hususunda kesinlikle doğru sözlülerden olduğuna dair Allah adına şahitlik et» buyurdu. O da bu şekilde dört

شهادات، ثم قال له في الخامسة: "ولعنة الله عليك إن كنتَ من الكاذبين فيما رميتها به من الزنى"، ففعل. ثم دعاها رسول الله ﷺ فقال: "قومي فاشهدي بالله إنه لمن الكاذبين فيما رماك به من الزنى". فشهدت بذلك أربع شهادات، ثم قال لها في الخامسة: "وغَضب الله عليك إن كان من الصادقين فيما رماك به من الزنى"، فقالت: فلما كانت الرابعة أو الخامسة سكتت سكتة، حتى ظنوا أنها ستعترف، ثم قالت: لا أفضح قومي سائر اليوم. فمضت على القول، ففرَّق رسول الله ﷺ بينهما، وقال: "انظروه، فإن جاءت به جَعْدًا حَمْشَ الساقين، فهو لشَرِيك بن سَحْماء، وإن جاءت به أبيض سبطا فَضيء العينين فهو لهلال بن أمية". فجاءت به آدَمَ جَعَدًا حَمْش الساقين، فقال رسول الله ﷺ: "لولا ما نزل فيهما من كتاب الله، لكان لي ولها شأن" .

şahitlik etti; sonra beşincisinde ona: "Eğer ona attığın zina isnadı hususunda yalancılardan isen Allah'ın laneti senin üzerine olsun [de]" buyurdu, o da bunu yaptı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kadını çağırdı ve: "Kalk, onun sana attığı zina isnadı hususunda kesinlikle yalancılardan olduğuna dair Allah adına şahitlik et" buyurdu. Kadın bu hususta dört defa şahitlik etti; sonra beşincisinde kadına: "Eğer o sana attığı zina isnadı hususunda doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabı senin üzerine olsun [de]" buyurdu. Kadın dördüncü veya beşincide öyle bir duraksadı ki itiraf edeceğini sandılar; sonra: "Günün geri kalanında kavmimi rezil etmem" dedi ve sözünü tamamladı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikisinin arasını ayırdı ve: "Çocuğa bakın; eğer kıvırcık saçlı, ince baldırları olan bir çocuk doğurursa o Şerîk b. Sahmâ'dandır. Şayet beyaz tenli, düz saçlı, fâdıyyu'l-ayneyn (gözleri açık/parlak) doğurursa o Hilâl b. Ümeyye'dendir" buyurdu. Kadın çocuğu esmer, kıvırcık saçlı ve ince baldırlı doğurdu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İkisi hakkında Allah'ın Kitabı'ndan inen hüküm olmasaydı, benimle onun arasında görülecek bir hesap olurdu" buyurdu .

{إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١)}

{إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١)} “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur. Bunu kendiniz için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır. Onlardan her bir kimseye kazandığı günahtan [bir pay] vardır. Onlardan [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır.”

هذه العشر الآيات كلها نزلت في شأن عائشة أم المؤمنين، ﵂، حين رماها أهل الإفك والبهتان من المنافقين بما قالوه من الكذب البحت والفرية التي غار الله تعالى لها ولنبيه، صلوات الله وسلامه عليه، فأنزل [الله ﷿] براءتها صيانة لعرض الرسول، عليه أفضل الصلاة والسلام فقال: (إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ عُصْبَةٌ) أي: جماعة منكم، يعني: ما هو واحد ولا اثنان بل جماعة، فكان المقدَّم في هذه اللعنة عبد الله بن أبي بن سلول رأس المنافقين، فإنه كان يجمعه ويستوشيه، حتى دخل ذلك في أذهان بعض المسلمين، فتكلموا به، وَجوّزه آخرون منهم، وبقي الأمر كذلك قريبًا من شهر، حتى نزل القرآن، وسياق ذلك في الأحاديث الصحيحة.

Bu on ayetin tamamı, iftira ve bühtan ehli münafıkların katıksız bir yalan ve uydurma sözlerle kendisine iftira attıkları vakit, müminlerin annesi Âişe radıyallâhu anhâ hakkında inmiştir. Yüce Allah onun için ve Nebîsi —salât ve selâm onun üzerine olsun— için gayret göstermiş , Resûl'ün —en üstün salât ve selâm onun üzerine olsun— ırzını korumak için [Allah celle ve alâ] onun masumiyetini indirip şöyle buyurmuştur: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ عُصْبَةٌ} yani: İçinizden bir topluluktur; yani bir veya iki kişi değil, bilakis bir topluluktur. Bu lanetli işte başı çeken ise münafıkların elebaşı Abdullah b. Übey b. Selûl idi. Zira o bu iftirayı derleyip toparlıyor, süsleyip yayıyor, nihayet bu durum bazı Müslümanların da zihnine giriyor, bundan konuşuyorlar, diğer bazıları da bunu mümkün görüyordu. Bu durum, Kur'an inene kadar yaklaşık bir ay boyunca böyle devam etti. Bunun tafsilatı sahih hadislerde yer almaktadır.

وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، حدثنا مَعْمَر، عن الزهري قال: أخبرني سعيد بن المسَيَّب، وعُرْوَة بن الزبير، وعلقمة بن وقاص، وعُبَيد الله بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، عن حديث عائشة زوج النبي ﷺ، حين قال لها أهل الإفك ما قالوا، فبرأها الله، وكلّهم قد حدثني بطائفة من حديثها، وبعضهم كان أوعى لحديثها من بعض وأثبت اقتصاصًا، وقد وعيت عن كل واحد منهم الحديث الذي حدثني، وبعض حديثهم يصدق بعضًا: ذكروا أن عائشة زوج النبي ﷺ قالت: كان رسول الله ﷺ إذا أراد أن يخرج سَفَرًا أقرع بين نسائه، فأيتهن خرج سهمها خرج بها رسول الله ﷺ معه، قالت عائشة: فأقرع بيننا في غزوة غزاها، فخرج فيها سهمي، وخرجت مع رسول الله ﷺ، وذلك بعدما أنزل الحجابُ، فأنا أحْمَل في هَودَجي وأنزل فيه مسيرنا، حتى إذا فرغ رسول الله ﷺ من غَزْوه وقفل ودنونا من المدينة، آذن ليلة بالرحيل، فقمت حين آذنوا بالرحيل، فمشيت حتى جاوزت الجيش، فلما قضيت شأني أقبلت إلى الرحل فلمست صدري، فإذا عقْد من جَزْع ظَفار قد انقطع، فرجعت فالتمست عقدي، فحَبَسني ابتغاؤه. وأقبل الرهط الذين كانوا يرحلون بي فحملوا هودجي فرحلوه على بعيري الذي كنت أركب -وهم يحسبون أني فيه -قالت: وكان النساء إذ ذاك خفافا لم يُهَلَبْهُنَّ ولم يغشهن اللحمُ، إنما يأكلن العُلقْة من الطعام. فلم يستنكر القوم ثقل الهودج حين رحلوه ورفعوه، وكنت جارية حديثة السن، فبعثوا الجمل وساروا،

İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, bize Ma'mer, Zührî'den rivayet etti, o şöyle dedi: Bana Saîd b. el-Müseyyeb, Urve b. ez-Zübeyr, Alkame b. Vakkâs ve Ubeydullâh b. Abdillâh b. Utbe b. Mes'ûd, iftira ehli söyleyeceklerini söyledikleri ve Allah'ın da kendisini temize çıkardığı vakit Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Âişe'nin hadisinden rivayet ettiler. Onların hepsi bana onun hadisinden bir kısmını rivayet etti; bazısı onun hadisini diğer bazısından daha iyi kavramış ve aktarımı daha sağlamdı. Ben de onların her birinden bana rivayet ettiği hadisi belledim. Onların rivayetlerinin bir kısmı diğer kısmını doğrulamaktadır: Onlar, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in eşi Âişe'nin şöyle dediğini zikrettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir sefere çıkmak istediğinde hanımları arasında kura çekerdi; hangisinin oku (kurası) çıkarsa, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onunla birlikte çıkardı. Âişe dedi ki: Çıktığı bir gazvede aramızda kura çekti ve benim kuram çıktı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte çıktım. Bu, hicab (tesettür) [ayeti] indirildikten sonra idi. Yolculuğumuz boyunca hevdicimin içinde taşınıyor ve onun içinde konaklatılıyordum. Nihayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gazvesini tamamlayıp geri döndüğünde ve Medine'ye yaklaştığımızda bir gece hareket edileceğini bildirdi. Hareket edileceğini bildirdiklerinde kalktım ve ordunun bulunduğu yeri geçene kadar yürüdüm. İhtiyacımı giderince binek takımımın bulunduğu yere yöneldim, göğsüme dokununca bir de baktım ki Zafâr boncuğundan yapılma gerdanlığım kopmuş. Bunun üzerine geri dönüp gerdanlığımı aradım; onu aramam beni alıkoydu. Beni bindirip indiren topluluk gelerek hevdicimi yüklenip beni üzerinde bindiğim devemin üstüne bağladılar; onlar benim onun içinde olduğumu sanıyorlardı. —Âişe dedi ki: O dönemde kadınlar hafif idiler, ağırlaşmamışlardı ve onları et bağlamamıştı (şişman değillerdi); sadece bir lokmacık yemek yerlerdi.— Bu yüzden topluluk hevdici bağlayıp kaldırdıklarında ağırlığını yadırgamadılar. Ben de yaşı küçük genç bir kız idim. Deveyi kaldırıp yürüdüler,

ووجدت عقدي بعدما استمر الجيش، فجئت منازلهم وليس بها داع ولا مجيب، فتيممت منزلي الذي كنت فيه، وظننت أن القوم سيفقدوني فيرجعون إليّ. فبينا أنا جالسة في منزلي، غلبتني عيني فنمت -وكان صفوان بن المعطل السلمي ثم الذّكْوَانَي قد عَرَس من وراء الجيش -فادّلج فأصبح عند منزلي، فرأى سواد إنسان نائم، فأتاني فعرفني حين رآني. وقد كان يراني قبل أن يُضْرَب عليّ الحجاب، فاستيقظت باسترجاعه حين عرفني، فخَمَّرت وجهي بجلبابي، والله ما كلمني كلمة، ولا سمعت منه كلمة غيرَ استرجاعه، حتى أناخ راحلته، فَوْطئ على يَدها فركبتُها، فانطلق يقود بي الراحلة حتى أتينا الجيش بعدما نزلوا مُوغرين في نحر الظهيرة. فهلك من هلك في شأني، وكان الذي تولى كِبْره عبد الله بن أبي بن سلول. فَقَدمتُ المدينة فاشتكيت حين قدمنا شهرا، والناس يُفيضُون في قول أهل الإفك، ولا أشعر بشيء من ذلك، وهو يَريبني في وجعي أني لا أعرف من رسول الله ﷺ اللُّطْف الذي كنت أرى منه حين أشتكي، إنما يدخل رسول الله ﷺ فيسلم، ثم يقول: " كيف تِيكُم؟ " فذلك يَرِيبني ولا أشعر بالشر، حتى خرجت بعدما نَقِهْت وخَرَجَت معي أم مِسطْح قبل المناصع -وهو مُتَبَرَّزُنا -ولا نخرج إلا ليلا إلى ليل، وذلك قبل أن نَتَّخذَ الكُنُف قريبا من بيوتنا، وأمرنا أمر العرب الأول في التنزه، وكنا نتأذى بالكُنُف أن نتخذها في بيوتنا. فانطلقت أنا وأم مسْطَح -وهي ابنة أبي رُهْم بن المطلب بن عبد مناف، وأمها ابنة صخر بن عامر، خالة أبي بكر الصديق، وابنها مسْطَح بن أثاثة بن عَبَّاد بن المطلب -فأقبلت أنا وابنة أبي رهم قِبَلَ بيتي حين فرغنا من شأننا، فعثرت أم مسْطح في مِرْطها فقالت: "تَعس مسْطح". فقلت لها: بئسما قلت، تسبين رجلا [قد] شهد بدرا؟ قالت: أي هَنْتاه، ألم تسمعي ما قال؟ قلت: وماذا قال؟ فأخبرتني بقول أهل الإفك، فازددتُ مرضًا إلى مرضي. فلما رجعتُ إلى بيتي دخل علي رسول الله ﷺ فسلم، ثم قال: "كيف تِيكُم؟ " قلت: أتأذن لي أن آتي أبويّ؟ -قالت: وأنا حينئذ أريد أن أتيقن الخبر من قبَلهما -فأذنَ لي رسول الله ﷺ، فجئت أبوي فقلت لأمي: يا أمَّتاه، ما يتحدث الناس؟ فقالت: أيْ بُنَية هَوِّني عليك، فوالله لقلما كانت امرأة قَطّ وضيئة، عند رجل يحبها، ولها ضرائر إلا أكثرن عليها. قالت: فقلتُ: سبحان الله أوقد تحدث الناس بهذا؟ قالت: فبكيت تلك الليلة حتى أصبحت، لا يرقأ لي دمع ولا أكتحل بنوم، ثم أصبحت أبكي. فدعا رسول الله ﷺ عَلِيّا وأسامة بن زيد حين استلبث الوحيُ، يستشيرهما في فراق أهله، قالت: فأما أسامة بن زيد فأشار على رسول الله ﷺ بالذي يعلم من براءة أهله، وبالذي يعلم في نفسه له من الود، فقال: يا رسول الله، هم أهلك، ولا نعلم إلا خيرا. وأما علي بن أبي طالب فقال: لم يُضيق الله عليك، والنساء سواها كثير، وإن تسأل الجارية تصدُقك الخبر. قالت: فدعا رسول الله ﷺ بَريرة، فقال: "أيْ بَرِيرة، هل رأيت من شيء يَريبك من عائشة؟ " فقالت له بريرة: والذي بعثك بالحق إنْ رأيت عليها أمرا قَطّ أغمصُه عليها، أكثر من أنها جارية حديثة السن، تنام عن عجين أهلها، فتأتي الداجن فتأكله، فقام رسول الله ﷺ فاستعذر من عبد الله بن أبي بن سَلُول. قالت: فقال رسول الله ﷺ وهو على المنبر: "يا معشر المسلمين مَنْ يعذرني من رجل قد بلغني أذاه في أهل بيتي، فوالله ما علمت على أهلي إلا خيرًا، ولقد ذكروا رجلا ما علمت عليه إلا خيرًا،

