Binûn

Nûr Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقال : (وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا) أي: لا يُظهرْنَ شيئا من الزينة للأجانب، إلا ما لا يمكن إخفاؤه.

[Allah Teâlâ] şöyle buyurdu : {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısmı müstesna, ziynetlerini göstermesinler”, yani gizlenmesi mümkün olmayanlar hariç, yabancılara ziynetlerinden hiçbir şeyi göstermesinler.

وقال ابن مسعود: كالرداء والثياب. يعني: على ما كان يتعاناه نساء العرب، من المِقْنعة التي تُجَلِّل ثيابها، وما يبدو من أسافل الثياب فلا حرج عليها فيه؛ لأن هذا لا يمكن إخفاؤه. [ونظيره في زي النساء ما يظهر من إزارها، وما لا يمكن إخفاؤه. وقال] بقول ابن مسعود: الحسن، وابن سيرين، وأبو الجوزاء، وإبراهيم النَّخَعي، وغيرهم.

İbn Mes'ûd: “Ridâ ve elbiseler gibi” demiştir. Yani Arap kadınlarının giyegeldiği, elbiselerini bürüyen başörtüsü/bürgü ve elbiselerin alt kısımlarından görünen şeyler kastedilmektedir ki bundan dolayı kadına bir sorumluluk yoktur; zira bunun gizlenmesi mümkün değildir. [Kadınların kılığında bunun benzeri, izârından dışarıda kalan ve gizlenmesi mümkün olmayan kısımdır. İbn Mes'ûd'un] bu görüşünü el-Hasan, İbn Sîrîn, Ebü'l-Cevzâ, İbrâhim en-Nehaî ve başkaları da söylemiştir.

وقال الأعمش، عن سعيد بن جُبَير، عن ابن عباس: (وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا) قال: وجهها وكفيها والخاتم. ورُوي عن ابن عمر، وعطاء، وعكرمة، وسعيد بن جبير، وأبي الشعثاء، والضحاك، وإبراهيم النَّخَعي، وغيرهم -نحوُ ذلك. وهذا يحتمل أن يكون تفسيرًا للزينة التي نهين عن إبدائها، كما قال أبو إسحاق السَّبيعي، عن أبي الأحْوَص، عن عبد الله قال في قوله: (وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ): الزينة القُرْط والدُّمْلُج والخلخال والقلادة. وفي رواية عنه بهذا الإسناد قال: الزينة زينتان: فزينة لا يراها إلا الزوج: الخاتم والسوار، [وزينة يراها الأجانب، وهي] الظاهر من الثياب.

el-A'meş, Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan naklettiğine göre: {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısmı müstesna, ziynetlerini göstermesinler” ayeti hakkında [İbn Abbâs]: “Yüzü, iki eli ve yüzük” demiştir. İbn Ömer, Atâ, İkrime, Saîd b. Cübeyr, Ebü'ş-Şa'sâ, ed-Dahhâk, İbrâhim en-Nehaî ve başkalarından da buna benzer bir rivayet nakledilmiştir. Bu, göstermekten nehyedildikleri ziynetin bir tefsiri olma ihtimalini de taşır; nitekim Ebû İshâk es-Sebîî, Ebü'l-Ahvas'tan, o da Abdullah'tan naklettiğine göre {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ} “Ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında: “Ziynet; küpe, pazubent, halhal ve kolyedir” demiştir. Ondan bu isnadla gelen bir başka rivayette ise şöyle demiştir: “Ziynet iki türlüdür: Biri sadece kocanın göreceği ziynet olup yüzük ve bileziktir; [diğeri de yabancıların göreceği ziynet olup bu da] elbiselerin dışarıda kalan kısmıdır.”

وقال الزهري: [لا يبدو] لهؤلاء الذين سَمَّى الله ممن لا تحل له إلا الأسورة والأخمرة والأقرطة من غير حسر، وأما عامة الناس فلا يبدو منها إلا الخواتم.

ez-Zührî şöyle demiştir: “Allah'ın ismini saydığı ve kadının kendilerine helal olmadığı bu kimselere, açılıp saçılmaksızın bilezikler, başörtüleri ve küpelerden başkası [görünmez] . İnsanların geneline gelince, [onlara] yüzüklerden başkası görünmez.”

وقال مالك، عن الزهري: (إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا) الخاتم والخلخال.

Mâlik, ez-Zührî'den naklettiğine göre: {إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısmı müstesna” [ifadesi], yüzük ve halhaldır.

ويحتمل أن ابن عباس ومن تابعه أرادوا تفسير ما ظهر منها بالوجه والكفين، وهذا هو المشهور عند الجمهور، ويستأنس له بالحديث الذي رواه أبو داود في سننه:

İbn Abbâs ve ona tabi olanların, kendiliğinden görünen kısmı yüz ve iki el ile tefsir etmeyi kastetmiş olmaları da muhtemeldir. Cumhur katında meşhur olan da budur. Ebû Dâvûd'un es-Sünen'inde rivayet ettiği şu hadis de buna delil olarak zikredilir:

حدثنا يعقوب بن كعب الإنطاكي ومُؤَمَّل بن الفضل الحَرَّاني قالا حدثنا الوليد، عن سعيد بن بَشِير، عن قتادة، عن خالد بن دُرَيك، عن عائشة، ﵂؛ أن أسماء بنت أبي بكر دخلت على النبي ﷺ وعليها ثياب رقاق، فأعرض عنها وقال: "يا أسماء، إن المرأة إذا بلغت المحيض لم

Bize Ya'kūb b. Ka'b el-Antâkî ve Müemmel b. el-Fadl el-Harrânî rivayet edip dediler ki: Bize el-Velîd, Saîd b. Beşîr'den, o Katâde'den, o Hâlid b. Dureyk'ten, o da Âişe'den (radıyallâhu anhâ) [naklettiğine göre]; Esmâ bint Ebî Bekir, üzerinde ince elbiseler bulunduğu halde Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) huzuruna girdi. [Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem] ondan yüz çevirdi ve şöyle buyurdu: «Ey Esmâ! Şüphesiz kadın âdet görme çağına erdiğinde artık ondan...»

يصلح أن يُرَى منها إلا هذا" وأشار إلى وجهه وكفيه .

...şundan başkasının görünmesi uygun olmaz” buyurdu ve yüzüne ve iki eline işaret etti .

لكن قال أبو داود وأبو حاتم الرازي: هذا مرسل؛ خالد بن دُرَيك لم يسمع من عائشة، فالله أعلم.

Ancak Ebû Dâvûd ve Ebû Hâtim er-Râzî şöyle demiştir: “Bu mürseldir; Hâlid b. Dureyk, Âişe'den [bizzat] işitmemiştir.” En doğrusunu Allah bilir.

وقوله: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) يعني: المقانع يعمل لها صَنفات ضاربات على صدور النساء، لتواري ما تحتها من صدرها وترائبها؛ ليخالفن شعارَ نساء أهل الجاهلية، فإنهن لم يكن يفعلن ذلك، بل كانت المرأة تمر بين الرجال مسفحة بصدرها، لا يواريه شيء، وربما أظهرت عنقها وذوائب شعرها وأقرطة آذانها. فأمر الله المؤمنات أن يستترن في هيئاتهن وأحوالهن، كما قال الله تعالى: {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ} [الأحزاب: ٥٩]. وقال في هذه الآية الكريمة: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) والخُمُر: جمع خِمار، وهو ما يُخَمر به، أي: يغطى به الرأس، وهي التي تسميها الناس المقانع.

Allah Teâlâ'nın: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” kavli; yani Câhiliye dönemi kadınlarının âdetine muhalefet etmek üzere, göğüs ve gerdan kısımlarının altındakileri örtmesi için kadınların göğüsleri üzerine salınan bürgü ve başörtüleri yapmaları demektir. Zira onlar böyle yapmazlar, bilakis kadın göğsünü hiçbir şey örtmeksizin açık saçık erkeklerin arasından geçerdi; hatta bazen boynunu, saç örgülerini ve kulaklarındaki küpeleri de açığa vururdu . Bu yüzden Allah Teâlâ mümin kadınlara kılık ve hâllerinde örtünmelerini emretmiştir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ} [الأحزاب: ٥٩] “Ey Peygamber! Hanımlarına, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, bedenlerini örtecek elbiselerini üzerlerine salsınlar. Bu, onların tanınıp incitilmemeleri için en uygun olanıdır.” Bu yüce ayette de: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” buyurmuştur. Humur (الخُمُر), hımâr (خِمار) kelimesinin çoğuludur; o da başın kendisiyle örtüldüğü şeydir, yani insanların mikna'a (bürgü/başörtüsü) dedikleri örtüdür.

قال سعيد بن جبير: (وَلْيَضْرِبْن): وليشددن (بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) يعني: على النحر والصدر، فلا يرى منه شيء.

Saîd b. Cübeyr: “{وَلْيَضْرِبْن} 'salsınlar': iyice bağlasınlar; {بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} 'başörtülerini yakalarının üzerine': yani boyun ve göğüs üzerine [salsınlar] ki ondan hiçbir şey görünmesin” demiştir.

وقال البخاري: وقال أحمد بن شَبِيب : حدَّثنا أبي، عن يونس، عن ابن شِهَاب، عن عُرْوَةَ، عن عائشة، ﵂، قالت: يرحم الله نساء المهاجرات الأول، لما أنزل الله: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) شقَقْنَ مُرُوطهن فاختمرن به .

el-Buhârî şöyle demiştir: Ahmed b. Şebîb dedi ki: Bize babam, Yûnus'tan, o İbn Şihâb'tan, o Urve'den, o da Âişe'den radıyallâhu anhâ rivayet etti ki: “Allah ilk muhâcir kadınlara rahmet etsin; Allah: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} ‘Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar’ [ayetini] indirdiğinde yün örtülerini (mürût) yarıp onunla başlarını örttüler .”

