أخرجاه في الصحيحين، من حديث سليمان بن بلال، به .
Her ikisi de (Buhârî ve Müslim) bunu Sahîh'lerinde Süleymân b. Bilâl hadisinden bu isnadla rivayet etmişlerdir .
وقال الحافظ أبو القاسم الطبراني: حدثنا محمد بن عَمْرو بن خالد الحَذَّاء الحراني، حدثني أبي، (ح) وحدثنا أبو شُعَيب الحراني، حدثنا جدي أحمد بن أبي شُعَيب، حدثنا موسى بن أعين، عن ليث، عن أبي إسحاق، عن صِلَة بن زُفَر، عن حذيفة، عن النبي ﷺ قال: "قذف المحصنة يهدم عمل مائة سنة" .
Hâfız Ebu'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize Muhammed b. Amr b. Hâlid el-Hazzâ' el-Harrânî rivayet etti, bana babam rivayet etti (h) [diğer isnad] Bize Ebû Şuayb el-Harrânî rivayet etti, bize dedem Ahmed b. Ebî Şuayb rivayet etti, bize Mûsâ b. A'yen, Leys'ten, o Ebû İshâk'tan, o Sıla b. Züfer'den, o Huzeyfe'den, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etti ki şöyle buyurdu: “İffetli kadına iftira atmak, yüz yıllık ameli yıkar” .
وقوله (يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ) قال ابن أبي حاتم:
Onun {يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “O gün dilleri, elleri ve ayakları yapmış oldukları şeylere karşı aleyhlerinde şahitlik edecektir” sözü hakkında İbn Ebî Hâtim dedi ki:
حدثنا أبو سعيد الأشَجّ، حدثنا أبو يحيى الرازي، عن عمرو بن أبي قيس، عن مُطَرِّف، عن المِنْهَال، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: إنهم -يعني: المشركين -إذا رَأوا أنه لا يدخلُ الجنةَ إلا أهل الصلاة، قالوا: تعالوا حتى نجحد. فيجحدون فيختم [الله] على أفواههم، وتشهد أيديهم وأرجلهم، ولا يكتمون الله حديثًا.
Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Yahyâ er-Râzî, Amr b. Ebî Kays'tan, o Mutarrif'ten, o el-Minhâl'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Onlar —yani müşrikler— cennete ancak namaz kılanların gireceğini gördüklerinde: “Gelin inkâr edelim” derler. İnkâr ederler, [bunun üzerine Allah] ağızlarını mühürler, elleri ve ayakları şahitlik eder ve Allah'tan hiçbir sözü gizleyemezler.
وقال ابن جرير، وابن أبي حاتم أيضًا: حدثنا يونس بن عبد الأعلى، حدثنا ابن وهب، أخبرني عمرو بن الحارث، عن دَرَّاج، عن أبي الهيثم، عن أبي سعيد، عن رسول الله صلى عليه وسلم قال: "إذا كان يوم القيامة، عُرف الكافر بعمله، فيجحد ويخاصم، فيقال له: هؤلاء جيرانك يشهدون عليك. فيقول: كذبوا. فيقول: أهلك وعشيرتك. فيقول: كذبوا، فيقول: احلفوا. فيحلفون، ثم يُصمِتهم الله، فتشهد عليهم أيديهم وألسنتهم، ثم يدخلهم النار" .
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim de şöyle dediler: Bize Yûnus b. Abdila'lâ rivayet etti, bize İbn Vehb rivayet etti, bana Amr b. el-Hâris, Derrâc'dan, o Ebu'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den, o da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem haber verdi; buyurdu ki: “Kıyamet günü olduğunda kâfir ameliyle tanınır, bunun üzerine inkâr edip tartışmaya kalkışır. Ona: ‘İşte komşuların senin aleyhine şahitlik ediyorlar’ denir. O: ‘Yalan söylediler’ der. ‘Ailen ve akrabaların’ [denir]. O: ‘Yalan söylediler’ der. [Allah]: ‘Yemin edin’ buyurur. Yemin ederler. Sonra Allah onları susturur; elleri ve dilleri aleyhlerine şahitlik eder, sonra da onları ateşe sokar” .
وقال ابن أبي حاتم أيضًا: حدثنا أبو شيبة إبراهيم بن عبد الله بن أبي شيبة الكوفي، حدثنا
İbn Ebî Hâtim de şöyle dedi: Bize Ebû Şeybe İbrâhîm b. Abdillâh b. Ebî Şeybe el-Kûfî rivayet etti, bize
مِنْجَاب بن الحارث التميمي حدثنا أبو عامر الأسَدِيَ، حدثنا سفيان، عن عبيد المُكْتب، عن فُضَيل بن عمرو الفُقَيمي، عن الشعبي، عن أنس بن مالك قال: كنا عند النبي ﷺ فضحك حتى بدت نَوَاجذُه، ثم قال: "أتدرون مِمَّ أضحك؟ " قلنا: الله ورسوله أعلم. قال: "من مجادلة العبد ربه يوم القيامة، يقول: يا رب، ألم تُجِرْني من الظلم؟ فيقول: بلى. فيقول: لا أجيز عليَّ شاهدًا إلا من نفسي. فيقول: كفى بنفسك اليوم عليك شهيدا، وبالكرام عليك شهودا فيختم على فيه، ويقال لأركانه: انطقي فتنطق بعمله، ثم يخلى بينه وبين الكلام، فيقول: بُعدًا لَكُنّ وسُحْقًا، فعنكُنَّ كنتُ أناضل".
Mincâb b. el-Hâris et-Temîmî , bize Ebû Âmir el-Esedî rivayet etti, bize Süfyân, Ubeyd el-Mükettib'den, o Fudayl b. Amr el-Fukaymî'den, o eş-Şa'bî'den, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; dedi ki: Biz Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanındaydık, azı dişleri görününceye kadar güldü. Sonra: “Neye gülüyorum biliyor musunuz? ” buyurdu. “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedik. Buyurdu ki: “Kıyamet gününde kulun Rabbiyle tartışmasına [gülüyorum]. [Kul]: ‘Ey Rabbim! Sen beni zulümden korumadın mı?’ der. [Rab]: ‘Evet’ buyurur. [Kul]: ‘Ben aleyhime kendimden başka hiçbir şahidi kabul etmiyorum’ der. [Rab]: ‘Bugün aleyhine şahit olarak bizzat kendi nefsin ve şahitler olarak da kerîm [yazıcı melekler] yeter’ buyurur. Bunun üzerine ağzı mühürlenir ve uzuvlarına: ‘Konuşun’ denir. Onlar da onun amelini söylerler. Sonra onunla konuşması serbest bırakılır. O da: ‘Yazıklar olsun size, kahrolun! Ben sizin için mücadele ediyordum’ der.”
وقد رواه مسلم والنسائي جميعا، عن أبي بكر بن أبي النضر، عن أبيه، عن عُبَيد الله الأشجعي، عن سفيان الثوري، به ثم قال النسائي: لا أعلم أحدا روى هذا الحديث عن سفيان الثوري غير الأشجعي، وهو حديث غريب، والله أعلم. هكذا قال.
Bunu Müslim ve Nesâî birlikte Ebû Bekr b. Ebî'n-Nadr'dan, o babasından, o Ubeydullâh el-Eşca'î'den, o Süfyân es-Sevrî'den bu isnadla rivayet etmişlerdir . Sonra Nesâî: “Bu hadisi Süfyân es-Sevrî'den el-Eşca'î'den başka rivayet eden birini bilmiyorum, o garip bir hadistir, Allah en doğrusunu bilir” demiştir. Böyle demiştir.
وقال قتادة: ابن آدم، والله إن عليك لَشُهودًا غيرَ متهمة في بدنك، فراقبهم واتق الله في سرك وعلانيتك، فإنه لا يخفى عليه خافية، والظلمة عنده ضوء والسر عنده علانية، فمن استطاع أن يموت وهو بالله حسن الظن، فليفعل ولا قوة إلا بالله.
Katâde dedi ki: “Ey âdemoğlu! Vallahi senin aleyhinde bedeninde töhmet altında tutulamayacak şahitler vardır. Onları gözet ve gizlinde de açığında da Allah'tan sakın! Çünkü O'na hiçbir gizli saklı kalmaz; karanlık O'nun katında ışıktır , gizli olan da O'nun katında açıktır. Kim Allah hakkında hüsnüzan besleyerek ölmeye güç yetirebiliyorsa bunu yapsın. Güç ve kuvvet ancak Allah iledir.”
وقوله: (يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ) قال ابن عباس: (دِينَهُمُ) أي: حسابهم، وكل ما في القرآن (دِينَهُمُ) أي: حسابهم. وكذا قال غير واحد.
Onun {يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ} “O gün Allah onlara hak ettikleri cezayı eksiksiz verecektir” sözü hakkında İbn Abbâs: “{دِينَهُمُ} ‘Cezalarını/hesaplarını’ demektir. Kur'an'daki bütün {دِينَهُمُ} ifadeleri, yani hesapları demektir” demiştir. Birden fazla kişi de böyle söylemiştir.
ثم إن قراءة الجمهور بنصب (الْحَقَّ) على أنه صفة لدينهم، وقرأ مجاهد بالرفع، على أنه نعت الجلالة. وقرأها بعض السلف في مصحف أبي بن كعب: "يومئذ يوفيهم الله الحقّ دينهم" .
Cumhurun kıraati, دينهم (dînehüm) kelimesinin sıfatı olarak {الْحَقَّ} kelimesinin nasb (üstün) iledir. Mücâhid ise lafza-i celâlin sıfatı olarak ref (ötre) ile okumuştur. Selef'ten bazıları da Übey b. Ka'b'ın mushafında bunu: “O gün el-Hakk olan Allah onlara dinlerini (hesaplarını) tastamam öder” şeklinde okumuşlardır.
وقوله: (وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ) أي: وعده ووعيده وحسابه هو العدل، الذي لا جور فيه.
Onun {وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ} “Ve onlar Allah'ın apaçık Hak olduğunu bileceklerdir” sözü; yani O'nun vaadi, tehdidi ve hesabı, içinde hiçbir haksızlık bulunmayan adaletin ta kendisidir.
{الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٢٦)}
{الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٢٦)} “Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara layıktır. Bunlar, onların dediklerinden uzaktırlar. Kendileri için bir bağışlanma ve değerli bir rızık vardır. (26)”
قال ابن عباس: الخبيثات من القول للخبيثين من الرجال، والخبيثون من الرجال للخبيثات من القول. والطيبات من القول، للطيبين من الرجال، والطيبون من الرجال للطيبات من القول. قال: ونزلت في عائشة وأهل الإفك.
İbn Abbâs dedi ki: Kötü sözler kötü adamlara, kötü adamlar da kötü sözlere layıktır. Temiz sözler temiz adamlara, temiz adamlar da temiz sözlere layıktır. Dedi ki: Bu ayet Âişe ve iftiracılar hakkında inmiştir.
وهكذا رُوي عن مجاهد، وعطاء، وسعيد بن جُبَير، والشعبي، والحسن بن أبي الحسن البصري، وحبيب بن أبي ثابت، والضحاك. واختاره ابن جرير، ووجَّهَهُ بأن الكلام القبيح أولى بأهل القبح من الناس، والكلام الطيب أولى بالطيبين من الناس، فما نسبه أهل النفاق إلى عائشة هم
Mücâhid, Atâ, Saîd b. Cübeyr, Şa‘bî, el-Hasan b. Ebi’l-Hasan el-Basrî, Habîb b. Ebî Sâbit ve Dahhâk’tan da böyle rivayet edilmiştir. İbn Cerîr de bu [görüşü] tercih etmiş ve çirkin sözün insanlardan çirkin olanlara, güzel sözün ise insanlardan temiz olanlara daha layık olduğu; dolayısıyla nifak ehlinin Âişe’ye isnat ettikleri şeye kendilerinin
أولى به، وهي أولى بالبراءة والنزاهة منهم؛ ولهذا قال: (أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ).
daha layıktırlar; o (Âişe) ise onlardan beri ve tertemiz olmaya daha layıktır. Bu sebeple Allah: {أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} “Bunlar, onların dediklerinden uzaktırlar” buyurmuştur.
وقال عبد الرحمن بن زيد بن أسلم: الخبيثات من النساء للخبيثين من الرجال، والخبيثون من الرجال للخبيثات من النساء، والطيبات من النساء للطيبين من الرجال، والطيبون من الرجال للطيبات من النساء.
Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem dedi ki: Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara layıktır.
وهذا -أيضًا -يرجع إلى ما قاله أولئك باللازم، أي: ما كان الله ليجعل عائشة زوجة لرسول الله ﷺ إلا وهي طيبة؛ لأنه أطيب من كل طيب من البشر، ولو كانت خبيثة لما صلحت له، لا شرعا ولا قدرا؛ ولهذا قال: (أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ) أي: هم بُعَداء عما يقوله أهل الإفك والعدوان، (لَهُمْ مَغْفِرَةٌ) أي: بسبب ما قيل فيهم من الكذب، (وَرِزْقٌ كَرِيمٌ) أي: عند الله في جنات النعيم. وفيه وعد بأن تكون زوجة النبيّ ﷺ في الجنة.
Bu da neticesi itibarıyla öncekilerin söylediğine racidir; yani Allah, Âişe'yi Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem ancak temiz olduğu için eş kılmıştır; zira o, insanlardan her temiz kimseden daha temizdir. Şayet o kötü olsaydı ne şer'an ne de kadaren ona uygun olurdu. Bu sebeple Allah: {أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ} “Bunlar, onların dediklerinden uzaktırlar” yani iftira ve düşmanlık ehlinin söylediklerinden uzaktırlar; {لَهُمْ مَغْفِرَةٌ} “Kendileri için bir bağışlanma vardır” yani haklarında söylenen yalandan dolayı; {وَرِزْقٌ كَرِيمٌ} “ve değerli bir rızık vardır” yani Allah katında Naim cennetlerinde [rızık vardır] buyurmuştur. Bunda, onun cennette de Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi olacağına dair bir vaat vardır.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا محمد بن مسلم، حدثنا أبو نعيم، حدثنا عبد السلام بن حرب، عن يزيد بن عبد الرحمن، عن الحكم، عن يحيى بن الجزار قال: جاء أسير بن جابر إلى عبد الله فقال: لقد سمعت الوليد بن عقبة تكلم بكلام أعجبني. فقال عبد الله: إن الرجل المؤمن يكون في قلبه الكلمة غير طيبة تتجلجل في صدره ما تستقر حتى يلفظها، فيسمعها رجل عنده يَتُلّها فيضمها إليه. وإن الرجل الفاجر يكون في قلبه الكلمة الطيبة تتجلجل في صدره ما تستقر حتى يلفظها، فيسمعها الرجل الذي عنده يَتُلُّها فيضمها إليه، ثم قرأ عبد الله: (الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ).
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Muhammed b. Müslim rivayet etti, bize Ebû Nuaym rivayet etti, bize Abdüsselâm b. Harb, Yezîd b. Abdirrahmân'dan, o el-Hakem'den, o da Yahyâ b. el-Cezzâr'dan rivayet etti; dedi ki: Useyr b. Câbir, Abdullah'a gelip: “Velîd b. Ukbe'nin hoşuma giden bir söz söylediğini işittim” dedi. Bunun üzerine Abdullah şöyle dedi: “Mümin kimsenin kalbinde hoş olmayan bir kelime bulunur, göğsünde çalkalanır ve onu dışarı atıncaya kadar durulmaz; derken onun yanındaki [kötü] adam bunu işitip benimser ve kendine mal eder. Fâcir kimsenin kalbinde de güzel bir kelime bulunur, göğsünde çalkalanır ve onu dışarı atıncaya kadar durulmaz; derken onun yanındaki [iyi] adam bunu işitip benimser ve kendine mal eder.” Sonra Abdullah: {الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ} “Kötü kadınlar kötü erkeklere, kötü erkekler de kötü kadınlara; temiz kadınlar temiz erkeklere, temiz erkekler de temiz kadınlara layıktır” ayetini okudu.
ويشبه هذا ما رواه الإمام أحمد في المسند مرفوعا: "مثل الذي يسمع الحكمة ثم لا يُحدِّث إلا بشرِّ ما سمع، كمثل رجل جاء إلى صاحب غنم، فقال: أجْزِرني شاة. فقال: اذهب فَخُذ بأذُن أيها شئتَ. فذهب فأخذ بأذن كَلْب الغنم" وفي الحديث الآخر: "الحكمة ضالة المؤمن حيث وجدها أخذها" .
İmam Ahmed'in Müsned'de merfû olarak rivayet ettiği şu hadis de buna benzemektedir: “Hikmeti dinleyip de sonra işittiğinin sadece en kötüsünü anlatan kimsenin misali, bir koyun sahibine gelip: ‘Bana bir koyun kesiver’ diyen kimsenin misali gibidir. Koyun sahibi ona: ‘Git, hangisini istersen kulağından tut al’ der; o da gidip çoban köpeğinin kulağından tutar” . Diğer hadiste de şöyle buyrulmuştur: “Hikmet müminin yitiğidir, onu nerede bulursa alır” .
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٢٧) فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨) لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩)}
{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٢٧) فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨) لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩)} “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip [izin almadıkça] ve ev halkına selam vermedikçe girmeyin. Bu sizin için daha hayırlıdır; ola ki düşünüp öğüt alırsınız. (27) Eğer orada kimseyi bulamazsanız, size izin verilinceye kadar oraya girmeyin. Şayet size ‘Geri dönün’ denilirse dönün; bu sizin için daha temiz [ve nezih] bir davranıştır. Allah yaptıklarınızı hakkıyla bilendir. (28) İçinde oturulmayan ve sizin için bir faydalanma [imkânı / eşya] bulunan evlere [izin almadan] girmenizde size bir günah yoktur. Allah açığa vurduğunuzu da gizlediğinizi de bilir. (29)”
هذه آداب شرعية، أدّب الله بها عباده المؤمنين، وذلك في الاستئذان أمر الله المؤمنين ألا يدخلوا بيوتًا غير بيوتهم حتى يستأنسوا، أي: يستأذنوا قبل الدخول ويسلموا بعده. وينبغي أن يستأذن ثلاثًا، فإن أذن له، وإلا انصرف، كما ثبت في الصحيح: أن أبا موسى حين استأذن على عمر ثلاثًا، فلم يؤذن له، انصرف. ثم قال عمر: ألم أسمع صوت عبد الله بن قيس يستأذن؟ ائذنوا له. فطلبوه فوجدوه قد ذهب، فلما جاء بعد ذلك قال: ما رَجَعَك؟ قال: إني استأذنت ثلاثًا فلم يؤذن لي، وإني سمعت رسول الله ﷺ يقول: "إذا استأذن أحدكم ثلاثًا، فلم يؤذن له، فلينصرف". فقال: لَتَأتِيَنَّ على هذا ببينة وإلا أوجعتك ضربًا. فذهب إلى ملأ من الأنصار، فذكر لهم ما قال عمر، فقالوا: لا يشهد لك إلا أصغرنا. فقام معه أبو سعيد الخُدْريّ فأخبر عمر بذلك، فقال: ألهاني عنه الصَّفْق بالأسواق .
Bunlar, Allah'ın mümin kullarını kendisiyle terbiye ettiği şer'î edeplerdir. İzin isteme konusunda Allah müminlere, kendi evlerinden başka evlere istînâs etmedikçe (yani girmeden önce izin isteyip ardından selam vermedikçe) girmemelerini emretmiştir. Üç defa izin istemek gerekir; izin verilirse girer, aksi takdirde döner. Nitekim Sahîh'te sabit olduğuna göre Ebû Mûsâ, Ömer'in yanına girmek için üç defa izin isteyip izin verilmeyince geri dönmüştü. Sonra Ömer: “Abdullah b. Kays'ın izin isteyen sesini duymamış mıydım? Ona izin verin” dedi. Onu aradılar fakat gitmiş olduğunu gördüler. Daha sonra gelince [Ömer]: “Seni döndüren nedir?” dedi. O da: “Ben üç defa izin istedim, bana izin verilmedi. Ben Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu işitmiştim: ‘Biriniz üç defa izin istediğinde kendisine izin verilmezse dönsün’” dedi. Ömer: “Buna dair kesinlikle bir delil getireceksin, aksi takdirde canını yakacak şekilde seni döverim” dedi. Bunun üzerine o, Ensâr'dan bir topluluğun yanına gidip Ömer'in söylediğini onlara anlattı. Onlar: “Senin lehine ancak en küçüğümüz şahitlik eder” dediler. Ebû Saîd el-Hudrî onunla birlikte kalkıp durumu Ömer'e haber verdi. Bunun üzerine Ömer: “Çarşılardaki alışveriş beni bundan meşgul etmiş ” dedi.