Ordu hareket edip gittikten sonra kolyemi buldum ve onların konakladıkları yerlere geldim; fakat orada ne bir çağıran ne de bir cevap veren vardı. Bunun üzerine [daha önce] bulunduğum konak yerime yöneldim ve insanların beni kaybedince bana geri döneceklerini zannettim. Ben konak yerimde otururken gözlerim bana galebe çaldı ve uyuyakaldım. —Safvân b. el-Muattal es-Sülemî sonra ez-Zekvânî ordunun arkasından gecenin son kısmında mola verip istirahat etmişti—, geceleyin yola koyulup sabahleyin benim bulunduğum konak yerine ulaştı ve uyuyan bir insanın karaltısını gördü. Yanıma gelip beni gördüğü anda tanıdı. Zira örtünme emri bana farz kılınmadan önce beni görürdü. Beni tanıdığı sırada istircâ etmesiyle (istircâ: 'İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn' demesiyle) uyandım ve cilbabımla yüzümü örttüm. Vallahi bana tek bir kelime konuşmadı ve istircâ etmesinden başka kendisinden tek bir kelime dahi işitmedim. Nihayet devesini ıhtırdı, ön ayağına bastı ve ben de bindim. Öğlenin sıcağında konaklamış vaziyetteyken orduya varıncaya kadar beni taşıyan deveyi önden çekerek yürüdü. Benim hakkımda helak olan [iftiracılar] helak oldu; bu işin elebaşılığını üstlenen kimse ise Abdullah b. Übey b. Selûl idi. Medine'ye geldik ve geldiğimiz andan itibaren bir ay boyunca rahatsızlanıp yattım. İnsanlar ise iftira ehlinin sözünü durmaksızın konuşup yayıyorlardı; ben ise bunlardan hiçbir şeyin farkında değildim. Ancak rahatsızlığım esnasında beni şüpheye düşüren şey, Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem daha önce rahatsızlandığım vakitlerde gördüğüm o lütuf ve şefkati göremememdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem içeri giriyor, selam veriyor, ardından: «Bu [hastanız] nasıl?» diyordu. Bu durum beni şüpheye sevk ediyor, ancak yine de ortadaki kötülüğün farkına varamıyordum. Nihayet hastalığım hafifleyip iyileşmeye yüz tuttuğumda, Menâsı' tarafına —ki orası bizim tuvalet ihtiyacımızı giderdiğimiz yerdi— çıktım; benimle beraber Ümmü Mıstah da çıktı. Biz ancak geceden geceye [dışarı] çıkardık; bu da evlerimizin yakınına helalar yapmamızdan önceydi. Bizim durumumuz, tuvalet ihtiyacını giderme hususunda ilk Arapların durumu gibiydi ve evlerimizin içine helalar yapmaktan rahatsızlık duyardık. Ben ve Ümmü Mıstah —ki kendisi Ebû Ruhm b. el-Muttalib b. Abdimenâf'ın kızıdır; annesi ise Ebû Bekir es-Sıddîk'ın teyzesi olan Sahr b. Âmir'in kızıdır; oğlu da Mıstah b. Üsâse b. Abbâd b. el-Muttalib'dir— yola çıktık. İhtiyacımızı giderip bitirdiğimizde ben ve Ebû Ruhm'un kızı evime doğru yöneldik. Derken Ümmü Mıstah abasına basarak tökezledi ve: «Mıstah kahrolsun!» dedi. Ben de ona: «Ne kötü bir söz söyledin! Bedir'e katılmış [olan] bir adama mı sövüyorsun?» dedim. Dedi ki: «Ey kadıncağız! Onun ne söylediğini duymadın mı?» Ben: «O ne dedi ki?» deyince, iftira ehlinin sözlerini bana haber verdi; bunun üzerine hastalığımın üzerine bir hastalık daha eklendi. Evime döndüğümde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi, selam verdi ve sonra: «Bu [hastanız] nasıl?» buyurdu. Ben: «Anne ve babamın yanına gitmeme izin verir misiniz?» dedim. —[Âişe] dedi ki: Ben o esnada haberi onların tarafından kesin olarak öğrenmek istiyordum.— Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana izin verdi. Ben de anne ve babamın yanına gelip anneme: «Ey anneciğim! İnsanlar ne konuşuyor?» dedim. Annem: «Ey kızcağızım! Kendini üzme, rahat ol. Vallahi, bir erkeğin yanında sevilen ve kendisinin kumaları bulunan güzel bir kadın pek azdır ki kumaları onun aleyhinde dedikoduyu çoğaltmış olmasın» dedi. [Âişe] dedi ki: Ben de: «Sübhânallâh! İnsanlar gerçekten bunu mu konuşuyor?» dedim. [Âişe] dedi ki: O gece sabaha kadar ağladım; ne gözyaşım dindi ne de gözüme uyku girdi, sonra sabahleyin yine ağlamaya devam ettim. Vahiy gecikince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ailesinden ayrılma hususunda kendileriyle istişare etmek üzere Ali'yi ve Üsâme b. Zeyd'i çağırdı. [Âişe] dedi ki: Üsâme b. Zeyd'e gelince; o, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ailesinin suçsuzluğuna dair bildiği şeyle ve kendi içinden ona karşı beslediği sevgiyle işaret ederek: «Ey Allah'ın Resûlü! Onlar senin ailendir ve biz onlar hakkında hayırdan başka bir şey bilmiyoruz» dedi. Ali b. Ebî Tâlib ise: «Allah sana darlık vermemiştir; ondan başka kadın çoktur. Hizmetçi kıza sorarsan sana gerçeği söyler» dedi. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Berîre'yi çağırdı ve: «Ey Berîre! Âişe'den seni şüpheye düşürecek herhangi bir şey gördün mü?» buyurdu. Berîre ona: «Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, kendisinde ayıplayabileceğim hiçbir şey görmedim; en fazla o henüz yaşça küçük genç bir kızdır, ailesinin hamurunu bırakıp uyur da evcil koyun gelip onu yer» dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ayağa kalktı ve Abdullah b. Übey b. Selûl'e karşı [müslümanlardan] anlayış ve mazeret istedi. [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem minberin üzerindeyken şöyle buyurdu: «Ey Müslümanlar topluluğu! Eziyeti aileme kadar ulaşan bir adama karşı bana kim hak verir (bana kim yardım eder)? Vallahi ben ailem hakkında hayırdan başka bir şey bilmiş değilim. Bir adamı da zikrettiler ki, onun hakkında da hayırdan başka bir şey bilmiş değilim;

وما كان يدخل على أهلي إلا معي". فقام سعد بن معاذ الأنصاري فقال: أنا أعذرك منه يا رسول الله، إن كان من الأوس ضربنا عنقه، وإن كان من إخواننا من الخزرج، أمرتنا ففعلنا أمرك. قالت: فقام سعد بن عبادة -وهو سيد الخزرج، وكان رجلا صالحا، ولكن احتملته الحمية -فقال لسعد بن معاذ: لعمر الله لا تقتله ولا تقدر على قتله. فقام أُسَيد بن حُضير _ وهو ابن عم سعد بن معاذ -فقال لسعد بن عبادة: كذبت! لعمر الله لنقتلنه، فإنك منافق تجادل عن المنافقين. فتثاور الحيان الأوس والخزرج حتى هَمّوا أن يقتتلوا، ورسول الله ﷺ [قائم على المنبر. فلم يزل رسول الله ﷺ] يُخَفّضهم حتى سكتوا وسكت رسول الله ﷺ، قالت: وبكيت يومي ذلك، لا يرقأ لي دمع، ولا أكتحل بنوم، وأبواي يظنان أن البكاء فالق كبدي. قالت: فبينما هما جالسان عندي وأنا أبكي، استأذَنَت عليَّ امرأة من الأنصار، فأذنتُ لها، فجلست تبكي معي، فبينا نحن على ذلك إذ دخل علينا رسول الله ﷺ فسلم ثم جلس -قالت: ولم يجلس عندي منذ قيل [لي] ما قيل، وقد لبث شهرًا لا يُوحَى إليه في شأني شيء -قالت: فتشهد رسول الله ﷺ حين جلس، ثم قال: أما بعد يا عائشة، فإنه قد بلغني عنك كذا وكذا، فإن كنت بريئة فسيبرئك الله، وإن كنت ألْمَمْت بذنب فاستغفري الله ثم توبي إليه، فإن العبد إذا اعترف بذنب ثم تاب، تاب الله عليه. قالت: فلما قضى رسول الله ﷺ مقالته قَلَص دمعي حتى ما أحس منه قطرة، فقلت لأبي: أجب عني رسول الله ﷺ. فقال: والله ما أدري ما أقول للرسول. فقلت لأمي: أجيبي عني رسول الله. فقالت: والله ما أدري ما أقول لرسول الله. قالت: فقلت -وأنا جارية حديثة السن، لا أحفظ كثيرا من القرآن -: [إني] والله لقد عرفت أنكم قد سمعتم بهذا، حتى استقر في أنفسكم وصدقتم به، ولَئَن قلت لكم إني بريئة -والله يعلم أني بريئة -لا تصدقوني [بذلك. ولئن اعترفت لكم بأمر والله ﷿ يعلم أني بريئة تصدقوني]، وإني والله ما أجد لي ولكم مثلا إلا كما قال أبو يوسف: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [يوسف: ١٨]. قالت: ثم تحولت فاضطجعت على فراشي، قالت: وأنا والله حينئذ أعلم أني بريئة، وأن الله مُبَرِّئي ببراءتي، ولكن والله ما كنت أظن أن ينزل في شأني وحي يتلى، ولشأني كان أحقرَ في نفسي من أن يتكلم الله فِيَّ بأمر يُتلى. ولكن كنت أرجو أن يرى رسول الله ﷺ في النوم رؤْيا يبرّئني الله بها. قالت: فوالله ما رام رسول الله ﷺ من مجلسه، ولا خرج من أهل البيت أحد، حتى أنزل الله على نبيه، فأخذه ما كان يأخذه من البرحاء عند الوحي، حتى إنه لينحدر منه مثل الجُمَان من العرق في اليوم الشاتي، من ثِقَل القول الذي أنزل عليه. قالت: فلما سُرّيَ عن رسول الله ﷺ وهو يضحك، كان أول كلمة تكلم بها أن قال: "أبشري يا عائشة، أما الله فقد بَرّأك. فقالت لي أمي: قومي إليه. فقلت: والله لا أقوم إليه ولا أحمد إلا الله ﷿، هو الذي أنزل براءتي وأنزل الله ﷿: (إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ) عشر آيات. فأنزل الله هذه الآيات في براءتي قالت: فقال أبو بكر، ﵁ -وكان ينفق على مسطح لقرابته منه وفقره -: والله لا أنفق عليه شيئًا أبدا بعد الذي قال لعائشة. فأنزل الله عز

ve ailemin yanına ancak benimle birlikte girerdi." Bunun üzerine Sa'd b. Muâz el-Ensârî kalkıp şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Onun hakkından gelerek senin gönlünü ben ferahlatırım; eğer Evs kabilesinden ise boynunu vururuz, yok eğer Hazrec'den kardeşlerimizden ise bize emredersin, biz de emrini yerine getiririz." [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine Hazrec'in efendisi olan Sa'd b. Ubâde ayağa kalktı; o salih bir kimseydi fakat kabile taassubu onu öfkelendirmişti. Sa'd b. Muâz'a: "Allah'ın ömrüne yemin olsun ki onu öldüremezsin ve onu öldürmeye de gücün yetmez!" dedi. Bunun üzerine Sa'd b. Muâz'ın amcasının oğlu Üseyd b. Hudayr kalkıp Sa'd b. Ubâde'ye: "Yalan söyledin! Allah'ın ömrüne yemin olsun ki onu mutlaka öldüreceğiz. Sen منافق'sin (münafıksın), münafıkları savunuyorsun!" dedi. Bunun üzerine iki kabile olan Evs ve Hazrec galeyana geldi, öyle ki birbirleriyle savaşmaya yeltendiler. Bu esnada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [minberde ayakta duruyordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] onlar susuncaya kadar kendilerini yatıştırmaya devam etti; nihayet sustular, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de sustu. [Âişe] dedi ki: O gün boyunca gözyaşım dinmeksizin ve gözüme uyku girmeksizin ağladım; öyle ki anne babam ağlamaktan ciğerimin parçalanacağını sanıyorlardı. [Âişe] dedi ki: Onlar yanımda otururken ve ben ağlarken Ensâr'dan bir kadın yanıma girmek için izin istedi. Ona izin verdim, o da oturup benimle birlikte ağlamaya başladı. Biz bu hâldeyken ansızın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi, selam verdi ve oturdu. —[Âişe] dedi ki: [Hakkımda] o sözler söylendiğinden beri yanımda hiç oturmamıştı; nitekim bir ay boyunca hakkımda kendisine hiçbir vahiy gelmemişti.— [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğu sırada kelime-i şehadet getirdi, sonra şöyle buyurdu: "İmdi, ey Âişe! Bana senin hakkında şöyle şöyle sözler ulaştı. Şayet sen suçsuzsan Allah seni mutlaka temize çıkaracaktır; yok eğer bir günaha bulaştıysan Allah'tan bağışlanma dile ve O'na tövbe et. Zira kul günahını itiraf edip tövbe ederse, Allah da onun tövbesini kabul eder." [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sözünü bitirince gözyaşım tamamen çekildi, öyle ki tek bir damlasını dahi hissetmez oldum. Babama: "Benim adıma Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem cevap ver!" dedim. O: "Vallahi Resûlullah'a ne diyeceğimi bilemiyorum" dedi. Anneme: "Benim adıma Resûlullah'a cevap ver!" dedim. O da: "Vallahi Resûlullah'a ne diyeceğimi bilemiyorum" dedi. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine ben —yaşı küçük ve Kur'an'dan pek fazla ezberi olmayan genç bir kız olduğum hâlde— şöyle dedim: "[Şüphesiz] vallahi biliyorum ki siz bunu işittiniz, öyle ki bu içinize yerleşti ve buna inandınız. Şayet size suçsuz olduğumu söylesem —ki Allah suçsuz olduğumu bilmektedir— [buna] inanmazsınız. [Fakat Allah azze ve celle suçsuz olduğumu bildiği hâlde bir şeyi itiraf etsem bana inanırsınız.] Vallahi benimle sizin için, Yûsuf'un babasının dediğinden başkasını örnek bulamıyorum: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [Yûsuf: 18] “Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Sizin bu anlattıklarınıza karşı yardımı istenecek olan ancak Allah'tır." [Âişe] dedi ki: Sonra dönüp yatağıma uzandım. [Âişe] dedi ki: Vallahi ben o sırada suçsuz olduğumu ve Allah'ın beni bu suçsuzluğum sebebiyle temize çıkaracağını kesinlikle biliyordum. Fakat vallahi hakkımda okunacak bir vahiy indirileceğini hiç zannetmezdim; çünkü benim durumum, Allah'ın hakkımda okunacak bir kelam indirmesine nazaran kendi gözümde çok daha önemsizdi. Ancak Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem uykusunda Allah'ın beni temize çıkaracağı bir rüya görmesini umuyordum. [Âişe] dedi ki: Vallahi ne Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğu yerden ayrıldı ne de ev halkından biri dışarı çıktı ki Allah Peygamberi'ne vahyini indirdi. Vahiy anında kendisini saran o şiddetli hâl onu bürüdü; öyle ki kendisine indirilen sözün ağırlığından dolayı, kış gününde bile inci gibi ter taneleri üzerinden dökülüyordu. [Âişe] dedi ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem üzerinden bu hâl kalkıp tebessüm ettiği sırada söylediği ilk söz şu oldu: "Müjde ey Âişe! Allah'a gelince, O seni temize çıkardı." Annem bana: "Ona doğru kalk!" dedi. Ben de: "Vallahi ne ona doğru kalkarım ne de Allah azze ve celle'den başkasına hamdederim; benim beraatimi indiren O'dur" dedim. Allah azze ve celle: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “O ağır iftirayı uyduranlar, içinizden bir gruptur...” ayetinden itibaren on ayeti indirdi. Allah bu ayetleri benim beraatim hususunda indirdi. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine —akrabalığı ve fakirliği sebebiyle Mıstah'ın nafakasını karşılamakta olan— Ebû Bekir radıyallâhu anh: "Âişe hakkında söylediklerinden sonra artık ona ebediyen hiçbir nafaka vermeyeceğim!" dedi. Bunun üzerine Allah Azze...

