Binûn

Ahzâb Suresi Tefsiri — 9. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقال ابن جرير: حدثني سعيد بن عمرو السَّكُوني، حدثنا بقِيَّة، حدثنا عيسى بن إبراهيم، عن موسى بن أبي حبيب، عن الحكم بن عمير -وكان من أصحاب النبي ﷺ -قال: قال النبي ﷺ: "إن الأمانة والوفاء نزلا على ابن آدم مع الأنبياء، فأرسلوا به، فمنهم رسول الله، ومنهم نبي، ومنهم نبي رسول، ونزل القرآن وهو كلام الله، ونزلت العربية والعجمية، فعلموا أمر القرآن وعلموا أمر السنن بألسنتهم، ولم يدع الله شيئا من أمره مما يأتون وما يجتنبون وهي الحجج عليهم، إلا بينه لهم. فليس أهل لسان إلا وهم يعرفون الحسن والقبيح، ثم الأمانة أول شيء يرفع ويبقى

İbn Cerîr dedi ki: Bana Saîd b. Amr es-Sekûnî rivayet etti, bize Bakiyye rivayet etti, bize Îsâ b. İbrâhîm, Mûsâ b. Ebî Habîb'den, [o da] el-Hakem b. Umeyr'den -ki kendisi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabındandı- rivayet etti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: « إِن الأَمَانَةَ وَالْوَفَاءَ نَزَلَا عَلَى ابْنِ آدَمَ مَعَ الأَنْبِيَاءِ، فَأُرْسِلُوا بِهِ، فَمِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ، وَمِنْهُمْ نَبِيٌّ، وَمِنْهُمْ نَبِيٌّ رَسُولٌ، وَنَزَلَ الْقُرْآنُ وَهُوَ كَلَامُ اللَّهِ، وَنَزَلَتِ الْعَرَبِيَّةُ وَالْعَجَمِيَّةُ، فَعَلِمُوا أَمْرَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا أَمْرَ السُّنَنِ بِأَلْسِنَتِهِمْ، وَلَمْ يَدَعِ اللَّهُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ مِمَّا يَأْتُونَ وَمَا يَجْتَنِبُونَ وَهِيَ الْحُجَجُ عَلَيْهِمْ، إِلَّا بَيَّنَهُ لَهُمْ. فَلَيْسَ أَهْلُ لِسَانٍ إِلَّا وَهُمْ يَعْرِفُونَ الْحَسَنَ وَالْقَبِيحَ، ثُمَّ الأَمَانَةُ أَوَّلُ شَيْءٍ يُرْفَعُ وَيَبْقَى » «Şüphesiz emanet ve vefa, Âdemoğluna peygamberlerle birlikte indirildi ve [peygamberler] bununla gönderildiler. Onlardan kimi Allah'ın resûlü, kimi nebi, kimi de resûl bir nebidir. Kur'an da indirildi; o, Allah'ın kelâmıdır. Arapça ve Acemce de indirildi. Böylece Kur'an'ın emrini bildiler ve sünnetlerin emrini kendi dilleriyle öğrendiler. Allah, -kendilerine karşı birer hüccet olan- yapacakları ve sakınacakları emirlerine dair hiçbir şeyi onlara açıklamaksızın bırakmadı. Dolayısıyla [yeryüzünde] iyiyi ve kötüyü bilmeyen hiçbir lisan ehli yoktur. Sonra emanet, ilk kaldırılacak şeydir ve kalır...»

أثرها في جذور قلوب الناس، ثم يرفع الوفاء والعهد والذمم وتبقى الكتب ، فعالم يعمل، وجاهل يعرفها وينكرها ولا يحملها، حتى وصل إليّ وإلى أمتي، ولا يهلك على الله إلا هالك، ولا يغفله إلا تارك. فالحذر أيها الناس، وإياكم والوسواس الخناس، فإنما يبلوكم أيكم أحسن عملا .

...insanların kalplerinin köklerinde onun eseri kalacaktır. Sonra vefa, ahit ve taahhütler kaldırılacak, geriye kitaplar kalacaktır. Âlim amel eder, cahil ise onu bilir ama inkâr eder ve yüklenmez. Nihayet bu [emanet] bana ve ümmetime ulaştı. Allah katında helak olandan başkası helak olmaz ve onu terk edenden başkası ondan gafil kalmaz. Ey insanlar! Sakının, sinsi vesveseciden (el-vesvâsü'l-hannâs) uzak durun; çünkü O, hanginizin daha güzel amel işleyeceğini sınamaktadır ."