وقال أيضا: حدثنا أبو نُعَيم، حدثنا إبراهيم بن نافع، عن الحسن بن مسلم، عن صَفيّة بنت شيبة؛ أن عائشة، ﵂، كانت تقول : لما نزلت هذه الآية: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ): أخذن أزرهن فَشَقَقنها من قبل الحواشي، فاختمرن بها .

Yine [Buhârî] şöyle demiştir: Bize Ebû Nuaym rivayet etti, bize İbrâhim b. Nâfi', el-Hasan b. Müslim'den, o Safiyye bint Şeybe'den rivayet etti ki Âişe radıyallâhu anhâ şöyle derdi : “{وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} ‘Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar’ ayeti indiğinde, izârlarını alıp kenarlarından yardılar ve onlarla başlarını örttüler .”

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أحمد بن عبد الله بن يونس، حدثني الزنجيّ بن خالد، حدثنا عبد الله بن عثمان بن خُثَيْم، عن صفية بنت شيبة قالت: بينا نحن عند عائشة، قالت: فذكرنا نساء قريش وفضلهن. فقالت عائشة، ﵂: إن لنساء قريش لفضلا وإني -والله -وما رأيت أفضلَ من نساء الأنصار أشدّ تصديقًا بكتاب الله، ولا إيمانًا بالتنزيل. لقد أنزلت سورة النور: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ)، انقلب إليهن رجالهن يتلون عليهن ما أنزل الله إليهم فيها، ويتلو الرجل على امرأته وابنته وأخته، وعلى كل ذي قرابة، فما منهن امرأة إلا قامت إلى مِرْطها المُرَحَّل فاعتجرت به، تصديقًا وإيمانًا بما أنزل الله من كتابه، فأصبحْنَ وراء رسول الله ﷺ الصبح معتجرات، كأن على رؤوسهن الغربان.

İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam rivayet etti, bize Ahmed b. Abdillâh b. Yûnus rivayet etti, bana ez-Zencî b. Hâlid rivayet etti, bize Abdullâh b. Osmân b. Huseym, Safiyye bint Şeybe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Biz Âişe'nin yanındayken Kureyş kadınlarını ve onların faziletini andık. Bunun üzerine Âişe radıyallâhu anhâ şöyle dedi: “Şüphesiz Kureyş kadınlarının bir fazileti vardır. Ancak ben -vallâhi- Allah'ın Kitabı'nı onlar kadar çok tasdik eden ve indirilen vahye onlar kadar kuvvetle iman eden Ensâr kadınlarından daha faziletlisini görmedim. Nûr Suresi'ndeki: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” [ayeti] indiğinde, erkekleri onlara dönüp Allah'ın o surede kendilerine indirdiği şeyleri okudular. Kişi [bu ayetleri] hanımına, kızına, kız kardeşine ve her bir akrabasına okuyordu. Bunun üzerine onlardan her bir kadın, Allah'ın Kitabı'ndan indirdiği şeye iman ederek ve onu tasdik ederek hemen desenli yün örtüsüne (mırt) yönelip onunla başını ve yüzünü örttü. Böylece başlarında kargalar varmışçasına örtünmüş olarak Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem arkasında sabah namazına durdular.”

ورواه أبو داود من غير وجه، عن صفية بنت شيبة، به .

Bunu Ebû Dâvûd başka yollardan Safiyye bint Şeybe'den aynı şekilde rivayet etmiştir .

وقال ابن جرير: حدثنا يونس، أخبرنا ابن وهب، أن قُرَّةَ بن عبد الرحمن أخبره، عن ابن شهاب، عن عُرْوَة، عن عائشة؛ أنها قالت: يرحم الله النساء المهاجرات الأوَل، لما أنزل الله: (وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ) شَقّقن أكثَف مروطهن فاختمرن به. ورواه أبو داود من حديث ابن وهب، به .

İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize Yûnus rivayet etti, bize İbn Vehb haber verdi, Kurre b. Abdirrahmân ona İbn Şihâb'tan, o Urve'den, o da Âişe'den haber verdi ki o şöyle demiştir: “Allah ilk muhâcir kadınlara rahmet etsin; Allah: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} ‘Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar’ [ayetini] indirdiğinde, yün örtülerinin en kalınlarını yarıp onunla başlarını örttüler.” Bunu Ebû Dâvûd da İbn Vehb hadisinden aynı şekilde rivayet etmiştir .

وقوله: (وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ) يعني: أزواجهن، (أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ) كل هؤلاء محارم المرأة يجوز لها أن تظهر عليهم بزينتها، ولكن من غير اقتصاد وتبهرج .

Allah Teâlâ'nın: {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından başkasına göstermesinler” kavli, yani zevcelerinden başkasına; {أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ} “Yahut babalarından, kocalarının babalarından, oğullarından, kocalarının oğullarından, erkek kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından [başkasına göstermesinler]” [kavli ise şudur]: Bütün bunlar kadının mahremleridir; aşırıya kaçmadan ve gösterişe sapmadan onların yanında ziynetiyle görünmesi kadına caizdir .

وقال ابن المنذر: حدثنا موسى -يعني: ابن هارون -حدثنا أبو بكر -يعني ابن أبي شيبة -حدثنا عفان، حدثنا حماد بن سلمة، أخبرنا داود، عن الشعبي وعِكْرمَة في هذه الآية: (وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ) -حتى فرغ منها قال: لم يذكر العم ولا الخال؛ لأنهما ينعَتان لأبنائهما، ولا تضع خمارها عند العم والخال فأما الزوج فإنما ذلك كله من أجله، فتتصنع له ما لا يكون بحضرة غيره.

İbnü'l-Münzir şöyle demiştir: Bize Mûsâ -yani İbn Hârûn- rivayet etti, bize Ebû Bekr -yani İbn Ebî Şeybe- rivayet etti, bize Affân rivayet etti, bize Hammâd b. Seleme rivayet etti, bize Dâvûd, eş-Şa'bî ve İkrime'den şu ayet hakkında haber verdi: {وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından, babalarından yahut kocalarının babalarından başkasına göstermesinler” -ayetin sonuna kadar okudu ve- şöyle dedi: “Amcayı ve dayıyı zikretmedi; çünkü onlar [kadını] oğullarına vasfederler . Kadın amcasının ve dayısının yanında başörtüsünü çıkarmaz. Kocaya gelince, bütün bunlar zaten onun içindir; kadın başkasının yanında yapmadığı süslenmeyi onun için yapar.”

وقوله: (أَوْ نِسَائِهِنَّ) يعني: تُظهر زينتها أيضًا للنساء المسلمات دون نساء أهل الذمة؛ لئلا تصفهن لرجالهن، وذلك -وإن كان محذورًا في جميع النساء -إلا أنه في نساء أهل الذمة أشدّ، فإنهن لا يمنعهن من ذلك مانع، وأما المسلمة فإنها تعلم أن ذلك حرام فتنزجر عنه. وقد قال رسول الله ﷺ: "لا تباشر المرأةَ المرأةَ، تنعتها لزوجها كأنه ينظر إليها". أخرجاه في الصحيحين، عن ابن مسعود .

Allah Teâlâ'nın: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınlarından [başkasına göstermesinler]” kavli; yani zimmî kadınlara değil, Müslüman kadınlara da ziynetini gösterebilir, demektir; ta ki zimmî kadınlar onları kendi kocalarına tarif etmesinler. Bu durum bütün kadınlar için sakıncalı olmakla birlikte, zimmî kadınlar hususunda daha şiddetlidir; zira onları bundan alıkoyan hiçbir engel yoktur. Müslüman kadına gelince, o bunun haram olduğunu bilir ve bundan sakınır. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Bir kadın diğer bir kadına dokunup/bakıp da onu sanki görüyormuş gibi kocasına tarif etmesin.” Bu hadisi es-Sahîhayn'da İbn Mes'ûd'dan rivayet etmişlerdir .

وقال سعيد بن منصور في سننه: حدثنا إسماعيل بن عياش، عن هشام بن الغاز،، عن عبادة بن نُسَيّ، عن أبيه، عن الحارث بن قيس قال: كتب أمير المؤمنين عمر بن الخطاب إلى أبي عبيدة: أما بعد، فإنه بلغني أن نساء من نساء المسلمين يدخلن الحمامات مع نساء أهل الشرك، فانْهَ مَنْ قِبَلَك فلا يحل لامرأة تؤمن بالله واليوم الآخر أن ينظر إلى عورتها إلا أهل ملتها .

Saîd b. Mansûr es-Sünen'inde şöyle demiştir: Bize İsmâil b. Ayyâş, Hişâm b. el-Gâz'dan, o Ubâde b. Nusey'den, o babasından, o da el-Hâris b. Kays'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Müminlerin emiri Ömer b. el-Hattâb, Ebû Ubeyde'ye şöyle yazdı: “Emmâ ba'd; bana ulaştı ki Müslüman kadınlardan bazıları şirk ehlinin kadınlarıyla birlikte hamamlara girmektedirler. Yanındakileri bundan nehyet! Zira Allah'a ve âhiret gününe inanan bir kadının avret yerine kendi dininden olanlardan başkasının bakması helal değildir .”

وقال مجاهد في قوله: (أَوْ نِسَائِهِنَّ) قال: نساؤهن المسلمات، ليس المشركات من نسائهن، وليس للمرأة المسلمة أن تنكشف بين يدي المشركة.

Mücâhid: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınlarından” kavli hakkında: “Kendi kadınları, Müslüman kadınlardır; müşrik kadınlar onların kadınlarından değildir. Müslüman bir kadının müşrik bir kadının önünde açılması caiz değildir” demiştir.