وجل: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} إلى قوله {أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ} [النور: ٢٢] فقال أبو بكر : والله إني لأحب أن يغفر الله لي، فَرجّع إلى مِسْطَح النفقة التي كان ينفق عليه. وقال: لا أنزعها منه أبدًا.

ve Celle: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} “İçinizden fazilet ve servet sahibi olanlar yemin etmesinler...” ayetinden {أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ} [en-Nûr: 22] “...Allah'ın sizi bağışlamasını arzu etmez misiniz?” kavline kadar indirdi. Bunun üzerine Ebû Bekir : "Vallahi ben Allah'ın beni bağışlamasını elbette arzu ederim" dedi ve Mıstah'a daha önce vermekte olduğu nafakayı tekrar bağladı. Ve: "Bunu ondan asla kesmem" dedi.

قالت عائشة: وكان رسول الله ﷺ سأل زينبَ بنت جحش -زوجَ النبي ﷺ، عن أمري: يا زينب، ما علمت، أوما رأيت [أوما بلغك] ؟ فقالت يا رسول الله، أحمي سمعي وبصري، والله ما علمتُ إلا خيرًا. قالت عائشة: وهي التي كانت تُسَاميني من أزواج النبي ﷺ ، فعصمها الله تعالى بالورع. وطَفِقَت أختها حَمنة بنت جحش تحارب لها، فهلكت فيمن هلك.

Âişe dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem benim durumumu Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem hanımı Zeynep bint Cahş'a da sormuş ve: "Ey Zeynep, ne bildin yahut ne gördün [yahut sana ne ulaştı] ?" demişti. O da: "Ey Allah'ın Resûlü, kulağımı ve gözümü [yalandan] korurum; vallahi hayırdan başka bir şey bilmiş değilim" dedi. Âişe dedi ki: Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları arasından benimle yarışan o idi ; ancak Allah Teâlâ onu takvası ile korudu. Kız kardeşi Hamne bint Cahş ise onun namına mücadeleye girişti de helak olanların içinde helak oldu.

قال ابن شهاب: فهذا ما انتهى إلينا من أمر هؤلاء الرهط.

İbn Şihâb dedi ki: Bu topluluğun durumuna dair bize ulaşan bilgi işte bundan ibarettir.

أخرجه البخاري ومسلم في صحيحيهما، من حديث الزهري . وهكذا رواه ابن إسحاق، عن الزهري كذلك، قال: وحدثني يحيى بن عباد بن عبد الله بن الزبير، عن أبيه، عن عائشة. وحدثني عبد الله بن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم الأنصاري، عن عمرة، عن عائشة بنحو ما تقدم، والله أعلم .

Bunu Buhârî ve Müslim, Sahîh'lerinde Zührî hadisinden tahric etmişlerdir . İbn İshak da Zührî'den bu şekilde rivayet etmiş ve şöyle demiştir: Bana Yahyâ b. Abbâd b. Abdillâh b. ez-Zübeyr babasından, o Âişe'den rivayet etti. Bana Abdullah b. Ebî Bekr b. Muhammed b. Amr b. Hazm el-Ensârî, Amre'den, o Âişe'den yukarıda geçen rivayetin benzerini nakletti; en doğrusunu Allah bilir .

ثم قال البخاري: وقال أبو أسامة، عن هشام بن عُرْوة قال: أخبَرَني أبي، عن عائشة ﵂، قالت: لما ذُكرَ من شأني الذي ذُكر وما عَلمتُ به، قام رسولُ الله ﷺ فيَّ خطيبا، فتشهد فَحَمِدَ الله وأثنى عليه بما هو أهله، ثم قال: "أما بعد، أشيروا عَلَيّ في أناس أبَنُوا أهلي، وَايمُ الله ما علمت على أهلي من سوء، وأبَنُوهم بمَن والله ما علمتُ عليه من سوء قطّ، ولا يدخل بيتي قط إلا وأنا حاضر، ولا غبت في سفر إلا غاب معي". فقام سعد بن معاذ الأنصاري فقال: ائذن يا رسول الله أن نضرب أعناقهم، فقام رجل من الخزرج -وكانت أمّ حسان [بن ثابت] من رهط ذلك الرجل -فقال: كذبت، أما والله لو كانوا من الأوس ما أحببتَ أن تُضرب أعناقهم. حتى كاد أن يكون بين الأوس والخزرج شَرٌّ في المسجد، وما عَلمتُ. فلما كان مساء ذلك اليوم، خرجت لبعض حاجتي ومعي أم مسطح، فعَثَرتْ فقالت: تَعس مسطح، فقلت: أيْ أمّ، أتسبين ابنك؟ وسكتت، ثم عَثَرت الثانية فقالت: تَعس مسطح. فقلت لها: أيْ أمّ، تسبين ابنك؟ ثم عَثَرت الثالثة فقالت: تَعس مسْطح. فانتهرتها فقالت: والله ما أسبه إلا فيك، فقلت: في أيّ شأني؟ قالت: فَبَقَرت لي الحديث. فقلت: وقد كان هذا؟ قالت: نعم والله. فرجعتُ إلى بيتي كأن الذي خرجت له لا أجد منه قليلا ولا كثيرًا، ووُعكت، وقلت لرسول الله ﷺ: أرسلني إلى بيت أبي. فأرسل معي الغلام، فدخلتُ الدار، فوجدت أم رومان في السّفل، وأبا بكر فوق البيت يقرأ، فقالت [لي] أمي: ما جاء بك يا بنية؟ فأخبرتها، وذكرتُ لها الحديث، وإذا هو لم يبلغ منها مثل ما بلغ مني، [فقالت: يا بنية، خَفِّضي عليك الشأن؛ فإنه -والله -لَقَلَّما كانت امرأة

Daha sonra Buhârî şöyle dedi: Ebû Üsâme, Hişâm b. Urve'den nakletti; o dedi ki: Bana babam, Âişe radıyallâhu anhâ'dan [şöyle] haber verdi: Hakkımda söylenen o sözler söylenip de henüz bundan haberim yokken, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem benim durumum hakkında hitap etmek üzere kalktı; kelime-i şehadet getirdi, Allah'a layık olduğu şekilde hamd ve senâda bulundu, sonra şöyle buyurdu: «Emmâ ba‘d (Bundan sonra); aileme iftira atan kimseler hakkında bana bir fikir verin! Allah'a yemin olsun ki ben ailem hakkında hiçbir kötülük bilmiş değilim; üstelik onlar ailemi öyle bir kimseyle itham ettiler ki Allah'a yemin ederim ben onun hakkında da asla bir kötülük bilmiş değilim. O, ben bulunmadıkça evime asla girmez ve ben bir sefere çıkmadıkça o da sefere çıkmazdı.» Bunun üzerine Sa‘d b. Muâz el-Ensârî kalkıp: "İzin ver ey Allah'ın Resûlü, onların boyunlarını vuralım!" dedi. Derken Hazrec'den bir adam kalktı -ki Hassân [b. Sâbit]'in annesi o adamın kabilesindendi- ve şöyle dedi: "Yalan söyledin! Vallahi onlar Evs'ten olsaydı boyunlarının vurulmasını istemezdin." Hatta mescitte Evs ile Hazrec arasında neredeyse bir kavga çıkacaktı ve benim bundan haberim yoktu. O günün akşamı olunca ihtiyacımı gidermek için dışarı çıktım, yanımda da Ümmü Mıstah vardı. Ayağı takılıp tökezledi ve: "Kahrolası Mıstah!" dedi. Ben: "Anneciğim, oğluna sövüyor musun?" dedim. O sustu, sonra ikinci kez ayağı takıldı ve: "Kahrolası Mıstah!" dedi. Ben yine ona: "Anneciğim, oğluna sövüyor musun?" dedim. Sonra üçüncü kez ayağı takıldı ve: "Kahrolası Mıstah!" dedi. Bunun üzerine onu azarladım; o da: "Vallahi ona ancak senin yüzünden sövüyorum!" dedi. Ben: "Benim hangi meselem yüzünden?" dedim. [Âişe] dedi ki: Bunun üzerine hadiseyi bana etraflıca anlattı. Ben: "Gerçekten böyle bir şey oldu mu?" dedim. "Evet, vallahi!" dedi. Bunun üzerine evime öyle bir halde döndüm ki ihtiyacım olan şeyin azını da çoğunu da hissetmiyordum. Hastalandım ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Beni babamın evine gönder" dedim. Yanıma bir hizmetçi katarak beni gönderdi. Eve girdiğimde Ümmü Rûmân'ı alt katta, Ebû Bekir'i ise evin üst katında [Kur'an] okurken buldum. Annem [bana]: "Kızcağızım, seni buraya ne getirdi?" dedi. Ben de ona durumu haber verdim ve o sözleri anlattım; bir de baktım ki bu haber bana dokunduğu gibi ona dokunmamış. [Annem şöyle dedi: "Kızcağızım, bu işi büyütme, kendini üzme; zira vallahi bir kadın...

حسناء، عند رجل يحبها، لها ضرائر إلا حَسَدنها، وقيل فيها وإذا هو لم يبلغ منها ما بلغ مني، فقلت: وقد عَلِم به أبي؟ قالت: نعم. قلت: ورسولُ الله ﷺ؟ قالت: نعم، ورسول الله ﷺ] . فاستَعْبَرْتُ وبكيت، فسمعَ أبو بكر صوتي، وهو فوق البيت يقرأ، فنزل فقال لأمي: ما شأنها؟ قالت: بلغها الذي ذُكر من شأنها. ففاضت عيناه وقال : أقسمت عليك -أيْ بُنَيّة -إلا رجعت إلى بيتك فَرَجعتُ، ولقد جاء رسول الله ﷺ بيتي، فسأل عني خادمي فقالت: لا والله ما علمت عليها عيبا، إلا أنها كانت ترقد حتى تدخل الشاة فتأكل خَميرها -أو: عجينها -وانتهرها بعض أصحابه فقال: اصدُقي رَسُولَ الله ﷺ حتى أسقطوا لها به، فقالت: سبحان الله. والله ما علمت عليها إلا ما يعلم الصائغ على تبْر الذهب الأحمر. وبلغ الأمر ذلك الرجلَ الذي قيل له، فقال: سبحان الله. والله ما كَشَفت كَنَف أنثى قط -قالت عائشة: فقتل شهيدا في سبيل الله -قالت: وأصبح أبواي عندي، فلم يزالا حتى دخل علي رسول الله ﷺ وقد صَلّى العصر، ثم دخل وقد اكتنفَني أبواي، عن يميني وعن شمالي، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال: "أما بعد يا عائشة، إن كنت قارفت سُوءًا أو ظَلَمت فتوبي إلى الله، فإن الله يقبل التوبة عن عباده". قالت: وقد جاءت امرأة من الأنصار، فهي جالسة بالباب، فقلت: ألا تستحي من هذه المرأة أن تذكر شيئًا؟ فوعظ رسول الله ﷺ، فالتفت إلى أبي، فقلت له: أجبْه. قال: فماذا أقول؟ فالتفتُ إلى أمي فقلت: أجيبيه. قالت: أقول ماذا؟ فلما لم يجيباه، تَشَّهدتُ فحمدتُ الله وأثنيت عليه بما هو أهله، ثم قلت: أما بعد، فَوَالله لَئن قلت لكم إني لم أفعل -والله ﷿ يشهد إني لصادقة -ما ذاك بنافعي عندكم، لقد تكلمتم به، وأشْربته قلوبكم، وإن قلت: إني قد فعلت -والله يعلم أني لم أفعل -لتقولُنَ: قد باءت به على نفسها، وإني -والله -ما أجد لي ولكم مثلا -والتمستُ اسم يعقوب فلم أقدر عليه -إلا أبا يوسف حين قال: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [يوسف: ١٨]، وأنزل الله على رسوله ﷺ من ساعته، فسكتنا، فَرُفع عنه وإني لأتبين السرور في وجهه، وهو يمسح جبينه ويقول: "أبشري يا عائشة، فقد أنزل الله براءتك" قالت: وكنت أشد ما كنتُ غضبًا، فقال لي أبواي: قومي [إليه] فقلت: لا والله لا أقوم إليه ولا أحمده ولا أحمدكما، ولكن أحمد الله الذي أنزل براءتي، لقد سمعتموه فما أنكرتموه ولا غَيَّرتموه، وكانت عائشة تقول: أما زينب بنت جحش فقد عصمها الله بدينها، فلم تقل إلا خيرًا. وأما أختها حَمنة بنت جحش، فهلكت فيمن هلك. وكان الذي يتكلم به مسطح وحسان بن ثابت. وأما المنافق عبد الله بن أبي بن سلول فهو الذي [كان] يستوشيه ويجمعه، وهو الذي تولى كِبْرَه منهم هو وحمنة. قالت: وحلف أبو بكر ألا ينفع مسطحًا بنافعة أبدًا، فأنزل الله: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} إلى آخر الآية، يعني: أبا بكر، {وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ} يعني: مسطحا، إلى قوله: {أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [النور: ٢٢]. فقال أبو بكر: بلى والله يا رَبّنا، إنا لنُحِبّ أن تغفر لنا وعاد له بما كان يصنع.

