Binûn

Şuarâ Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وروى البزار وابن أبي حاتم، من طريقين، عن ابن عباس أنه قال في هذه الآية: يعني تقلبه من صلب نبي إلى صلب نبي، حتى أخرجه نبيا.

Bezzâr ve İbn Ebî Hâtim iki ayrı yoldan İbn Abbâs'tan rivayet etmişlerdir ki o bu ayet hakkında şöyle demiştir: Yani bir peygamberin sulbünden diğer peygamberin sulbüne geçişini, nihayet onu bir peygamber olarak çıkarıncaya kadar [görür].

وقوله: (إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) أي: السميع لأقوال عباده، العليم بحركاتهم وسكناتهم، كما قال تعالى: {وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ} الآية. [يونس: ٦١].

Allah Teâlâ'nın: { إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } “Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir” buyruğu; yani kullarının sözlerini işiten, hareket ve durgunluklarını bilendir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ } “[Ey Peygamber!] Sen herhangi bir işte bulunsan, ona dair Kur'an'dan bir şey okusan ve siz herhangi bir iş yapsanız, ona daldığınız anda mutlaka biz sizin üzerinize şahidizdir...” ayeti. [Yûnus: 61].

{هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ (٢٢١) تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ (٢٢٣) وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ (٢٢٤) أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ (٢٢٦) إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧)}.

{هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ (٢٢١) تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ (٢٢٣) وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ (٢٢٤) أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ (٢٢٦) إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧)} “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? Onlar, her günahkâr iftiracının üzerine inerler. Bunlar [şeytanlara] kulak verirler ve onların çoğu yalancıdırlar. Şairlere gelince, onlara da azgınlar uyar. Görmez misin ki onlar her vadide şaşkın şaşkın dolaşırlar? Ve onlar yapmadıkları şeyleri söylerler. Ancak iman edip salih ameller işleyenler, Allah'ı çokça zikredenler ve zulme uğradıktan sonra haklarını savunanlar müstesnadır. Zulmedenler ise nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir.”

يقول تعالى مخاطبًا لِمَنْ زعم من المشركين أن ما جاء به الرسول ليس حقا، وأنه شيء افتعله من تلقاء نفسه، أو أنه أتاه به رئيّ من الجن، فنزه الله، سبحانه، جناب رسوله عن قولهم وافترائهم، ونبه أن ما جاء به إنما هو [الحق] من عند الله، وأنه تنزيله ووحيه، نزل به ملك كريم أمين عظيم، وأنه ليس من قَبيل الشياطين، فإنهم ليس لهم رغبة في مثل هذا القرآن العظيم، وإنما ينزلون على من يشاكلهم ويشابههم من الكهان الكذبة؛ ولهذا قال الله: (هَلْ أُنَبِّئُكُمْ) أي: أخبركم. (عَلَى مَنْ تَنزلُ الشَّيَاطِينُ. تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ) أي: كذوب في قوله، وهو الأفاك الأثيم، أي الفاجر في أفعاله. فهذا هو الذي تنزل عليه الشياطين كالكهان وما جرى مجراهم من الكذبة الفسقة، فإن الشياطين أيضا كذبة فسقة.

Allah Teâlâ, Resûl'ün getirdiği şeyin hak olmadığını, onun kendi nefsinden uydurduğu bir şey olduğunu veya ona cinlerden bir yoldaşın getirdiğini iddia eden müşriklere hitap ederek; Resûlü'nün makamını onların sözlerinden ve iftiralarından tenzih etmekte, onun getirdiği şeyin ancak Allah katından gelen [hak] olduğunu, O'nun indirmesi ve vahyi olup onu şerefli, güvenilir ve yüce bir meleğin indirdiğini, şeytanlar taifesinden olmadığını bildirmektedir. Zira onların böyle yüce bir Kur'an'a hiçbir rağbetleri yoktur; onlar ancak yalancı kâhinlerden kendilerine benzeyen ve uyan kimselerin üzerine inerler. İşte bu sebeple Allah: (هَلْ أُنَبِّئُكُمْ) yani size haber vereyim mi? (عَلَى مَنْ تَنزلُ الشَّيَاطِينُ. تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ) yani sözünde son derece yalancı olan -ki o effâktır- ve amellerinde fâcir olan -ki o esîmdir- kimselere. İşte şeytanlar, kâhinler ve onların yolundan giden yalancı fasıklar gibi kimselerin üzerine inerler; zira şeytanlar da yalancı fasıklardır.

(يُلْقُونَ السَّمْعَ) أي: يسترقون السمع من السماء، فيسمعون الكلمة من علم الغيب، فيزيدون معها مائة كذبة، ثم يلقونها إلى أوليائهم من الإنس فيتحدثون بها، فيصدقهم الناس في كل ما قالوه، بسبب صدقهم في تلك الكلمة التي سمعت من السماء، كما صح بذلك الحديث، كما رواه البخاري، من حديث الزهري: أخبرني يحيى بن عُروَةَ بن الزبير، أنه سمع عُرْوَةَ بن الزبير يقول: قالت عائشة، ﵂: سأل ناس النبي ﷺ عن الكهان، فقال: "إنهم ليسوا بشيء". قالوا: يا رسول الله، فإنهم يحدثون بالشيء يكون حقا؟ فقال النبي ﷺ: "تلك الكلمة من الحق يخطفها الجني، فَيُقَرقرِها في أذن وليه كقَرْقَرة الدجاجة، فيخلطون معها أكثر من مائه كذبة" .