وروى عَبد في تفسيره عن الكلبي، عن أبي صالح، عن ابن عباس: (أَوْ نِسَائِهِنَّ)، قال: هن المسلمات لا تبديه ليهودية ولا نصرانية، وهو النَّحْر والقُرْط والوٍشَاح، وما لا يحل أن يراه إلا محرم.

Abd [b. Humeyd] tefsirinde el-Kelbî'den, o Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınlarından” [kavli hakkında] şöyle demiştir: “Onlar Müslüman kadınlardır. [Müslüman bir kadın ziynetini] Yahudi ve Hristiyan bir kadına gösteremez; o [ziynetler] ise gerdan, küpe, gerdanlık/göğüslük (vişâh) ve ancak bir mahremin görmesinin helal olduğu yerlerdir.”

وروى سعيد: حدثنا جرير، عن ليث، عن مجاهد قال: لا تضع المسلمة خمارها عند مشركة؛ لأن الله تعالى يقول: (أَوْ نِسَائِهِنَّ) فليست من نسائهن.

Saîd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Müslüman kadın müşrik bir kadının yanında başörtüsünü çıkaramaz; çünkü Allah Teâlâ: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} ‘Yahut kendi kadınlarından’ buyurmaktadır, o ise onların kadınlarından değildir.”

وعن مكحول وعبادة بن نُسَيّ: أنهما كرها أن تقبل النصرانيةُ واليهودية والمجوسية المسلمة.

Mekhûl ve Ubâde b. Nusey'den nakledildiğine göre onlar, Hristiyan, Yahudi ve Mecûsî kadının Müslüman bir kadını öpmesini mekruh görmüşlerdir.

فأما ما رواه ابن أبي حاتم: حدثنا علي بن الحسين، حدثنا أبو عمير، حدثنا ضَمْرَة قال: قال ابن عطاء، عن أبيه: ولما قدم أصحاب النبي ﷺ بيت المقدس، كان قَوَابل نسائهم اليهوديات والنصرانيات فهذا -إن صح -مَحمولٌ على حال الضرورة، أو أن ذلك من باب الامتهان، ثم إنه ليس فيه كشف عورة ولا بد، والله أعلم.

İbn Ebî Hâtim'in rivayet ettiğine gelince: Bize Ali b. el-Hüseyn rivayet etti, bize Ebû Umeyr rivayet etti, bize Damre rivayet edip dedi ki: İbn Atâ babasından naklen şöyle dedi: “Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı Beytü'l-Makdis'e geldiklerinde, kadınlarının ebeleri Yahudi ve Hristiyan kadınlardı.” Bu rivayet -eğer sahih ise- zaruret hâline veya bunun bir hizmet/meslek kabilinden olmasına hamledilir; ayrıca bunda kesin olarak avretin açılması da gerekmez. En doğrusunu Allah bilir.

وقوله: (أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ) قال ابن جُرَيج : يعني: من نساء المشركين، فيجوز لها أن تظهر [زينتها لها وإن كانت مشركة؛ لأنها أمتها. وإليه ذهب سعيد بن المسيَّب. وقال الأكثرون: بل يجوز لها أن تظهر] على رقيقها من الرجال والنساء، واستدلوا بالحديث الذي رواه أبو داود:

Allah Teâlâ'nın: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Yahut sahip oldukları cariyelerden” kavli hakkında İbn Cüreyc şöyle demiştir: “Yani müşrik kadınlardan [olan cariyeleridir]; dolayısıyla müşrik de olsa cariyesi olduğu için kadının ona [ziynetini] göstermesi caizdir.” Saîd b. el-Müseyyeb de bu görüşe varmıştır. Çoğunluk ise: “Bilakis kadının erkek ve kadın kölelerine [ziynetiyle] görünmesi caizdir” demişler ve Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği şu hadisi delil getirmişlerdir:

حدثنا محمد بن عيسى، حدثنا أبو جميع سالم بن دينار، عن ثابت، عن أنس، أن النبي ﷺ أتى فاطمة بعبد قد وهبه لها. قال: وعلى فاطمة ثوب إذا قَنَّعت به رأسها لم يبلغ رجليها، وإذا غطت به رجليها لم يبلغ رأسها، فلما رأى النبي ﷺ ما تلقى قال: "إنه ليس عليك بأس، إنما هو أبوك وغلامك" .

Bize Muhammed b. Îsâ rivayet etti, bize Ebû Cemî' Sâlim b. Dînâr, Sâbit'ten, o Enes'ten rivayet etti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Fâtıma'ya kendisine bağışladığı bir köle getirdi. Dedi ki: Fâtıma'nın üzerinde öyle bir elbise vardı ki başını örttüğünde ayaklarına yetişmiyor, ayaklarını örttüğünde ise başına yetişmiyordu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun çektiği bu sıkıntıyı görünce: “Sana bir vebal yoktur; o ancak baban ve kölendir” buyurdu .

وقد ذكر الحافظ ابن عساكر في تاريخه [في] ترجمة حُدَيْج الخَصِيّ -مولى معاوية -أن عبد الله بن مَسْعَدَة الفزاري كان أسود شديد الأدمة، وأنه قد كان النبي ﷺ وهبه لابنته فاطمة، فربته ثم أعتقته، ثم قد كان بعد ذلك كله مع معاوية أيام صفين، وكان من أشد الناس على عليّ بن أبي طالب، ﵁ .

Hâfız İbn Asâkir Târîh'inde Muâviye'nin azatlısı hadım Hudeyc'in biyografisinde [şunu] zikretmiştir: Abdullah b. Mes'ade el-Fezârî koyu esmer bir siyahtı; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu kızı Fâtıma'ya bağışlamıştı. Fâtıma onu büyüttü, sonra da azat etti. Daha sonra o, Sıffîn günlerinde Muâviye'nin safında yer aldı ve Ali b. Ebî Tâlib'e radıyallâhu anh karşı en şiddetli kimselerden biri oldu .

وقال الإمام أحمد: حدثنا سفيان بن عُيَيْنَة، عن الزهري، عن نَبْهَان، عن أم سلمة، ذكرت أن رسول الله ﷺ قال: "إذا كان لإحداكن مُكَاتَب، وكان له ما يؤدي، فلتحتجب منه".

İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Süfyân b. Uyeyne, ez-Zührî'den, o Nebhân'dan, o Ümmü Seleme'den rivayet etti; o, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu zikretti: “Birinizin mükâteb bir kölesi olur ve onun da borcunu ödeyecek imkânı bulunursa, artık ondan örtünsün/hicap etsin.”

ورواه أبو داود، عن مُسَدَّد، عن سفيان، به .

Bunu Ebû Dâvûd da Müsedded'den, o Süfyân'dan aynı şekilde rivayet etmiştir .

وقوله: (أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ) يعني: كالأجراء والأتباع الذين ليسوا بأكفاء، وهم مع ذلك في عقولهم وَله وخَوَث ، ولا همَّ لهم إلى النساء ولا يشتهونهن.

Allah Teâlâ'nın: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden, kadına ihtiyacı kalmamış hizmetçilerden [başkasına göstermesinler]” kavli; yani denk olmayan ücretli çalışanlar ve tâbiler gibi olup aynı zamanda akıllarında bir şaşkınlık ve ahmaklık bulunan , kadınlara dair hiçbir arzuları olmayan ve onlara şehvet duymayan kimselerdir.

قال ابن عباس: هو المغفل الذي لا شهوة له.

İbn Abbâs: “O, şehveti olmayan gafil/saf kimsedir” demiştir.

وقال مجاهد: هو الأبْلَه.

Mücâhid: “O, ebleh (saf/ahmak) kimsedir” demiştir.

وقال عكرمة: هو المخَنَّث الذي لا يقوم زُبُّه. وكذلك قال غير واحد من السلف.

İkrime: “O, tenasül uzvu kalkmayan muhannestir” demiştir. Selef'ten birden fazla kişi de böyle söylemiştir.

وفي الصحيح من حديث الزهري، عن عُرْوَةَ، عن عائشة؛ أن مخنثًا كان يدخل على أهل

Sahîh'te Zührî'den, Urve'den, onun da Âişe'den rivayet ettiğine göre: Bir muhannes, [Resûlullah'ın] ailesinin

رسول الله ﷺ، وكانوا يعدّونه من غير أولي الإربة، فدخل النبيّ ﷺ وهو ينَعت امرأة: يقول إنها إذا أقبلت أقبلت بأربع، وإذا أدبرت أدبرت بثمان. فقال رسول الله ﷺ: "ألا أرى هذا يعلم ما هاهنا، لا يدخلَنّ عليكُنَ" فأخرجه، فكان بالبيداء يدخل يوم كل جمعة يستطعم .

...yanına girip çıkardı ve onu kadına ihtiyacı olmayan kimselerden sayarlardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, o bir kadını tarif edip: 'O gelirken dört [kat karın kıvrımıyla] gelir, giderken sekiz [katla] gider' derken içeri girdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Dikkat edin! Görüyorum ki bu kimse buradakileri biliyor; sakın sizin yanınıza girmesin!' buyurdu ve onu oradan çıkardı. O da Beydâ'da kalır, her cuma günü yiyecek istemek için gelirdi .

وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو معاوية، حدثنا هشام بن عُرْوَةَ، عن أبيه، عن زينب بنت أبي سلمة، عن أم سلمة قالت: دخل عليها [رسول الله ﷺ] وعندها مخنث، وعندها [أخوها] عبد الله بن أبي أمية [والمخنث يقول لعبد الله: يا عبد الله بن أبي أمية] إن فتح الله عليكم الطائف غدًا، فعليك بابنة غيلان، فإنها تقبل بأربع وتدبر بثمان. قال: فسمعه رسول الله ﷺ فقال لأم سلمة: "لا يدخلن هذا عليك".

İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Ebû Muâviye rivayet etti, bize Hişâm b. Urve babasından, o Zeyneb bint Ebî Seleme'den, o da Ümmü Seleme'den rivayet etti; o şöyle dedi: Yanında bir muhannes ve [kardeşi] Abdullah b. Ebî Ümeyye bulunduğu sırada [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] onun yanına girdi. [O sırada muhannes Abdullah'a şöyle diyordu: “Ey Abdullah b. Ebî Ümeyye!] Şayet Allah yarın size Tâif'in fethini nasip ederse Gaylân'ın kızını al; zira o gelirken dört, giderken sekiz [katla] gider.” Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu işitince Ümmü Seleme'ye: “Bu kimse senin yanına sakın girmesin!” buyurdu.

أخرجاه في الصحيحين، من حديث هشام بن عروة، به .

Bu hadisi es-Sahîhayn'da Hişâm b. Urve hadisinden aynı şekilde rivayet etmişlerdir .

وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، حدثنا مَعْمَر، عن الزهري، عن عروة بن الزبير، عن عائشة، ﵂، قالت: كان رجل يدخل على أزواج النبي ﷺ مخنث، وكانوا يَعُدّونه من غير أولي الإربة، فدخل النبي ﷺ يوما وهو عند بعض نسائه، وهو ينعت امرأة. فقال: إنها إذا أقبلت أقبلت بأربع، وإذا أدبرت أدبرت بثمان. فقال النبي ﷺ: "ألا أرى هذا يعلم ما هاهنا؟ لا يدخلَنَّ عليكم هذا" فحجبوه.

İmam Ahmed şöyle demiştir: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, bize Ma'mer, ez-Zührî'den, o Urve b. ez-Zübeyr'den, o da Âişe'den radıyallâhu anhâ rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarının yanına muhannes bir adam girerdi ve onu kadına ihtiyacı olmayan kimselerden sayarlardı. Bir gün o, hanımlarından birinin yanındayken ve bir kadını tarif edip: “O gelirken dört, giderken sekiz [katla] gelir” derken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Dikkat edin! Görüyorum ki bu kimse buradakileri biliyor; bu kimse sakın sizin yanınıza girmesin!” buyurdu. Onlar da ondan örtündüler/onu perdelediler.

ورواه مسلم، وأبو داود، والنسائي من طريق عبد الرزاق، به .

Bunu Müslim, Ebû Dâvûd ve en-Nesâî, Abdürrezzâk tarikiyle aynı şekilde rivayet etmişlerdir .

وقوله: (أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ) يعني: لصغرهم لا يفهمون أحوال النساء وعوراتهنّ من كلامهن الرخيم، وتعطفهن في المشية وحركاتهن، فإذا كان الطفل صغيرًا لا يفهم ذلك، فلا بأس بدخوله على النساء. فأما إن كان مراهقا أو قريبا منه، بحيث يعرف ذلك ويدريه، ويفرق بين الشوهاء والحسناء، فلا يمكن من الدخول على النساء. وقد ثبت في الصحيحين، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "إياكم والدخول على النساء". قالوا: يا رسول الله، أفرأيت الحَمْو؟ قال: "الحَمْو الموت".

Allah Teâlâ'nın: {أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ} “Yahut henüz kadınların gizli yerlerinin farkında olmayan çocuklardan [başkasına göstermesinler]” kavli; yani küçük oldukları için kadınların yumuşak sözlerinden , yürüyüşlerindeki kıvrılmalardan ve hareketlerinden kadınların hâllerini ve avret yerlerini anlamazlar. Çocuk bunu anlamayacak kadar küçük ise kadınların yanına girmesinde bir sakınca yoktur. Şayet bülûğ çağına yaklaşmış veya buna yakın olup bunu bilir, anlar ve çirkinle güzeli birbirinden ayırt ederse, kadınların yanına girmesine imkân verilmez. Nitekim es-Sahîhayn'da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem sabit olduğuna göre o şöyle buyurmuştur: “Kadınların yanına girmekten sakının.” Onlar: “Ey Allah'ın Resûlü! Kayınbirader (kocanın yakın akrabaları) hakkında ne dersin?” dediler. [Resûlullah]: “Kayınbirader ölümdür!” buyurdu.

وقوله: (وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ) كانت المرأة في الجاهلية إذا كانت تمشي في الطريق وفي رجلها خلخال صامت -لا يسمع صوته -ضربت برجلها الأرض، فيعلم الرجال طنينه، فنهى الله المؤمنات عن مثل ذلك. وكذلك إذا كان شيء من زينتها مستورًا، فتحركت بحركة لتظهر ما هو خفي، دخل في هذا النهي؛ لقوله تعالى: (وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ): ومن ذلك أيضا أنها تنهى عن التعطر والتطيب عند خروجها من بيتها ليَشْتَمَّ الرجال طيبها، فقد قال أبو عيسى الترمذي:

Allah Teâlâ'nın: { وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ } “Gizlemekte oldukları zinetleri anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar” kavli; Câhiliye devrinde kadın yolda yürüdüğünde ve ayağında sessiz -sesi duyulmayan- bir halhal bulunduğunda, erkekler onun çınlamasını duysun diye ayağını yere vururdu. Bunun üzerine Allah Teâlâ mümin kadınları böyle yapmaktan nehyetti. Aynı şekilde kadının zinetinden herhangi bir şey örtülü olup da gizli olanı açığa çıkarmak için bir harekette bulunması da Allah Teâlâ'nın: { وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ } “Gizlemekte oldukları zinetleri anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar” kavli gereğince bu nehyin kapsamına girer. Yine bu kabilden olmak üzere kadının, erkeklerin kokusunu hissetmeleri için evinden çıkarken koku ve esans sürünmesi de nehyedilmiştir. Nitekim Ebû Îsâ et-Tirmizî şöyle demiştir:

حدثنا محمد بن بشار، حدثنا يحيى بن سعيد القَّطَّان، عن ثابت بن عُمَارة الحنفي، عن غُنَيْم بن قيس، عن أبي موسى ﵁، عن النبي ﷺ قال: "كل عين زانية، والمرأة إذا استعطرت فمرَّت بالمجلس فهي كذا وكذا" يعني زانية .

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet etti, bize Yahyâ b. Saîd el-Kattân, Sâbit b. Umâre el-Hanefî'den, o Guneym b. Kays'tan, o Ebû Mûsâ'dan radıyallâhu anh, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etti; o şöyle buyurdu: “Her göz zânîdir (zina edicidir). Kadın koku sürünüp de bir meclisin yanından geçtiğinde o şöyle şöyledir”, yani zânîyedir (zina edicidir) .

قال: وفي الباب، عن أبي هريرة، وهذا حسن صحيح.

[Tirmizî] dedi ki: “Bu konuda Ebû Hüreyre'den de rivayet vardır; bu hadis hasen sahihtir.”

رواه أبو داود والنسائي، من حديث ثابت بن عمارة، به.

Bunu Ebû Dâvûd ve en-Nesâî, Sâbit b. Umâre hadisinden aynı şekilde rivayet etmişlerdir.

وقال أبو داود: حدثنا محمد بن كثير، أخبرنا سفيان، عن عاصم بن عبيد الله، عن عبيد مولى أبي رُهْم، عن أبي هريرة، ﵁، قال: لقيتْه امرأة وجد منها ريح الطيب، ولذيلها إعصار فقال: يا أمة الجبار، جئت من المسجد؟ قالت: نعم. قال لها: [وله] تَطَيَّبتِ؟ قالت: نعم. قال: إني سمعت حبي أبا القاسم ﷺ يقول: "لا يقبل الله صلاة امرأة تَطَيبت لهذا المسجد، حتى ترجع فتغتسل غُسلها من الجنابة".

Ebû Dâvûd şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Kesîr rivayet etti, bize Süfyân, Âsım b. Ubeydillâh'tan, o Ebû Ruhm'un azatlısı Ubeyd'den, o Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh haber verdi; o şöyle dedi: Kendisinden güzel koku yayılan ve eteğinin tozu kalkan bir kadın onunla karşılaştı. [Ebû Hüreyre]: “Ey Cebbâr'ın kulu (kadın)! Mescidden mi geldin?” dedi. Kadın: “Evet” dedi. Ona: “[Bunun için mi] koku süründün?” dedi. Kadın: “Evet” dedi. [Ebû Hüreyre]: “Ben habîbim Ebu'l-Kāsım'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu işittim: 'Allah, bu mescid için koku sürünen bir kadının namazını, geri dönüp de cünüplükten gusleder gibi yıkanmadıkça kabul etmez'” dedi.

ورواه ابن ماجه، عن أبي بكر بن أبي شيبة، عن سفيان -هو ابن عيينة - به.

Bunu İbn Mâce, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe'den, o Süfyân'dan -ki o İbn Uyeyne'dir- aynı şekilde rivayet etmiştir.

وروى الترمذي أيضًا من حديث موسى بن عُبَيدة، عن أيوب بن خالد، عن ميمونة بنت سعد؛ أن رسول الله ﷺ قال: "الرافلة في الزينة في غير أهلها، كمثل ظلمة يوم القيامة لا نور لها" .

Tirmizî de Mûsâ b. Ubeyde'den, o Eyyûb b. Hâlid'den, o Meymûne bint Sa'd'dan rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Ziynetiyle ailesinden başkasının yanında çalım satarak yürüyen kadın, kıyamet gününün aydınlığı olmayan karanlığı gibidir” .