ki onu kıskanmasınlar ve aleyhinde konuşmasınlar" dedi. Baktım ki hadise beni sarstığı gibi onu sarsmamıştı. Ben: "Babam da bunu biliyor mu?" dedim. "Evet" dedi. "Peki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem?" dedim. "Evet, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de" dedi] . Bunun üzerine gözyaşlarına boğulup ağladım. Ebû Bekir evin üstünde Kur'an okurken sesimi işitti, aşağı inip anneme: "Nesi var?" dedi. Annem: "Hakkında konuşulanlar kulağına gelmiş" dedi. Ebû Bekir'in gözleri doldu ve şöyle dedi: "Ey kızcağızım, sana yemin verdiriyorum, evine dön." Ben de evime döndüm. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evime gelmiş ve hizmetçime beni sormuştu. O da: "Hayır, vallahi onda hiçbir kusur bilmiş değilim; ancak o koyun girip mayasını —yahut hamurunu— yiyinceye kadar uyurdu" demişti. Sahabesinden bazıları onu azarlayıp: "Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem doğruyu söyle!" dediler, hatta kızı sıkıştırdılar. O: "Sübhânallâh! Vallahi ben onun hakkında, sarrafın kırmızı saf altını bildiği şeyden başkasını bilmiş değilim" dedi. Bu durum hakkında dedikodu yapılan o adama ulaştı; o da: "Sübhânallâh! Vallahi ben hiçbir dişinin örtüsünü asla açmadım" dedi. —Âişe dedi ki: O adam Allah yolunda şehit olarak öldürüldü—. Âişe dedi ki: Sabahleyin anne babam yanıma geldiler ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikindi namazını kıldıktan sonra yanıma girinceye kadar yanımdan ayrılmadılar. Resûlullah girdiğinde anne babam sağımda ve solumda beni kuşatmışlardı. Allah'a hamd ve layık olduğu üzere senâ etti, sonra şöyle buyurdu: "Emmâ ba'd, ey Âişe! Şayet bir kötülük işledin veya zulmettin ise Allah'a tövbe et; çünkü Allah kullarından tövbeyi kabul eder." Âişe dedi ki: Ensâr'dan bir kadın gelmişti ve kapıda oturuyordu. Dedim ki: "Bir şey zikretmekten bu kadından utanmıyor musunuz?" Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem nasihat etti. Ben babama dönüp: "Ona cevap ver" dedim. Babam: "Ne diyeyim ki?" dedi. Anneme dönüp: "Ona cevap ver" dedim. Annem: "Ne diyeyim?" dedi. İkisi de cevap vermeyince kelime-i şehadet getirdim, Allah'a layık olduğu üzere hamd ve senâda bulundum, sonra şöyle dedim: "Emmâ ba'd, vallahi şayet size 'ben yapmadım' desem —ki Allah celle ve alâ benim doğru söylediğime şahittir— bu sözümün sizin yanınızda bir faydası olmayacak; siz bunu konuştunuz ve kalplerinize sindirdiniz. Şayet 'ben yaptım' desem —ki Allah benim yapmadığımı biliyor— siz: 'Suçunu kendi aleyhine itiraf etti' diyeceksiniz. Vallahi benimle sizin durumunuza —Ya'kūb'un ismini aradım da bulamadım— Yûsuf'un babasının dediğinden başka bir misal bulamıyorum: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [Yûsuf: 18] “Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Sizin anlattıklarınıza karşı yardımı istenecek olan ancak Allah'tır.” O anda Allah Resûlüne sallallâhu aleyhi ve sellem vahiy indirdi, biz sustuk. Üzerinden vahiy hâli kalktı; alnını silerken yüzündeki sevinci açıkça görüyordum; şöyle buyuruyordu: "Müjde ey Âişe! Allah senin beraatini indirdi." Âişe dedi ki: Ben ise en şiddetli şekilde öfkeliydim. Anne babam bana: "Kalk [onun yanına git]" dediler. Ben: "Hayır, vallahi ne onun yanına kalkarım ne ona ne de size hamdederim; ancak beraatimi indiren Allah'a hamdederim. Siz onu işittiniz de ne inkâr ettiniz ne de değiştirdiniz" dedim. Âişe şöyle derdi: Zeynep bint Cahş'a gelince, Allah onu dini sebebiyle korudu ve o hayırdan başka bir şey söylemedi. Kız kardeşi Hamne bint Cahş ise helak olanlar arasında helak oldu. Bu dedikoduyu yayanlar Mıstah ve Hassân b. Sâbit idi. Münafık Abdullah b. Übey b. Selûl ise bunu süsleyip yayan ve derleyip toparlayan kişiydi; Hamne ile birlikte iftiranın büyüğünü üstlenen o idi. Âişe dedi ki: Ebû Bekir, Mıstah'a ebediyen hiçbir fayda sağlamayacağına dair yemin etti; bunun üzerine Allah: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} “İçinizden fazilet... sahibi olanlar yemin etmesinler” ayetinden sonuna kadar indirdi; yani Ebû Bekir'i kastetti; {وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ} “...ve servet sahibi olanlar akrabaya, yoksullara [vermemeğe]...” yani Mıstah'ı kastetti; {أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [en-Nûr: 22] “...Allah'ın sizi bağışlamasını arzu etmez misiniz? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” kavline kadar. Bunun üzerine Ebû Bekir: "Evet, vallahi ey Rabbimiz! Şüphesiz biz bizi bağışlamanı arzu ederiz" dedi ve daha önce ona yapmakta olduğu yardıma geri döndü.

هكذا رواه البخاري من هذا الوجه مُعَلَّقا بصيغة الجزم عن أبي أسامة حماد بن أسامة [أحد

Buhârî bu rivayeti bu tarikten, cezm sîgasıyla muallak olarak Ebû Üsâme Hammâd b. Üsâme'den rivayet etmiştir [o,

الأئمة الثقات. وقد رواه ابن جرير في تفسيره، عن سفيان بن وَكيع، عن أبي أسامة] به مطولا مثله أو نحوه. ورواه ابن أبي حاتم عن أبي سعيد الأشج، عن أبي أسامة، ببعضه.

[İbn Cerîr tefsirinde bunu Süfyân b. Vekî'den, o Ebû Üsâme'den] bu şekilde uzunca, bunun aynısını yahut benzerini rivayet etmiştir. İbn Ebî Hâtim de Ebû Saîd el-Eşecc'den, o Ebû Üsâme'den bir kısmını rivayet etmiştir.

وقال الإمام أحمد: حَدَثنا هُشَيْم، أخبرنا عمر بن أبي سلمة، عن أبيه، عن عائشة، ﵂، قالت: لما نزل عُذْري من السماء، جاءني النبي ﷺ فأخبرني بذلك، فقلت: نَحمدُ الله لا نَحمدك .

İmam Ahmed dedi ki: Bize Hüşeym rivayet etti, bize Ömer b. Ebî Seleme babasından, o Âişe'den radıyallâhu anhâ haber verdi; o şöyle dedi: Beraatim semadan indiği zaman Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bana gelip bunu haber verdi. Ben de: "Sana değil, Allah'a hamdederim" dedim .

وقال الإمام أحمد: حدثني ابن أبي عَدِيّ، عن محمد بن إسحاق، عن عبد الله بن أبي بكر، عن عَمْرَةَ، عن عائشة قالت: لما نزل عُذْري قام رسول الله ﷺ فذكر ذلك، وتلا القرآن، فلما نزل أَمَر برجلين وامرأة فَضُربوا حدهم .

İmam Ahmed dedi ki: Bana İbn Ebî Adiy, Muhammed b. İshak'tan, o Abdullah b. Ebî Bekr'den, o Amre'den, o Âişe'den rivayet etti; Âişe şöyle dedi: Beraatim indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp bunu zikretti ve Kur'an'ı tilavet etti. [Minberden] indiğinde iki erkek ve bir kadın hakkında emir verdi ve onlara had cezaları vuruldu .

وأخرجه أهل السنن الأربعة، وقال الترمذي: هذا حديث حسن. ووقع عند أبي داود تسميتهم: حسان بن ثابت، ومِسْطح بن أثاثة، وحَمْنة بنت جحش.

Bunu dört Sünen sahibi de tahric etti ve Tirmizî: "Bu hadis hasendir" dedi. Ebû Dâvûd'un rivayetinde isimleri zikredilmiştir: Hassân b. Sâbit, Mıstah b. Üsâse ve Hamne bint Cahş.

فهذه طرق متعددة، عن أم المؤمنين عائشة، ﵂، في المسانيد والصحاح والسنن وغيرها .

İşte bunlar müminlerin annesi Âişe'den radıyallâhu anhâ Müsnedler, Sahîhler, Sünenler ve diğerlerinde nakledilen muhtelif tariklerle gelen rivayetlerdir .

وقد رُوي من حديث أمها أمّ رومان، ﵂، فقال الإمام أحمد:

Bu hadise annesi Ümmü Rûmân'ın radıyallâhu anhâ hadisinden de rivayet edilmiştir. İmam Ahmed şöyle demiştir:

حدثنا علي بن عاصم، أخبرنا حُصَين، عن أبي وائل، عن مسروق، عن أم رومان قالت: بينا أنا عند عائشة، إذ دخلت عليها امرأة من الأنصار فقالت: فعل الله -بابنها -وفعل. فقالت عائشة: ولم؟ قالت: إنه كان فيمن حَدَّث الحديث. قالت عائشة: وأي حديث؟ قالت: كذا وكذا. قالت: وقد بلغ ذلك رسول الله ﷺ؟ قالت: نعم، وبلغ أبا بكر؟ قالت: نعم، فخرت عائشة، ﵂، مغشيا عليها، فما أفاقت إلا وعليها حمى بنافض. قالت: فقمت فدثرتها، قالت: وجاء النبي ﷺ فقال: "ما شأن هذه؟ " قلت: يا رسول الله، أخذتها حمى بنافض. قال: فلعله في حديث تُحُدِّث به". قالت: فاستوت له عائشة قاعدة فقالت: والله لئن حلفت لكم لا تصدقوني، ولئن اعتذرت إليكم لا تُعذرُوني، فمثلي ومثلكم كمثل يعقوب وبنيه {وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [يوسف: ١٨] قالت: وخرج رسول الله ﷺ، فأنزل الله عذرها، فرجع رسول الله ﷺ معه أبو بكر، [فدخل فقال: "يا عائشة، إن الله تعالى قد أنزل عذرك". فقالت: بحمد الله لا بحمدك. فقال لها أبو بكر: تقولين هذا لرسول الله ﷺ؟ قالت: نعم. قالت: فكان فيمن حدث هذا الحديث رجل كان يعوله أبو بكر] فحلف أبو بكر ألا يصله، فأنزل الله: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} إلى آخر الآية [النور: ٢٢]، قال أبو بكر: بلى، فوصله.

Bize Ali b. Âsım rivayet edip [şöyle] dedi: Bize Husayn, Ebû Vâil'den, o Mesrûk'tan, o da Ümmü Rûmân'dan [şöyle] haber verdi: Ben Âişe'nin yanındayken Ansâr'dan bir kadın onun yanına girdi ve: "Allah -oğluna- şöyle şöyle yapsın!" dedi. Âişe: "Niçin?" diye sordu. Kadın: "Çünkü o, bu sözü (iftirayı) konuşup yayanlar arasındaydı" dedi. Âişe: "Hangi sözü?" diye sordu. Kadın: "Şöyle şöyle..." dedi. Âişe: "Bu durum Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem ulaştı mı?" dedi. Kadın: "Evet" dedi. Âişe: "Ebû Bekir'e de ulaştı mı?" dedi. Kadın: "Evet" dedi. Bunun üzerine Âişe radıyallâhu anhâ bayılarak yere yığıldı. Ancak şiddetli titremeli bir sıtma nöbetiyle kendine gelebildi. [Ümmü Rûmân] dedi ki: Kalkıp üzerini örttüm. Derken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem gelip: «Bunun nesi var?» buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü, kendisini şiddetli titremeli bir sıtma tuttu" dedim. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Herhalde konuşulup duran o söz yüzündendir» buyurdu. Bunun üzerine Âişe doğrulup oturdu ve şöyle dedi: "Vallahi, size yemin etsem bana inanmazsınız; mazeret beyan etsem beni mazur görmezsiniz. Benim ve sizin durumunuz, ancak Yâkub ile oğullarının durumu gibidir: {وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} “Anlattıklarınıza karşı ancak Allah'tan yardım istenir.” [Yûsuf 18]." [Ümmü Rûmân] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıktı; derken Allah Teâlâ onun masumiyetini bildiren [ayetleri] indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanında Ebû Bekir ile birlikte geri döndü. [İçeri girip: «Ey Âişe! Şüphesiz ki Allah Teâlâ senin masumiyetini indirdi» buyurdu. Âişe: "Sana değil, Allah'a hamdolsun!" dedi. Ebû Bekir ona: "Bunu Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem mi söylüyorsun?" dedi. Âişe: "Evet" dedi. [Ümmü Rûmân] dedi ki: Bu sözü yayanlar arasında Ebû Bekir'in geçimini sağladığı bir adam da vardı.] Bunun üzerine Ebû Bekir bir daha ona infakta bulunmayacağına dair yemin etti. Allah Teâlâ da: {وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} “İçinizden fazilet ve servet sahibi olanlar yemin etmesinler...” ayetin sonuna kadar [en-Nûr 22] indirdi. Ebû Bekir: "Bilakis!" dedi ve ona [infakta bulunmaya] devam etti.

تفرد به البخاري دون مسلم، من طريق حُصَين وقد رواه البخاري، عن موسى بن إسماعيل، عن أبي عَوَانة -وعن محمد بن سلام -، عن محمد بن فضيل، كلاهما عن حصين، به وفي لفظ أبي عوانة: حدثتني أم رومان. وهذا صريح في سماع مسروق منها، وقد أنكر ذلك جماعة من الحفاظ، منهم الخطيب البغدادي، وذلك لما ذكره أهل التاريخ أنها ماتت في زمن النبي ﷺ، قال الخطيب: وقد كان مسروق يرسله فيقول: "سئلت أم رومان"، ويسوقه، فلعل بعضهم كتب "سُئلت" بألف، فاعتقد الراوي أنها "سَألت"، فظنه متصلا. قال الخطيب: "وقد رواه البخاري كذلك، ولم تظهر له علته". كذا قال، والله أعلم.