هذا حديث غريب جدا، وله شواهد من وجوه أخرى.

Bu son derece garip bir hadistir ve başka cihetlerden şahitleri (destekleyici rivayetleri) vardır.

ثم قال ابن جرير: حدثنا محمد بن خلف العسقلاني، حدثنا عبد الله بن عبد المجيد الحنفي، أخبرنا أبو العوام القطان، حدثنا قتادة، وأبان بن أبي عياش ، عن خُليَد العَصَري ، عن أبي الدرداء، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "خمس من جاء بهن يوم القيامة مع إيمان دخل الجنة: من حافظ على الصلوات الخمس على وضوئهن وركوعهن وسجودهن ومواقيتهن، وأعطى الزكاة من ماله طيب النفس بها -وكان يقول، وايم الله لا يفعل ذلك إلا مؤمن -[وصام رمضان، وحج البيت إن استطاع إلى ذلك سبيلا] ، وأدى الأمانة". قالوا: يا أبا الدرداء، وما أداء الأمانة؟ قال: الغسل من الجنابة، فإن الله لم يأمن ابن آدم على شيء من دينه غيره.

Sonra İbn Cerîr dedi ki: Bize Muhammed b. Halef el-Askalânî rivayet etti, bize Abdullah b. Abdilmecîd el-Hanefî rivayet etti, bize Ebü'l-Avvâm el-Kattân haber verdi, bize Katâde ve Ebân b. Ebî Ayyâş , Huleyd el-Asarî'den , o da Ebü'd-Derdâ radıyallâhu anh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Beş şey vardır ki, kim kıyamet günü imanla birlikte bunları getirirse cennete girer: Beş vakit namazı abdestlerine, rükûlarına, secdelerine ve vakitlerine riayet ederek kılan; gönül hoşluğuyla malının zekâtını veren —ve o şöyle derdi: 'Allah'a yemin olsun ki bunu ancak bir mümin yapar'— [Ramazan orucunu tutan, yoluna güç yetirebilirse Beyt'i hacc针eden] ve emaneti eda eden." Dediler ki: "Ey Ebü'd-Derdâ! Emaneti eda etmek nedir?" Dedi ki: "Cünüplükten gusletmektir; çünkü Allah, Âdemoğluna dininden bunun dışında hiçbir şeyi [bütünüyle kendi vicdanına] emanet etmemiştir."

وهكذا رواه أبو داود عن محمد بن عبد الرحمن العنبري، عن أبي علي عبيد الله بن عبد المجيد الحنفي، عن أبي العوام عمران بن دَاور القطان، به .

Bunu Ebû Dâvûd da Muhammed b. Abdirrahmân el-Anberî'den, o Ebû Alî Ubeydullâh b. Abdilmecîd el-Hanefî'den, o Ebü'l-Avvâm İmrân b. Dâver el-Kattân'dan bu şekilde rivayet etmiştir .

وقال ابن جرير أيضا: حدثنا تميم بن المنتصر، أخبرنا إسحاق، عن شريك، عن الأعمش، عن عبد الله بن السائب، عن زاذان، عن عبد الله بن مسعود، عن النبي ﷺ أنه قال: "القتل في سبيل الله يكفر الذنوب كلها -أو قال: يكفر كل شيء -إلا الأمانة، يؤتى بصاحب الأمانة فيقال له: أدِّ أمانتك. فيقول: أنى يا رب وقد ذهبت الدنيا؟ فيقال له: أدِّ أمانتك. فيقول: أنى يا رب، وقد ذهبت الدنيا؟ فيقال له: أدِّ أمانتك. فيقول: أنى يا رب وقد ذهبت الدنيا؟ فيقول: اذهبوا به إلى أمه الهاوية. فيذهب به إلى الهاوية، فيهوي فيها حتى ينتهي إلى قعرها، فيجدها هنالك كهيئتها، فيحملها فيضعها على عاتقه، فيصعد بها إلى شفير جهنم، حتى إذا رأى أنه قد خرج زلَّت فهوى في أثرها أبد الآبدين". وقال: والأمانة في الصوم، والأمانة في الوضوء، والأمانة في الحديث، وأشد ذلك الودائع. فلقيت البراء فقلت: ألا تسمع إلى ما يقول أخوك عبد الله؟ فقال: صدق.