(يُلْقُونَ السَّمْعَ) Yani semadan kulak hırsızlığı yaparlar; gayb ilminden bir kelime işitirler ve onun yanına yüz yalan eklerler. Sonra bunu insanlardan olan dostlarına ulaştırırlar, onlar da bunu anlatırlar. İnsanlar da semadan işitilen o tek kelimedeki doğruluk sebebiyle onların söyledikleri her şeyi doğrularlar. Nitekim bu hususta hadis sahih olmuştur; Buhârî'nin ez-Zührî hadisinden rivayet ettiği gibi: Bana Yahyâ b. Urve b. ez-Zübeyr haber verdi ki o, Urve b. ez-Zübeyr'in şöyle dediğini işitmiştir: Âişe radıyallâhu anhâ dedi ki: Bir grup insan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e kâhinler hakkında sordu. O da: "Onlar hiçbir şey değildirler" buyurdu. Onlar: Ey Allah'ın Resûlü, bazen doğru olan bir şeyi haber veriyorlar? dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "İşte haktan olan o kelimeyi cin kapar , sonra tavuğun gıdaklaması gibi dostunun kulağına fısıldar; onlar da buna yüzden fazla yalan karıştırırlar" buyurdu .

وقال البخاري أيضا: حدثنا الحميدي، حدثنا سفيان، حدثنا عمرو قال: سمعت عكرمة يقول: سمعت أبا هريرة يقول: إن نبي الله ﷺ قال: "إذا قضى الله الأمر في السماء، ضربت الملائكة بأجنحتها خُضْعانًا لقوله، كأنها سلسلة على صَفْوان، حتى إذا فُزع عن قلوبهم قالوا: ماذا قال ربكم؟ قالوا للذي قال: الحق وهو العلي الكبير. فيسمعها مسترقو السمع، ومسترقو السمع، هكذا بعضهم فوق بعض". ووصف سفيان بيده فَحَرفها، وبَدّدَ بين أصابعه "فيسمع الكلمة، فيلقيها إلى من تحته، ثم يلقيها الآخر إلى من تحته، حتى يلقيها على لسان الساحر -أو الكاهن -فربما أدركه الشهاب قبل أن يلقيها، وربما ألقاها قبل أن يدركه، فيكذب معها مائة كذبة. فيقال: أليس قد قال لنا يوم كذا وكذا: كذا وكذا؟ فيصدق بتلك الكلمة التي سمع من السماء". انفرد به البخاري.

Buhârî yine şöyle demiştir: Bize el-Humeydî rivayet etti, bize Süfyân rivayet etti, bize Amr rivayet edip dedi ki: İkrime'yi şöyle derken işittim: Ebû Hureyre'yi şöyle derken işittim: Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Allah semada bir emre hükmettiğinde, melekler O'nun sözüne boyun eğerek kanatlarını birbirine vururlar; [bu ses] sanki düz kaya üzerindeki zincir [sesi] gibidir. Nihayet kalplerinden dehşet giderilince: "Rabbiniz ne buyurdu?" derler. [Bunu soranlar] sözü söyleyene: "Hakkı [buyurdu], O Yücedir, Büyüktür" derler. Hırsızlama kulak kabartanlar da bunu işitirler. Hırsızlama kulak kabartanlar ise işte şöyle, birbiri üzerindedirler.» Süfyân eliyle [bunu] tarif etti; elini yan çevirdi ve parmaklarını birbirinden ayırıp açtı: «[En üstteki] bir kelimeyi işitir ve onu kendi altındakine atar, sonra diğeri altındakine aktarır; nihayet onu büyücünün veya kâhinin diline ulaştırır. Bazen o sözü aktarmadan önce ona bir şihab yetişir [ve onu yakar], bazen de şihab yetişmeden önce sözü aktarmış olur ve onun yanına yüz yalan katar. Bunun üzerine: "Bize filan ve filan gün şöyle şöyle dememiş miydi?" denilir. Böylece semadan işitilen o kelime sebebiyle doğrulanır.» Bu rivayeti [Müslim'den ayrı olarak] sadece Buhârî tahric etmiştir.

وروى مسلم من حديث الزهري، عن علي بن الحسين، عن ابن عباس، عن رجال من الأنصار قريبًا من هذا. وسيأتي عند قوله تعالى في سبأ: {حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ} الآية [سبأ: ٢٣]، [إن شاء الله تعالى] .