Bunu Müslim hariç sadece Buhârî, Husayn tarikiyle rivayet etmiştir. Buhârî bunu Mûsâ b. İsmâil'den, o Ebû Avâne'den; ve Muhammed b. Sellâm'dan, o Muhammed b. Fudayl'dan rivayet etmiştir; her ikisi de Husayn'dan bu şekilde rivayet etmişlerdir . Ebû Avâne'nin lafzında: "Bana Ümmü Rûmân rivayet etti" şeklindedir. Bu, Mesrûk'un bizzat ondan işittiğini açıkça göstermektedir. Ancak hâfızlardan bir topluluk bunu inkâr etmiştir; Hatîb el-Bağdâdî de bunlardandır. Zira tarih ehlinin zikrettiğine göre o, Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem sağlığında vefat etmiştir. Hatîb şöyle demiştir: Mesrûk bunu mürsel olarak rivayet eder ve: "Ümmü Rûmân'a soruldu" der ve hadisi sevk ederdi. Muhtemelen bazıları "süilet" kelimesini elif ile yazmış, râvi de bunun "seelet" (sordu) olduğunu zannederek hadisin muttasıl olduğunu sanmıştır. Hatîb demiştir ki: "Buhârî de bunu bu şekilde rivayet etmiş ve bundaki illet kendisine zahir olmamıştır." Böyle demiştir; en doğrusunu Allah bilir.

فقوله: (إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ) أي: بالكذب والبهت والافتراء، (عُصْبَةٌ) أي: جماعة منكم، (لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ) أي: يا آل أبي بكر (بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ) أي: في الدنيا والآخرة، لسان صدق في الدنيا ورفعة منازل في الآخرة، وإظهار شرف لهم باعتناء الله بعائشة أم المؤمنين، حيث أنزل الله تعالى براءتها في القرآن العظيم الذي {لا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ} [فصلت: ٤٢] ولهذا لما دخل عليها ابن عباس، ﵁ وهي في سياق الموت، قال لها: أبشري فإنك زوجة رسول الله ﷺ، وكان يحبك، ولم يتزوج بكرًا غيرك، وأنزل براءتك من السماء .

Onun: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإفْكِ} “O iftirayı atanlar” yani yalanı, bühtanı ve uydurmayı getirenler, {عُصْبَةٌ} “içinizden bir gruptur.” yani bir topluluktur. {لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ} “Bunu kendiniz için bir şer sanmayın;” yani ey Ebû Bekir ailesi, {بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “bilakis o sizin için bir hayırdır.” Yani dünyada ve ahirette; dünyada hayırla anılma (doğruluk lisanı), ahirette derecelerin yükselmesi ve Allah Teâlâ'nın müminlerin annesi Âişe'ye gösterdiği ihtimam sebebiyle onlar için bir şerefin izhar edilmesidir; zira Allah Teâlâ onun masumiyetini, {لا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ} [Fussilet: 42] “Önünden de ardından da batılın kendisine yaklaşamayacağı, Hakîm ve Hamîd olandan indirilmiş olan” o yüce Kur'an'da indirmiştir. İşte bu sebeple İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ sekerât-ı mevt hâlindeyken Âişe'nin yanına girdiğinde ona şöyle demiştir: "Müjde sana! Sen Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem zevcesisin; o seni severdi, senden başka bakire bir kadınla evlenmedi ve beraatini semadan indirdi" .

وقال ابن جرير في تفسيره: حدثني محمد بن عثمان الواسطي، حدثنا جعفر بن عون، عن المعلى بن عرفان، عن محمد بن عبد الله بن جَحْش قال: تفاخَرَت عائشةُ وزينبُ، ﵄، فقالت زينب: أنا التي نزل تزوُّجي [من السماء] قال: وقالت عائشة: أنا التي نزل عُذري في كتابه، حين حملني ابن المعطل على الراحلة. فقالت لها زينب: يا عائشة، ما قلت حين ركبتيها؟ قالت: قلت: حسبي الله ونعم الوكيل. قالت: قلت كلمة المؤمنين .

İbn Cerîr tefsirinde dedi ki: Bana Muhammed b. Osmân el-Vâsıtî rivayet etti, bize Ca'fer b. Avn, Muallâ b. İrfân'dan, o Muhammed b. Abdillâh b. Cahş'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Âişe ve Zeynep radıyallâhu anhümâ övündüler. Zeynep: "Ben, nikâhı [semadan] inen kişiyim" dedi. [Muhammed b. Abdillâh] dedi ki: Âişe ise: "Ben, İbnü'l-Muattal beni deveye bindirdiğinde beraati O'nun Kitabı'nda inen kişiyim" dedi. Bunun üzerine Zeynep ona: "Ey Âişe, ona bindiğin zaman ne dedin?" diye sordu. Âişe: "'Hasbünallâhu ve ni'mel vekîl' dedim" dedi. Zeynep: "Müminlerin sözünü söylemişsin" dedi .

وقوله: (لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإثْمِ) أي: لكل من تكلم في هذه القضية ورَمَى أم المؤمنين عائشة، ﵂، بشيء من الفاحشة، نصيب عظيم من العذاب.

Onun: {لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإثْمِ} “Onlardan her bir kimseye kazandığı günahtan [bir pay] vardır.” kavli; yani bu meselede konuşan ve müminlerin annesi Âişe'ye radıyallâhu anhâ fuhşiyata dair bir isnatta bulunan herkes için azaptan büyük bir pay vardır, demektir.

(وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ) قيل: ابتدأ به. وقيل: الذي كان يجمعه ويستوشيه ويذيعه ويشيعه، (لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ) أي: على ذلك.

{وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} “Onlardan [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimse...”; denildi ki: İftirayı ilk başlatan kişidir. Denildi ki: Onu derleyip toparlayan, süsleyip yayan ve ifşa eden kişidir. {لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “...onun için büyük bir azap vardır.” Yani bundan dolayı.

ثم الأكثرون على أن المراد بذلك إنما هو عبد الله بن أبي بن سَلُول -قبحه الله ولعنه -وهو الذي تقدم النص عليه في الحديث، وقال ذلك مجاهد وغير واحد.

Âlimlerin çoğunluğuna göre bununla kastedilen —Allah onu çirkin kılsın ve lanet etsin— hadiste açıkça nass ile zikredilmiş olan Abdullah b. Übey b. Selûl'dür. Mücâhid ve birden çok âlim de böyle demiştir.

وقيل: بل المراد به حسان بن ثابت، وهو قول غريب، ولولا أنه وقع في صحيح البخاري ما

Denildi ki: Bilakis bununla kastedilen Hassân b. Sâbit'tir. Bu garip bir görüştür; şayet Sahîh-i Buhârî'de buna

قد يدل على ذلك لما كان لإيراده كبير فائدة، فإنه من الصحابة الذين كان لهم فضائل ومناقب ومآثر، وأحسن محاسنه أنه كان يَذُب عن رسول الله ﷺ [بشعره] ، وهو الذي قال له رسول الله ﷺ: "هاجهم وجبريل معك"

delalet edebilecek bir rivayet yer almasaydı, bunu zikretmenin pek bir faydası olmazdı. Zira o, pek çok fazileti, menkıbesi ve güzel izleri bulunan sahabelerdendir. Onun en güzel hasletlerinden biri, Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem [şiiriyle] müdafaa etmesiydi. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun hakkında: "Onları hicvet, Cebrail seninle beraberdir" buyurmuştur.

وقال الأعمش، عن أبي الضُّحَى، عن مسروق قال: كنتُ عندَ عائشة، ﵂، فدخل حسان بن ثابت، فأمرت فألقي له وسادة، فلما خرج قلت لعائشة: ما تصنعين بهذا؟ يعني: يدخل عليك -وفي رواية قيل لها: أتأذنين لهذا يدخل عليك، وقد قال الله: (وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ)؟ قالت: وأيُّ عذاب أشدّ من العمى -وكان قد ذهب بصره -لعل الله أن يجعل ذلك هو العذاب العظيم. ثم قالت: إنه كان يُنافحُ عن رسول الله ﷺ.

A'meş, Ebü'd-Duhâ'dan, o Mesrûk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Âişe'nin radıyallâhu anhâ yanındaydım, Hassân b. Sâbit içeri girdi. Âişe emir verdi ve onun için bir minder konuldu. O çıkınca Âişe'ye: "Buna niye böyle yapıyorsun?" —yani yanına giriyor— dedim. Bir rivayette ona: "Allah Teâlâ: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “Onlardan [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır.” buyurmuşken bunun senin yanına girmesine izin mi veriyorsun?" denildi. Âişe: "Körlükten daha şiddetli hangi azap vardır? —onun gözleri kör olmuştu— Umulur ki Allah o büyük azabı bu yapmış olsun" dedi. Sonra: "O, Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem müdafaa ederdi" dedi.

وفي رواية أنه أنشدها عندما دخل عليها [شعرا] يمتدحها به، فقال:

Bir rivayette, yanına girdiğinde kendisini metheden [bir şiir] inşad ettiği ve şöyle dediği zikredilmiştir:

حَصَان رَزَانٌ ما تُزَنّ بريبة … وتُصْبح غَرْثَى من لُحوم الغَوَافل

İffetli ve vakarlıdır, hiçbir şüpheyle itham edilmez ... Habersiz kadınların etlerini yemekten (gıybetten) uzak sabahlar.

فقالت: أما أنت فلست كذلك. وفي رواية: لكنك لست كذلك .

Bunun üzerine Âişe: "Sana gelince, sen böyle değilsin" dedi. Bir rivayette: "Fakat sen öyle değilsin" dedi.

وقال ابن جرير: حدثنا الحسن بن قَزْعَة، حدثنا سلمة بن علقمة، حدثنا داود، عن عامر، عن عائشة أنها قالت: ما سمعت بشيء أحسن من شعر حسان، ولا تمثلت به إلا رجوت له الجنة، قوله لأبي سفيان -يعني ابن [الحارث] بن عبد المطلب -:

İbn Cerîr dedi ki: Bize el-Hasen b. Kaz'a rivayet etti, bize Seleme b. Alkame rivayet etti, bize Dâvûd, Âmir'den, o Âişe'den rivayet etti ki Âişe şöyle demiştir: Hassân'ın şiirinden daha güzel bir şey işitmedim ve onu her okuduğumda onun için cenneti umdum; Ebû Süfyân'a —yani İbnü'l-[Hâris] b. Abdilmuttalib'e— söylediği şu sözü kastediyorum:

هَجَوتَ مُحَمَّدا فَأجبتُ عنه … وَعندَ الله في ذاك الجزاءُ

Muhammed'i hicvettin, ben de onun adına cevap verdim ... Bunun karşılığı ise Allah katındadır.

فَإنَ أبي وَوَالده وعِرْضي … لعرْضِ مُحَمَّد منكم وقاءُ

Şüphesiz benim babam, onun babası ve benim ırzım ... Muhammed'in ırzı için sizden gelecek [saldırılara] bir kalkandır.

أَتَشْتُمُه، ولستَ لَه بكُفءٍ? … فَشَرُّكُمَا لخَيْركُمَا الفدَاءُ

Ona denk bile olmadığın hâlde ona sövüyor musun? ... Sizin daha şerli olanınız, sizin en hayırlı olanınıza feda olsun!

لِسَانِي صَارمٌ لا عَيْبَ فِيه … وَبَحْرِي لا تُكَدِّرُه الدِّلاءُ

Benim dilim keskindir, onda hiçbir kusur yoktur ... Benim [şiir] denizimi kovalar bulandıramaz.

فقيل: يا أم المؤمنين، أليس هذا لغوا؟ قالت: لا إنما اللغو ما قيل عند النساء. قيل: أليس الله يقول (وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ)، قالت: أليس قد أصابه [عذاب] عظيم؟ [أليس] قد ذهب بصره وكُنِّع بالسيف؟ تعني: الضربة التي ضربه إياها صفوان بن المعطل [السلمي] ، حين بلغه عنه أنه يتكلم في ذلك، فعلاه بالسيف، وكاد أن يقتله .

Bunun üzerine: "Ey müminlerin annesi, bu boş söz (lağiv) değil midir?" denildi. O: "Hayır, lağiv ancak kadınların yanında söylenen sözdür" dedi. Denildi ki: "Allah: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “Onlardan [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimse için ise büyük bir azap vardır.” buyurmuyor mu?" Âişe: "Ona büyük bir [azap] isabet etmiş değil midir? Gözleri kör olup kılıçla yaralanmadı mı? [değil mi?]" dedi. Yani Safvân b. el-Muattal'ın [es-Sülemî'nin] , bu meselede konuştuğu haberi kendisine ulaştığında kılıçla üzerine yürüyüp neredeyse onu öldürecek şekilde vurduğu darbeyi kastetti .

{لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ (١٢) لَوْلا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٣)}

{لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ (١٢) لَوْلا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٣)} “Onu işittiğiniz zaman, erkek ve kadın müminlerin kendi nefisleri hakkında hüsnüzanda bulunup: «Bu, apaçık bir iftiradır» demeleri gerekmez miydi? (12) Buna karşı dört şahit getirselerdi ya! Mademki şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir. (13)”

هذا تأديب من الله للمؤمنين في قضية عائشة، ﵂، حين أفاض بعضهم في

Bu, bazılarının [o kötü söze] daldığı sırada, Âişe radıyallâhu anhâ'nın meselesi hakkında Allah'tan müminlere yönelik bir terbiye ve edep eğitimidir:

ذلك الكلام السيئ، وما ذكر من شأن الإفك، فقال: (لَوْلا) بمعنى: هلا (إِذْ سَمِعْتُمُوهُ) أي: ذلك الكلام، أي: الذي رميت به أم المؤمنين (ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا) أي: قاسوا ذلك الكلام على أنفسهم، فإن كان لا يليق بهم فأم المؤمنين أولى بالبراءة منه بطريق الأولى والأحرى.

Şöyle buyurmuştur: {لَوْلا} "Gerekmez miydi / etselerdi ya" anlamındadır; {إِذْ سَمِعْتُمُوهُ} yani o sözü, yani müminlerin annesine atılan o isnadı işittiğiniz vakit; {ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا} yani o sözü kendi nefislerine kıyas etselerdi; zira bu durum kendilerine yakışmıyorsa, müminlerin annesinin bundan beri ve uzak olması evleviyetle ve katbekat daha layıktır.

وقد قيل: إنها نزلت في أبي أيوب خالد بن زيد الأنصاري وامرأته، ﵄، كما قال الإمام محمد بن إسحاق بن يَسَار، عن أبيه، عن بعض رجال بني النجار؛ أن أبا أيوب خالدَ بن زيد قالت له امرأته أم أيوب: يا أبا أيوب، أما تسمع ما يقول الناس في عائشة، ﵂؟ قال: نعم، وذلك الكذب. أكنتِ فاعلة ذلك يا أم أيوب؟ قالت: لا والله ما كنتُ لأفعله. قال: فعائشة والله خير منك. قال: فلما نزل القرآن ذكر الله، ﷿، مَنْ قال في الفاحشة ما قال من أهل الإفك: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} [النور: ١١] وذلك حسان وأصحابه، الذين قالوا ما قالوا، ثم قال: (لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ) الآية، أي: كما قال أبو أيوب وصاحبته .

