وهذا باب فيه آثار كثيرة عن الصحابة. وكان بعض الأنصار من أقارب عبد الله بن رواحة يقول: اللهم إني أعوذ بك من عمل أخزى به عند عبد الله بن رواحة، كان يقول ذلك بعد أن استشهد عبد الله.
Bu konuda sahâbeden gelen pek çok rivayet bulunmaktadır. Ensâr'dan Abdullah b. Revâha'nın akrabalarından biri şöyle derdi: 'Allah'ım, Abdullah b. Revâha'nın yanında rezil olacağım bir amelden Sana sığınırım!' Bunu Abdullah şehit olduktan sonra söylerdi.
وقد شرع السلام على الموتى، والسلام على مَنْ لم يشعر ولا يعلم بالمسلم محال، وقد علم النبي ﷺ أمته إذا رأوا القبور أن يقولوا: "سلام عليكم أهل الديار من المؤمنين، وإنا إن شاء الله بكم لاحقون، يرحم الله المستقدمين منا ومنكم والمستأخرين، نسأل الله لنا ولكم العافية"، فهذا السلام والخطاب والنداء لموجود يسمع ويخاطب ويعقل ويرد، وإن لم يسمع المسلم الرد، والله أعلم] .
Ölülere selam vermek meşru kılınmıştır. Kendisini hissetmeyen ve selam vereni bilmeyen birine selam vermek ise muhaldir (imkânsızdır). Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, ümmetine kabirleri gördüklerinde şöyle demelerini öğretmiştir: "Ey müminler diyarının ehli! Selam sizlere. Şüphesiz bizler de Allah dilerse sizlere kavuşacağız. Allah bizden ve sizden önce geçenlere de sonra geleceklere de rahmet etsin. Allah'tan bizim için de sizin için de afiyet dileriz." İşte bu selam, hitap ve sesleniş; işiten, kendisine hitap edilen, akleden ve selamı alan (cevap veren) bir varlığadır; her ne kadar selam veren kimse cevabı işitmese bile. En doğrusunu Allah bilir.]
{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ (٥٤)}.
{اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ (٥٤)} “Sizi bir zayıflıktan yaratan, sonra zayıflığın ardından bir kuvvet veren, sonra kuvvetin ardından bir zayıflık ve ihtiyarlık veren Allah'tır. O, dilediğini yaratır. O, hakkıyla bilendir, her şeye gücü yetendir.”
ينبه تعالى على تنقل الإنسان في أطوار الخلق حالا بعد حال، فأصله من تراب، ثم من نطفة، ثم من علقة، ثم من مضغة، ثم يصير عظاما ثم يُكسَى لحما، ويُنفَخ فيه الروح، ثم يخرج من بطن أمه ضعيفا نحيفًا واهن القوى. ثم يشب قليلا قليلا حتى يكون صغيرًا، ثم حَدَثا، ثم مراهقًا، ثم شابا. وهو القوة بعد الضعف، ثم يشرع في النقص فيكتهل ، ثم يشيخ ثم يهرم، وهو الضعف بعد القوة. فتضعف الهمة والحركة والبطش، وتشيب اللّمَّة، وتتغير الصفات الظاهرة والباطنة؛ ولهذا قال: (ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ) أي: يفعل ما يشاء ويتصرف في عبيده بما يريد، (وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ).
Allah Teâlâ insanın yaratılış evrelerinde halden hale geçişine dikkat çekmektedir. Zira onun aslı topraktandır; sonra bir nutfeden, sonra bir alakadan, sonra bir mudgadan [yaratılmıştır]. Sonra kemik olur, ardından [kemiklere] et giydirilir ve kendisine ruh üflenir. Sonra annesinin karnından zayıf, cılız ve takatsiz bir halde çıkar. Ardından azar azar büyür; önce küçük bir çocuk, sonra delikanlı, sonra ergenlik çağında bir genç ve nihayet olgun bir genç olur. Bu, zayıflıktan sonraki kuvvettir. Sonra eksilmeye başlar; olgunluk çağına erer , sonra yaşlanır, sonra pir-i fani (ihtiyar) olur. Bu da kuvvetten sonraki zayıflıktır. Böylece azim, hareket ve tutuş gücü zayıflar, saçlar ağarır; zahirî ve batınî nitelikler değişir. İşte bu yüzden: (ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ) “Sonra kuvvetin ardından bir zayıflık ve ihtiyarlık verdi. O, dilediğini yaratır” yani dilediğini yapar ve kulları üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunur; (وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ) “O, hakkıyla bilendir, her şeye gücü yetendir” buyurmuştur.
قال الإمام أحمد: حدثنا وَكِيع، عن فضيل ويزيد، حدثنا فضيل بن مرزوق ، عن عطية العوفي، قال: قرأت على ابن عمر: (اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا) ، فقال: (اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا)، ثم قال: قرأتُ على رسول الله ﷺ كما قرأت علي، فأخذ علي كما أخذتُ عليك.