Müslim de ez-Zührî hadisinden, o Ali b. el-Hüseyn'den, o İbn Abbâs'tan, o da Ensâr'dan bazı adamlardan buna yakın bir rivayet aktarmıştır. Bu rivayet Sebe' suresindeki: {حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ} “Nihayet kalplerinden dehşet giderilince” [Sebe: 23] ayetinde [inşâallâhu Teâlâ] gelecektir.

وقال البخاري: وقال الليث: حدثني خالد بن يزيد، عن سعيد بن أبي هلال: أن أبا الأسود أخبره، عن عروة، عن عائشة، عن النبي ﷺ أنه قال: "إن الملائكة تَحَدّث في العَنَان -والعَنَان: الغَمَام -بالأمر [يكون] في الأرض، فتسمع الشياطين الكلمة، فتقرُّها في أذن الكاهن كما تُقَرّ القارورة، فيزيدون معها مائة كذبة" .

Buhârî dedi ki: Ve el-Leys dedi ki: Bana Hâlid b. Yezîd, Saîd b. Ebî Hilâl'den rivayet etti ki: Ebû'l-Esved ona Urve'den, o Âişe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu haber vermiştir: "Melekler anân -anân: buluttur- içinde yeryüzünde [olacak] emir hakkında konuşurlar; şeytanlar o kelimeyi işitir ve şişenin içine dökülür gibi kâhinin kulağına dökerler; sonra onunla beraber yüz yalan katarlar" .

وقال البخاري في موضع آخر من كتاب "بدء الخلق" عن سعيد بن أبي مريم، عن الليث، عن عبد الله بن أبي جعفر، عن أبي الأسود محمد بن عبد الرحمن، عن عروة، عن عائشة، بنحوه .

Buhârî, "Bed'ü'l-Halk" kitabının başka bir yerinde Saîd b. Ebî Meryem'den, o el-Leys'ten, o Abdullah b. Ebî Ca'fer'den, o Ebû'l-Esved Muhammed b. Abdirrahmân'dan, o Urve'den, o da Âişe'den benzerini rivayet etmiştir .

وقوله: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: يعني: الكفار يتبعهم ضلال الإنس والجن. وكذا قال مجاهد، ﵀، وعبد الرحمن بن زيد بن أسلم، وغيرهما.

(وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) kavli hakkında Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletmiştir: Yani: Kâfirlere insan ve cinlerin sapıkları uyar. Mücâhid rahimehullâh, Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem ve başkaları da böyle demiştir.

وقال عكرمة: كان الشاعران يتهاجيان، فينتصر لهذا فِئَامٌ من الناس، ولهذا فئَامٌ من الناس، فأنزل الله: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ).

İkrime dedi ki: İki şair birbirini hicvederdi; insanlardan bir grup şuna, bir grup da buna arka çıkardı. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) ayetini indirdi.

وقال الإمام أحمد: حدثنا قُتَيْبَةُ، حدثنا لَيث، عن ابن الهاد، عن يُحَنَّس -مولى مصعب بن الزبير -عن أبي سعيد قال: بينما نحن نسير مع رسول الله ﷺ بالعَرْج، إذ عَرَض شاعر يُنشد، فقال النبي ﷺ: "خذوا الشيطان -أو امسكوا الشيطان -لأن يمتلئ جوف أحدكم قيحًا خير له من أن يمتلئ شعرًا" .

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Kuteybe rivayet etti, bize Leys, İbnü'l-Hâd'dan, o Yuhannes'ten -Mus'ab b. ez-Zübeyr'in azatlısı-, o Ebû Saîd'den rivayet etti ki o şöyle demiştir: Biz el-Arc mevkiinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yürürken, karşımıza şiir okuyan bir şair çıktı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Şeytanı tutun -veya şeytanı yakalayın-; birinizin içinin irinle dolması, şiirle dolmasından daha hayırlıdır" buyurdu .

وقوله: (أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ): قال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: في كل لغو يخوضون.

(أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ) kavli hakkında Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletti: Her boş lafa dalarlar.

وقال الضحاك عن ابن عباس: في كل فن من الكلام. وكذا قال مجاهد وغيره.

Dahhâk, İbn Abbâs'tan: Sözün her çeşidine [dalarlar], dedi. Mücâhid ve başkaları da böyle demiştir.

وقال الحسن البصري: قد -والله -رأينا أوديتهم التي يهيمون فيها، مرة في شتمة فلان، ومرة في مدحة فلان.

Hasan-ı Basrî dedi ki: Vallahi, onların içinde şaşkınca dolaştıkları vadilerini gördük; bir defasında filana sövmede , bir defasında filanı övmededirler .

وقال قتادة: الشاعر يمدح قومًا بباطل، ويذم قومًا بباطل.

Katâde dedi ki: Şair bir topluluğu batılla över, bir topluluğu da batılla yerer.