İbn Cerîr yine dedi ki: Bize Temîm b. el-Muntasır rivayet etti, bize İshâk, Şerîk'ten, o el-A'meş'ten, o Abdullah b. es-Sâib'den, o Zâzân'dan, o da Abdullah b. Mes'ûd'dan haber verdi ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah yolunda öldürülmek emanet hariç bütün günahlara —yahut: her şeye— kefaret olur. Emanet sahibi [hıyanet eden kişi] getirilir ve ona: 'Emanetini öde' denir. O da: 'Nasıl ödeyeyim ey Rabbim, dünya bitti gitti?' der. Ona: 'Emanetini öde' denir. O da: 'Nasıl ödeyeyim ey Rabbim, dünya bitti gitti?' der. Ona: 'Emanetini öde' denir. O da: 'Nasıl ödeyeyim ey Rabbim, dünya bitti gitti?' der. Bunun üzerine [Allah]: 'Onu anası olan Hâviye'ye götürün' buyurur. O Hâviye'ye götürülür, dibine ulaşıncaya kadar orada aşağı yuvarlanır. Emaneti orada tıpkı [dünyadaki] heyetiyle bulur; onu yüklenip omzuna koyar ve onunla cehennemin kenarına kadar yukarı çıkar. Tam kurtulduğunu sandığı anda ayağı kayar ve ebediyen onun peşinden aşağı yuvarlanır." [İbn Mes'ûd] dedi ki: "Emanet oruçtadır, emanet abdesttedir, emanet konuşmadadır; bunların en ağırı ise emanet bırakılan mallardır (vedîalardır)." [Zâzân dedi ki:] Berâ ile karşılaştım ve: "Kardeşin Abdullah'ın ne dediğini duymuyor musun?" dedim. O da: "Doğru söylemiş" dedi.

قال شريك: وحدثنا عياش العامري، عن زاذان، عن عبد الله بن مسعود، رضي

Şerîk dedi ki: Bize Ayyâş el-Âmirî de Zâzân'dan, [o da] Abdullah b. Mes'ûd radıyallâhu

الله عنه، عن النبي ﷺ بنحوه. ولم يذكر: "الأمانة في الصلاة وفي كل شيء" . إسناده جيد، ولم يخرجوه.

anh'tan, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini rivayet etti. [Fakat] "Emanet namazdadır ve her şeydedir" kısmını zikretmedi . İsnadı ceyyiddir (sağlamdır) ama [Kütüb-i Sitte müellifleri] onu tahric etmemişlerdir.

ومما يتعلق بالأمانة الحديث الذي رواه الإمام أحمد :

Emanet ile ilgili rivayetlerden biri de İmam Ahmed'in rivayet ettiği şu hadistir :

حدثنا أبو معاوية، حدثنا الأعمش، عن زيد بن وهب، عن حذيفة قال: حدثنا رسول الله ﷺ حديثين قد رأيت أحدهما وأنا أنتظر الآخر، حدثنا "أن الأمانة نزلت في جذر قلوب الرجال، ثم نزل القرآن فعلموا من القرآن وعلموا من السنة". ثم حدثنا عن رفع الأمانة، فقال: "ينام الرجل النومة فتقبض الأمانة من قلبه، فيظل أثرها مثل أثر [الوكت، فتقبض الأمانة من قلبه، فيظل أثرها مثل أثر] المجل كجمر دحرجته [على رجلك، تراه مُنتبرا وليس فيه شيء". قال: ثم أخذ حصى فدحرجه] على رجله، قال: "فيصبح الناس يتبايعون لا يكاد أحد يؤدي الأمانة، حتى يقال: إن في بني فلان رجلا أمينا، حتى يقال للرجل: ما أجلده وأظرفه وأعقله. وما في قلبه حبة من خردل من إيمان. ولقد أتى عَلَيَّ زمان وما أبالي أيكم بايعت، إن كان مسلما ليردنه على دينه، وإن كان نصرانيا أو يهوديا ليردنه عليّ ساعيه، فأما اليوم فما كنت أبايع منكم إلا فلانا وفلانا".

Bize Ebû Muâviye rivayet etti, bize el-A'meş, Zeyd b. Vehb'den rivayet etti; o Huzeyfe'den şöyle dediğini nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize iki hadis rivayet etti; birini gördüm, diğerini de beklemekteyim. Bize: "Emanet adamların kalplerinin köküne indi; sonra Kur'an indi, böylece Kur'an'dan öğrendiler ve sünnetten öğrendiler" diye anlattı. Sonra bize emanetin kaldırılmasından bahsederek şöyle buyurdu: "Kişi bir kere uyur ve emanet kalbinden çekilip alınır; geriye [nokta gibi hafif bir izin kaldığı gibi] bir iz kalır. [Sonra yine bir uyku uyur, emanet kalbinden çekilip alınır; geriye] kabarcık izi gibi bir iz kalır; hani ayağının üzerine yuvarladığın bir kor parçası gibi ki [sen onu kabarmış görürsün, oysa içinde hiçbir şey yoktur." [Ravi] dedi ki: Sonra [Huzeyfe] bir çakıl taşı aldı ve onu ] ayağının üzerine yuvarladı; dedi ki: "İnsanlar sabahleyin alışveriş yaparlar da neredeyse hiçbiri emaneti eda etmez; nihayet: 'Filanoğulları içinde güvenilir bir adam varmış' denir. Hatta bir adam hakkında: 'Ne kadar dayanıklı, ne kadar zarif, ne kadar akıllı!' denir de kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunmaz. Üzerime öyle bir zaman geldi ki, hanginizle alışveriş yaptığıma aldırış etmezdim: Eğer Müslüman ise dini onu bana [hakkımı vermeye] mecbur ederdi; eğer Hristiyan veya Yahudi ise yöneticisi (memuru) onu bana [hakkımı vermeye] mecbur ederdi. Bugün ise sizden ancak falanca ve filanca ile alışveriş yapabiliyorum."

وأخرجاه في الصحيحين من حديث الأعمش، به .

Bu hadisi Sahîhayn'da el-A'meş hadisinden bu isnadla tahric etmişlerdir .

وقال الإمام أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ابن لَهِيعة، عن الحارث بن يزيد الحضرمي، عن عبد الله بن عمرو؛ أن رسول الله ﷺ قال: "أربع إذا كُنَّ فيك فلا عليك ما فاتك من الدنيا: حِفْظ أمانة، وصِدْق حديث، وحُسْن خليقة، وعِفَّة طُعمة".

İmam Ahmed dedi ki : Bize Hasen rivayet etti, bize İbn Lehîa, el-Hâris b. Yezîd el-Hadramî'den, o da Abdullah b. Amr'dan rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Dört şey sende bulunduğu takdirde dünyadan kaçırdığın hiçbir şeye üzülme: Emaneti korumak, doğru sözlülük, güzel ahlak ve helal/iffetli lokma."

هكذا رواه الإمام أحمد في مسنده عن عبد الله بن عمرو بن العاص .

İmam Ahmed bunu Müsned'inde Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan bu şekilde rivayet etmiştir .

وقد قال الطبراني في مسند عبد الله بن عمر بن الخطاب: حدثني يحيى بن أيوب العلاف المصري، حدثنا سعيد بن أبي مريم، حدثنا ابن لَهِيعة، عن الحارث بن يزيد، عن ابن حُجَيرة، عن عبد الله بن عمر، ﵄، قال: قال رسول الله ﷺ: "أربع إذا كن فيك فلا عليك ما فاتك من الدنيا: حفظ أمانة، وصدق حديث، وحسن خليقة، وعفة طعمة". فزاد في الإسناد: "ابن حُجَيرة"، وجعله من مسند ابن عمر.

Taberânî de Müsnedü Abdillâh b. Ömer b. el-Hattâb'da şöyle demiştir: Bana Yahyâ b. Eyyûb el-Allâf el-Mısrî rivayet etti, bize Saîd b. Ebî Meryem rivayet etti, bize İbn Lehîa, el-Hâris b. Yezîd'den, o İbn Huceyre'den, o da Abdullah b. Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «أربع إذا كن فيك فلا عليك ما فاتك من الدنيا: حفظ أمانة، وصدق حديث، وحسن خليقة، وعفة طعمة» «Dört şey sende bulunduğu takdirde dünyadan kaçırdığın hiçbir şeye üzülme: Emaneti korumak, doğru sözlülük, güzel ahlak ve helal/iffetli lokma.» Böylece [Taberânî] isnada "İbn Huceyre"yi eklemiş ve bunu İbn Ömer'in müsnedinden kılmıştır.

وقد ورد النهي عن الحلف بالأمانة، قال عبد الله بن المبارك في كتاب الزهد : حدثنا شريك، عن أبي إسحاق الشيباني، عن خُنَاس بن سُحَيم -أو قال: جَبَلَة بن سُحَيم -قال: أقبلت مع زياد بن حُدَيْر من الجابية فقلتُ في كلامي: لا والأمانة. فجعل زياد يبكي ويبكي، فظننت أني أتيتُ أمرا عظيما، فقلت له: أكان يكره هذا؟ قال: نعم. كان عمر بن الخطاب ينهى عن الحلف بالأمانة أشد النهي .

Emanet üzerine yemin etmekten nehiy de varit olmuştur. Abdullah b. el-Mübârek Kitâbü'z-Zühd'de dedi ki : Bize Şerîk, Ebû İshâk eş-Şeybânî'den, o Hunâs b. Sühaym'den —yahut Cebele b. Sühaym dedi— rivayet etti; o şöyle dedi: Ziyâd b. Hudeyr ile birlikte Câbiye'den geliyordum. Konuşmam esnasında: "Hayır, emanete yemin olsun ki..." dedim. Bunun üzerine Ziyâd hüngür hüngür ağlamaya başladı; öyle ki çok büyük bir günah işlediğimi zannettim. Ona: "Bu mekruh mu görülürdü?" dedim. "Evet, Ömer b. el-Hattâb emanet üzerine yemin etmeyi şiddetle yasaklardı" dedi .

وقد ورد في ذلك حديث مرفوع، قال أبو داود: حدثنا أحمد بن عبد الله بن يونس، حدثنا زهير، حدثنا الوليد بن ثعلبة الطائي، عن ابن بريدة، عن أبيه قال: قال رسول الله ﷺ: "من حلف بالأمانة فليس منا"، تفرد به أبو داود، ﵀ .

Bu hususta merfû bir hadis de varit olmuştur. Ebû Dâvûd dedi ki : Bize Ahmed b. Abdillâh b. Yûnus rivayet etti, bize Züheyr rivayet etti, bize el-Velîd b. Sa'lebe et-Tâî, İbn Büreyde'den, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Emanet üzerine yemin eden bizden değildir" buyurdu. Bu rivayeti nakletmede Ebû Dâvûd rahimehullâh tek kalmıştır .

وقوله تعالى: (لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ) أي: إنما حمل ابن آدم الأمانة وهي التكاليف ليعذب الله المنافقين منهم والمنافقات، وهم الذين يظهرون الإيمان خوفا من أهله ويبطنون الكفر متابعة لأهله، (وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ)، وهم الذين ظاهرهم وباطنهم على الشرك بالله، ﷿، ومخالفة رسله، (وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) أي: وليرحم المؤمنين من الخلق الذين آمنوا بالله، وملائكته وكتبه ورسله العاملين بطاعته (وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا).

Allah Teâlâ'nın: { لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ } “[Bu emaneti yüklenmesi neticesinde] Allah münafık erkekleri ve münafık kadınları, müşrik erkekleri ve müşrik kadınları cezalandırsın” buyruğu, yani; Âdemoğlu mükellefiyetler demek olan emaneti sırf şunun için yüklendi: Allah, onlardan müminlerden korkarak imanı açığa vuran ve kâfirlere uyarak küfrü gizleyen münafık erkekler ile münafık kadınları ve { وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ } “müşrik erkekleri ve müşrik kadınları” —ki onlar zâhiriyle ve bâtınıyla Allah azze ve celle'ye şirk koşma ve O'nun elçilerine muhalefet etme üzere olan kimselerdir— cezalandırsın; { وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ } “ve Allah mümin erkeklerin ve mümin kadınların tevbelerini kabul etsin” yani Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve elçilerine iman eden, O'nun itaatiyle amel eden yaratılmışlar arasındaki müminlere merhamet etsin diye [bunu yüklendi]. { وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا } “Ve Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”

[آخر تفسير سورة "الأحزاب"]

["Ahzâb" Suresi Tefsirinin Sonu]