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Vekî‘, Fudayl ve Yezîd'den rivayet etti; [Yezîd dedi ki:] Bize Fudayl b. Merzûk , Atıyye el-Avfî'den nakletti; o şöyle demiştir: İbn Ömer'e (اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا) [şeklinde üstün ile (da'f)] okudum. Bunun üzerine o: (اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا) [şeklinde ötre ile (du'f)] okudu. Sonra da şöyle dedi: 'Ben de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e senin bana okuduğun gibi okumuştum da o beni, benim seni düzelttiğim gibi düzeltmişti.'
ورواه أبو داود والترمذي -وحَسَّنه -من حديث فضيل، به. ورواه أبو داود من حديث عبد الله بن جابر، عن عطية، عن أبي سعيد، بنحوه.
Bunu Ebû Dâvûd ve -hasen olduğunu belirterek- Tirmizî, Fudayl'in hadisinden aynı senedle rivayet etmişlerdir. Ebû Dâvûd ayrıca bunu Abdullah b. Câbir yoluyla Atıyye'den, o da Ebû Saîd'den benzer şekilde rivayet etmiştir.
{وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ (٥٥) وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (٥٦) فَيَوْمَئِذٍ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَلا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٥٧)}
{وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ (٥٥) وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإِيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (٥٦) فَيَوْمَئِذٍ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَلا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٥٧)} “Kıyametin kopacağı gün, suçlular [dünyada] bir saatten fazla kalmadıklarına yemin ederler. Onlar [dünyada da] işte böyle döndürülüyorlardı. Kendilerine ilim ve iman verilenler ise şöyle derler: 'Andolsun ki siz, Allah'ın Kitabı'nda [yazılı olduğu üzere] yeniden dirilme gününe kadar kaldınız. İşte bu dirilme günüdür; fakat siz bilmiyordunuz.' Artık o gün zulmedenlere mazeretleri fayda vermez ve onlardan [Allah'ı] hoşnut etmeleri de istenmez.”
يخبر تعالى عن جهل الكفار في الدنيا والآخرة، ففي الدنيا فعلوا ما فعلوا من عبادة الأوثان، وفي الآخرة يكون منهم جهل عظيم أيضا، فمنه إقسامهم بالله أنهم ما لبثوا في الدنيا إلا ساعة واحدة، ومقصودهم هم بذلك عدم قيام الحجة عليهم، وأنهم لم يُنْظَروا حتى يُعذَر إليهم. قال الله تعالى: (كَذَلِكَ كَانٌوا يُؤْفَكُون * وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ) أي: فيرد عليهم المؤمنون العلماء في الآخرة، كما أقاموا عليهم حجة الله في الدنيا، فيقولون لهم حين يحلفون ما لبثوا غير ساعة: (لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ) أي: في كتاب الأعمال، (إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ) أي: من يوم خلقتم إلى أن بعثتم، (وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ).
Allah Teâlâ kâfirlerin dünyadaki ve ahiretteki cehaletlerini haber vermektedir. Onlar dünyada putlara tapmakla yapacaklarını yapmışlardır; ahirette de onlardan büyük bir cehalet sadır olacaktır. Dünyada sadece bir saat kaldıklarına dair Allah'a yemin etmeleri de bu cehalettendir. Bununla maksatları, aleyhlerine hüccetin ikame edilmemiş olduğunu ve mazeretleri kabul edilecek kadar kendilerine mühlet verilmediğini [iddia etmektir]. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (كَذَلِكَ كَانٌوا يُؤْفَكُون * وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالإيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ) “Onlar işte böyle döndürülüyorlardı. Kendilerine ilim ve iman verilenler ise şöyle derler: 'Andolsun ki siz, Allah'ın Kitabı'nda [yazılı olduğu üzere] yeniden dirilme gününe kadar kaldınız.'” Yani âlim müminler, dünyada onların aleyhine Allah'ın hüccetini ikame ettikleri gibi ahirette de onlara cevap vererek, sadece bir saat kaldıklarına yemin ettiklerinde onlara şöyle diyeceklerdir: (لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ) “Andolsun ki siz, Allah'ın Kitabı'nda kaldınız” yani amel defterinde [yazılı olduğu üzere], (إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ) “yeniden dirilme gününe kadar” yani yaratıldığınız günden diriltildiğiniz güne kadar [kaldınız], (وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ) “fakat siz bilmiyordunuz.”
قال الله تعالى: (فَيَوْمَئِذٍ) أي: يوم القيامة، (لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ) أي: [لا ينفعهم] اعتذارهم عما فعلوا، (وَلا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ) أي: ولا هم يرجعون إلى الدنيا، كما قال تعالى: {وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ} [فصلت: ٢٤].