وقوله: (وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ) قال العوفي، عن ابن عباس: كان رجلان على عهد رسول الله، أحدهما من الأنصار، والآخر من قوم آخرين، وإنهما تهاجيا، فكان مع كل

Allah Teâlâ'nın: { وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ } “Ve gerçekten onlar yapmayacakları şeyleri söylerler.” kavli hakkında Avfî, İbn Abbâs'tan [şöyle] rivayet etmiştir: Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] döneminde iki adam vardı; biri Ensâr'dan, diğeri ise başka bir kavimdendi. Bu ikisi birbirlerini hicvettiler. [Bunun üzerine] her birinin yanında

واحد منهما غواة من قومه -وهم السفهاء -فقال الله تعالى: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ. أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ. وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ).

kavminden azgınlar -ki onlar beyinsizlerdir- bulunuyordu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ. أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ. وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ) ayetlerini indirdi.

. وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس: أكثر قولهم يكذبون فيه.

Ali b. Ebî Talha da İbn Abbâs'tan: Sözlerinin çoğunda yalan söylerler, dediğini aktarmıştır.

وهذا الذي قاله ابن عباس، ﵁، هو الواقع في نفس الأمر؛ فإن الشعراء يتَبجَّحون بأقوال وأفعال لم تصدر منهم ولا عنهم، فيتكثرون بما ليس لهم؛ ولهذا اختلف العلماء، ﵏، فيما إذا اعترف الشاعر في شعره بما يوجب حَدًّا: هل يقام عليه بهذا الاعتراف أم لا لأنهم يقولون ما لا يفعلون؟ على قولين. وقد ذكر محمد بن إسحاق، ومحمد بن سعد في الطبقات، والزبير بن بَكَّار في كتاب الفكاهة: أن أمير المؤمنين عمر بن الخطاب، ﵁، استعمل النعمان بن عدي بن نَضْلَة على "ميسان" -من أرض البصرة -وكان يقول الشعر، فقال:

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'nın söylediği bu husus işin gerçeğidir; çünkü şairler kendilerinden sadır olmayan ve yapmadıkları söz ve fiillerle övünürler, kendilerinde olmayan şeylerle çokluk taslarlar. Bu sebeple âlimler rahimehumullâh, bir şair şiirinde haddi (şer'î cezayı) gerektiren bir şeyi itiraf ettiğinde: 'Yapmadıkları şeyleri söyledikleri için bu itiraftan dolayı kendisine had uygulanır mı, uygulanmaz mı?' konusunda iki görüşe ayrılmışlardır. Muhammed b. İshâk, et-Tabakât'ta Muhammed b. Sa'd ve Kitâbü'l-Fukâhe'de ez-Zübeyr b. Bekkâr zikretmişlerdir ki: Müminlerin emîri Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh, en-Nu'mân b. Adiyy b. Nadle'yi Basra topraklarından olan 'Meysân' üzerine vali tayin etmişti. O da şiir söylerdi ve şöyle dedi:

ألا هَل أتَى الحَسْنَاءَ أنّ حَليِلَها … بِمَيْسَانَ، يُسقَى في زُجاج وَحَنْتَم

Haber ulaştı mı acaba o güzele ki kocası … Meysân'da, kadehler ve testilerle içirilmede,

إذَا شئْتُ غَنَّتْني دَهاقينُ قَرْيَة … وَرَقَّاصَةٌ تَجذُو على كل مَنْسم

İstediğimde köyün ileri gelenleri bana şarkı söyler … Ve her adımında diz çöken bir raks edici kadın ,

فإنْ كُنتَ نَدْمانِي فَبالأكْبر اسْقني … وَلا تَسْقني بالأصْغَر المُتَثَلم

Eğer benim içki arkadaşımsan bana en büyük kadehle sun … Kenarı kırık en küçük kadehle sunma bana ,

لَعَل أميرَ المؤمنينَ يَسُوءه … تَنادُمُنا بالجَوْسَق المُتَهَدَم

Belki de müminlerin emîrini üzer … Yıkık köşkte bizim kadeh tokuşturmamız.

فلما بلغ [ذلك] أمير المؤمنين قال: أي والله، إنه ليسوءني ذلك، ومن لقيه فليخبره أني قد عزلته. وكتب إليه: بسم الله الرحمن الرحيم {حم * تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ * غَافِرِ الذَّنْبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِي الطَّوْلِ لا إِلَهَ إِلا هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ} [غافر: ١ - ٣] أما بعد فقد بلغني قولك:

[Bu söz] müminlerin emîrine ulaştığında: 'Evet vallahi, bu beni üzer! Ona kim rastlarsa benim onu görevden aldığımı haber versin' dedi. Ve ona şöyle yazdı: Bismillâhirrahmânirrahîm. {حم * تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ * غَافِرِ الذَّنْبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِي الطَّوْلِ لا إِلَهَ إِلا هُوَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ} “Hâ-Mîm. Bu Kitab'ın indirilişi; Azîz, Alîm, günahı bağışlayan, tövbeyi kabul eden, cezası şiddetli ve lütfu bol olan Allah'tandır. O'ndan başka ilah yoktur, dönüş ancak O'nadır” [Gâfir: 1-3]. İmdi; bana senin şu sözün ulaştı:

لَعَلَّ أمير المُؤمنينَ يَسُوُءه … تَنَادُمُنَا بالجَوْسق المُتَهَدّم

Belki de müminlerin emîrini üzer … Yıkık köşkte bizim kadeh tokuşturmamız.