Bu ayetin Ebû Eyyûb Hâlid b. Zeyd el-Ensârî ve hanımı radıyallâhu anhümâ hakkında indiği de söylenmiştir; nitekim İmam Muhammed b. İshak b. Yesâr babasından, o Benî Neccâr'dan bazı adamlardan naklettiğine göre; Ebû Eyyûb Hâlid b. Zeyd'e hanımı Ümmü Eyyûb: "Ey Ebû Eyyûb! İnsanların Âişe radıyallâhu anhâ hakkında söylediklerini işitmiyor musun?" dedi. O: "Evet, o bir yalandır. Sen bunu yapar mıydın ey Ümmü Eyyûb?" dedi. Hanımı: "Hayır, vallahi ben bunu asla yapmazdım" dedi. Ebû Eyyûb: "Vallahi Âişe senden daha hayırlıdır" dedi. [Râvi] dedi ki: Kur'an indiğinde Allah celle ve alâ iftira ehlinden o çirkin isnadı söyleyenleri zikretti: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} [en-Nûr: 11] “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur.” Bunlar o sözleri söyleyen Hassân ve arkadaşları idi. Sonra: {لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ} “Onu işittiğiniz zaman müminlerin... [hüsnüzanda bulunmaları gerekmez miydi?]” ayetini indirdi; yani Ebû Eyyûb ve hanımının söylediği gibi .

وقال محمد بن عمر الواقدي: حدثني ابن أبي حبيبة عن داود بن الحصين، عن أبي سفيان، عن أفلح مولى أبي أيوب، أن أم أيوب قالت لأبي أيوب: ألا تسمع ما يقول الناس في عائشة؟ قال: بلى، وذلك الكذب، أفكنت يا أم أيوب [فاعلة ذلك] ؟ قالت: لا والله. قال: فعائشة والله خير منك. فلما نزل القرآن، وذكر أهل الإفك، قال الله ﷿: (لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ) يعني: أبا أيوب حين قال لأم أيوب ما قال.

Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî dedi ki: Bana İbn Ebî Habîbe Dâvûd b. el-Husayn'dan, o Ebû Süfyân'dan, o Ebû Eyyûb'un azatlısı Eflah'tan rivayet etti ki Ümmü Eyyûb Ebû Eyyûb'a: "İnsanların Âişe hakkında söylediklerini duymuyor musun?" dedi. O: "Evet, bu bir yalandır. Sen [bunu yapar mıydın] ey Ümmü Eyyûb?" dedi. Hanımı: "Hayır, vallahi" dedi. Ebû Eyyûb: "Vallahi Âişe senden daha hayırlıdır" dedi. Kur'an inip de iftira ehlini zikredince Allah celle ve alâ: {لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ} “Onu işittiğiniz zaman, erkek ve kadın müminlerin kendi nefisleri hakkında hüsnüzanda bulunup: «Bu, apaçık bir iftiradır» demeleri gerekmez miydi?” buyurdu; yani Ümmü Eyyûb'a o sözü söylediği vakit Ebû Eyyûb'u kastetti.

ويقال: إنما قالها أبي بن كعب.

Bunu söyleyenin Übey b. Ka'b olduğu da söylenir.

وقوله: (ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا) أي: هَلا ظنوا الخير، فإن أم المؤمنين أهله وأولى به، هذا ما يتعلق بالباطن، (وَقَالُوا) أي: بألسنتهم (هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ) أي: كذب ظاهر على أم المؤمنين، فإن الذي وقع لم يكن ريبة، وذلك أن مجيء أم المؤمنين راكبة جَهْرَة على راحلة صفوان بن المعطل في وقت الظهيرة، والجيش بكماله يشاهدون ذلك، ورسول الله ﷺ بين أظهرهم، لو كان هذا الأمر فيه ريبة لم يكن هكذا جَهْرَة، ولا كانا يُقدمان على مثل ذلك على رؤوس الأشهاد، بل كان يكون هذا -لو قُدر -خفية مستورا، فتعيَّن أن ما جاء به أهل الإفك مما رَمَوا به أم المؤمنين هو الكذب البحت، والقول الزور، والرّعُونة الفاحشة [الفاجرة] والصفقة الخاسرة.

Onun: {ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا} kavli; yani hüsnüzanda bulunsalardı ya; zira müminlerin annesi buna ehildir ve buna daha layıktır. Bu, kalple (bâtınla) ilgili kısımdır. {وَقَالُوا} “Ve... demeleri [gerekmez miydi]” yani dilleriyle, {هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ} “Bu apaçık bir iftiradır.” Yani müminlerin annesine karşı apaçık bir yalandır. Zira meydana gelen olayda hiçbir şüphe yoktu. Şöyle ki: Müminlerin annesinin öğle sıcağında Safvân b. el-Muattal'ın devesine binerek açıkça gelmesi, bütün ordunun bunu gözleriyle görmesi ve Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem onların aralarında bulunması ortadayken, şayet bu meselede bir şüphe olsaydı böyle uluorta olmazdı ve herkesin gözü önünde böyle bir şeye cüret edemezlerdi. Bilakis —böyle bir şey takdir edilecek olsa— bu gizlice ve örtülü bir şekilde olurdu. Dolayısıyla iftira ehlinin müminlerin annesine isnat ettikleri şeylerin katıksız bir yalan, asılsız bir söz, çirkin ve [hayasızca] bir cüretkârlık ve hüsran dolu bir muamele olduğu kesinlik kazanmıştır.

قال الله تعالى: (لَوْلا) أي: هلا (جَاءُوا عَلَيْهِ) أي: على ما قالوه (بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ) يشهدون على صحة ما جاءوا به (فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ) أي: في حكم الله كَذَبَةٌ فاجرون.

Allâh Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {لَوْلا} “...gerekmez miydi?” Yani [şöyle] yapsalardı ya! {جَاءُوا عَلَيْهِ} “Ona... getirmeleri” yani söyledikleri iddiaya [dair], {بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} “dört şahit [getirmeleri]” ortaya attıkları şeyin doğruluğuna şahitlik edecek [dört şahit getirmeleri gerekmez miydi?] {فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ} “Mademki şahitleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir.” Yani Allah'ın hükmünde yalancıdırlar, günahkârlardır.

{وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٤) إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ (١٥)}

{وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٤) إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ (١٥)} “Eğer dünyada ve ahirette Allah'ın lütfu ve merhameti üzerinizde olmasaydı, içine daldığınız şeyden dolayı size mutlaka büyük bir azap dokunurdu. (14) Hani o vakit siz onu dillerinizle birbirinize aktarıyor ve hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyi ağızlarınızla söylüyor ve bunu önemsiz sanıyordunuz. Hâlbuki o, Allah katında pek büyüktür. (15)”

يقول [الله] : (وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ) أيها الخائضون في شأن عائشة، بأن قبل توبتكم وإنابتكم إليه في الدنيا، وعفا عنكم لإيمانكم بالنسبة إلى الدار الآخرة، (لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ)، من قضية الإفك، (عَذَابٌ عَظِيمٌ). وهذا فيمن عنده إيمان رزقه الله بسببه التوبة إليه، كمِسْطَح، وحسان، وحَمْنةَ بنت جحش، أخت زينبَ بنت جحش. فأما من خاض فيه من المنافقين كعبد الله بن أبي بن سلول وأضرابه، فليس أولئك مرادين في هذه الآية؛ لأنه ليس عندهم من الإيمان والعمل الصالح ما يعادل هذا ولا ما يعارضه. وهكذا شأن ما يرد من الوعيد على فعل معين، يكون مطلقًا مشروطا بعدم التوبة، أو ما يقابله من عَمَل صالح يوازنُه أو يَرجح عليه.

[Allah] şöyle buyuruyor: {وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ} “Eğer dünyada ve ahirette Allah'ın lütfu ve merhameti üzerinizde olmasaydı” Ey Âişe'nin durumu hakkında dedikoduya dalanlar! Dünyada tövbenizi ve O'na yönelişinizi kabul etmesi, ahiret yurduna nispetle de imanınız sebebiyle sizi bağışlaması olmasaydı; {لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ} içine daldığınız o iftira hadisesi sebebiyle size dokunurdu, {عَذَابٌ عَظِيمٌ} “büyük bir azap.” Bu, kalbinde iman bulunup da Allah'ın bu vesileyle kendisine tövbe nasip ettiği Mistah, Hassân ve Zeyneb bnt. Cahş'ın kız kardeşi Hamne bnt. Cahş gibi kimseler hakkındadır. Abdullah b. Übey b. Selûl ve benzerleri gibi bu işe dalan münafıklara gelince; onlar bu ayette kastedilmiş değillerdir; çünkü onlarda bunu dengeleyecek veya buna karşı koyacak bir iman ve salih amel bulunmamaktadır. Belirli bir fiile yönelik olarak gelen tehditlerin durumu da böyledir; tövbe etmemekle veya bunu dengeleyecek yahut ona üstün gelecek salih bir amelin bulunmamasıyla kayıtlı olan mutlak tehditlerdir.

ثم قال تعالى: (إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ) قال مجاهد، وسعيد بن جبير: أي: يرويه بعضكم عن بعض، يقول هذا: سمعته من فلان، وقال فلان كذا، وذكر بعضهم كذا.

Sonra Allah Teâlâ: {إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ} “Hani o vakit siz onu dillerinizle birbirinize aktarıyordunuz” buyurdu. Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr: “Yani biriniz diğerinden naklediyor; şu kimse: 'Bunu falandan duydum', falan kimse: 'Şöyle dedi', bazısı da: 'Şöyle zikretti' diyordu” dediler.

وقرأ آخرون " إِذْ تَلقُونَه بِأَلْسِنَتِكُمْ ". وفي صحيح البخاري عن عائشة: أنها كانت تقرؤها كذلك وتقول: هو مِنْ وَلَق القول. يعني: الكذب الذي يستمر صاحبه عليه ، تقول العرب: وَلَق فلان في السير: إذا استمر فيه ، والقراءة الأولى أشهر، وعليها الجمهور، ولكن الثانية مَرْويَّة عن أم المؤمنين عائشة.

Başkaları ise bunu "إِذْ تَلقُونَه بِأَلْسِنَتِكُمْ" şeklinde okumuşlardır. Sahîh-i Buhârî'de Âişe'den rivayet edildiğine göre kendisi bunu böyle okur ve: “Bu, 'veleka'l-kavl' (sözü peş peşe sıralamak) kökündendir” derdi. Yani sahibinin ısrarla sürdürdüğü yalandır . Araplar: “Bir kimse yürüyüşünü kesintisiz sürdürdüğünde 'veleka fulânun fi's-seyr' (falan yürümeye devam etti)” derler . Birinci kıraat daha meşhurdur ve cumhurun benimsediği kıraattir; ancak ikinci kıraat de Müminlerin Annesi Âişe'den rivayet edilmiştir.

قال ابن أبي حاتم: حدَّثنا أبو سعيد الأشَجّ، حدثنا أبو أسامة، عن نافع بن عمر ، عن ابن أبي مليكة، [عن عائشة أنها كانت تقرأ: " إِذْ تَلقُونَه " وتقول: إنما هو وَلَق القول -والوَلَق: الكذب. قال ابن أبي مليكة ]: هي أعلم به من غيرها.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Üsâme, Nâfi' b. Ömer'den , o İbn Ebî Müleyke'den, [o da Âişe'den rivayet etti ki Âişe: "إِذْ تَلقُونَه" şeklinde okur ve şöyle derdi: “Bu ancak 'veleka'l-kavl'dendir; velek (وَلَق) ise yalandır.” İbn Ebî Müleyke dedi ki ]: “O, bunu başkalarından daha iyi bilmektedir.”

وقوله: (وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ) أي: تقولون ما لا تعلمون.

O'nun: {وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ} “Ve hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyi ağızlarınızla söylüyordunuz” kavli; yani bilmediğiniz şeyleri söylüyordunuz.

ثم قال تعالى: (وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ) أي: تقولون ما تقولون في شأن أم المؤمنين، وتحسبون ذلك يسيرا [سهلا] ولو لم تكن زوجة النبي ﷺ لما كان هَيِّنا، فكيف وهي زوجة النبي الأمي، خاتم الأنبياء وسيد المرسلين، فعظيم عند الله أن يقال في زوجة رسوله ما قيل! الله يغار لهذا، وهو ﷾، لا يُقَدِّر على زوجة نبي من أنبيائه ذلك، حاشا وكَلا ولما [لم يكن ذلك] فكيف يكون هذا في سيدة نساء الأنبياء، وزوجة سيد ولد آدم على الإطلاق في الدنيا والآخرة؟! ولهذا قال تعالى (وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ)، وفي الصحيحين:

Sonra Yüce Allah şöyle buyurdu: {وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ} “Siz onu önemsiz bir şey sanıyordunuz; oysa o, Allah katında pek büyüktür.” Yani: Müminlerin annesi hakkında söylediklerinizi söylüyor ve bunu basit [kolay] bir şey sanıyorsunuz. O, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi olmasaydı bile bu önemsiz bir şey olmazdı; peygamberlerin sonuncusu ve elçilerin efendisi olan ümmî Peygamber'in zevcesi iken nasıl [önemsiz] olabilir! Rasûlü'nün zevcesi hakkında söylenen şeylerin söylenmesi Allah katında pek büyüktür! Allah buna gayret gösterir. O azze ve celle, peygamberlerinden herhangi birinin zevcesine böyle bir şeyi asla takdir etmez. Hâşâ ve kellâ! [Böyle bir şey diğerleri için vaki değilken], peygamber hanımlarının seyyidesi ve dünya ile ahirette mutlak olarak Âdemoğlunun efendisinin zevcesi hakkında nasıl vaki olabilir?! İşte bundan dolayı Yüce Allah: {وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ} “Siz onu önemsiz bir şey sanıyordunuz; oysa o, Allah katında pek büyüktür” buyurmuştur. Sahîhayn'da [şöyle yer almaktadır]:

إن الرجل ليتكلم بالكلمة من سَخَط الله، لا يدري ما تَبْلُغ، يهوي بها في النار أبْعَد ما بين السماء والأرض" وفي رواية: "لا يلقي لها بالا" .

“Kişi, nereye varacağını hesaba katmaksızın Allah'ın gazabını gerektiren bir kelime konuşur da bu yüzden cehennemin sema ile arz arasından daha uzak bir derinliğine yuvarlanır.” Bir rivayette de: “Ona hiç aldırış etmez” [denilmiştir].

{وَلَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ (١٦) يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧) وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٨)}

{وَلَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ (١٦) يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧) وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٨)} “Onu işittiğiniz zaman: «Bunu konuşmak bize yakışmaz. Hâşâ, Sen yücesin; bu, büyük bir iftiradır» demeniz gerekmez miydi? (16) Eğer mümin iseniz, Allah size bir daha asla böyle bir şeye dönmemenizi öğütlüyor. (17) Allah size ayetleri açıklıyor. Allah her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir. (18)”

هذا تأديب آخر بعد الأول: الآمر بالظن خيرا أي: إذا ذكر ما لا يليق من القول في شأن الخيرة فأولى ينبغي الظن بهم خيرا، وألا يشعر نفسه سوى ذلك، ثم إن عَلِق بنفسه شيء من ذلك -وسوسةً أو خيالا -فلا ينبغي أن يتكلم به، فإن رسول الله ﷺ قال: "إن الله تجاوز لأمتي عما حدَّثت به أنفسها ما لم تقل أو تعمل" أخرجاه في الصحيحين .

Bu, hüsnüzanda bulunmayı emreden birinci terbiyeden sonraki bir başka terbiyedir. Yani hayırlı kimseler hakkında uygunsuz bir söz zikredildiğinde, onlar hakkında hüsnüzanda bulunulması ve nefiste bundan başkasına yer verilmemesi gerekir. Sonra eğer kişinin aklına vesvese yahut hayal kabilinden böyle bir şey takılırsa, bunu konuşmaması gerekir. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Allah, söylemedikleri veya yapmadıkları sürece ümmetimin içlerinden geçirdikleri şeyleri bağışlamıştır.” Her ikisi bunu İki Sahîh'te tahrîc etmiştir .

وقال الله تعالى: (وَلَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا) أي: ما ينبغي لنا أن نتفوه بهذا الكلام ولا نذكره لأحد (سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ) أي: سبحان الله أن يقال هذا الكلام على زوجة [نبيه و] رسوله وحليلة خليله.

Allah Teâlâ: {وَلَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا} “Onu işittiğiniz zaman: «Bunu konuşmak bize yakışmaz...» demeniz gerekmez miydi?” buyurdu. Yani bu sözü ağzımıza almamız ve onu kimseye aktarmamız bize yakışmazdı. {سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} “Hâşâ, Sen yücesin; bu, büyük bir iftiradır.” Yani [Peygamberi ve] Resûlü'nün zevcesi ve Halîli'nin eşi hakkında böyle bir sözün söylenmesinden Allah'ı tenzih ederiz.

ثم قال تعالى: (يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا) أي: ينهاكم الله متوعِّدًا أن يقع منكم ما يشبه هذا أبدًا، أي: فيما يستقبل. فلهذا قال: (إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ) أي: إن كنتم تؤمنون بالله وشرعه، وتعظمون رسوله ﷺ، فأما من كان متصفا بالكفر فذاك له حكم آخر.

Sonra Allah Teâlâ: {يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا} “Allah size bir daha asla böyle bir şeye dönmemenizi öğütlüyor” buyurdu. Yani gelecekte sizden asla bunun benzeri bir şeyin sadır olmasını tehdit ederek yasaklıyor. Bu sebeple: {إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ} “Eğer mümin iseniz” buyurmuştur; yani eğer Allah'a ve O'nun şeriatına inanıyor, O'nun Resûlü'nü sallallâhu aleyhi ve sellem tazim ediyorsanız. Küfürle vasıflanmış olan kimseye gelince; onun hükmü başkadır.

ثم قال: (وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ) أي: يوضح لكم الأحكام الشرعية والحِكَمَ القَدَريّة، (وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) أي: عليم بما يصلح عباده، حكيم في شَرْعه وقَدَره.

Sonra: {وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ} “Allah size ayetleri açıklıyor” buyurdu. Yani şer'î hükümleri ve kaderî hikmetleri size açıklar. {وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ} “Allah her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.” Yani kullarına neyin iyi geleceğini hakkıyla bilen, şeriatında ve kaderinde hikmet sahibi olandır.

{إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (١٩)}

{إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (١٩)} “İman edenler arasında çirkin hayasızlığın yayılmasını arzu edenler için dünyada da ahirette de can yakıcı bir azap vardır. Allah bilir, siz ise bilmezsiniz. (19)”

وهذا تأديب ثالث لمن سمع شيئا من الكلام السيئ، فقام بذهنه منه شيء، وتكلم به، فلا يكثر منه ويشيعه ويذيعه، فقد قال تعالى : (إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا) أي: يختارون ظهور الكلام عنهم بالقبيح، (لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا) أي: بالحد، وفي الآخرة بالعذاب، (وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ) أي: فردوا الأمور إليه تَرْشُدُوا.

Bu da kötü sözlerden bir şey duyup zihnine bundan bir şey takılan ve onu konuşan kimse için üçüncü bir terbiyedir; böylece bunu çoğaltmasın, yaymasın ve ifşa etmesin. Zira Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur : {إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا} yani müminler hakkında çirkin sözlerin açığa çıkmasını tercih edenler, {لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا} yani had cezası ile, ahirette de azap ile [cezalandırılacaklardır]. {وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ} “Allah bilir, siz ise bilmezsiniz.” Yani işleri O'na havale edin ki doğru yolu bulasınız.

وقال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن بكر، حدثنا ميمون بن أبي محمد المَرَئيّ، حدثنا محمد بن عَبّاد المخزومي، عن ثَوْبَان، عن النبي ﷺ قال: "لا تُؤذوا عِبادَ الله ولا تُعيِّروهم، ولا تطلبوا

İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Bekr rivayet etti, bize Meymûn b. Ebî Muhammed el-Meraî rivayet etti, bize Muhammed b. Abbâd el-Mahzûmî rivayet etti, [o da] Sevbân'dan, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti ki şöyle buyurmuştur: «Allah'ın kullarını incitmeyin, onları ayıplamayın ve kusurlarını araştırmayın...»

عوراتهم، فإنه من طلب عورة أخيه المسلم، طلب الله عورته، حتى يفضحه في بيته" .

Zira kim Müslüman kardeşinin kusurunu araştırırsa, Allah da onun kusurunu araştırır; nihayetinde onu evinin içinde bile olsa rezil eder.”

{وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (٢٠)}

{وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (٢٠)} “Eğer üzerinizde Allah'ın lütfu ve rahmeti bulunmasaydı ve şüphesiz Allah çok şefkatli, çok merhametli olmasaydı [hâliniz nice olurdu]! (20)”

يقول تعالى: (وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ) أي: لولا هذا لكان أمر آخر، ولكنه تعالى رؤوف بعباده، رحيم بهم. فتاب على من تاب إليه من هذه [القضية] وطَهَّر من طَهَّر منهم بالحد الذي أقيم عليه.

Allah Teâlâ buyuruyor ki: {وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} “Eğer üzerinizde Allah'ın lütfu ve rahmeti bulunmasaydı ve şüphesiz Allah çok şefkatli, çok merhametli olmasaydı” yani bu olmasaydı durum çok farklı olurdu; fakat O Teâlâ kullarına karşı çok şefkatlidir, onlara çok merhametlidir. Bu sebeple bu [hadiseden] dolayı O'na tövbe edenin tövbesini kabul etmiş ve uygulanan had cezasıyla onlardan temizlediği kimseleri temizlemiştir.

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢١)}

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢١)} “Ey iman edenler! Şeytanın adımlarını takip etmeyin. Kim şeytanın adımlarını takip ederse, bilsin ki o, çirkin hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Eğer üzerinizde Allah'ın lütfu ve merhameti olmasaydı, sizden hiçbiriniz asla temize çıkamazdı. Fakat Allah dilediğini temize çıkarır. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. (21)”

ثم قال: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ) يعني: طرائقه ومسالكه وما يأمر به، (وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ): هذا تنفير وتحذير من ذلك، بأفصح العبارة وأوجزها وأبلغها وأحسنها.

Sonra şöyle buyurdu: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ} “Ey iman edenler! Şeytanın adımlarını takip etmeyin” yani onun yollarını, usullerini ve emrettiği şeyleri [izlemeyin]. {وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ} “Kim şeytanın adımlarını takip ederse, bilsin ki o, çirkin hayasızlığı ve kötülüğü emreder.” Bu, en fasih, en veciz, en beliğ ve en güzel bir ifadeyle bundan nefret ettirme ve sakındırmadır.

قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ): عمله. وقال عكرمة: نزغاته. وقال قتادة: كل معصية فهي من خطوات الشيطان. وقال أبو مِجْلَز: النذور في المعاصي من خطوات الشيطان.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan nakletti: “(خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ) [Şeytanın adımları], onun amelidir.” İkrime: “Onun vesveseleridir” dedi. Katâde: “Her günah şeytanın adımlarındandır” dedi. Ebû Miclez ise: “Günahlara dair adaklar, şeytanın adımlarındandır” dedi.

وقال مسروق: سأل رجل ابن مسعود فقال: إني حرمت أن آكل طعامًا؟ فقال: هذا من نزعات الشيطان، كَفِّر عن يمينك، وكُل.

Mesrûk dedi ki: Bir adam İbn Mes'ûd'a sorup: “Ben bir yemeği yemeyi kendime haram kıldım?” dedi. İbn Mes'ûd: “Bu, şeytanın dürtülerindendir; yemininin kefaretini ver ve ye” dedi.

وقال الشعبي في رجل نَذَر ذَبْح ولده: هذا من نزغات الشيطان، وأفتاه أن يذبح كبشًا.

Şa'bî, çocuğunu kurban etmeyi adayan bir adam hakkında: “Bu, şeytanın vesveselerindendir” dedi ve ona bir koç kurban etmesi yönünde fetva verdi.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا حسان بن عبد الله المصري، حدثنا السريّ بن يحيى، عن سليمان التيمي، عن أبي رافع قال: غضبت عليَّ امرأتي فقالت: هي يومًا يهودية، ويومًا نصرانية، وكل مملوك لها حر، إن لم تطلق امرأتك. فأتيت عبد الله بن عمر فقال: إنما هذه من نزغات الشيطان. وكذلك قالت زينب بنت أم سلمة، وهي يومئذ أفقه امرأة بالمدينة، وأتيت عاصم بن عمر، فقال مثل ذلك.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam rivayet etti, bize Hassân b. Abdillâh el-Mısrî rivayet etti, bize es-Seriyy b. Yahyâ, Süleyman et-Teymî'den, o da Ebû Râfi'den rivayet etti; Ebû Râfi' dedi ki: Hanımım bana kızdı ve: “Eğer hanımını boşamazsan bir gün Yahudi, bir gün Hristiyan olsun ve sahip olduğu her köle hür olsun” dedi. Ben de Abdullah b. Ömer'e gittim; o: “Bu ancak şeytanın vesveselerindendir” dedi. O gün Medine'nin fıkıhta en ileri kadını olan Zeyneb bnt. Ümmü Seleme de aynısını söyledi. Âsım b. Ömer'e gittim, o da benzerini söyledi.

ثم قال تعالى: (وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا) أي: لولا هو يرزق من يشاء التوبة والرجوع إليه، ويزكي النفوس من شركها وفجورها ودسها وما فيها من أخلاق رديئة، كل بحسبه، لما حصل أحد لنفسه زكاة ولا خيرا (وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ) أي: من خلقه، ويضل من يشاء ويرديه في مهالك الضلال والغي.

Sonra Allah Teâlâ: {وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا} “Eğer üzerinizde Allah'ın lütfu ve merhameti olmasaydı, sizden hiçbiriniz asla temize çıkamazdı” buyurdu. Yani dilediğine tövbeyi ve kendisine yönelmeyi nasip etmesi, nefisleri şirkten, fısk-u fücurdan, hilekârlıktan ve içlerindeki kötü ahlaktan herkesin durumuna göre arındırması olmasaydı, hiç kimse kendisi için bir arınma ve hayır elde edemezdi. {وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ} “Fakat Allah dilediğini temize çıkarır.” Yani yarattıklarından dilediğini [temize çıkarır], dilediğini de saptırır ve sapıklık ile helak uçurumlarına yuvarlar.

وقوله: (وَاللَّهُ سَمِيعٌ) أي: سميع لأقوال عباده (عليم) بهم، مَنْ يستحق منهم الهدى والضلال.

Allah Teâlâ'nın: {وَاللَّهُ سَمِيعٌ} “Allah işitendir” kavli; yani kullarının sözlerini işitendir; {عَلِيمٌ} “[her şeyi] bilendir” [kavli ise], içlerinden kimin hidayeti, kimin sapıklığı hak ettiğini bilendir [anlamındadır].

{وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٢)}

{وَلا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٢)} “İçinizden fazilet ve imkân sahibi olanlar, akrabalara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere [yardım] vermemek üzere yemin etmesinler; affetsinler, hoş görsünler. Allah'ın sizi bağışlamasını arzulamaz mısınız? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (22)”

يقول تعالى: (وَلا يَأْتَلِ) من الأليَّة، [وهي: الحلف] أي: لا يحلف (أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ) أي: الطَّول والصدقة والإحسان (وَالسَّعَة) أي: الجِدَةَ (أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ) أي: لا تحلفوا ألا تصلوا قراباتكم المساكين والمهاجرين. وهذه في غاية الترفق والعطف على صلة الأرحام؛ ولهذا قال: (وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا) أي: عما تقدم منهم من الإساءة والأذى، وهذا من حلمه تعالى وكرمه ولطفه بخلقه مع ظلمهم لأنفسهم.

Allah Teâlâ buyuruyor ki: {وَلا يَأْتَلِ} 'el-elye'den [yemin etmekten] gelmektedir; yani yemin etmesin, {أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} “içinizden fazilet sahibi olanlar” yani lütuf, sadaka ve ihsan sahipleri, {وَالسَّعَة} “ve imkân [sahibi olanlar]” yani zenginlik sahipleri, {أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} “akrabalara, yoksullara ve Allah yolunda hicret edenlere [yardım] vermemek üzere”; yani yoksul ve muhacir olan akrabalarınıza sıla-i rahimde bulunmayacağınıza dair yemin etmeyiniz. Bu , sıla-i rahime yönelik son derece nazik ve şefkat dolu bir teşviktir. Bu sebeple: {وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا} “affetsinler, hoş görsünler” buyurmuştur; yani daha önce onlardan sadır olan kötülük ve eziyeti [bağışlasınlar]. Bu, kendi nefislerine zulmetmelerine rağmen Allah Teâlâ'nın kullarına karşı hilminin, kereminin ve lütfunun bir göstergesidir.