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (فَيَوْمَئِذٍ) “Artık o gün” yani kıyamet günü, (لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ) “zulmedenlere mazeretleri fayda vermez” yani yaptıklarından dolayı mazeret beyan etmeleri [kendilerine fayda vermez] , (وَلا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ) “ve onlardan [Allah'ı] hoşnut etmeleri de istenmez” yani dünyaya da geri döndürülmezler; nitekim Allah Teâlâ: {وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ} [Fussilet: 24] “Eğer rıza dileyecek olsalar da artık onlar rızası alınacaklardan değillerdir” buyurmuştur.
{وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُبْطِلُونَ (٥٨) كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ (٥٩) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ (٦٠)}
{وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُبْطِلُونَ (٥٨) كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ (٥٩) فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ (٦٠)} “Andolsun ki biz, bu Kur'an'da insanlara her türlü misali verdik. Onlara bir ayet getirdiğin zaman o inkâr edenler mutlaka: 'Siz ancak iptal edenlersiniz (batıl peşindesiniz)' diyeceklerdir. İşte Allah, bilmeyenlerin kalplerini böyle mühürler. Sen sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Kesin olarak inanmayanlar sakın seni hafifliğe (ve gevşekliğe) sevk etmesin.”
يقول تعالى: (وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ) أي: قد بينا لهم الحق، ووضحناه لهم، وضربنا لهم فيه الأمثال ليتبينوا الحق ويتبعوه. (وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُبْطِلُونَ) أي: لو رأوا أي آية كانت، سواء كانت باقتراحهم أو غيره، لا يؤمنون بها، ويعتقدون أنها سحر وباطل، كما قالوا في انشقاق القمر ونحوه، كما قال [الله] تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ * وَلَوْ جَاءَتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الأَلِيمَ} [يونس: ٩٦، ٩٧]؛ ولهذا قال هاهنا: (كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ * فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ) أي: اصبر على مخالفتهم وعنادهم، فإن الله تعالى منجز لك ما وعدك من نصره إياك، وجعله العاقبة لك ولمن اتبعك في الدنيا والآخرة، (وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) أي: بل اثبت على ما بعثك الله به، فإنه الحق الذي لا مرية فيه، ولا تعدل عنه وليس فيما سواه هُدَى يتبع، بل الحق كله منحصر فيه.
Allah Teâlâ şöyle buyurur: (وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ) “Andolsun ki biz, bu Kur'an'da insanlara her türlü misali verdik” yani onlara hakkı açıkladık, beyan ettik ve hakkı anlayıp ona uysunlar diye onda misaller verdik. (وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُبْطِلُونَ) “Onlara bir ayet getirdiğin zaman o inkâr edenler mutlaka: 'Siz ancak iptal edenlersiniz (batıl peşindesiniz)' diyeceklerdir” yani ister kendi teklifleri olsun ister başkası, hangi ayeti (mucizeyi) görürlerse görsünler ona iman etmezler; ayın yarılması ve benzeri hadiselerde dedikleri gibi onun bir sihir ve batıl olduğuna inanırlar. Nitekim [Allah] Teâlâ şöyle buyurmuştur : {إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ * وَلَوْ جَاءَتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الأَلِيمَ} [Yûnus: 96, 97] “Doğrusu haklarında Rabbinin hükmü kesinleşmiş olanlar, kendilerine bütün mucizeler gelse bile o acı azabı görünceye kadar inanmazlar.” İşte bu sebeple burada şöyle buyurmuştur: (كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ * فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ) “İşte Allah, bilmeyenlerin kalplerini böyle mühürler. Sen sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır” yani onların muhalefetine ve inadına karşı sabret; çünkü Allah Teâlâ seni muzaffer kılacağı ve dünyada da ahirette de güzel akıbeti sana ve sana uyanlara kılacağı yönündeki vaadini mutlaka yerine getirecektir. (وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) “Kesin olarak inanmayanlar sakın seni hafifliğe sevk etmesin” yani bilakis Allah'ın seninle gönderdiği şey üzerinde sebat et; zira o, kendisinde hiçbir şüphe olmayan haktır. Ondan sapma; O'ndan başkasında uyulacak bir hidayet yoktur, aksine hak bütünüyle onda toplanmıştır.
قال سعيد عن قتادة: نادى رجل من الخوارج عليا، ﵁، وهو في الصلاة -صلاة
Saîd Katâde'den [şöyle] rivayet etti: Haricîlerden bir adam, Ali -radıyallâhu anh- namazda -sabah
الغداة -فقال: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ} [الزمر: ٦٥]، فأنصت له علي حتى فهم ما قال، فأجابه وهو في الصلاة: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ). رواه ابن جرير، وابن أبي حاتم. وقد رواه ابن جرير من وجه آخر فقال:
namazında- iken ona seslenerek şöyle dedi: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ} [ez-Zümer: 65] “Andolsun ki sana da senden öncekilere de şöyle vahyolunmuştur: Eğer şirk koşarsan amelin mutlaka boşa gider ve elbette hüsrana uğrayanlardan olursun.” Ali ne dediğini anlayıncaya kadar onu dinledi; sonra henüz namazdayken ona şu ayetle cevap verdi: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) “Sen sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Kesin olarak inanmayanlar sakın seni hafifliğe sevk etmesin.” Bunu İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim rivayet etmiştir. İbn Cerîr başka bir yoldan da rivayet edip şöyle demiştir:
حدثنا ابن وَكِيع، حدثنا يحيى بن آدم، عن شَرِيك، عن عثمان بن أبي زُرْعَة، عن علي بن ربيعة قال: نادى رجل من الخوارج عليا وهو في صلاة الفجر، فقال: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ}، فأجابه علي وهو في الصلاة: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, bize Yahyâ b. Âdem anlattı, Şerîk'ten, o Osmân b. Ebî Zür'a'dan, o da Ali b. Rebîa'dan nakletti; dedi ki: Haricîlerden bir adam, Ali sabah namazında iken ona seslenip: {وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ} “Andolsun ki sana da senden öncekilere de şöyle vahyolunmuştur: Eğer şirk koşarsan amelin mutlaka boşa gider ve elbette hüsrana uğrayanlardan olursun” dedi. Ali de henüz namazdayken ona: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) “Sen sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Kesin olarak inanmayanlar sakın seni hafifliğe sevk etmesin” diye cevap verdi.
طريق أخرى: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا علي بن الجَعْد، أخبرنا شريك، عن عمران بن ظَبْيان، عن أبي تحيا قال: صلى علي ﵁، صلاة الفجر، فناداه رجل من الخوارج: {لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ}، فأجابه علي ، وهو في الصلاة: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ).
Diğer bir tarîk: İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Ali b. el-Ca'd anlattı, bize Şerîk haber verdi, İmrân b. Zabyân'dan, o Ebû Yahyâ'dan [nakletti]; dedi ki: Ali radıyallâhu anh sabah namazını kıldırdı. Haricîlerden bir adam ona seslenerek: {لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ} “Eğer şirk koşarsan amelin mutlaka boşa gider ve elbette hüsrana uğrayanlardan olursun” dedi. Ali de henüz namazdayken ona: (فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ) “Sen sabret; şüphesiz Allah'ın vaadi haktır. Kesin olarak inanmayanlar sakın seni hafifliğe sevk etmesin” diye cevap verdi.
[ما روي في فضل هذه السورة الشريفة، واستحباب قراءتها في الفجر] :
[Bu Şerefli Sûrenin Fazileti ve Sabah Namazında Okunmasının Müstehap Olduğuna Dair Rivayet Edilenler] :
قال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن جعفر، عن شعبة، عن عبد الملك بن عمير، سمعت شبيب -أبا روح -يحدِّث عن رجل من أصحاب النبي ﷺ، أن رسول الله ﷺ صلى بهم الصبح، فقرأ فيها الرّوم فأوهم، فقال: "إنه يلبس علينا القرآن، فإن أقواما منكم يصلون معنا لا يحسنون الوضوء، فمن شهد الصلاة معنا فليحسن الوضوء" .
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ca'fer, Şu'be'den, o Abdülmelik b. Umeyr'den nakletti; [o dedi ki:] Şebîb'i -Ebû Ravh'u- Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adamdan şöyle anlatırken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara sabah namazını kıldırdı ve namazda Rûm Suresi'ni okudu, fakat [kıraatte] bir vehim (yanılma) yaşadı. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Bize Kur'an karıştırılıyor; çünkü içinizden bazı topluluklar bizimle birlikte namaz kılıyorlar da abdesti güzelce almıyorlar. Bizimle birlikte namaza katılan kimse abdestini güzelce alsın."
وهذا إسناد حسن ومتن حسن وفيه سر عجيب، ونبأ غريب، وهو أنه، ﵇ تأثر بنقصان وضوء من ائتم به، فدل ذلك أن صلاة المأموم متعلقة بصلاة الإمام.
Bu, hasen bir senet ve hasen bir metindir . Onda acayip bir sır ve şaşılacak bir haber vardır ki o da şudur: Peygamber aleyhisselâm kendisine uyan kimsenin abdestinin noksanlığından etkilenmiştir. Bu da cemaatin (imama uyanın) namazının imamın namazıyla irtibatlı olduğuna delalet eder.
[آخر تفسير سورة "الروم"]. _
["Rûm" Suresi tefsirinin sonu].