وايم الله، إنه ليسوءني وقد عزلتك. فلما قدم على عمر بَكَّتَه بهذا الشعر، فقال: والله -يا أمير المؤمنين -ما شربتها قَطّ، وما ذاك الشعر إلا شيء طَفح على لساني. فقال عمر: أظن ذلك، ولكن والله لا تعمل لي على عمل أبدًا، وقد قُلتَ ما قلتَ .

Allah'a yemin ederim ki bu beni üzer ve ben seni görevden aldım. Ömer'in huzuruna geldiğinde Ömer onu bu şiir sebebiyle azarladı. O da: 'Vallahi ey müminlerin emîri, onu asla içmedim; o şiir ancak dilimden dökülüveren bir şeydi' dedi. Ömer: 'Ben de öyle zannediyorum; fakat vallahi söylediğin şeyleri söylemişken bundan sonra benim adıma hiçbir işte asla çalışamazsın' dedi .

فلم يُذكر أنه حَدّه على الشراب، وقد ضمنه شعره؛ لأنهم يقولون ما لا يفعلون، ولكنه ذمَّه عمر، ﵁، ولامه على ذلك وعزله به. ولهذا جاء في الحديث: "لأن يمتلئ جوف أحدكم قيحًا، يَرِيه خير له من أن يمتلئ شعرًا" .

Bunu şiirine dercetmiş olmasına rağmen içkiden dolayı ona had cezası uyguladığı zikredilmemiştir; çünkü onlar yapmadıkları şeyleri söylerler. Fakat Ömer radıyallâhu anh onu kınamış, bundan dolayı ayıplamış ve bu sebeple görevden almıştır. İşte bu sebeple hadiste: "Birinizin içinin kendisini yiyip bitiren irinle dolması, şiirle dolmasından daha hayırlıdır" buyrulmuştur .

والمراد من هذا: أن الرسول ﷺ الذي أنزل عليه القرآن ليس بكاهن ولا بشاعر؛

Bundan maksat şudur: Kendisine Kur'an indirilen Resûl sallallâhu aleyhi ve sellem ne bir kâhindir ne de bir şairdir;

لأن حاله مناف لحالهم من وجوه ظاهرة، كما قال تعالى: {وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ} [يس: ٦٩] وقال تعالى: {إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ * وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلا مَا تُؤْمِنُونَ * وَلا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلا مَا تَذَكَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ} [الحاقة: ٤٠ - ٤٣]، وهكذا قال هاهنا: {وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ} إلى أن قال: {وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ * وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ * إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ} إلى أن قال: (هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنزلُ الشَّيَاطِينُ * تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ * يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ * وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ * أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ * وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ).

Çünkü onun hâli açık yönlerle onların hâline zıttır; nitekim Allah Teâlâ: {وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ} “Biz ona şiir öğretmedik, bu ona yakışmaz da. O, sadece bir öğüt ve apaçık bir Kur'an'dır” [Yâsîn: 69] buyurmuştur. Allah Teâlâ yine şöyle buyurmuştur: {إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ * وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلا مَا تُؤْمِنُونَ * وَلا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلا مَا تَذَكَّرُونَ * تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Şüphesiz o, şerefli bir elçinin sözüdür. O bir şairin sözü değildir, ne de az inanıyorsunuz! Bir kâhinin sözü de değildir, ne de az düşünüyorsunuz! Âlemlerin Rabbi tarafından indirilmedir” [el-Hâkka: 40-43]. Burada da şöyle buyurmuştur: {وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ * عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ} “Muhakkak ki o, âlemlerin Rabbinin indirmesidir. Onu Rûhu'l-Emîn, uyarıcılardan olasın diye, apaçık Arapça bir lisan ile senin kalbine indirmiştir” ayetinden itibaren şöyle buyurmuştur: {وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ * وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ * إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ} “Onu şeytanlar indirmemiştir. Bu onlara hem yaraşmaz hem de buna güçleri yetmez. Şüphesiz onlar işitmekten kesinlikle uzaklaştırılmışlardır” buyruğuna ve nihayet şuraya kadar: (هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنزلُ الشَّيَاطِينُ * تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ * يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ * وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ * أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ * وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ) “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? Onlar, her günahkâr iftiracının üzerine inerler. Bunlar kulak verirler ve onların çoğu yalancıdırlar. Şairlere gelince, onlara da azgınlar uyar. Görmez misin ki onlar her vadide şaşkın şaşkın dolaşırlar? Ve onlar yapmadıkları şeyleri söylerler.”

وقوله: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ): قال محمد بن إسحاق، عن يزيد بن عبد الله بن قُسَيْط، عن أبي الحسن سالم البَرّاد -مولى تميم الداري -قال: لما نزلت: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ)، جاء حسان بن ثابت، وعبد الله بن رَوَاحة، وكعب بن مالك إلى رسول الله ﷺ، وهم يبكون فقالوا: قد علم الله حين أنزل هذه الآية أنا شعراء. فتلا النبي ﷺ: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) قال: "أنتم"، (وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا) قال: "أنتم"، (وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا) قال: "أنتم".

(إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) kavli hakkında: Muhammed b. İshâk, Yezîd b. Abdillâh b. Kuseyt'ten, o Ebû'l-Hasen Sâlim el-Berrâd'dan -Temîm ed-Dârî'nin azatlısı- şöyle dediğini rivayet etmiştir: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) ayeti indiğinde Hassân b. Sâbit, Abdullah b. Revâha ve Ka'b b. Mâlik ağlayarak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler ve: 'Allah bu ayeti indirdiğinde bizim şair olduğumuzu biliyordu' dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) ayetini okuyup: "Sizsiniz" buyurdu; (وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا) ayetini okuyup: "Sizsiniz" buyurdu; (وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا) ayetini okuyup: "Sizsiniz" buyurdu.

رواه ابن أبي حاتم. وابن جرير، من رواية ابن إسحاق .

Bunu İbn Ebî Hâtim ve İbn İshâk rivayetinden İbn Cerîr rivayet etmiştir .

وقد روى ابن أبي حاتم أيضا، عن أبي سعيد الأشج، عن أبي أسامة، عن الوليد بن كثير، عن يزيد بن عبد الله، عن أبي الحسن مولى بني نوفل؛ أن حسان بن ثابت، وعبد الله بن رواحة أتيا رسول الله ﷺ حين نزلت: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) يبكيان، فقال رسول الله ﷺ، وهو يقرؤها عليهما: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) حتى بلغ: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ)، قال: "أنتم" .

İbn Ebî Hâtim yine Ebû Saîd el-Eşecc'den, o Ebû Üsâme'den, o Velîd b. Kesîr'den, o Yezîd b. Abdillâh'tan, o da Benî Nevfel'in azatlısı Ebû'l-Hasen'den rivayet etmiştir ki: Hassân b. Sâbit ile Abdullah b. Revâha, (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) ayeti indiğinde ağlayarak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de onlara: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) ayetini okudu; nihayet: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) kısmına varınca: "Sizsiniz" buyurdu .

وقال أيضًا: حدثنا أبي، حدثنا أبو سلمة حدثنا حماد بن سلمة، عن هشام بن عُرْوَة، عن عروة قال: لما نزلت: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) إلى قوله: (يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ) قال عبد الله بن رواحة: يا رسول الله، قد علم الله أني منهم. فأنزل الله: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) إلى قوله: (ينقلبون).

Yine şöyle demiştir: Bize babam rivayet etti, bize Ebû Seleme rivayet etti, bize Hammâd b. Seleme, Hişâm b. Urve'den, o Urve'den rivayet etti ki o şöyle demiştir: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ) ayetinden: (يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ) kavline kadar olan kısım inince Abdullah b. Revâha: 'Ey Allah'ın Resûlü, şüphesiz Allah benim onlardan olduğumu biliyor' dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) ayetinden: (ينقلبون) kavline kadar olan kısmı indirdi.

وهكذا قال ابن عباس، وعكرمة، ومجاهد، وقتادة، وزيد بن أسلم، وغير واحد أن هذا استثناء مما تقدم. ولا شك أنه استثناء، ولكن هذه السورة مكية، فكيف يكون سبب نزول هذه الآية [في] شعراء الأنصار؟ في ذلك نظر، ولم يتقدم إلا مرسلات لا يعتمد عليها، والله أعلم، ولكن هذا الاستثناء يدخل فيه شعراء الأنصار وغيرهم، حتى يدخل فيه مَنْ كان متلبسًا من شعراء الجاهلية بذم الإسلام وأهله، ثم تاب وأناب، ورجع وأقلع، وعمل صالحًا، وذكر الله كثيرًا في

İbn Abbâs, İkrime, Mücâhid, Katâde, Zeyd b. Eslem ve pek çok âlim, bunun daha önce geçenlerden bir istisna olduğunu söylemişlerdir. Şüphesiz ki bu bir istisnadır; ancak bu sure Mekkîdir. Öyleyse bu ayetin nüzul sebebi nasıl Ensâr şairleri [hakkında] olabilir? Bu meseleye temkinle yaklaşılmalıdır; nitekim [bu hususta] kendilerine güvenilemeyecek mürsel rivayetlerden başkası da nakledilmemiştir, en doğrusunu Allah bilir. Lakin bu istisnanın kapsamına Ensâr şairleri ve diğerleri girdiği gibi; Câhiliye şairlerinden İslâm'ı ve ehlini yermeye bulaşmış olup da sonradan tevbe edip Hakk'a yönelen, [küfür ve günahtan] vazgeçip geri dönen, salih amel işleyen ve...