ومن ذلك أيضا أنهن يُنهَين عن المشي في وسط الطريق؛ لما فيه من التبرج. قال أبو داود:

Bu kabilden olmak üzere açılıp saçılma (teberrüc) taşıdığı gerekçesiyle kadınların yolun ortasından yürümeleri de nehyedilmiştir. Ebû Dâvûd şöyle demiştir:

حدثنا القَعْنَبِيّ، حدثنا عبد العزيز -يعني: ابن محمد -عن أبي اليمان، عن شداد بن أبي عمرو بن حماس، عن أبيه، عن حمزة بن أبي أسيد الأنصاري، عن أبيه: أنه سمع رسول الله ﷺ يقول وهو خارج من المسجد -وقد اختلط الرجال مع النساء في الطريق -فقال رسول الله ﷺ للنساء: "استأخرن، فإنه ليس لكن أن تَحْققْن الطريق، عليكن بحافات الطريق"، فكانت المرأة تلصق بالجدار، حتى إن ثوبها ليتعلق بالجدار، من لصوقها به .

Bize el-Ka'nebî rivayet etti, bize Abdülazîz -yani İbn Muhammed-, Ebü'l-Yemân'dan, o Şeddâd b. Ebî Amr b. Hımâs'tan, o babasından, o Hamza b. Ebî Üseyd el-Ensârî'den, o da babasından rivayet etti ki: Kendisi, mescidden çıktığı sırada yolda erkekler ile kadınlar birbirine karışmış vaziyetteyken Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem kadınlara şöyle buyurduğunu işitmiştir: “Geri durun! Zira yolun ortasından gitmek size ait değildir; yolun kenarlarını tutun.” Bunun üzerine kadın duvara öyle yapışırdı ki duvara yapışmasından ötürü elbisesi duvara takılırdı .

وقوله: (وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) أي: افعلوا ما آمركم به من هذه الصفات الجميلة والأخلاق الجليلة، واتركوا ما كان عليه أهل الجاهلية من الأخلاق والصفات الرذيلة، فإن الفَلاح كل الفَلاح في فعل ما أمر الله به ورسوله، وترك ما نهيا عنه، والله تعالى هو المستعان [وعليه التكلان].

Allah Teâlâ'nın: { وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey müminler! Hep birden Allah'a tövbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz.” buyruğunun anlamı şudur: Size emrettiğim bu güzel hasletleri ve yüce ahlâkı tatbik edin; Câhiliye ehlinin üzerinde bulunduğu kötü ahlâk ve düşük hasletleri terk edin. Şüphesiz tam anlamıyla kurtuluş, Allah'ın ve Resûlü'nün emrettiklerini yerine getirmekte ve her ikisinin yasakladığı şeyleri terk etmektedir. Kendisinden yardım dilenilecek [ve güvenilip dayanılacak] olan yalnızca Yüce Allah'tır.

{وَأَنْكِحُوا الأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢) وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٣) وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَمَثَلا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٣٤)}

{وَأَنْكِحُوا الأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢) وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٣) وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَمَثَلا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٣٤)} “İçinizdeki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden sâlih olanları evlendirin. Eğer fakir iseler, Allah kendi lütfundan onları zengin eder. Allah [lütfu] geniş olandır, her şeyi hakkıyla bilendir. (32) Evlenmeye güç yetiremeyenler, Allah kendilerini lütfundan zengin kılıncaya kadar iffetlerini korusunlar. Sahip olduğunuz köle ve cariyelerden mükâtebe (bedel karşılığı azatlık sözleşmesi) yapmak isteyenlerle, eğer kendilerinde bir hayır görürseniz mükâtebe yapın. Allah'ın size verdiği malından onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatini elde etmek için, iffetli kalmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa, şüphesiz ki Allah, onların zorlanmalarından sonra çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (33) Andolsun ki biz size açıklayıcı ayetler, sizden önce gelip geçenlerden bir misal ve takva sahipleri için bir öğüt indirdik. (34)”

اشتملت هذه الآيات الكريمات المبينة على جمل من الأحكام المحكمة، والأوامر المبرمة، فقوله تعالى: (وَأَنْكِحُوا الأيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ): هذا أمر بالتزويج. وقد ذهب طائفة من العلماء إلى وجوبه، على كل من قَدَر عليه. واحتجوا بظاهر قوله ﷺ: "يا معشر الشباب، من استطاع منكم الباءة فليتزوج، فإنه أغض للبصر، وأحصن للفرج، ومن لم يستطع فعليه بالصوم فإنه له وجاء". أخرجاه من حديث ابن مسعود .

Bu açıklayıcı yüce ayetler; muhkem hükümlerden ve kesin emirlerden birçoğunu ihtiva etmektedir. Nitekim Allah Teâlâ'nın: (وَأَنْكِحُوا الأيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ) buyruğu evlendirme emridir. Âlimlerden bir topluluk, buna gücü yeten herkes için [evlenmenin] vâcip olduğu görüşüne varmış ve Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şu sözünün zahirini delil getirmişlerdir: “Ey gençler topluluğu! Aranızdan evlenmeye gücü yeten kimse evlensin; zira o, gözü [harama karşı] daha çok sakındırır ve iffeti en iyi muhafaza eder. Gücü yetmeyen ise oruca sarılsın; çünkü o, kendisi için bir kalkandır (şehvet kırıcıdır).” Bunu İbn Mes'ûd hadisinden [Buhârî ve Müslim] rivayet etmişlerdir .

وجاء في السنن -من غير وجه -أن رسول الله ﷺ قال: "تَزَوَّجوا، توالدوا، تناسلوا، فإني مُبَاهٍ بكم الأمم يوم القيامة" وفي رواية: "حتى بالسقط".

Sünen kitaplarında da muhtelif yollardan Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “Evlenin, çoğalın, nesil yetiştirin; zira ben kıyamet gününde diğer ümmetlere karşı sizinle övüneceğim” ve bir rivayette: “Düşük çocukla dahi olsa.”

الأيامى: جمع أيِّم، ويقال ذلك للمرأة التي لا زوج لها، وللرجل الذي لا زوجة له. وسواء كان قد تزوج ثم فارق، أو لم يتزوج واحد منهما، حكاه الجوهري عن أهل اللغة، يقال: رجل أيّم وامرأة أيّم أيضا.

el-Eyâmâ (الأيامى), eyyim (أيّم) kelimesinin çoğuludur. Bu kelime kocası olmayan kadın için de karısı olmayan erkek için de kullanılır. İster daha önce evlenip ayrılmış olsunlar, isterse ikisinden hiçbiri daha önce evlenmemiş olsun fark etmez; Cevherî bunu lügat ehlinden nakletmiştir. Nitekim erkeğe “raculün eyyimün” (bekâr erkek), kadına da “imraetün eyyimün” (bekâr kadın) denir.

وقوله تعالى: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ)، قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: رغبهم الله في التزويج، وأمر به الأحرار والعبيد، ووعدهم عليه الغنى، فقال: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ).

Allah Teâlâ'nın: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ) buyruğu hakkında Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletmiştir: Allah onları evlenmeye teşvik etmiş, hürlere de kölelere de bunu emretmiş ve bunun üzerine kendilerine zenginlik vadetmiştir; nitekim şöyle buyurmuştur: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ).

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا محمود بن خالد الأزرق، حدثنا عمر بن عبد الواحد، عن سعيد -يعني: ابن عبد العزيز -قال: بلغني أن أبا بكر الصديق، ﵁، قال: أطيعوا الله فيما أمركم به من النكاح، ينجز [لكم] ما وعدكم من الغنى، قال: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ).

İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam rivayet etti, bize Mahmûd b. Hâlid el-Ezrak rivayet etti, bize Ömer b. Abdilvâhid rivayet etti; o Saîd'den -yani İbn Abdilazîz'den- naklettiğine göre şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Ebû Bekr es-Sıddîk radıyallâhu anh şöyle demiştir: “Allah'ın size emrettiği nikahta O'na itaat edin ki, size vadettiği zenginliği [sizin için] yerine getirsin.” Zira O: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ) buyurmuştur.

وعن ابن مسعود: التمسوا الغنى في النكاح، يقول الله تعالى: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ) رواه ابن جرير، وذكر البغوي عن عمر بنحوه.

İbn Mes'ûd'dan da şöyle rivayet edilmiştir: “Zenginliği nikahta arayın; zira Allah Teâlâ: (إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ) buyurmaktadır.” Bunu İbn Cerîr rivayet etmiş olup el-Begavî de Ömer'den benzerini zikretmiştir.

وعن الليث، عن محمد بن عَجْلان، عن سعيد المقْبُرِي، عن أبي هريرة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "ثلاثة حَقٌّ على الله عَوْنهم: الناكح يريد العفاف، والمكاتَب يريد الأداء، والغازي في سبيل الله". رواه الإمام أحمد، والترمذي، والنسائي، وابن ماجه

Leys'ten, [o] Muhammed b. Aclân'dan, [o] Saîd el-Makburî'den, [o da] Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «ثلاثة حَقٌّ على الله عَوْنهم: الناكح يريد العفاف، والمكاتَب يريد الأداء، والغازي في سبيل الله» «Üç kişi vardır ki onlara yardım etmek Allah'ın üzerine bir haktır: İffetli kalmak isteyen evlenecek kişi, [borcunu] ödemek isteyen mükâtep (özgürlüğünü satın almak üzere sözleşme yapan köle) ve Allah yolunda cihat eden gazi.» Bunu İmam Ahmed, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce rivayet etmiştir.

وقد زوَّج رسول الله ﷺ ذلك الرجل الذي لم يجد إلا إزاره ، ولم يقدر على خاتم من حديد، ومع هذا فزوّجه بتلك المرأة، وجعل صداقها عليه أن يعلمها ما يحفظه من القرآن.

Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, belindeki izarından (peştemalından) başka bir şeyi bulunmayan ve demirden bir yüzüğe bile gücü yetmeyen o adamı evlendirmiş ve buna rağmen onu o kadınla evlendirip mehir olarak da ezberindeki Kur'an'ı kadına öğretmesini tayin etmiştir.

والمعهود من كرم الله تعالى ولطفه أن يرزقه [وإياها] ما فيه كفاية له ولها. فأما ما يورده كثير من الناس على أنه حديث: "تزوجوا فقراء يغنكم الله"، فلا أصل له، ولم أره بإسناد قوي ولا ضعيف إلى الآن، وفي القرآن غنية عنه، وكذا هذا الحديث الذي أوردناه. ولله الحمد.

Allah Teâlâ'nın lütuf ve cömertliğinden bilinen âdeti, erkeğe [ve kadına] ikisine de yetecek rızkı vermesidir. İnsanların çoğunun hadis olarak naklettiği: “Fakirler olarak evlenin ki Allah sizi zengin kılsın” sözünün ise aslı yoktur; bunu şu ana kadar ne sahih ne de zayıf bir isnadla görmüş değilim. Kur'an'da buna ihtiyaç bırakmayacak delil vardır; naklettiğimiz bu hadis de öyledir. Hamd Allah'a mahsustur.

وقوله: (وليستعفف الذين لا يجدون نكاحًا حتى يغنيهم الله من فضله). هذا أمر من الله تعالى لمن لا يجد تزويجًا [بالتعفف] عن الحرام، كما قال ﵊ -: "يا معشر الشباب، من استطاع منكم الباءة فليتزوج، فإنه أغَضُّ للبصر، وأحْصَنُ للفرج. ومن لم يستطع فعليه بالصوم فإنه له وِجَاء".

Allah Teâlâ'nın: (وليستعفف الذين لا يجدون نكاحًا حتى يغنيهم الله من فضله) buyruğu ise, evlenme imkânı bulamayan kimseye haramdan [kaçınarak iffetli kalması] yönünde Allah Teâlâ'dan bir emirdir; nitekim Resûlullah aleyhisselâm da şöyle buyurmuştur: “Ey gençler topluluğu! Aranızdan evlenmeye gücü yeten kimse evlensin; zira o, gözü [harama karşı] daha çok sakındırır ve iffeti en iyi muhafaza eder. Gücü yetmeyen ise oruca sarılsın; çünkü o, kendisi için bir kalkandır.”

وهذه الآية مطلقة، والتي في سورة النساء أخص منها، وهي قوله تعالى: {وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ}، إلى أن قال: {ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ} [النساء: ٢٥] أي صبركم عن تزويج الإماء خير؛ لأن الولد يجيء رقيقا، {وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}.

Bu ayet mutlaktır (geneldir); Nisâ Suresi'ndeki ayet ise bundan daha hususidir ki o da Allah Teâlâ'nın şu buyruğudur: {وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ} “İçinizden hür mümin kadınları nikahlamaya güç yetiremeyen kimse, ellerinizin altındaki mümin cariyelerinizden [alsın]”, ta ki: {ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ} [Nisâ: 25] “Bu, içinizden günaha girmekten korkan kimse içindir. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır” buyurmuştur. Yani cariyelerle evlenmeyip sabretmeniz daha hayırlıdır; zira doğacak çocuk köle olur. {وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”

قال عكرمة في قوله: (وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكَاحًا) قال: هو الرجل يرى المرأة فكأنه يشتهي، فإن كانت له امرأة فليذهب إليها وليقض حاجته منها، وإن لم يكن له امرأة فلينظر في ملكوت السموات [والأرض] حتى يغنيه الله.

İkrime: (وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكَاحًا) buyruğu hakkında şöyle demiştir: Bu, bir kadını görüp de canı çeken erkektir; şayet karısı varsa hemen onun yanına gitsin ve ondan ihtiyacını gidersin . Eğer karısı yoksa, Allah kendisini zengin kılıncaya kadar göklerin [ve yerin] melekûtuna (hükümranlığına ve yaratılış delillerine) ibretle baksın.

وقوله: (وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) هذا أمر من الله تعالى للسادة إذا طلب منهم عبيدهم الكتابة أن يكاتبوا ، بشرط أن يكون للعبد حيلة وكسب يؤدي إلى سيِّده المال الذي شارطه على أدائه. وقد ذهب كثير من العلماء إلى أن هذا الأمر أمرُ إرشاد واستحباب، لا أمر تحتم وإيجاب، بل السيد مخير، إذا طلب منه عبده الكتابة إن شاء كاتبه، وإن شاء لم يكاتبه.

Allah Teâlâ'nın: (وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) buyruğu, köleleri kendilerinden mükâtebe (bedel ödeyerek azat olma anlaşması) talep ettiklerinde efendilerin onlarla mükâtebe yapmalarına dair Allah Teâlâ'dan bir emirdir; ancak bu, kölenin efendisine şart koşulan malı ödeyebileceği bir beceri ve kazanç sahibi olması şartına bağlıdır. Âlimlerin çoğu, bu emrin bağlayıcı ve farz kılıcı bir emir olmayıp irşat ve mendupluk bildiren bir emir olduğu görüşüne varmışlardır; bilakis efendi muhayyerdir; kölesi kendisinden mükâtebe talep ettiğinde dilerse onunla anlaşma yapar, dilerse yapmaz.

وقال الثوري، عن جابر، عن الشعبي: إن شاء كاتبه وإن شاء لم يكاتبه.

Sevrî, Câbir'den, o da eş-Şa'bî'den rivayetle: “Dilerse onunla mükâtebe yapar, dilerse yapmaz” demiştir.

وقال ابن وهب، عن إسماعيل بن عياش، عن رجل، عن عطاء بن أبي رَبَاح: إن يشأ يكاتبه وإن لم يشأ لم يكاتبه ، وكذا قال مُقاتل بن حَيَّان، والحسن البصري.

İbn Vehb, İsmâîl b. Ayyâş'tan, o bir adamdan, o da Atâ b. Ebî Rebâh'tan: “Dilerse onunla mükâtebe yapar, dilemezse yapmaz” dediğini nakletmiştir . Mukātil b. Hayyân ve Hasan-ı Basrî de böyle söylemiştir.

وذهب آخرون إلى أنه يجب على السيد إذا طلب منه عبدُه ذلك، أن يجيبه إلى ما طلب؛ أخذًا بظاهر هذا الأمر:

Başkaları ise bu emrin zahirini esas alarak, kölesi kendisinden bunu talep ettiğinde efendinin bu talebe icabet etmesinin vâcip olduğu görüşüne varmışlardır.

قال البخاري: وقال روح، عن ابن جُرَيْج قلت لعطاء: [أواجب عليّ إذا علمت له مالا أن أكاتبه؟ قال: ما أراه إلا واجبًا. وقال عمرو بن دينار: قلت لعطاء]، أتأثُرُه عن أحد؟ قال: لا. ثم أخبرني أن موسى بن أنس أخبره، أن سيرين سأل أنسًا المكاتبةَ -وكان كثير المال، فأبى.

Buhârî şöyle dedi: Ravh, İbn Cüreyc'den [naklen] dedi ki: Atâ'ya: [“Kölenin bir malı olduğunu bildiğim takdirde onunla mükâtebe yapmam bana vâcip midir?” dedim; “Bana göre bu vâcipten başkası değildir” dedi. Amr b. Dînâr da dedi ki: Atâ'ya:] “Bunu bir kimseden mi naklediyorsun?” dedim; “Hayır” dedi. Sonra bana Mûsâ b. Enes'in kendisine haber verdiğine göre; Sîrîn -ki çok mal sahibiydi- Enes'ten mükâtebe talep etmiş, fakat [Enes] bundan kaçınmıştı.

فانطلق إلى عمر بن الخطاب فقال: كاتبه. فأبى، فضربه بالدّرة، ويتلو عمر، ﵁: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) ، فكاتبه

Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb'a gitti. Ömer: “Onunla mükâtebe yap” dedi. Enes yine yanaşmayınca, kamçıyla ona vurdu ve Ömer radıyallâhu anh: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) ayetini okudu ; bunun üzerine Enes onunla mükâtebe yaptı .

هكذا ذكره البخاري تعليقا . ورواه عبد الرزاق: أخبرنا ابن جريج قال: قلت لعطاء: أواجب عليّ إذا علمت له مالا أن أكاتبه؟ قال: ما أراه إلا واجبًا. وقال عمرو بن دينار، قال: قلت لعطاء: أتأثره عن أحد؟ قال: لا

Buhârî bunu muallak olarak bu şekilde zikretmiştir . Abdürrezzâk ise şöyle rivayet etmiştir: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: “Kölenin bir malı olduğunu bildiğim takdirde onunla mükâtebe yapmam bana vâcip midir?” dedim; “Bana göre bu vâcipten başkası değildir” dedi. Amr b. Dînâr da şöyle demiştir: Atâ'ya: “Bunu bir kimseden mi naklediyorsun?” dedim; “Hayır” dedi .

وقال ابن جرير: حدثنا محمد بن بَشَّار، حدثنا محمد بن بكر، حدثنا سعيد، عن قتادة، عن أنس بن مالك: أن سيرين أراد أن يكاتبه، فتلكأ عليه، فقال له عمر: لتكاتِبَنَّه. إسناد صحيح .

İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet etti, bize Muhammed b. Bekr rivayet etti, bize Saîd, Katâde'den, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet etti ki: Sîrîn onunla mükâtebe yapmak istemiş, Enes de ağırdan almıştı. Bunun üzerine Ömer ona: “Onunla mutlaka mükâtebe yapacaksın!” dedi. İsnadı sahihtir .

وقال سعيد بن منصور: حدثنا هُشَيْم بن جُوَيْبِر، عن الضحاك قال: هي عَزْمة.

Saîd b. Mansûr şöyle demiştir: Bize Huşeym b. Cüveybir, Dahhâk'tan rivayet etti; o: “Bu kesin bir emirdir (azîmettir)” demiştir.

وهذا هو القول القديم من قولي الشافعي، ﵀، وذهب في الجديد إلى أنه لا يجب؛ لقوله ﵊: "لا يحلّ مال امرئ مسلم إلا بطيب من نفسه" .

Şâfiî'nin rahimehullâh iki kavlinden eski olanı (kavl-i kadîm) budur; yeni kavlinde (kavl-i cedîd) ise Peygamber'in aleyhisselâm: “Müslüman bir kimsenin malı, ancak kendi gönül rızasıyla helal olur” buyruğundan ötürü bunun vâcip olmadığı görüşüne varmıştır.

وقال ابن وهب: قال مالك: الأمر عندنا أنْ ليس على سيد العبد أن يكاتبه إذا سأله ذلك، ولم أسمع أحدًا من الأئمة أكره أحدًا على أن يكاتب عبده. قال مالك: وإنما ذلك أمر من الله، وإذن منه للناس، وليس بواجب.

İbn Vehb dedi ki: Mâlik şöyle demiştir: “Bizdeki uygulama şudur: Köle kendisinden bunu istediğinde efendisinin onunla mükâtebe yapma zorunluluğu yoktur. İkram edilen önderlerden (imamlardan) hiçbirinin, bir kimseyi kölesiyle mükâtebe yapmaya zorladığını işitmedim.” Mâlik: “Bu ancak Allah'tan bir emir ve insanlara O'ndan bir izindir, vâcip değildir” demiştir.

وكذا قال الثوري، وأبو حنيفة، وعبد الرحمن بن زيد بن أسلم، وغيرهم. واختار ابن جرير قول الوجوب لظاهر الآية.

Sevrî, Ebû Hanîfe, Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem ve başkaları da böyle söylemişlerdir. İbn Cerîr ise ayetin zahirinden ötürü vücûb (farziyet) görüşünü tercih etmiştir.

وقوله: (إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا)، قال بعضهم: أمانة. وقال بعضهم: صدقا. [وقال بعضهم: مالا] وقال بعضهم: حيلة وكسبا.

Allah Teâlâ'nın: (إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) buyruğu hakkında bazısı: “Emanet (güvenilirlik)”, bazısı: “Doğruluk”, [bazısı: “Mal”] ve bazısı da: “Beceri ve kazanç kabiliyeti” demiştir.

وروى أبو داود في كتاب المراسيل، عن يحيى بن أبي كثير قال: قال رسول الله ﷺ: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) قال: "إن علمتم فيهم حرفة، ولا ترسلوهم كَلا على الناس".

Ebû Dâvûd Kitâbu'l-Merâsîl'de Yahyâ b. Ebî Kesîr'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا) ayeti hakkında: “Eğer onlarda bir zanaat bilirseniz; onları insanlara yük olarak salıvermeyin” buyurmuştur.

وقوله: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُم) اختلف المفسرون فيه، فقال قائلون: معناه اطرحوا لهم من الكتابة بعضها، ثم قال بعضهم: مقدار الربع. وقيل: الثلث. وقيل: النصف. وقيل: جزء من الكتابة من غير واحد.

Allah Teâlâ'nın: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُم) buyruğunda müfessirler ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Bunun manası, mükâtebe bedelinin bir kısmını onlara bağışlayıp düşürün demektir. Sonra bazısı: Dörtte bir miktarı; bazısı: Üçte bir; bazısı: Yarısı; birden fazla kimse de: Mükâtebe bedelinden bir cüz (parça) demiştir.

وقال آخرون: بل المراد من قوله: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) هو النصيب الذي فرض الله لهم من أموال الزكوات. وهذا قول الحسن، وعبد الرحمن بن زيد بن أسلم، وأبيه، ومقاتل بن حيان. واختاره ابن جرير.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bilakis { وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ } “Allah'ın size verdiği malından onlara da verin” buyruğundan kastedilen, Allah'ın zekât mallarından onlar için farz kıldığı paydır. Bu; el-Hasen, Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem, babası [Zeyd b. Eslem] ve Mukâtil b. Hayyân'ın görüşüdür. İbn Cerîr de bu görüşü tercih etmiştir.

وقال إبراهيم النَّخَعِيّ في قوله: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) قال: حَثَّ الناس عليه مولاه وغيره. وكذلك قال بُرَيْدة بن الحُصَيب الأسلمي، وقتادة.

İbrâhîm en-Nehaî: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) buyruğu hakkında şöyle demiştir: [Allah], efendisini ve başkalarını ona [yardım etmeye] teşvik etmiştir. Büreyde b. el-Husayb el-Eslemî ve Katâde de böyle söylemişlerdir.

وقال ابن عباس: أمر الله المؤمنين أن يعينوا في الرقاب. وقد تقدَّمَ في الحديث، عن النبي ﷺ أنه قال: "ثلاثة حق على الله عونهم": فذكر منهم المكاتَب يريد الأداء، والقول الأول أشهر.

İbn Abbâs: “Allah, müminlere kölelerin azat edilmesine yardım etmelerini emretti” demiştir. Nitekim Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakledilen: “Üç kişi vardır ki onlara yardım etmek Allah'ın üzerine bir haktır” hadisi daha önce geçmişti ve onlardan birinin de ödemek isteyen mükâteb olduğunu zikretmişti. Birinci görüş ise daha meşhurdur.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا محمد بن إسماعيل، حدثنا وَكِيع، عن ابن شَبِيب، عن عكرمة، عن ابن عباس، عن عمر؛ أنه كاتب عبدًا له، يكنى أبا أمية، فجاء بنجمه حين حل، فقال: يا أبا أمية، اذهب فاستعن به في مكاتبتك. قال: يا أمير المؤمنين، لو تركتَه حتى يكون من آخر نجم؟ قال: أخاف ألا أدرك ذلك. ثم قرأ: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) قال عكرمة: كان أول نجم أدّي في الإسلام.

İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize Muhammed b. İsmâîl rivayet etti, bize Vekî', İbn Şebîb'den, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan, o da Ömer'den rivayet etti ki: Ömer, Ebû Ümeyye künyeli bir kölesiyle mükâtebe yapmıştı. Vakti gelince ilk taksidini getirdi. Ömer: “Ey Ebû Ümeyye! Git, mükâtebe borcunu ödemek için bunu kullan” dedi. Köle: “Ey Müminlerin Emîri! Bunu son takside kadar bıraksaydın ya?” deyince, Ömer: “O zamana yetişememekten korkarım” dedi ve ardından: (فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) ayetini okudu. İkrime: “Bu, İslam'da ödenen ilk taksitti” demiştir.

وقال ابن جرير: حدثنا ابن حميد، حدثنا هارون بن المغيرة، عن عنبسَةَ، عن سالم الأفطس، عن سعيد بن جبير قال: كان ابن عمر إذا كاتب مكاتَبه لم يضع عنه شيئا من أول نجومه، مخافة أن يعجز فترجع إليه صدقته. ولكنه إذا كان في آخر مكاتبته، وضع عنه ما أحب .

İbn Cerîr şöyle demiştir: Bize İbn Humeyd rivayet etti, bize Hârûn b. el-Mugîre, Anbese'den, o Sâlim el-Aftas'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: İbn Ömer mükâteb kölesiyle sözleşme yaptığında, âciz kalır da sadakası kendisine geri döner korkusuyla ilk taksitlerinden hiçbir şey düşürmezdi. Fakat mükâtebe borcunun sonuna gelindiğinde dilediği miktarı ondan düşürürdü .

وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) قال: يعني: ضعوا عنهم من مكاتبتهم. وكذلك قال مجاهد، وعطاء، والقاسم بن أبي بَزَّة، وعبد الكريم بن مالك الجَزَريّ، والسدي.

Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) ayeti hakkında: “Yani onlara mükâtebe bedellerinden indirim yapın” demiştir. Mücâhid, Atâ, el-Kāsım b. Ebî Bezze, Abdülkerîm b. Mâlik el-Cezerî ve es-Süddî de böyle söylemişlerdir.

وقال محمد بن سيرين في قوله: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ): كان يعجبهم أن يدع الرجل لمكاتَبه طائفة من مكاتبته.

Muhammed b. Sîrîn: (وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ) buyruğu hakkında şöyle demiştir: Kişinin, mükâteb kölesine borcunun bir kısmını bırakması hoşlarına giderdi.

وقال ابن أبي حاتم: أخبرنا الفضل بن شاذان المقرئ، أخبرنا إبراهيم بن موسى، أخبرنا هشام بن يوسف، عن ابن جُرَيْج، أخبرني عطاء بن السائب: أن عبد الله بن جندب أخبره، عن علي، ﵁، عن النبي ﷺ قال: "ربع الكتابة" .

İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize el-Fadl b. Şâzân el-Mukrî haber verdi, bize İbrâhîm b. Mûsâ haber verdi, bize Hişâm b. Yûsuf, İbn Cüreyc'den haber verdi, bana Atâ b. es-Sâib haber verdi; Abdullah b. Cündeb'in kendisine haber verdiğine göre o, Ali'den radıyallâhu anh, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem: “Mükâtebe bedelinin dörtte biridir” buyurduğunu nakletmiştir .

وهذا حديث غريب، ورفعه منكر، والأشبه أنه موقوف على عليّ، ﵁، كما رواه عنه أبو عبد الرحمن السلمي، ﵀ .

Bu garip bir hadistir ve merfû olarak nakledilmesi münkerdir; en uygun olanı, Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'nin rahimehullâh kendisinden rivayet ettiği gibi bunun Ali'nin radıyallâhu anh kendi sözü (mevkuf) olmasıdır .

وقوله: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا) الآية: كان أهل الجاهلية إذا كان لأحدهم أمة، أرسلها تزني، وجعل عليها ضريبة يأخذها منها كلّ وقت. فلما جاء الإسلام، نهى الله المسلمين عن ذلك.

Allah Teâlâ'nın: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا) ayetine gelince: Câhiliye ehli, birinin bir cariyesi olduğu zaman onu zina etmeye gönderir ve her defasında ondan alacağı bir vergi (harac) koyardı. İslam gelince Allah Müslümanları bundan nehyetti.

وكان سبب نزول هذه الآية الكريمة -فيما ذكره غير واحد من المفسرين، من السلف والخلف -في شأن عبد الله بن أبي بن سلول [المنافق] فإنه كان له إماء، فكان يكرههن على البِغاء طلبا لخَراجهن، ورغبة في أولادهن، ورئاسة منه فيما يزعم [قبحه الله ولعنه]

Bu kerim ayetin nüzul sebebi -selef ve haleften birden fazla müfessirin zikrettiğine göre- [münafık] Abdullah b. Übey b. Selûl hakkında idi. Zira onun cariyeleri vardı; gelirlerini elde etmek, çocuklarına sahip olmak ve kendince bir reislik taslamak maksadıyla onları zinaya zorlardı [Allah onu rezil etsin ve ona lanet etsin].

[ذكر الآثار الواردة في ذلك]

[Bu hususta varid olan rivayetlerin zikri]

قال الحافظ أبو بكر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق البزَّار، ﵀، في مسنده: حدثنا أحمد بن داود الواسطي، حدثنا أبو عمرو اللخمي -يعني: محمد بن الحجاج -حدثنا محمد ابن إسحاق، عن الزهري قال: كانت جارية لعبد الله بن أبي ابن سلول، يقال لها: معاذة، يكرهها على الزنى، فلما جاء الإسلام نزلت: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) إلى قوله: (فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ)

Hâfız Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâlik el-Bezzâr rahimehullâh Müsned'inde şöyle demiştir: Bize Ahmed b. Dâvûd el-Vâsıtî rivayet etti, bize Ebû Amr el-Lahmî -yani Muhammed b. el-Haccâc- rivayet etti, bize Muhammed b. İshâk, ez-Zührî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Abdullah b. Übey b. Selûl'ün Muâze adında bir cariyesi vardı, onu zinaya zorlardı. İslam gelince: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) ayetinden: (فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ) kavline kadar olan kısım indi .

وقال الأعمش، عن أبي سفيان، عن جابر في هذه الآية: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) قال: نزلت في أمة لعبد الله بن أبي بن سلول يقال لها: مُسَيْكَة، كان يكرهها على الفجور -وكانت لا بأس بها -فتأبى. فأنزل الله، ﷿، هذه الآية إلى قوله (وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ) .

el-A'meş, Ebû Süfyân'dan, o da Câbir'den bu: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: Bu ayet, Abdullah b. Übey b. Selûl'ün Müseyke adındaki bir cariyesi hakkında indi. Abdullah onu fuhşa zorluyordu -oysa kadın iyi biriydi- kadın ise direniyordu. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah, bu ayeti: (وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ) kavline kadar indirdi .

وروى النسائي، من حديث ابن جُرَيْج، عن أبي الزبير، عن جابر نحوه

Nesâî de İbn Cüreyc hadisinden, o Ebü'z-Zübeyr'den, o Câbir'den benzerini rivayet etmiştir .

وقال الحافظ أبو بكر البزار: حدثنا عمرو بن علي، حدثنا علي بن سعيد، حدثنا الأعمش، حدثني أبو سفيان، عن جابر قال: كان لعبد الله بن أُبَيٍّ ابنِ سلولَ جارية يقال لها: مسيكة، وكان يكرهها على البغاء، فأنزل الله: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ)، إلى قوله: (وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ).

Hâfız Ebû Bekr el-Bezzâr şöyle demiştir: Bize Amr b. Alî rivayet etti, bize Alî b. Saîd rivayet etti, bize el-A'meş rivayet etti, bana Ebû Süfyân, Câbir'den rivayet etti; o şöyle dedi: Abdullah b. Übey b. Selûl'ün Müseyke adında bir cariyesi vardı, onu fuhşa zorlardı. Bunun üzerine Allah: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) ayetini: (وَمَنْ يُكْرِهُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ) kavline kadar indirdi.

صرح الأعمش بالسماع من أبي سفيان طلحة بن نافع، فدل على بطلان قول من قال: "لم يسمع منه، إنما هو صحيفة" حكاه البزار.

el-A'meş, Ebû Süfyân Talha b. Nâfi'den bizzat işittiğini (semâını) açıkça ifade etmiştir; bu da Bezzâr'ın naklettiği: “Ondan işitmemiştir, bu sadece bir sahifedir” diyen kimsenin sözünün batıl olduğunu göstermiştir.

قال أبو داود الطيالسي، عن سليمان بن معاذ، عن سِمَاك، عن عِكْرِمة، عن ابن عباس؛ أن جارية لعبد الله بن أبي كانت تزني في الجاهلية، فولدت أولادًا من الزنى، فقال لها: ما لك لا تزنين؟ قالت لا والله لا أزني. فضربها، فأنزل الله ﷿: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا)

Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, Süleymân b. Muâz'dan, o Simâk'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan naklettiğine göre; Abdullah b. Übey'in bir cariyesi Câhiliye devrinde zina ederdi ve zinadan çocukları olmuştu. Abdullah ona: “Sana ne oluyor da zina etmiyorsun?” dedi. Kadın: “Hayır, Allah'a yemin olsun ki zina etmem!” dedi. Bunun üzerine Abdullah kadını dövdü. Azîz ve Celîl olan Allah da: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا) ayetini indirdi .

وقال عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن الزهري: أن رجلا من قريش أُسر يوم بدر، وكان عند عبد الله بن أُبَيّ أسيرًا، وكانت لعبد الله بن أُبيّ جارية يقال لها: معاذة، وكان القرشي الأسير يريدها على نفسها، وكانت مسلمة. وكانت تمتنع منه لإسلامها، وكان عبد الله بن أبي يكرهها على ذلك ويضربها، رجاء أن تحمل للقرشي، فيطلب فداء ولده، فقال ﵎: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا)

Abdürrezzâk şöyle dedi: Bize Ma'mer, Zührî'den haber verdi: Kureyş'ten bir adam Bedir günü esir edilmiş ve Abdullah b. Übey'in yanında esir olarak bulunuyordu. Abdullah b. Übey'in de Muâze adında bir cariyesi vardı. Esir olan Kureyşli, cariyeyle birlikte olmak istiyordu; o ise Müslüman bir kadındı. Müslüman olduğu için ona karşı direniyordu. Abdullah b. Übey ise cariyeden [o adamın] çocuğu olur da Kureyşli [adam] çocuğunun fidyesini öder ümidiyle onu buna zorluyor ve dövüyordu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبİغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا } “İffetli kalmak istiyorlarsa, cariyelerinizi fuhşa zorlamayın...” buyurdu.

وقال السدي: أنزلت هذه الآية الكريمة في عبد الله بن أبي بن سلول رأس المنافقين، وكانت له جارية تدعى معاذة، وكان إذا نزل به ضيف أرسلها إليه ليواقعها، إرادة الثواب منه والكرامة له. فأقبلت الجارية إلى أبي بكر، ﵁ فشكت إليه ذلك، فذكره أبو بكر للنبي ﷺ، فأمره بقبضها. فصاح عبد الله بن أبي: من يَعْذُرني من محمد، يغلبنا على مملوكتنا؟ فأنزل الله فيهم هذا.

es-Süddî şöyle demiştir: Bu yüce ayet, münafıkların başı Abdullah b. Übey b. Selûl hakkında indi. Onun Muâze adında bir cariyesi vardı; yanına bir misafir geldiğinde, misafirden bahşiş ve ikram alma arzusuyla onunla ilişkiye girmesi için cariyeyi ona gönderirdi. Cariye Ebû Bekr'e radıyallâhu anh gelip durumu ona şikâyet etti. Ebû Bekr bunu Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem zikretti; o da kadını teslim almasını emretti. Bunun üzerine Abdullah b. Übey: “Cariyemiz hususunda bize galebe çalan Muhammed'e karşı bana kim hak verecek?” diye bağırdı. Allah da onlar hakkında bu ayeti indirdi.

وقال مُقَاتِل بن حَيَّان: بلغنا -والله أعلم -أن هذه الآية نزلت في رجلين كانا يكرهان أمتين لهما، إحداهما اسمها مُسَيْكَة، وكانت للأنصاريّ، وكانت أميمة أم مسيكة لعبد الله بن أبي، وكانت معاذة وأروى بتلك المنزلة، فأتت مسيكة وأمها النبي ﷺ، فذكرتا ذلك له، فأنزل الله في ذلك (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) يعني: الزنى.

Mukātil b. Hayyân şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre -doğrusunu Allah bilir- bu ayet, kendilerine ait iki cariyeyi zorlayan iki adam hakkında inmiştir. Cariyelerden birinin adı Müseyke idi ve Ensârî birine aitti; Müseyke'nin annesi Ümeyme ise Abdullah b. Übey'e aitti; Muâze ve Ervâ da aynı durumdaydı. Müseyke ve annesi Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gelip bu durumu ona anlattılar; bunun üzerine Allah bu hususta: (وَلا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ) yani zinaya [zorlamayın] ayetini indirdi.