وقال الإمام أحمد: حَدَّثنا عبد الرزاق، أخبرنا مَعْمَر عن ثابت، عن أنس -أو: غيره أن رسول الله ﷺ استأذن على سعد بن عبادة فقال: "السلام عليك ورحمة الله". فقال سعد: وعليك السلام ورحمة الله ولم يسمع النبي ﷺ حتى سلم ثلاثًا. ورد عليه سعد ثلاثًا ولم يُسْمعه. فرجع النبي ﷺ، واتبعه سعد فقال: يا رسول الله، بأبي أنت وأمي، ما سلمتَ تسليمة إلا وهي بأذني، ولقد رَدَدْت عليك ولم أُسْمِعك، وأردتُ أن أستكثر من سلامك ومن البركة. ثم أدخله البيت، فقرَّب إليه زَبيبًا، فأكل نبي الله. فلما فرغ قال: "أكل طعامكم الأبرار، وصَلَّت عليكم الملائكة، وأفطر عندكم الصائمون" .
İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, bize Ma'mer, Sâbit'ten, o da Enes'ten —veya bir başkasından— haber verdi ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Sa'd b. Ubâde'nin yanına girmek için izin isteyip: “es-Selâmu aleyke ve rahmetullâh” buyurdu. Sa'd da: “Ve aleykesselâm ve rahmetullâh” dedi fakat Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem üç defa selam verinceye kadar bunu işitmedi. Sa'd da ona üç defa karşılık verdi fakat işittirmedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem geri döndü. Sa'd onun arkasından gidip: “Ey Allah'ın Resûlü, anam babam sana feda olsun! Verdiğin her selam kulağıma geldi, sana karşılık verdim fakat işittirmedim; senin selamından ve bereketinden çokça nasiplenmek istedim” dedi. Sonra onu eve aldı, ona kuru üzüm ikram etti, Allah'ın Peygamberi de yedi. Bitirince şöyle buyurdu: “Yemeğinizi iyiler yesin, melekler size dua etsin ve yanınızda oruçlular iftar etsin” .
وقد رَوَى أبو داود والنسائي، من حديث أبي عمرو الأوزاعي: سمعت يحيى بن أبي كثير يقول: حدثني محمد بن عبد الرحمن بن سعد بن زرارة، عن قيس بن سعد -هو ابن عبادة -قال: زارنا رسول الله ﷺ في منزلنا، فقال: "السلام عليكم ورحمة الله". فردّ سعد ردًا خفيًا، قال قيس: فقلت: ألا تأذن لرسول الله ﷺ؟ فقال: ذَرْه يكثر علينا من السلام. فقال رسول الله ﷺ: "السلام عليكم ورحمة الله". فرد سعد رَدًا خفيًا، ثم قال رسول الله ﷺ: " السلام عليكم ورحمة الله" ثم رَجَع رسول الله ﷺ، واتبعه سعد فقال: يا رسول الله، إني كنت أسمع تسليمك، وأرد عليك ردّا خفيًا، لتكثر علينا من السلام. قال: فانصرف معه [رسول الله ﷺ، فأمر له سعد بغسل، فاغتسل، ثم ناوله ملْحَفَة مصبوغة] بزعفران -أو: وَرس -فاشتمل بها، ثم رفع رسول الله ﷺ يديه وهو يقول: "اللهم اجعل صلاتك ورحمتك على آل سعد بن عبادة". قال: ثم أصاب رسول الله ﷺ من الطعام، فلما أراد الانصراف قرّب إليه سعد حمارًا قد وَطَّأ عليه بقطيفة، فركب رسول الله ﷺ فقال سعد: يا قيس، اصحب رسول
Nitekim Ebû Dâvûd ve en-Nesâî, Ebû Amr el-Evzâî'nin hadisinden rivayet etmişlerdir: Yahyâ b. Ebî Kesîr'in şöyle dediğini işittim: Bana Muhammed b. Abdirrahmân b. Sa'd b. Zürâre, Kays b. Sa'd'dan -ki o, [Sa'd] b. Ubâde'nin oğludur- rivayet etti; [Kays] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evimizde bizi ziyaret etti ve: «es-Selâmu aleykum ve rahmetullâh» buyurdu. Sa'd ise kısık bir sesle karşılık verdi. Kays dedi ki: Ben [babama]: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e izin vermeyecek misin?" dedim. Sa'd: "Onu bırak, bize bolca selam versin" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekrar: «es-Selâmu aleykum ve rahmetullâh» buyurdu. Sa'd yine kısık bir sesle karşılık verdi. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [üçüncü defa]: «es-Selâmu aleykum ve rahmetullâh» buyurdu. Ardından Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geri döndü. Sa'd peşinden giderek: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben senin selamını işitiyordum; bize bolca selam veresin diye sana kısık bir sesle karşılık veriyordum" dedi. [Kays] dedi ki: Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onunla birlikte geri döndü. Sa'd onun yıkanması için su hazırlanmasını istedi, o da yıkandı. Sonra Sa'd ona za'feran] -veya vers (sarı boya otu)- ile boyanmış bir örtü uzattı, o da buna büründü. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ellerini kaldırarak: «Allah'ım! Salâtını ve rahmetini Sa'd b. Ubâde ailesinin üzerine kıl!» diye dua etti. [Kays] dedi ki: Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yemekten yedi. Ayrılmak istediğinde Sa'd, üzerine kadife örtü serilmiş bir merkebi ona yaklaştırdı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bindi. Sa'd: "Ey Kays, Resûlullah
الله ﷺ. قال قيس: فقال رسول الله ﷺ: "اركب". فأبيت، فقال: "إما أن تركب وإما أن تنصرف". قال: فانصرفت.
sallallâhu aleyhi ve sellem eşlik et” dedi. Kays dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: “Bin” buyurdu. Ben çekindim. Bunun üzerine: “Ya binersin ya da dönersin” buyurdu. Dedi ki: Ben de döndüm.
وقد روي هذا من وجه آخر فهو حديث جيد قويّ، والله أعلم.
Bu, başka bir vecihten de rivayet edilmiştir ; dolayısıyla ceyyid ve kuvvetli bir hadistir, Allah en doğrusunu bilir.
ثم ليُعْلمْ أنه ينبغي للمستأذن على أهل المنزل ألا يقف تلقاء الباب بوجهه، ولكن ليَكن البابُ، عن يمينه أو يساره؛ لما رواه أبو داود: حدثنا مُؤَمَّل بن الفضل الحراني -في آخرين -قالوا: حدثنا بَقيَّة، حدثنا محمد بن عبد الرحمن، عن عبد الله بن بُسْر قال: كان رسول الله ﷺ إذا أتى باب قوم، لم يستقبل الباب من تلقاء وجهه، ولكن من ركنه الأيمن أو الأيسر، ويقول: "السلام عليكم، السلام عليكم". وذلك أن الدور لم يكن عليها يومئذ ستور. تَفَرد به أبو داود .
Sonra bilinmelidir ki ev halkından izin isteyen kimsenin yüzünü tam kapının karşısına dikerek durmaması, kapının kendi sağında veya solunda kalması gerekir. Çünkü Ebû Dâvûd şöyle rivayet etmiştir: Bize Müemmel b. el-Fadl el-Harrânî —diğerleriyle birlikte— rivayet etti, dediler ki: Bize Bakıyye rivayet etti, bize Muhammed b. Abdirrahmân, Abdullah b. Büsr'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir topluluğun kapısına geldiğinde doğrudan kapının karşısında durmaz, sağ veya sol köşesinde durur ve: “es-Selâmu aleyküm, es-Selâmu aleyküm” derdi. Bu da o günlerde evlerin üzerinde perdelerin bulunmamasından ileri geliyordu. Bunu sadece Ebû Dâvûd rivayet etmiştir .
وقال أبو داود أيضًا: حدثنا عثمان بن أبي شيبة، حدثنا جرير، (ح) قال أبو داود: وحدثنا أبو بكر بن أبي شيبة، حدثنا حفص، عن الأعمش، عن طلحة، عن هُزَيل قال: جاء رجل -قال عثمان: سعد -فوقف على باب النبي ﷺ يستأذن، فقام على الباب -قال عثمان: مستقبل الباب -فقال له النبي ﷺ: "هكذا عنك -أو: هكذا -فإنما الاستئذان من النظر" .
Ebû Dâvûd yine dedi ki: Bize Osmân b. Ebî Şeybe rivayet etti, bize Cerîr rivayet etti (h) Ebû Dâvûd dedi ki: Ve bize Ebû Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti, bize Hafs, el-A'meş'ten, o Talha'dan, o Hüzeyl'den rivayet etti; dedi ki: Bir adam —Osmân: Sa'd olduğunu söyledi— gelip izin istemek üzere Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem kapısında durdu. Kapının önünde —Osmân: Tam kapının karşısında— durdu. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Şöyle [yana çekil] —veya şöyle— çünkü izin istemek ancak bakıştan ötürüdür” buyurdu .
وقد رواه أبو داود الطيالسي، عن سفيان الثوري، عن الأعمش عن طلحة بن مُصَرّف، عن رجل، عن سعد، عن النبي ﷺ. رواه أبو داود من حديثه .
Bunu Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, Süfyân es-Sevrî'den, o el-A'meş'ten, o Talha b. Musarrif'ten, o bir adamdan, o Sa'd'dan, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etmiştir. Ebû Dâvûd da bunu onun hadisinden rivayet etmiştir .
وفي الصحيحين، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "لو أن امرأ اطلع عليك بغير إذن فَخَذَفته بحصاة، ففقأت عينه، ما كان عليك من جناح" .
Sahîhayn'da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “Şayet bir adam izinsiz olarak senin [evinin] içine baksa da sen ona bir çakıl taşı atıp gözünü çıkarsan, senin üzerine hiçbir günah yoktur” .
وأخرج الجماعة من حديث شعبة، عن محمد بن المنكدر، عن جابر قال: أتيتُ النبي ﷺ في دَين كان على أبي، فدققت الباب، فقال: "من ذا"؟ قلت: أنا. قال: "أنا، أنا" كأنه كرهه .
Cemaat (Kütüb-i Sitte müellifleri), Şu'be hadisinden, o Muhammed b. el-Münkedir'den, o Câbir'den rivayet ettiler; dedi ki: Babamın üzerindeki bir borç sebebiyle Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem geldim ve kapıyı çaldım. “Kim o?” buyurdu. “Benim” dedim. “Benim, benim!” buyurdu; sanki bundan hoşlanmamıştı .
وإنما كره ذلك لأن هذه اللفظة لا يُعرَف صاحبها حتى يُفصح باسمه أو كنيته التي هو مشهور بها، وإلا فكل أحد يُعبِّر عن نفسه بـ"أنا"، فلا يحصل بها المقصود من الاستئذان، الذي هو الاستئناس المأمور به في الآية.
Bundan hoşlanmamasının sebebi şudur: Çünkü bu lafızla, kişi meşhur olduğu adını veya künyesini açıkça belirtmedikçe kim olduğu bilinmez; aksi takdirde herkes kendisini “ben” diye ifade eder. Dolayısıyla ayette emredilen ve izin istemekten maksat olan istînâs (kendini tanıtıp fark ettirme) hasıl olmaz.
وقال العَوْفي، عن ابن عباس: الاستئناس: الاستئذان. وكذا قال غيرُ واحد.
el-Avfî, İbn Abbâs'tan nakletti: İstînâs, izin istemektir (isti'zândır). Birden fazla kişi de böyle söylemiştir.
وقال ابن جرير: حدثنا ابن بَشَّار، حدثنا محمد بن جعفر، حدثنا شعبة، عن أبي بِشْر، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس في هذه الآية: (لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا
İbn Cerîr dedi ki: Bize İbn Beşşâr anlattı, bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan şu ayet hakkında nakletti: { لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا } “Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip [izin isteyinceye] kadar girmeyin...”
وَتُسَلِّمُوا) قال: إنما هي خطأ من الكاتب، "حَتَّى تَسْتَأذنُوا وَتُسَلِّمُوا".
وَتُسَلِّمُوا} “Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip ev halkına selam vermeden girmeyin” ayeti hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: “Bu ancak kâtibin bir hatasıdır; [aslı] ‘izin isteyip selam verinceye kadar’ şeklindedir.”
وهكذا رواه هُشَيم، عن أبي بشر -وهو جعفر بن إياس -به. وروى معاذ بن سليمان، عن جعفر بن إياس، عن سعيد، عن ابن عباس، بمثله، وزاد: وكان ابن عباس يقرأ: "حَتَّى تَسْتَأذنُوا وَتُسَلِّمُوا"، وكان يقرأ على قراءة أبي بن كعب ﵁.
Huşeym de Ebû Bişr'den —ki o Ca'fer b. İyâs'tır— bu isnadla böyle rivayet etmiştir . Muâz b. Süleymân da Ca'fer b. İyâs'tan, o Saîd'den, o İbn Abbâs'tan bunun bir benzerini rivayet etti ve şunu ekledi: İbn Abbâs: “حَتَّى تَسْتَأذنُوا وَتُسَلِّمُوا” (İzin isteyip selam verinceye kadar) şeklinde okur ve Übey b. Ka'b'ın radıyallâhu anh kıraatine göre okurdu.
وهذا غريب جدًّا عن ابن عباس.
Bu, İbn Abbâs'tan [gelen rivayet olarak] son derece gariptir.
وقال هُشَيْم أخبرنا مغيرة، عن إبراهيم قال: في مصحف ابن مسعود: "حتى تسلموا على أهلها وتستأذنوا". وهذا أيضًا رواية عن ابن عباس، وهو اختيار ابن جرير.
Huşeym dedi ki : Bize Mugîre, İbrâhîm'den haber verdi; dedi ki: İbn Mes'ûd'un mushafında: “Ev halkına selam verip izin isteyinceye kadar” şeklindedir. Bu aynı zamanda İbn Abbâs'tan da bir rivayettir ve İbn Cerîr'in tercihi de budur.
وقد قال الإمام أحمد: حدثنا رَوْح، حدثنا ابن جُرَيْج، أخبرني عمرو بن أبي سفيان: أن عمرو بن أبي صفوان أخبره، أن كَلَدَةَ بن الحنبل أخبره، أن صفوان بن أمية بعثه في الفتح بِلبَأ وجَدَايَة وضَغَابيس، والنبي ﷺ بأعلى الوادي. قال: فدخلتُ عليه ولم أسلم ولم أستأذن. فقال النبي ﷺ: "ارجع فقل: السلام عليكم، أأدخل؟ " وذلك بعدما أسلم صفوان.
İmam Ahmed dedi ki: Bize Ravh rivayet etti, bize İbn Cüreyc rivayet etti, bana Amr b. Ebî Süfyân haber verdi; Amr b. Ebî Safvân ona haber vermiş ki Kelede b. el-Hanbel ona şöyle haber vermiştir: Safvân b. Ümeyye [Mekke'nin] fethi sırasında kendisini ağız sütü, keçi yavrusu ve dağ hıyarlarıyla göndermişti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ise vadinin yukarı kısmındaydı. Dedi ki: Selam vermeden ve izin istemeden yanına girdim. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Geri dön ve: ‘es-Selâmu aleyküm, gireyim mi?’ de” buyurdu. Bu, Safvân'ın Müslüman olmasından sonra idi.
ورواه أبو داود والترمذي والنسائي من حديث ابن جريج، به وقال الترمذي: حسن غريب، لا نعرفه إلا من حديثه.
Bunu Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, İbn Cüreyc hadisinden bu isnadla rivayet etmişlerdir . Tirmizî: “Hasen garip bir hadistir, bunu sadece onun hadisinden biliyoruz” demiştir.
وقال أبو داود: حدثنا أبو بكر بن أبي شيبة، حدثنا أبو الأحوَص، عن منصور، عن رِبْعي قال: حدثنا رجل من بني عامر استأذن على النبي ﷺ، وهو في بيته، فقال: أألج؟ فقال النبي ﷺ لخادمه: "اخرج إلى هذا فعلِّمه الاستئذان، فقل له: قل: السلام عليكم، أأدخل؟ " فسمعه الرجل فقال: السلام عليكم، أأدخل؟ فأذن له النبي ﷺ، فدخل .
Ebû Dâvûd dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti, bize Ebu'l-Ahvas, Mansûr'dan, o Rib'î'den rivayet etti; dedi ki: Bize Âmirlioğullarından bir adam rivayet etti ki kendisi evinde bulunduğu sırada Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem girmek için izin isteyerek: “Gireyim mi?” dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hizmetçisine: “Bunun yanına çık ve ona izin istemeyi öğret. Ona: ‘es-Selâmu aleyküm, gireyim mi?’ de demesini söyle” buyurdu. Adam bunu işitince: “es-Selâmu aleyküm, gireyim mi?” dedi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de ona izin verdi ve adam girdi .
وقال هُشَيْم: أخبرنا منصور، عن ابن سِيرِين -وأخبرنا يونس بن عبيد، عن عَمْرو بن سعيد الثقفي -أن رجلا استأذن على النبي ﷺ فقال: أألج -أو: أنلج؟ -فقال النبي ﷺ لأمة له، يقال لها روضة: "قومي إلى هذا فعلميه، فإنه لا يحسن يستأذن، فقولي له يقول: السلام عليكم، أأدخل". فسمعها الرجل، فقالها، فقال: "ادخل" .
Huşeym dedi ki: Bize Mansûr, İbn Sîrîn'den haber verdi —bize Yûnus b. Ubeyd de Amr b. Saîd es-Sekafî'den haber verdi— ki bir adam Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem izin isteyip: “Gireyim mi —yahut: girelim mi?— dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ravza denilen cariyesine: “Bunun yanına kalk ve ona öğret; zira o güzel izin istemesini bilmiyor. Ona: ‘es-Selâmu aleyküm, gireyim mi?’ desin diye söyle” buyurdu. Adam cariyeyi işitince bunu söyledi. [Peygamber de]: “Gir” buyurdu .
وقال الترمذي: حدثنا الفضل بن الصباح، حدثنا سعيد بن زكريا، عن عَنْبَسَة بن عبد الرحمن، عن محمد بن زاذان، عن محمد بن المنْكَدِر، عن جابر بن عبد الله قال: قال رسول الله ﷺ: "السلام قبل الكلام" .
Tirmizî dedi ki: Bize el-Fadl b. es-Sabbâh rivayet etti, bize Saîd b. Zekeriyyâ, Anbese b. Abdirrahmân'dan, o Muhammed b. Zâzân'dan, o Muhammed b. el-Münkedir'den, o da Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Selam kelamdan öncedir” .
ثم قال الترمذي: عنبسة ضعيف الحديث ذاهب، ومحمد بن زاذان مُنكَر الحديث.
Sonra Tirmizî: “Anbese hadisi zayıf, metruk bir kimsedir; Muhammed b. Zâzân ise hadisi münker bir kimsedir” dedi.
وقال هُشَيْم: قال مغيرة: قال مجاهد: جاء ابن عمر من حاجة، وقد آذاه الرمضاء، فأتى فُسْطَاط امرأة من قريش، فقال: السلام عليكم، أأدخل؟ قالت: ادخل بسلام. فأعاد، فأعادت،
Huşeym dedi ki: Mugîre dedi ki: Mücâhid dedi ki: İbn Ömer bir ihtiyacından [dönüp] gelmişti; kızgın kum [ve aşırı sıcaklık] ona eziyet vermişti. Kureyşli bir kadının çadırına gelip: “es-Selâmu aleyküm, girebilir miyim?” dedi. Kadın: “Selametle gir” dedi. [İbn Ömer sözünü] tekrarladı, kadın da [cevabını] tekrarladı;
وهو يُرَاوح بين قدميه، قال: قولي: ادخل. قالت: ادخل، فدخل .
o ise [sıcaklıktan dolayı] ayaklarını birbiri ardınca kaldırıp indiriyordu. [İbn Ömer]: “Gir de” dedi. Kadın: “Gir” dedi, o da girdi .