مقابلة ما تقدم من الكلام السيئ، فإن الحسنات يذهبن السيئات، وامتدح الإسلام وأهله في مقابلة ما كذب بذمه، كما قال عبد الله بن الزبَعْرَى حين أسلم:

daha önce geçen kötü sözlere karşılık Allah'ı çokça zikreden -çünkü iyilikler kötülükleri giderir- ve yalanla yerdiğine karşılık İslâm'ı ve ehlini öven kimseler de buna dâhildir. Nitekim Abdullah b. ez-Ziba'râ Müslüman olduğunda şöyle demiştir:

يَا رَسُولَ المَليك، إنّ لسَاني … رَاتقٌ مَا فَتَقْتُ إذْ أنا بُورُ

Ey Hükümranın elçisi, benim dilim … Helak olmuşken açtığım gediği kapatıcıdır,

إذْ أجَاري الشَّيْطانَ في سَنن الغَيْ … يِ وَمَن مَالَ مَيْلَه مَثْبُورٌ

Azgınlık yollarında şeytana uyduğum sırada … Zira onun tarafına meyleden helak olmuştur.

وكذلك أبو سفيان بن الحارث بن عبد المطلب، كان من أشد الناس عداوة للنبي ﷺ، وهو ابن عمه، وأكثرهم له هجوًا، فلما أسلم لم يكن أحد أحب إليه من رسول الله ﷺ، وكان يمدح رسول الله ﷺ بعدما كان يهجوه، ويتولاه بعدما كان قد عاداه. وهكذا روى مسلم في صحيحه، عن ابن عباس: أن أبا سفيان صخر بن حرب لما أسلم قال: يا رسول الله، ثلاث أعطنيهن قال: "نعم". قال: معاوية تجعله كاتبا بين يديك. قال: "نعم". قال: وتُؤمرني حتى أقاتل الكفار، كما كنت أقاتل المسلمين. قال: "نعم". وذكر الثلاثة .

Aynı şekilde Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib de Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in amcasının oğlu olmasına rağmen ona insanların en şiddetli düşmanlık besleyenlerinden ve onu en çok hicvedenlerindendi. Müslüman olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den daha sevimli hiç kimse onun için olmadı; onu hicvettikten sonra över oldu ve ona düşmanlık ettikten sonra dost oldu. Nitekim Müslim Sahîh'inde İbn Abbâs'tan şöyle rivayet etmiştir: Ebû Süfyân Sahr b. Harb Müslüman olunca: 'Ey Allah'ın Resûlü, bana üç şey ver' dedi. O da: "Evet" buyurdu. 'Muâviye'yi huzurunda kâtip yap' dedi. O: "Evet" buyurdu. 'Müslümanlarla savaştığım gibi kâfirlerle savaşmam için beni komutan tayin et' dedi. O: "Evet" buyurdu. Ve üç şeyi zikretti .

ولهذا قال تعالى: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا) قيل: معناه: ذكروا الله كثيرًا في كلامهم. وقيل: في شعرهم، وكلاهما صحيح مُكَفّر لما سبق.

İşte bu sebeple Allah Teâlâ: (إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا) buyurmuştur. Bunun manasının: Sözlerinde Allah'ı çokça zikrettiler, olduğu söylenmiştir. Şiirlerinde, olduğu da söylenmiştir; her ikisi de doğru olup geçmiştekilere kefarettir.

وقوله: (وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا) قال ابن عباس: يردون على الكفار الذين كانوا يهجون به المؤمنين. وكذا قال مجاهد، وقتادة، وغير واحد. وهذا كما ثبت في الصحيح: أن رسول الله ﷺ قال لحسان: "اهجهم -أو قال: هاجهم -وجبريل معك" .

(وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا) kavli hakkında İbn Abbâs: Kâfirlerin müminleri kendisiyle hicvettikleri şeylere karşılık verirler, demiştir. Mücâhid, Katâde ve pek çok kimse de böyle söylemiştir. Bu, Sahîh'te sabit olduğu gibidir; nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hassân'a: "Onları hicvet -veya onlarla hicivleş- Cebrail seninledir" buyurmuştur .

وقال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق، حدثنا مَعْمَر، عن الزهري، عن عبد الرحمن بن كعب بن مالك، عن أبيه أنه قال للنبي ﷺ: إن الله، ﷿، قد أنزل في الشعّر ما أنزل، فقال: "إن المؤمن يجاهد بسيفه ولسانه، والذي نفسي بيده، لكأن ما ترمونهم به نَضْح النبْل" .

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, bize Ma'mer ez-Zührî'den, o Abdurrahman b. Ka'b b. Mâlik'ten, o da babasından rivayet etti ki o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Allah Azze ve Celle şiir hakkında indireceğini indirdi' dedi. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Mümin kılıcıyla ve diliyle cihad eder; nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki sizin onlara fırlattığınız şeyler sanki ok yağdırmaktır" .

وقوله: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ)، كما قال تعالى: {يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ} [غافر: ٥٢] وفي الصحيح: أن رسول الله ﷺ قال: "إياكم والظلم، فإن الظلم ظلمات يوم القيامة" .

(وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) kavli ise; nitekim Allah Teâlâ: {يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ} “O gün zalimlere mazeretleri fayda vermez. Lanet de onlaradır, yurdun en kötüsü de onlaradır” [Gâfir: 52] buyurmuştur. Sahîh'te de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu yer alır: "Zulümden sakınınız; çünkü zulüm kıyamet gününde karanlıklardır" .