وهذه الآية نزلت في الصدِّيق، حين حلف ألا ينفع مِسْطَح بن أثاثة بنافعة بعدما قال في عائشة ما قال، كما تقدم في الحديث. فلما أنزل الله براءةَ أم المؤمنين عائشة، وطابت النفوس المؤمنة واستقرت، وتاب الله على مَن كان تكلم من المؤمنين في ذلك، وأقيم الحد على مَن أقيم عليه -شَرَع ﵎، وله الفضل والمنة، يعطفُ الصدِّيق على قريبه ونسيبه، وهو مِسْطَح بن أثاثة، فإنه كان ابن خالة الصديق، وكان مسكينًا لا مال له إلا ما ينفق عليه أبو بكر، ﵁، وكان من المهاجرين في سبيل الله، وقد وَلَق وَلْقَة تاب الله عليه منها، وضُرب الحد عليها. وكان الصديق، ﵁، معروفًا بالمعروف، له الفضل والأيادي على الأقارب والأجانب. فلما نزلت هذه الآية إلى قوله: (أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ) أي: فإن الجزاء من جنس العمل، فكما تغفر عن المذنب إليك نغفر لك، وكما تصفح نصفح عنك. فعند ذلك قال الصديق: بلى، والله إنا نحب -يا ربنا -أن تغفر لنا. ثم رَجَع إلى مسطح ما كان يصله من النفقة، وقال: والله لا أنزعها منه أبدًا، في مقابلة ما كان قال: والله لا أنفعه بنافعة أبدًا، فلهذا كان الصدّيق هو الصديق [﵁ وعن بنته] .

Bu ayet, hadiste geçtiği üzere Âişe hakkında o sözleri söyledikten sonra es-Sıddîk'ın Mistah b. Üsâse'ye hiçbir fayda sağlamayacağına dair yemin etmesi üzerine inmiştir. Allah Müminlerin Annesi Âişe'nin masumiyetini indirip mümin gönüller huzura ve sükûnete kavuşunca, bu konuda konuşmuş olan müminlerin de Allah tövbesini kabul edip haklarında had cezası gerekenlere ceza tatbik edilince —lütuf ve ihsan sahibi olan— Allah celle celâluhu, Sıddîk'ı akrabası ve hısımı olan Mistah b. Üsâse'ye şefkat göstermeye yöneltmiştir. Zira o, Sıddîk'ın teyzesinin oğluydu; Ebû Bekir'in radıyallâhu anh kendisine yaptığı infak dışında hiçbir malı olmayan bir yoksuldu ve Allah yolunda hicret edenlerdendi. Bir hata işlemişti ki Allah onun bu hatadan tövbesini kabul etmiş ve ona had cezası uygulanmıştı. Sıddîk radıyallâhu anh ise iyilikle tanınan, akrabaya ve yabancılara lütuf ve ihsanları bulunan bir kimseydi. Bu ayet: {أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Allah'ın sizi bağışlamasını arzulamaz mısınız? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” kavline kadar inince; yani mükâfat amelin cinsindendir; sen sana karşı suç işleyeni nasıl bağışlarsan Biz de seni bağışlarız , sen nasıl hoş görürsen Biz de seni hoş görürüz [anlamı ortaya çıkınca], işte o vakit Sıddîk: “Evet, vallahi ey Rabbimiz! Bizi bağışlamanı elbette isteriz” dedi. Ardından Mistah'a yapmakta olduğu infaka geri döndü ve: “Vallahi ona fayda sağlayacak hiçbir şey vermeyeceğim” sözüne karşılık olarak “Vallahi bunu ondan asla kesmeyeceğim” dedi. İşte bundan dolayı Sıddîk, Sıddîk olmuştur [Allah ondan ve kızından razı olsun] .

{إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٢٣) يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٤) يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ (٢٥)}

{إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٢٣) يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٤) يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ (٢٥)} “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar, dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Onlar için büyük bir azap vardır. (23) O gün dilleri, elleri ve ayakları yapmış oldukları şeylere karşı aleyhlerine şahitlik edecektir. (24) O gün Allah, onlara hak ettikleri cezalarını tastamam verecek ve onlar Allah’ın apaçık Hak olduğunu bileceklerdir. (25)”

هذا وعيد من الله تعالى للذين يرمون المحصنات الغافلات -خُرِّج مخرج الغالب -المؤمنات.

Bu, Allah Teâlâ'dan iffetli, —çoğunluk esas alınarak zikredilen— [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlara bir tehdittir.

فأمهات المؤمنين أولى بالدخول في هذا من كل محصنة، ولا سيما التي كانت سبب النزول، وهي عائشة بنت الصديق، ﵄.

Müminlerin Anneleri, her iffetli kadından daha öncelikli olarak bu hükmün kapsamına girerler; bilhassa nüzul sebebi olan es-Sıddîk'ın kızı Âişe radıyallâhu anhâ [buna en layık olandır].

وقد أجمع العلماء، ﵏، قاطبة على أن مَنْ سَبَّها بعد هذا ورماها بما رماها به [بعد هذا

Âlimler —rahimehumullâh— istisnasız icmâ etmişlerdir ki: Bundan sonra ona söven ve ona atılan [iftira] ile iftira atan kimse [bundan sonra

الذي ذكر] في هذه الآية، فإنه كافر؛ لأنه معاند للقرآن. وفي بقية أمهات المؤمنين قولان: أصحهما أنهن كهي، والله أعلم.

bu ayette zikredilenler sebebiyle] kâfir olacağı hususunda icmâ etmişlerdir; çünkü o, Kur'an'a inatla karşı çıkmıştır. Diğer Müminlerin Anneleri hakkında ise iki görüş vardır; en sahih olanı onların da Âişe gibi olduğudur, en doğrusunu Allah bilir.

وقوله تعالى: (لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ) كقوله: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا} [الأحزاب: ٥٧] .

Allah Teâlâ'nın: {لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “Dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir. Onlar için büyük bir azap vardır” kavli, şu ayeti gibidir: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا} [el-Ahzâb: 57] “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenlere, Allah dünyada da ahirette de lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır.”

وقد ذهب بعضهم إلى أنها خاصة بعائشة، فقال ابن أبي حاتم:

Bazıları bunun sadece Âişe'ye has olduğu görüşüne varmıştır. Nitekim İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir:

حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا عبد الله بن خِرَاش، عن العَوَّام، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس: (إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ) [قال] : نزلت في عائشة خاصة.

Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Abdullah b. Hırâş, el-Avvâm'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar...” [hakkında şöyle dedi] : “Özellikle Âişe hakkında inmiştir.”

وكذا قال [سعيد بن جبير و] مقاتل بن حيان، وقد ذكره ابن جرير عن عائشة فقال:

[Saîd b. Cübeyr ve] Mukâtil b. Hayyân da böyle demiştir. Bunu İbn Cerîr Âişe'den zikrederek şöyle demiştir:

حدثنا أحمد بن عَبْدَة الضَّبِّي، حدثنا أبو عَوَانة، عن عمر بن أبي سلمة، عن أبيه قال: قالت عائشة: رُميت بما رميت به وأنا غافلة، فبلغني بعد ذلك. قالت: فبينا رسول الله ﷺ جالس عندي إذ أوحي، إليه. قالت: وكان إذا أوحي إليه أخذه كهيئة السُّبات، وإنه أوحي إليه وهو جالس عندي، ثم استوى جالسا يمسح على وجهه، وقال: "يا عائشة أبشري". قالت: قلت: بحمد الله لا بحمدك. فقرأ: (إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ)، حتى قرأ: {أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} [النور: ٢٦] .

Bize Ahmed b. Abde ed-Dabbî rivayet etti, bize Ebû Avâne, Ömer b. Ebî Seleme'den, o da babasından rivayet etti; babası dedi ki: Âişe şöyle dedi: “Ben hiçbir şeyden habersizken hakkımda iftiralar atıldı; sonradan bu bana ulaştı.” Dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanımda otururken kendisine vahiy geldi .” Dedi ki: “Ona vahiy geldiğinde kendisini uyku hâline benzer bir hâl kaplardı. Yanımda otururken kendisine vahiy geldi; sonra yüzünü silerek doğrulup oturdu ve: 'Müjde ey Âişe!' dedi.” Âişe dedi ki: Ben: “Sana değil, Allah'a hamdolsun” dedim. Bunun üzerine: {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar...” ayetinden {أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} [en-Nûr: 26] “İşte onlar, o [iftiracıların] söylediklerinden uzaktırlar” ayetine kadar okudu.

هكذا أورده، وليس فيه أن الحكم خاص بها، وإنما فيه أنها سبب النزول دون غيرها، وإن كان الحكم يعمها كغيرها، ولعله مراد ابن عباس ومن قال كقوله، والله أعلم.

Bu rivayeti böylece aktardı; fakat bu rivayette hükmün sadece ona has olduğuna dair bir ifade yoktur. Aksine hüküm başkalarını kapsadığı gibi onu da kapsasa bile, nüzul sebebinin başkası değil sadece kendisi olduğuna delalet vardır. İbn Abbâs'ın ve onun gibi söyleyenlerin kastı da muhtemelen budur, en doğrusunu Allah bilir.

وقال الضحاك، وأبو الجوزاء، وسلمة بن نُبَيْط: المراد بها أزواج النبيّ خاصة، دون غيرهن من النساء.

Dahhâk, Ebu'l-Cevzâ ve Seleme b. Nübeyt şöyle dediler: “Bununla diğer kadınlar değil, sadece Peygamber'in hanımları kastedilmiştir.”

وقال العَوْفِيّ، عن ابن عباس في قوله: (إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ) الآية: يعني أزواج النبي ﷺ، رماهن أهل النفاق، فأوجب الله لهم اللعنة والغضب، وباؤوا بسخط من الله، فكان ذلك في أزواج النبي ﷺ ثم نزل بعد ذلك: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} إلى قوله: {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}، فأنزل الله الجلد والتوبة، فالتوبة تقبل، والشهادة تُرَدّ.

el-Avfî, İbn Abbâs'tan {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ} “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: “Yani Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarıdır. Nifak ehli onlara iftira attı; bunun üzerine Allah onlara lanet ve gazap vacip kıldı, onlar da Allah'tan bir gazaba uğradılar. Bu , Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları hakkındaydı. Sonra bundan sonra: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} “İffetli kadınlara iftira atıp da sonra dört şahit getiremeyenler...” ayetinden {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” ayetine kadar olan kısım indi. Allah celde cezası ile tövbeyi indirdi; böylece tövbe kabul edilir, şahitlik ise reddedilir.”

وقال ابن جرير: حدثنا القاسم، حدثنا الحسين، حدثنا هُشَيْم، أخبرنا العوام بن حوشب، عن شيخ من بني أسد، عن ابن عباس -قال: فسر سورة النور، فلما أتى على هذه الآية: (إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا) الآية -قال: في شأن عائشة، وأزواج النبي ﷺ، وهي مبهمة، وليست لهم توبة، ثم قرأ: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} إلى قوله: {إِلا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا} الآية [النور: ٤، ٥]، قال: فجعل

İbn Cerîr şöyle dedi: Bize el-Kâsım anlattı, bize el-Huseyn anlattı, bize Huşeym anlattı, bize el-Avvâm b. Havşeb, Benî Esed'den bir şeyhten, [o da] İbn Abbâs'tan aktardı; [ravi] dedi ki: [İbn Abbâs] Nûr Suresi'ni tefsir etti. {إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا} “İffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atanlar lanetlenmişlerdir...” ayetine gelince şöyle dedi: “[Bu,] Âişe ve Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları hakkındadır; bu [hüküm] mübhemdir (geneldir) ve onlar için tövbe yoktur.” Sonra {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} “İffetli kadınlara iftira edip de sonra dört şahit getiremeyenler...” [ayetinden] {إِلا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا} “Ancak bundan sonra tövbe edip [kendilerini] ıslah edenler müstesnadır” ayetine [Nûr 4-5] kadar okudu ve şöyle dedi: [Allah]...

لهؤلاء توبة ولم يجعل لمن قذف أولئك توبة، قال: فهمّ بعضُ القوم أن يقوم إليه فيقبل رأسه، من حسن ما فسَّر به سورة النور .

bunlar için tövbe kıldı; fakat onlara (Peygamber'in hanımlarına) iftira atanlar için tövbe kılmadı” dedi. Ravi dedi ki: Topluluktan birisi, Nûr Suresi'ni ne kadar güzel tefsir ettiğinden ötürü kalkıp onun başını öpmeye yeltendi .

فقوله: "وهي مبهمة"، أي: عامة في تحريم قذف كل محصنة، ولَعْنته في الدنيا والآخرة.

Onun: “Bu mübhemdir” sözü; yani her iffetli kadına iftira atmanın haramlığı ve dünyada da ahirette de lanetlenmesi hususunda geneldir demektir.

وهكذا قال عبد الرحمن بن زيد بن أسلم: هذا في عائشة، ومن صنع مثل هذا أيضًا اليوم في المسلمات، فله ما قال الله، ﷿، ولكن عائشة كانت إمامَ ذلك.

Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem de şöyle demiştir: “Bu Âişe hakkındadır. Bugün de Müslüman kadınlar hakkında böyle bir şey yapan kimseye Allah'ın celle ve alâ söylediği şey vardır; fakat Âişe bunun öncüsü idi.”

وقد اختار ابن جرير عمومها، وهو الصحيح، ويعضد العموم ما رواه ابن أبي حاتم:

İbn Cerîr ayetin umumi oluşunu tercih etmiştir ki doğru olan da budur. Bu umumiliği İbn Ebî Hâtim'in şu rivayeti de desteklemektedir:

حدثنا أحمد بن عبد الرحمن -ابن أخي ابن وهب -حدثنا عمي، حدثنا سليمان بن بلال، عن ثور بن زيد، عن أبي الغَيث عن أبي هريرة؛ أن رسول الله ﷺ قال: "اجتنبوا السبع الموبقات". قيل: يا رسول الله، وما هن؟ قال: "الشرك بالله، والسحر، وقتل النفس التي حرم الله إلا بالحق، وأكل الربا، وأكل مال اليتيم، والتولي يوم الزحف، وقذف المحصنات الغافلات المؤمنات".

Bize Ahmed b. Abdirrahmân —İbn Vehb'in kardeşinin oğlu— rivayet etti, bize amcam rivayet etti, bize Süleyman b. Bilâl, Sevr b. Zeyd'den, o Ebu'l-Gays'tan , o da Ebû Hureyre'den rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Helak edici yedi şeyden sakınınız!” “Ey Allah'ın Resûlü, onlar nelerdir?” denildi. Buyurdu ki: “Allah'a şirk koşmak, sihir yapmak, Allah'ın haram kıldığı cana haksız yere kıymak, faiz yemek, yetim malı yemek, savaş meydanından kaçmak ve iffetli, [kötülükten] habersiz mümin kadınlara iftira atmaktır.”