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبو سعيد الأشج، حدثنا أبو نعيم الأحول، حدثنا خالد بن إياس، حدثتني جدتي أم إياس قالت: كنت في أربع نسوة نستأذن [على عائشة] فقلت: ندخل؟ قالت: لا قلن لصاحبتكن: تستأذن. فقالت: السلام عليكم، أندخل؟ قالت: ادخلوا، ثم قالت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا) [الآية] .
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Eşecc rivayet etti, bize Ebû Nuaym el-Ahvel rivayet etti, bize Hâlid b. İyâs rivayet etti, bana ninem Ümmü İyâs rivayet etti; dedi ki: Dört kadınla birlikte [Âişe'nin yanına] girmek için izin istiyorduk . Ben: “Girelim mi?” dedim. [Âişe]: “Hayır, arkadaşınıza söyleyin izin istesin” dedi. Bunun üzerine o: “es-Selâmu aleyküm, girelim mi?” dedi. [Âişe]: “Girin” dedi, sonra da: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} [الآية] “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip ev halkına selam vermeden girmeyin...” [ayetini] okudu.
وقال هُشَيْم: أخبرنا أشعث بن سَوَّار، عن كُرْدُوس، عن ابن مسعود قال: عليكم أن تستأذنوا على أمهاتكم وأخواتكم. قال أشعث، عن عدي بن ثابت: إن امرأة من الأنصار قالت: يا رسول الله، إني أكون في منزلي على الحال التي لا أحب أن يراني أحد عليها، والد ولا ولد، وإنه لا يزال يدخل عليَّ رجل من أهلي، وأنا على تلك الحال؟ قال: فنزلت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا) .
Huşeym dedi ki: Bize Eş'as b. Sevvâr, Kerdûs'tan, o da İbn Mes'ûd'dan haber verdi; dedi ki: “Annelerinizin ve kız kardeşlerinizin yanına girerken izin istemeniz gerekir.” Eş'as, Adiyy b. Sâbit'ten rivayet etti: Ensâr'dan bir kadın: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben evimde ne anne-babanın ne de evladın beni üzerinde görmesini istemediğim bir hâlde bulunabiliyorum; buna rağmen ailemden bir adam ben bu hâldeyken içeri girip duruyor?” dedi. Ravi dedi ki: Bunun üzerine: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip ev halkına selam vermeden girmeyin” ayeti indi.
وقال ابن جريج: سمعت عطاء بن أبي رباح يخبر عن ابن عباس، ﵁، قال: ثلاث آيات جَحَدها الناس: قال الله: {إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ} [الحجرات: ١٣]، قال: ويقولون: إن أكرمهم عند الله أعظمهم بيتًا. قال: والإذن كله قد جحده الناس. قال: قلت: أستأذن على أخواتي أيتام في حجري، معي في بيت واحد؟ قال: نعم. فرددت ليرخِّص لي، فأبى. قال: تحب أن تراها عريانة؟ قلت: لا. قال: فاستأذن. قال: فراجعته أيضًا، فقال: أتحب أن تطيع الله؟ قلت: نعم. قال: فاستأذن.
İbn Cüreyc dedi ki: Atâ b. Ebî Rebâh'ın İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ şöyle haber verdiğini işittim: “Üç ayet vardır ki insanlar onları inkâr ettiler/terk ettiler: Allah: {إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ} “Şüphesiz Allah katında en değerli olanınız, O'na karşı en çok takvalı olanınızdır” [el-Hucurât: 13] buyurduğu hâlde onlar: ‘Allah katında en değerlileri, soyu/evi en büyük olanıdır’ derler. İzin istemenin tamamını da insanlar inkâr ettiler/terk ettiler.” Dedi ki: Ben [Atâ]: “Benim himayemde olan, benimle aynı evde yaşayan yetim kız kardeşlerimin yanına girmek için de izin isteyeyim mi?” dedim. [İbn Abbâs]: “Evet” dedi. Bana ruhsat versin diye tekrar sordum, ama kabul etmedi. “Onu çıplak görmeyi sever misin?” dedi. “Hayır” dedim. “Öyleyse izin iste” dedi. Dedi ki: Ona bir daha sordum; o da: “Allah'a itaat etmeyi sever misin?” dedi. “Evet” dedim. “Öyleyse izin iste” dedi.
قال ابن جُرَيْج: وأخبرني ابن طاوس عن أبيه قال: ما من امرأة أكره إلي أن أرى عريتها من ذات محرم. قال: وكان يشدد في ذلك.
İbn Cüreyc dedi ki: Bana İbn Tâvûs babasından haber verdi; babası: “Avret yerini görmekten en çok hoşlanmadığım kadın, mahremim olan kadındır” demiştir. Dedi ki: O bu konuda çok titiz davranırdı.
وقال ابن جريج، عن الزهري: سمعت هُزَيل بن شُرَحْبِيل الأوْدِيّ الأعمى، أنه سمع ابن مسعود يقول: عليكم الإذن على أمهاتكم.
İbn Cüreyc, ez-Zührî'den nakletti: Hüzeyl b. Şürahbîl el-Evdî el-A'mâ'yı, İbn Mes'ûd'un şöyle dediğini işitirken duydum: “Annelerinizin yanına girerken izin istemeniz gerekir.”
وقال ابن جريج: قلت لعطاء: أيستأذن الرجل على امرأته؟ قال: لا.
İbn Cüreyc dedi ki: Atâ'ya: “Kişi karısının yanına girerken de izin ister mi?” diye sordum. “Hayır” dedi.
وهذا محمول على عدم الوجوب، وإلا فالأولى أن يعلمها بدخوله ولا يفاجئها به، لاحتمال أن تكون على هيئة لا تحب أن يراها عليها.
Bu [hüküm], vücûbiyetin (farz oluşun) bulunmamasına hamledilir; aksi takdirde [kadının], kocasının kendisini üzerinde görmesini istemeyeceği bir hâlde bulunma ihtimalinden dolayı, erkeğin içeri gireceğini ona hissettirmesi ve ansızın içeri dalmaması daha evladır.
وقال أبو جعفر بن جرير: حدثنا القاسم، [قال] حدثنا الحسين، حدثنا محمد بن حازم، عن الأعمش، عن عمرو بن مُرَّة، عن يحيى بن الجزار، عن ابن أخي زينب -امرأة عبد الله بن مسعود -، عن زينب، ﵂، قالت: كان عبد الله إذا جاء من حاجة فانتهى إلى الباب، تنحنح وبزق؛ كراهية أن يهجُم منا على أمر يكرهه . إسناد صحيح.
Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki: Bize el-Kâsım anlattı, [dedi ki] bize el-Hüseyn anlattı, bize Muhammed b. Hâzim, el-A'meş'ten, o Amr b. Mürre'den, o Yahyâ b. el-Cezzâr'dan, o Abdullah b. Mes'ûd'un hanımı Zeyneb'in erkek kardeşinin oğlundan, o da Zeyneb'den radıyallâhu anhâ şöyle rivayet etti: “Abdullah bir ihtiyaçtan dönüp kapıya vardığında, hoşlanmayacağı bir hâlimizle ansızın karşılaşmaktan çekindiği için öksürür ve yere tükürürdü .” İsnadı sahihtir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن سِنَان الواسطي، حدثنا عبد الله بن نُمَيْر، حدثنا
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Sinân el-Vâsıtî anlattı, bize Abdullah b. Nümeyr anlattı, bize
الأعمش، عن عمرو بن مُرَّة، عن أبي هُبَيْرة قال: كان عبد الله إذا دخل الدار استأنس -تكلم ورفع صوته.
el-A'meş, Amr b. Mürre'den, o Ebû Hübeyre'den rivayet etti; dedi ki: “Abdullah eve girdiğinde geldiğini hissettirir -konuşur ve sesini yükseltirdi-.”
[و] قال مجاهد: (حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا) قال: تنحنحوا -أو تَنَخَّموا.
[Ve] Mücâhid: {حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا} “geldiğinizi fark ettirip” ayeti hakkında: “Öksürün -veya boğazınızı temizleyin-” demiştir.
وعن الإمام أحمد بن حنبل، ﵀، أنه قال: إذا دخل الرجل بيته، استحب له أن يتنحنح، أو يحرك نعليه.
İmam Ahmed b. Hanbel'den rahimehullâh rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: “Kişi evine girdiğinde öksürmesi veya takunyalarını/ayakkabılarını ses çıkartarak hareket ettirmesi müstehaptır.”
ولهذا جاء في الصحيح، عن رسول الله ﷺ: أنه نَهَى أن يطرق الرجل أهلَه طُروقًا -وفي رواية: ليلا يَتَخوَّنهم .
Nitekim Sahîh'te Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle rivayet edilmiştir: O, kişinin [habersizce] ailesinin yanına ansızın gelmesini yasaklamıştır; -diğer bir rivayette de: onlara güvensizlik/ihanet isnadında bulunacak şekilde gece vakti ansızın gelmesini [yasaklamıştır]-.
وفي الحديث الآخر: أن رسول الله ﷺ قدم المدينة نهارًا، فأناخ بظاهرها، وقال: "انتظروا حتى تدخل عشاء -يعني: آخر النهار -حتى تمتشط الشَّعثَة وتستحدّ المُغَيبة" .
Diğer bir hadiste de şöyle buyrulmuştur: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gündüz vakti Medine'ye gelmiş, şehrin dışında devesini çöktürmüş ve: “Saçı başı dağınık olanın taranması ve kocası gurbette olan kadının etek tıraşı olması için yatsı vaktine -yani günün sonuna- kadar bekleyin” buyurmuştur.
وقال ابن أبي حاتم: حدَّثنا أبي، حدثنا أبو بكر بن أبي شيبة، حدثنا عبد الرحمن بن سليمان، عن واصل بن السائب، حدَّثني أبو سَوْرة ابن أخي أبي أيوب، عن أبي أيوب قال: قلت: يا رسول الله، هذا السلام، فما الاستئناس؟ قال: "يتكلم الرجل بتسبيحة وتكبيرة وتحميدة، ويتنحنح فَيؤذنُ أهل البيت". هذا حديث غريب .
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ebû Bekr b. Ebî Şeybe anlattı, bize Abdurrahman b. Süleymân, Vâsıl b. es-Sâib'den anlattı; bana Ebû Eyyûb'un kardeşinin oğlu Ebû Sevre, Ebû Eyyûb'dan anlattı; dedi ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Selam vermeyi anladık; peki isti'nas (fark ettirmek) nedir?” diye sordum. “Kişinin tesbih, tekbir ve tahmid getirerek konuşması ve öksürmesidir; böylece ev halkı onun geldiğini anlar” buyurdu. Bu garib bir hadistir .
وقال قتادة في قوله: (حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا) قال: هو الاستئذان. [قال: وكان يقال: الاستئذان] ثلاث، فمن لم يؤذن له فيهن، فليرجع. أما الأولى: فليسمع الحي، وأما الثانية: فليأخذوا حذرهم، وأما الثالثة: فإن شاءوا أذنوا وإن شاءوا رَدّوا. ولا تَقِفَنَّ على باب قوم ردوك عن بابهم؛ فإن للناس حاجات ولهم أشغال، والله أولى بالعذر.
Katâde, Allah Teâlâ'nın: {حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا} “geldiğinizi fark ettirip” kavli hakkında: “Bu, izin istemektir. [Şöyle denilirdi: İzin isteme] üç defadır; kimin bu üç seferde girmesine izin verilmezse geri dönsün. Birincisi mahalle/ev halkının işitmesi içindir, ikincisi tedbirlerini alsınlar diyedir, üçüncüsü ise dilerlerse izin verirler, dilerlerse de geri çevirirler. Seni kapılarından çeviren bir topluluğun kapısında sakın dikilip durma; zira insanların ihtiyaçları ve meşguliyetleri vardır; özrü kabul etmeye en layık olan ise Allah'tır” demiştir.
وقال مقاتل بن حيَّان في قوله: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا) كان الرجل في الجاهلية إذا لقي صاحبه، لا يسلم عليه، ويقول: حُيِّيتَ صباحًا وحييت مساء، وكان ذلك تحية القوم بينهم. وكان أحدهم ينطلق إلى صاحبه فلا يستأذن حتى يقتحم، ويقول: "قد دخلتُ". فيشق ذلك على الرجل، ولعله يكون مع أهله، فغَيَّر الله ذلك كله، في ستر وعفة، وجعله نقيًا نزهًا من الدنس والقذر والدرَن، فقال: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا).
Mukâtil b. Hayyân Allah Teâlâ'nın: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip [izin almadıkça] ve ev halkına selam vermedikçe girmeyin” kavli hakkında şöyle demiştir: Câhiliye döneminde bir kimse arkadaşıyla karşılaştığında ona selam vermez, “Sabahın hayrolsun”, “Akşamın hayrolsun” derdi; bu, aralarındaki selamlaşmaydı. Biri arkadaşına gider, izin istemeden ansızın içeri dalar ve “Girdim işte!” derdi. Bu durum ev sahibine ağır gelirdi; zira belki de ailesiyle birlikte bulunuyordu. Allah Teâlâ bütün bunları örtünme ve iffet dairesinde değiştirdi; pislik, çirkinlik ve kirden arındırıp tertemiz kıldı ve şöyle buyurdu: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip [izin almadıkça] ve ev halkına selam vermedikçe girmeyin”.
وهذا الذي قاله مقاتل حسن؛ ولهذا قال: (ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ) يعني: الاستئذان خير لكم، بمعنى: هو خير للطرفين : للمستأذن ولأهل البيت، (لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ).
Mukâtil'in bu söylediği güzeldir; işte bu sebeple Allah: {ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ} “Bu sizin için daha hayırlıdır” yani izin istemeniz sizin için daha hayırlıdır; yani iki taraf için de -hem izin isteyen hem de ev halkı için- daha hayırlıdır, {لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ} “ola ki düşünüp öğüt alırsınız” buyurmuştur.
وقوله: (فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ)، وذلك لما فيه من التصرف في ملك الغير بغير إذنه، فإن شاء أذن، وإن شاء لم يأذن (وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ) أي: إذا رَدُّوكم من الباب قبل الإذن أو بعده (فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ) أي: رجوعكم أزكى لكم وأطهر (وَاللهُ بِمَا تَعْملُونَ عَلِيم).
Allah Teâlâ'nın: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ} “Eğer orada kimseyi bulamazsanız, size izin verilinceye kadar içeri girmeyin” kavli ise, başkasının mülkünde onun izni olmaksızın tasarrufta bulunmak söz konusu olduğundandır; nitekim [mülk sahibi] dilerse izin verir, dilerse izin vermez. {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ} “Eğer size 'Geri dönün' denilirse hemen dönün; bu sizin için daha temizdir” yani izinden önce veya sonra kapıdan geri çevrilirseniz: {فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ} “hemen dönün; bu sizin için daha temizdir” yani geri dönmeniz sizin için daha temiz ve daha paktır. {وَاللهُ بِمَا تَعْملُونَ عَلِيم} “Allah, yaptıklarınızı hakkıyla bilendir”.
وقال قتادة: قال بعض المهاجرين: لقد طلبتُ عمري كلَّه هذه الآية فما أدركتها: أن أستأذنَ على بعض إخواني، فيقول لي: "ارجع"، فأرجع وأنا مغتبط [لقوله] ، (وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ).
Katâde dedi ki: Muhacirlerden biri şöyle demiştir: “Bütün ömrümce şu ayetin tecellisini aradım da ona erişemedim: Din kardeşlerimden birinin yanına girmek için izin isteyeyim, o da bana 'Geri dön' desin; ben de [Allah'ın], {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ} “Eğer size 'Geri dönün' denilirse hemen dönün; bu sizin için daha temizdir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla bilendir” [kavli sebebiyle] sevinç ve mutluluk içinde geri döneyim!”
وقال سعيد بن جبير: (وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا) أي: لا تقفوا على أبواب الناس.
Saîd b. Cübeyr: {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا} “Eğer size 'Geri dönün' denilirse hemen dönün” kavli hakkında: “Yani insanların kapılarında dikilip beklemeyin” demiştir.
وقوله: (لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ) هذه الآية الكريمة أخصُّ من التي قبلها، وذلك أنها تقتضي جواز الدخول إلى البيوت التي ليس فيها أحد، إذا كان له فيها متاع، بغير إذن، كالبيت المعد للضيف، إذا أذن له فيه أول مرة، كفى.
Allah Teâlâ'nın: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir faydalanma/eşya bulunan evlere girmenizde size bir günah yoktur. Allah açığa vurduğunuzu da gizlediğinizi de bilir” kavli ise, kendisinden önceki ayetten daha özeldir. Zira bu ayet, eğer içinde kendisine ait bir eşya/menfaat varsa, misafir için hazırlanmış evin ilk seferinde izin verilmiş olmasının yeterli olması gibi, içinde kimse bulunmayan evlere izinsiz girmenin caiz olmasını gerektirir.
قال ابن جريج: قال ابن عباس: (لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ)، ثم نسخ واستثني فقال (لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ): وكذا روي عن عكرمة، والحسن البصري.
İbn Cüreyc dedi ki: İbn Abbâs: “{لا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ} ‘Kendi evlerinizden başka evlere girmeyin’ [ayeti], daha sonra neshedilip istisna kılındı ve: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} ‘İçinde oturulmayan ve sizin için bir faydalanma/eşya bulunan evlere girmenizde size bir günah yoktur’ buyruldu” demiştir. İkrime ve Hasan-ı Basrî'den de böyle rivayet edilmiştir.
وقال آخرون: هي بيوت التجار، كالخانات ومنازل الأسفار، وبيوت مكة، وغير ذلك. واختار ذلك ابن جرير، وحكاه، عن جماعة. والأول أظهر، والله أعلم.
Başkaları ise: “Bunlar hanlar , yol konakları, Mekke evleri ve benzeri gibi tüccar evleridir” demişlerdir. İbn Cerîr bu görüşü tercih etmiş ve bir topluluktan nakletmiştir. Ancak birinci görüş daha açıktır; en doğrusunu Allah bilir.
وقال مالك عن زيد بن أسلم: هي بيوت الشَّعر.
Mâlik, Zeyd b. Eslem'den: “Bunlar kıl çadırlardır/evlerdir” dediğini rivayet etmiştir.
{قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠)}.
{قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠)} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu onlar için daha temizdir. Şüphesiz Allah, onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır.”
هذا أمر من الله تعالى لعباده المؤمنين أن يغضوا من أبصارهم عما حرم عليهم، فلا ينظروا إلا إلى ما أباح لهم النظر إليه ، وأن يغضوا أبصارهم عن المحارم، فإن اتفق أن وقع البصر على مُحرَّم من غير قصد، فليصرف بصره عنه سريعًا، كما رواه مسلم في صحيحه، من حديث يونس بن عُبَيد، عن عمرو بن سعيد، عن أبي زُرْعَة بن عمرو بن جرير، عن جده جرير بن عبد الله البجلي، ﵁، قال: سألت النبي ﷺ، عن نظرة الفجأة، فأمرني أن أصرفَ بَصَري.
Bu, Allah Teâlâ'nın mümin kullarına, kendilerine haram kıldığı şeylerden gözlerini sakınmaları, bakmalarını mubah kıldığından başkasına bakmamaları ve gözlerini haramlardan sakındırmaları yönündeki bir emridir. Şayet kasıtsız olarak göz haram bir şeye rastlarsa, derhâl gözünü ondan çevirmelidir. Nitekim Müslim'in Sahîh'inde Yûnus b. Ubeyd'den, o Amr b. Saîd'den, o Ebû Zür'a b. Amr b. Cerîr'den, o da dedesi Cerîr b. Abdillâh el-Becelî'den radıyallâhu anh rivayet ettiği hadiste şöyle demiştir: “Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem ansızın görmeyi (ani bakışı) sordum; bana gözümü çevirmemi emretti.”
وكذا رواه الإمام أحمد، عن هُشَيْم، عن يونس بن عبيد، به. ورواه أبو داود والترمذي
İmâm Ahmed de bu [hadisi] Hüşeym'den, o Yûnus b. Ubeyd'den bu [isnad] ile rivayet etti. Ebû Dâvûd ve Tirmizî de bunu rivayet ettiler
والنسائي، من حديثه أيضًا . وقال الترمذي: حسن صحيح. وفي رواية لبعضهم: فقال: "أطرقْ بصرك"، يعني: انظر إلى الأرض. والصرف أعم؛ فإنه قد يكون إلى الأرض، وإلى جهة أخرى، والله أعلم.
ve Nesâî de yine onun hadisinden bunu rivayet ettiler . Tirmizî: “Hasen sahihtir” dedi. Bazılarının bir rivayetinde ise: “Gözünü yere indir” yani yere bak, buyurmuştur. Gözü çevirmek ise daha geneldir; çünkü bazen yere, bazen de başka bir yöne olabilir; en doğrusunu Allah bilir.
وقال أبو داود: حدثنا إسماعيل بن موسى الفَزَاري، حدثنا شَريك، عن أبي ربيعة الإيادي، عن عبد الله بن بُرَيْدة، عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ لعلي: "يا علي، لا تتبع النظرة النظرةَ، فإن لك الأولى وليس لك الآخرة"
Ebû Dâvûd dedi ki: Bize İsmâil b. Mûsâ el-Fezârî anlattı, bize Şerîk, Ebû Rebîa el-İyâdî'den, o Abdullah b. Büreyde'den, o babasından rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ali'ye şöyle buyurdu: “Ey Ali! Bakışına bakış ekleme (ard arda bakma); zira birinci [bakış] senin lehinedir, fakat ikincisi aleyhinedir.”
ورواه الترمذي من حديث شريك ، وقال: غريب، لا نعرفه إلا من حديثه.
Bunu Tirmizî de Şerîk'in hadisinden rivayet etti ve: “Garibtir, sadece onun hadisinden bilmekteyiz” dedi.
وفي الصحيح عن أبي سعيد قال: قال رسول الله ﷺ: "إياكم والجلوس على الطرقات". قالوا: يا رسول الله، لا بد لنا من مجالسنا، نتحدث فيها. فقال رسول الله ﷺ: "إن أبيتم، فأعطوا الطريق حقَّه". قالوا: وما حقّ الطريق يا رسول الله؟ قال: "غَضُّ البصر، وكَفُّ الأذى، وردّ السلام، والأمر بالمعروف، والنهي عن المنكر" .
Sahîh'te Ebû Saîd'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Yol kenarlarında oturmaktan sakının!” buyurdu. Sahâbîler: “Ey Allah'ın Resûlü! Oturup konuştuğumuz bu meclislerimizden vazgeçemeyiz” dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Eğer oturmaktan vazgeçmiyorsanız, o hâlde yolun hakkını verin” buyurdu. “Yolun hakkı nedir ey Allah'ın Resûlü?” dediler. “Gözü sakınmak, eziyet vermekten kaçınmak, selamı almak, marufu emretmek ve münkerden nehyetmektir” buyurdu.
وقال أبو القاسم البغوي: حدثنا طالوت بن عباد، حدثنا فضل بن جبير: سمعت أبا أمامة يقول: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "اكفلوا لي بِستّ أكفل لكم بالجنة: إذا حدَّث أحدكم فلا يكذب، وإذا اؤتمن فلا يَخُن، وإذا وَعَد فلا يخلف. وغُضُّوا أبصاركم، وكُفُّوا أيديكم، واحفظوا فروجكم" .
Ebü'l-Kâsım el-Begavî dedi ki: Bize Tâlût b. Abbâd anlattı, bize Fazl b. Cübeyr anlattı: Ebû Ümâme'yi şöyle derken işittim: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: “Bana altı şey için garanti verin, ben de size cenneti garanti edeyim: Biriniz konuştuğu zaman yalan söylemesin, kendisine güvenildiğinde hıyanet etmesin ve söz verdiğinde sözünden dönmesin. Gözlerinizi sakının, ellerinizi [kötülükten] çekin ve ırzlarınızı koruyun” .
وفي صحيح البخاري: "من يكفل لي ما بين لَحْيَيه وما بين رجليه، أكفل له الجنة" .
Sahîh-i Buhârî'de ise şöyle geçmektedir: “Kim bana iki çenesi arasındaki ile iki bacağı arasındakini garanti ederse , ben de ona cenneti garanti ederim” .
وقال عبد الرزاق: أنبأنا مَعْمَر، عن أيوب، عن ابن سيرين، عن عبيدة قال: كل ما عُصي الله به، فهو كبيرة. وقد ذكر الطَّرْفين فقال: (قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ).
Abdurrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Eyyûb'dan, o İbn Sîrîn'den, o da Ubeyde'den haber verdi; Ubeyde şöyle demiştir: “Kendisiyle Allah'a isyan edilen her şey büyük günahtır.” Nitekim o, iki tarafı da (gözü ve ırzı) zikrederek: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar...” [ayetini okumuştur].
ولما كان النظر داعية إلى فساد القلب، كما قال بعض السلف: "النظر سهام سم إلى القلب"؛ ولذلك أمر الله بحفظ الفروج كما أمر بحفظ الأبصار التي هي بواعث إلى ذلك، فقال: (قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ). وحفظُ الفَرج تارةً يكون بمنعه من الزنى، كما قال {وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ} [المعارج: ٢٩، ٣٠] وتارة يكون بحفظه من النظر إليه، كما جاء في الحديث في مسند أحمد والسنن:
Bakmak kalbin bozulmasına sevk eden bir etken olduğu için -nitekim seleften bazıları: “Bakmak, kalbe [atılan] zehirli oklardır” demiştir- Allah Teâlâ, buna sevk eden etken olan gözlerin korunmasını emrettiği gibi avret yerlerinin (iffetin) korunmasını da emretmiş ve şöyle buyurmuştur: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar...” Avret yerinin korunması, bazen {وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ} “Onlar ki ırzlarını korurlar; ancak eşleri ve ellerinin altında bulunan cariyeleri müstesnadır, bundan dolayı da kınanmazlar” [el-Meâric: 29-30] ayetinde olduğu gibi onu zinadan alıkoymakla olur; bazen de Müsned-i Ahmed ve Sünen'lerdeki hadiste geçtiği üzere ona bakılmaktan korumakla olur:
احفظ عورتك، إلا من زوجتك أو ما ملكت يمينك" .
“Eşin veya elinin altında bulunan cariyen müstesna, avret yerini koru” .
(ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ) أي: أطهر لقلوبهم وأنقى لدينهم، كما قيل: "مَنْ حفظ بصره، أورثه الله نورًا في بصيرته". ويروى: "في قلبه".
{ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ} “Bu onlar için daha temizdir” yani kalpleri için daha temiz, dinleri için daha paktır; nitekim: “Kim gözünü sakınırsa, Allah onun basiretine bir nur bahşeder” denilmiştir. “Kalbine” şeklinde de rivayet edilmiştir.
وقد قال الإمام أحمد: حدثنا عتاب، حدثنا عبد الله بن المبارك، أخبرنا يحيى بن أيوب، عن عُبَيْد الله بن زَحْر، عن علي بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أمامة، ﵁، عن النبي ﷺ قال: "ما من مسلم ينظر إلى محاسن امرأة [أوّل مَرّة] ثم يَغُضّ بصره، إلا أخلف الله له عبادة يجد حلاوتها" .
Nitekim İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Attâb anlattı, bize Abdullah b. el-Mübârek anlattı, bize Yahyâ b. Eyyûb, Ubeydullâh b. Zahr'dan, o Ali b. Yezîd'den, o el-Kâsım'dan, o Ebû Ümâme'den radıyallâhu anh, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etti; buyurdu ki: “Bir kadının güzelliklerine [ilk defa] bakıp da ardından gözünü sakınan hiçbir Müslüman yoktur ki, Allah onun yerine tatlılığını hissedeceği bir ibadet lütfetmiş olmasın” .
ورُوي هذا مرفوعًا عن ابن عمر، وحذيفة، وعائشة، ﵃ ولكن في إسنادها ضعف، إلا أنها في الترغيب، ومثله يتسامح فيه.
Bu rivayet merfû olarak İbn Ömer, Huzeyfe ve Âişe'den radıyallâhu anhüm de nakledilmiştir ; fakat isnadlarında zayıflık vardır. Ne var ki bu [rivayet], tergib (teşvik) konusundadır ve böylesi [konularda zayıflık] hoş görülür.
وفي الطبراني من طريق عبيد الله بن زَحْر،، عن علي بن يزيد، عن القاسم، عن أبي أمامة مرفوعا: "لَتغضُنَّ أبصاركم، ولتحفظن فروجكم، ولتقيمُنّ وجوهكم -أو: لتكسفن وجوهكم" .
et-Taberânî'de Ubeydullâh b. Zahr yoluyla, Ali b. Yezîd'den, o el-Kâsım'dan, o Ebû Ümâme'den merfû olarak rivayet edildiğine göre: “Gözlerinizi mutlaka sakınacaksınız, ırzlarınızı mutlaka koruyacaksınız ve yüzlerinizi dosdoğru tutacaksınız -ya da yüzleriniz kararacaktır/değişecektir-” buyrulmuştur.
وقال الطبراني: حدثنا أحمد بن زهير التُّسْتُري قال: قرأنا على محمد بن حفص بن عمر الضرير المقرئ، حدثنا يحيى بن أبي بُكَيْر، حدثنا هُرَيْم بن سفيان، عن عبد الرحمن بن إسحاق، عن القاسم بن عبد الرحمن، عن أبيه، عن عبد الله بن مسعود، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "إن النظر سهم من سهام إبليس مسموم، من تركه مخافتي، أبدلته إيمانا يجد حلاوته في قلبه" .
et-Taberânî dedi ki: Bize Ahmed b. Züheyr et-Tüsterî anlattı; dedi ki: Muhammed b. Hafs b. Ömer ed-Darîr el-Mukrî'ye okuduk, bize Yahyâ b. Ebî Bükeyr anlattı, bize Hüreym b. Süfyân, Abdurrahman b. İshâk'tan, o el-Kâsım b. Abdirrahmân'dan, o babasından, o da Abdullah b. Mes'ûd'dan radıyallâhu anh anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Bakış, İblis'in zehirli oklarından bir oktur. Kim benden korkarak onu terk ederse, ona kalbinde tatlılığını hissedeceği bir iman bahşederim” .
وقوله: (إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ)، كما قال تعالى: {يَعْلَمُ خَائِنَةَ الأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ} [غافر: ١٩].
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ} “Şüphesiz Allah, onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır” kavli, tıpkı Teâlâ'nın: {يَعْلَمُ خَائِنَةَ الأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ} “[Allah] gözlerin hain bakışını ve göğüslerin gizlediğini bilir” [Gâfir: 19] buyruğu gibidir.
وفي الصحيح، عن أبي هريرة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "كُتِبَ على ابن آدم حَظّه من الزنى، أدرَكَ ذلك لا محالة. فَزنى العينين: النظر. وزنى اللسان: النطقُ. وزنى الأذنين: الاستماع. وزنى اليدين: البطش. وزنى الرجلين: الخطى. والنفس تمَنّى وتشتهي، والفرج يُصَدِّق ذلك أو يُكذبه".
Sahîh'te Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: « كُتِبَ على ابن آدم حَظّه من الزنى، أدرَكَ ذلك لا محالة. فَزنى العينين: النظر. وزنى اللسان: النطقُ. وزنى الأذنين: الاستماع. وزنى اليدين: البطش. وزنى الرجلين: الخطى. والنفس تمَنّى وتشتهي، والفرج يُصَدِّق ذلك أو يُكذبه » «Âdemoğluna zinadan payı yazılmıştır; hiç şüphesiz o buna erişecektir: İki gözün zinası bakmaktır. Dilin zinası konuşmaktır. İki kulağın zinası dinlemektir. İki elin zinası tutmaktır (dokunmaktır). İki ayağın zinası da [ona doğru] adım atmaktır. Nefis ise temenni eder ve arzular; cinsel organ ise bunu ya doğrular ya da yalanlar.»
رواه البخاري تعليقًا، ومسلم مسندًا من وجه آخر بنحو ما تقدم.
Bunu Buhârî ta'likan, Müslim ise başka bir vecihten yukarıda geçtiği üzere müsned olarak rivayet etmiştir.
وقد قال كثير من السلف: إنهم كانوا ينهَون أن يحدَّ الرجل بَصَره إلى الأمرد. وقد شَدَّد كثير من أئمة الصوفية في ذلك، وحَرَّمه طائفة من أهل العلم، لما فيه من الافتتان، وشَدّد آخرون في ذلك كثيرًا جدًا.
Selefin birçoğu, kişinin bıyıksız/sakalsız gence (emred) dikkatlice bakmasının nehyedildiğini söylemiştir. Sûfî önderlerin birçoğu bu konuda çok katı davranmış, ilim ehlinden bir grup fitneye sebep olacağı gerekçesiyle bunu haram kılmış, diğerleri de bu hususta son derece titiz davranmıştır.
وقال ابن أبي الدنيا: حدثنا أبو سعيد المدني ، حدثنا عمر بن سهل المازني، حدثني عمر بن محمد بن صُهْبَان، حدثني صفوان بن سليم، عن أبي هريرة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "كل عين باكية يوم القيامة، إلا عينًا غَضّت عن محارم الله، وعينًا سهِرت في سبيل الله، وعينًا يخرج منها مثل رأس الذباب، من خشية الله، ﷿" .
İbn Ebî'd-Dünyâ dedi ki: Bize Ebû Saîd el-Medenî anlattı, bize Ömer b. Sehl el-Mâzinî anlattı, bana Ömer b. Muhammed b. Sahbân anlattı, bana Safvân b. Süleym, Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kıyamet gününde; Allah'ın haram kıldıklarından gözünü sakınan göz, Allah yolunda uykusuz kalan göz ve Allah azze ve celle korkusundan sinek başı kadar [yaş] akıtan göz müstesna, her göz ağlayacaktır ” .
{وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١)}
{وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١)} “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini açmasınlar. Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar. Ziynetlerini; kocalarından, babalarından, kocalarının babalarından, kendi oğullarından, kocalarının oğullarından, erkek kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından, kendi kadınlarından, ellerinin altında bulunan cariyelerden, erkeklikten kesilmiş [şehvetsiz] hizmetçilerden yahut henüz kadınların mahrem yerlerinin farkında olmayan çocuklardan başkasına göstermesinler. Gizledikleri ziynetleri bilinsin diye ayaklarını yere vurmasınlar. Ey müminler! Hepiniz toptan Allah'a tövbe edin ki felaha eresiniz.”
هذا أمْرٌ من الله تعالى للنساء المؤمنات، وغَيْرَة منه لأزواجهنّ، عباده المؤمنين، وتمييز لهن عن صفة نساء الجاهلية وفعال المشركات. وكان سبب نزول هذه الآية ما ذكره مقاتل بن حيَّان قال: بلغنا -والله أعلم -أن جابر بن عبد الله الأنصاري حَدَّث: أن "أسماء بنت مُرْشدَة" كانت في محل لها في بني حارثة، فجعل النساء يدخلن عليها غير مُتَأزّرات فيبدو ما في أرجلهن من الخلاخل، وتبدو صدورهن وذوائبهن، فقالت أسماء: ما أقبح هذا. فأنزل الله: (وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ) الآية.
Bu , Allah Teâlâ'nın mümin kadınlara yönelik bir emri, onların mümin kulları olan kocaları adına bir gayreti ve onları cahiliye kadınlarının niteliklerinden ve müşrik kadınların fiillerinden ayıran bir hükümdür. Bu ayetin nüzul sebebi, Mukâtil b. Hayyân'ın zikrettiği şu rivayettir; dedi ki: Bize ulaştığına göre -en doğrusunu Allah bilir- Câbir b. Abdillâh el-Ensârî şöyle rivayet etmiştir: Esmâ bint Mürşide, Benî Hârise yurdundaki bir yerinde bulunurken kadınlar üzerlerinde eteklik/örtü olmaksızın onun yanına girmeye başladılar; öyle ki ayaklarındaki halhallar, göğüsleri ve saç örgüleri açığa çıkıyordu. Bunun üzerine Esmâ: 'Bu ne kadar da çirkin!' dedi. Allah da: {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar...” ayetini indirdi.
فقوله تعالى: (وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ) أي: عما حَرَّم الله عليهن من النظر إلى غير أزواجهن. ولهذا ذهب [كثير من العلماء] إلى أنه: لا يجوز للمرأة أن تنظر إلى الأجانب بشهوة ولا بغير شهوة أصلا. واحتج كثير منهم بما رواه أبو داود والترمذي، من حديث الزهري، عن نبهان -مولى أم سلمة -أنه حدثه: أن أم سلمة حَدَّثته: أنها كانت عند رسول الله ﷺ وميمونة، قالت: فبينما نحن عنده أقبل ابنُ أمّ مكتوم، فدخل عليه، وذلك بعدما أُمِرْنا بالحجاب، فقال رسول الله ﷺ: "احتجبا منه" فقلت: يا رسول الله، أليس هو أعمى لا يبصرنا ولا يعرفنا؟
Allah Teâlâ'nın { وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ } “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar” kavli; kocalarından başkasına bakma hususunda Allah'ın kendilerine haram kıldığı şeylerden [gözlerini sakınsınlar] demektir. Bundan dolayı [âlimlerin çoğu], kadının yabancı erkeklere ne şehvetle ne de şehvetsiz olarak asla bakmasının caiz olmadığı görüşüne varmışlardır. Onlardan birçoğu, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin Zührî yoluyla, Ümmü Seleme'nin azatlısı Nebhân'dan rivayet ettiği şu hadisi delil getirmişlerdir: Nebhân'ın kendisine anlattığına göre Ümmü Seleme şöyle rivayet etmiştir: Kendisi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ve Meymûne'nin yanındaydı. Dedi ki: Biz onun yanındayken İbn Ümmi Mektûm çıkageldi ve huzuruna girdi. Bu [hadise], bize hicab (tesettür) emredildikten sonra idi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ondan sakınıp örtünün» buyurdu. Ben: "Ey Allah'ın Resûlü, o bizi görmeyen ve bizi tanımayan bir âma değil midir?" dedim.
فقال رسول الله ﷺ: "أو عمياوان أنتما؟ ألستما تبصرانه" .
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Siz ikiniz de mi âmasınız ? Siz onu görmüyor musunuz?” buyurdu.
ثم قال الترمذي: هذا حديث حسن صحيح.
Sonra Tirmizî: “Bu hasen sahih bir hadistir” dedi.
وذهب آخرون من العلماء إلى جواز نظرهن إلى الأجانب بغير شهوة، كما ثبت في الصحيح: أن رسول الله ﷺ جعل ينظر إلى الحبشة وهم يلعبون بحرابهم يوم العيد في المسجد، وعائشة أم المؤمنين تنظر إليهم من ورائه، وهو يسترها منهم حتى مَلَّت ورجعت .
Diğer âlimler ise kadınların yabancı erkeklere şehvetsiz bakmalarının caiz olduğu görüşüne varmışlardır; nitekim Sahîh'te sabit olduğuna göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bayram günü mescidde mızraklarıyla oynayan Habeşlileri seyretmeye koyulmuş, müminlerin annesi Âişe de onun arkasından onlara bakmış, kendisi bıkıp dönünceye kadar [Allah Resûlü] onu onlardan gizleyip perdelemiştir .
وقوله: (وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ) قال سعيد بن جُبَيْر:، عن الفواحش. وقال قتادة وسفيان: عما لا يحل لهن. وقال مقاتل:، عن الزنى. وقال أبو العالية: كل آية أنزلت في القرآن يذكر فيها حفظ الفروج، فهو من الزنى، إلا هذه الآية: (وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ) ألا يراها أحد.
Allah Teâlâ'nın: {وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} “ve ırzlarını korusunlar” kavli hakkında Saîd b. Cübeyr: “Fuhşiyattan” demiştir. Katâde ve Süfyân: “Kendilerine helal olmayan şeylerden” demişlerdir. Mukâtil: “Zinadan” demiştir. Ebü'l-Âliye ise şöyle demiştir: “Kur'an'da ırzların korunmasından bahsedilen her ayet zinadan korunma anlamındadır; ancak bu ayetteki: {وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} ‘ve ırzlarını korusunlar’ ifadesi, onu hiç kimsenin görmemesi demektir.”