وقال قتادة بن دِعَامَة في قوله: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) يعني: من الشعراء وغيرهم.

Katâde b. Diâme: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) kavli hakkında: Yani şairlerden ve başkalarından [olanlar], demiştir.

وقال أبو داود الطيالسي: حدثنا إياس بن أبي تميمة، قال: حضرت الحسن وَمُرَّ عليه بجنازة نصراني، فقال الحسن: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ).

Ebû Dâvûd et-Tayâlisî dedi ki: Bize İyâs b. Ebî Temîme rivayet edip dedi ki: Hasan'ın yanındaydım, yanından bir Hristiyanın cenazesi geçirildi. Bunun üzerine Hasan: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) dedi.

وقال عبد الله بن رَبَاح، عن صفوان بن مُحْرز: أنه كان إذا قرأ هذه الآية -بكى حتى أقول: قد اندق قَضِيب زَوره - (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ).

Abdullah b. Rebâh'tan, Safvân b. Muhriz'in şöyle yaptığı rivayet edildi: O, şu ayeti okuduğu zaman -neredeyse 'Göğüs kafesi [ağlamaktan] kırıldı' diyeceğim kadar- ağlardı: {وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ} “O zulmedenler, nasıl bir inkılapla devrileceklerini (hangi akıbete yuvarlanacaklarını) pek yakında bileceklerdir!”

وقال ابن وهب: أخبرني ابن سُرَيج الإسكندراني، عن بعض المشيخة: أنهم كانوا بأرض الروم، فبينما هم ليلة على نار يشتوون عليها -أو: يصطلون -إذا بركاب قد أقبلوا، فقاموا إليهم، فإذا فضالة بن عبُيد فيهم، فأنزلوه فجلس معهم -قال: وصاحب لنا قائم يصلي -قال حتى مَرّ بهذه الآية: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) قال فضالة بن عبيد: هؤلاء الذين يخربون البيت.

İbn Vehb dedi ki: Bana İbn Süreyc el-İskenderânî bazı şeyhlerden haber verdi ki : Onlar Rum topraklarındaydılar. Bir gece başında et kızarttıkları -veya ısındıkları- bir ateşin yanındayken binekli bir grup çıkageldi; onlara doğru kalktılar, bir de baktılar ki içlerinde Fadâle b. Ubeyd var. Onu indirip yanlarına oturttular. Dedi ki: Bizden bir arkadaşımız da ayakta namaz kılıyordu. Dedi ki: Nihayet şu ayete vardı: (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ). Fadâle b. Ubeyd: 'Bunlar Beyt'i (Kâbe'yi) tahrip edenlerdir' dedi.

وقيل: المراد بهم أهل مكة. وقيل: الذين ظلموا من المشركين. والصحيح أن هذه الآية عامة في كل ظالم، كما قال ابن أبي حاتم: ذُكر عن زكريا بن يحيى الواسطي: حدثني الهيثم بن محفوظ أبو سعد النهدي، حدثنا محمد بن عبد الرحمن بن المجير حدثنا هشام بن عُرْوَة، عن أبيه، عن عائشة، ﵂، قالت: كتب أبي وصيته سطرين: بسم الله الرحمن الرحيم، هذا ما أوصى به أبو بكر بن أبي قُحَافة، عند خروجه من الدنيا، حين يؤمن الكافر، وينتهي الفاجر، ويَصدُق الكاذب: إني استخلفت عليكم عُمَر بن الخطاب، فإن يعدل فذاك ظني به، ورجائي فيه، وإن يَجُر ويبدل فلا أعلم الغيب، (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ).

Onlardan muradın Mekke ehli olduğu söylenmiştir. Müşriklerden zulmedenler olduğu da söylenmiştir. Doğru olan ise bu ayetin her zalim hakkında genel olduğudur; nitekim İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Zekeriyyâ b. Yahyâ el-Vâsıtî'den zikredildiğine göre: Bana el-Heysem b. Mahfûz Ebû Sa'd en-Nehdî rivayet etti, bize Muhammed b. Abdirrahmân b. el-Mücebbir rivayet etti, bize Hişâm b. Urve babasından, o da Âişe radıyallâhu anhâ'dan rivayet etti ki o şöyle demiştir: Babam iki satırlık vasiyetini yazdı: Bismillâhirrahmânirrahîm. Bu; Ebû Bekr b. Ebî Kuhâfe'nin dünyadan çıkarken, kâfirin iman ettiği, fâcirin [kötülükten] vazgeçtiği ve yalancının doğru söylediği anda yaptığı vasiyetidir: Şüphesiz ben sizin üzerinize Ömer b. el-Hattâb'ı halife tayin ettim. Eğer adaletle davranırsa ona dair zannım ve ondan ümidim budur; şayet zulmeder ve değiştirirse ben gaybı bilmem, (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ).

آخر تفسير سورة "الشعراء" والحمد لله رب العالمين.

Şuarâ Suresi tefsirinin sonudur. Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun.