Binûn

Zümer Suresi Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وكذا رواه الوليد بن مسلم، عن صفوان بن عمرو، عن سليم بن عامر [و] أبي اليمان عامر بن عبد الله بن لحُيّ عن أبي أمامة [﵁] .

Bunu aynı şekilde Velîd b. Müslim, Safvân b. Amr'dan, o Süleym b. Âmir [ve] Ebü'l-Yemân Âmir b. Abdillâh b. Luhayy'dan , o da Ebû Ümâme'den [radıyallâhu anh] rivayet etmiştir.

ورواه الطبراني، عن عتبة بن عَبْدٍ السُّلمي: "ثم يشفع كل ألف في سبعين ألفا" .

Taberânî de bunu Utbe b. Abd es-Sülemî'den şöyle rivayet etmiştir: "Sonra her bin kişi, yetmiş bin kişiye şefaat eder."

وروى مثله، عن ثوبان وأبي سعيد الأنماري، وله شواهد من وجوه كثيرة.

Bunun bir benzerini Sevbân'dan ve Ebû Saîd el-Enmârî'den de rivayet etmiştir. Bunun pek çok tarikten şahitleri (destekleyici rivayetleri) vardır.

وقوله: (حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ) لم يذكر الجواب هاهنا، وتقديره: حتى إذا جاءوها، وكانت هذه الأمور من فتح الأبواب لهم إكراما وتعظيما، وتلقتهم الملائكة الخزنة بالبشارة والسلام والثناء، لا كما تلقى الزبانية الكفرة بالتثريب والتأنيب، فتقديره: إذا كان هذا سَعِدوا وطابوا، وسُرّوا وفرحوا، بقدر كل ما يكون لهم فيه نعيم. وإذا حذف الجواب هاهنا ذهب الذهن كل مذهب في الرجاء والأمل.

{ حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ } “Nihayet oraya geldikleri, kapıları açıldığı ve bekçileri onlara: 'Selam sizlere, tertemiz geldiniz! Artık ebedî kalmak üzere girin buraya' dedikleri zaman...” buyruğunda burada cevap zikredilmemiştir. Takdiri şöyledir: Oraya geldiklerinde ve kendilerine ikram ve tazim olarak kapıların açılması, zebanilerin kâfirleri azarlama ve kınama ile karşıladığı gibi değil de bekçi meleklerin onları müjde, selam ve övgü ile karşılaması gibi durumlar gerçekleştiğinde... Takdiri şöyledir: Bu gerçekleştiğinde, kendileri için nimet olacak her şeyin ölçüsünce mutlu oldular, hoşnut kaldılar, sevindiler ve neşelendiler. Burada cevap hazfedilince zihin, umut ve beklentide her türlü yöne gider.

ومن زعم أن "الواو" في قوله: (وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا) واو الثمانية، واستدل به على أن أبواب الجنة ثمانية، فقد أبعد النّجْعَة وأغرق في النزع. وإنما يستفاد كون أبواب الجنة ثمانية من الأحاديث الصحيحة.

{ وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا } “ve kapıları açıldığı [zaman]” buyruğundaki "vav"ın sekiz vavı (vâvu's-semâniye) olduğunu iddia eden ve bununla cennet kapılarının sekiz olduğuna delil getiren kimse, haktan çok uzaklaşmış ve aşırı bir tefsir zorlamasına girmiştir. Cennet kapılarının sekiz olduğu ancak sahih hadislerden anlaşılır.

قال الإمام أحمد: حدثنا عبد الرزاق: أخبرنا معمر، عن الزهري عن حميد بن عبد الرحمن، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: "من أنفق زوجين من ماله في سبيل الله، دعي من أبواب الجنة، وللجنة أبواب، فمن كان من أهل الصلاة دُعِي من باب الصلاة، ومن كان من أهل الصدقة دعي من باب الصدقة، ومن كان من أهل الجهاد دعي من باب الجهاد، ومن كان من أهل الصيام دعي من باب الريان" فقال أبو بكر، رضي الله تعالى عنه: يا رسول الله، ما

İmam Ahmed dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti, bize Ma'mer haber verdi, Zührî'den, Humeyd b. Abdurrahman'dan, o da Ebû Hüreyre'den rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: « من أنفق زوجين من ماله في سبيل الله، دعي من أبواب الجنة، وللجنة أبواب، فمن كان من أهل الصلاة دُعِي من باب الصلاة، ومن كان من أهل الصدقة دعي من باب الصدقة، ومن كان من أهل الجهاد دعي من باب الجهاد، ومن كان من أهل الصيام دعي من باب الريان » «Kim Allah yolunda malından iki şeyi [çift olarak] infak ederse, cennet kapılarından çağrılır. Cennetin kapıları vardır; kim namaz ehlinden ise namaz kapısından çağrılır, kim sadaka ehlinden ise sadaka kapısından çağrılır, kim cihad ehlinden ise cihad kapısından çağrılır ve kim oruç ehlinden ise Reyyân kapısından çağrılır.» Bunun üzerine Ebû Bekir radıyallâhu teâlâ anh: "Ey Allah'ın Resûlü!...

على أحد من ضرورة دُعي، من أيها دعي، فهل يدعى منها كلها أحد يا رسول الله؟ قال: "نعم، وأرجو أن تكون منهم".

bu kapıların hangisinden çağrılırsa çağrılsın bir zarureti/kaybı yoktur. Peki bu kapıların hepsinden birden çağrılacak kimse var mıdır ey Allah'ın Resûlü?" dedi. [Resûlullah]: "Evet, senin onlardan olmanı umarım" buyurdu.

ورواه البخاري ومسلم، من حديث الزهري، بنحوه .

Bunu Buhârî ve Müslim, Zührî'nin hadisinden benzeri şekilde rivayet etmişlerdir .

وفيهما من حديث أبي حازم سلمة بن دينار ، عن سهل بن سعد أن رسول الله ﷺ قال: "إن في الجنة ثمانية أبواب، باب منها يسمى الريان، لا يدخله إلا الصائمون" .

Her ikisinde Ebû Hâzim Seleme b. Dînâr'ın hadisinden , o Sehl b. Sa'd'dan rivayetle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz cennette sekiz kapı vardır. Onlardan bir kapı vardır ki adına Reyyân denir, oradan ancak oruç tutanlar girer."

وفي صحيح مسلم، عن عمر بن الخطاب، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "ما منكم من أحد يتوضأ فيبلغ -أو: فيسبغ الوضوء-ثم يقول: أشهد أن لا إله إلا الله، وأن محمدا عبده ورسوله، إلا فتحت له أبواب الجنة الثمانية، يدخل من أيها شاء". .

Sahîh-i Müslim'de Ömer b. el-Hattâb'dan radıyallâhu anh rivayetle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Sizden kim güzelce ve tam bir şekilde abdest alır, sonra da: 'Eşhedü enlâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve resûluh (Şahitlik ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve şahitlik ederim ki Muhammed O'nun kulu ve elçisidir)' derse, cennetin sekiz kapısı ona açılır ve dilediğinden girer."

وقال الحسن بن عرفة: حدثنا إسماعيل بن عياش، عن عبد الله بن عبد الرحمن بن أبي حُسَين، عن شَهْر بن حَوْشَب، عن معاذ، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "مفتاح الجنة: لا إله إلا الله" .

Hasan b. Arefe şöyle demiştir : Bize İsmâîl b. Ayyâş anlattı, Abdullah b. Abdirrahmân b. Ebî Hüseyn'den, o Şehr b. Havşeb'den, o Muâz'dan radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cennetin anahtarı: Lâ ilâhe illallâh'tır."

ذكر سعة أبواب الجنة -نسأل الله العظيم من فضله أن يجعلنا من أهلها-:

Cennet kapılarının genişliğinin zikredilmesi -Yüce Allah'tan lütfuyla bizi onun ehlinden kılmasını dileriz-:

في الصحيحين من حديث أبي زُرْعَة، عن أبي هريرة [﵁] في حديث الشفاعة الطويل: "فيقول الله يا محمد، أدخل من لا حساب عليه .

İki Sahîh'te (Buhârî ve Müslim) Ebû Zür'a'nın hadisinden, Ebû Hüreyre'den [radıyallâhu anh] uzun şefaat hadisinde şöyle rivayet edilmiştir: "Allah Teâlâ şöyle buyurur : Ey Muhammed! Ümmetinden hesaba çekilmeyecek olanları

من أمتك من الباب الأيمن، وهم شركاء الناس في الأبواب الأخر. والذي نفس محمد بيده، إن ما بين المصراعين من مصاريع الجنة -ما بين عضادتي الباب-لكما بين مكة وهجر-أو هجر ومكة". وفي رواية: "مكة وبصرى" .

sağ kapıdan içeri al; onlar diğer kapılarda da insanlarla ortaktırlar. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, cennetin iki kapı kanadı arası -kapının iki sövesi arası- Mekke ile Hecer -veya Hecer ile Mekke- arası kadardır." Bir rivayette ise: "Mekke ile Busrâ arası kadardır" buyrulmuştur .

وفي صحيح مسلم، عن عتبة بن غزوان أنه خطبهم خطبة فقال فيها: "ولقد ذكر لنا أن ما بين مصراعين من مصاريع الجنة، مسيرة أربعين سنة، وليأتين عليه يوم وهو كظيظ من الزحام" .

Sahîh-i Müslim'de Utbe b. Gazvân'dan rivayet edildiğine göre o bir hutbe vermiş ve onda şöyle demiştir: "Bize cennet kapılarının iki kanadı arasının kırk yıllık mesafe olduğu zikredildi; ve muhakkak onun üzerine öyle bir gün gelecektir ki izdihamdan dopdolu olacaktır."

وفي المسند عن حكيم بن معاوية، عن أبيه، عن رسول الله ﷺ، مثله .

Müsned'de Hakîm b. Muâviye'den, o babasından, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzeri rivayet edilmiştir .

وقال عبد بن حميد: حدثنا الحسن بن موسى، حدثنا ابن لهيعة، حدثنا دَرَّاج، عن أبي الهيثم، عن أبي سعيد، عن رسول الله ﷺ قال: "إن ما بين مصراعين في الجنة مسيرة أربعين سنة" .

Abd b. Humeyd şöyle demiştir: Bize Hasan b. Mûsâ anlattı, bize İbn Lehîa anlattı, bize Derrâc anlattı, Ebü'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Şüphesiz cennette iki kapı kanadı arası kırk yıllık mesafedir."

وقوله: (وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ) أي: طابت أعمالكم وأقوالكم، وطاب سعيكم فطاب جزاؤكم، كما أمر رسول الله ﷺ أن ينادى بين المسلمين في بعض الغزوات: "إن الجنة لا يدخلها إلا نفس مسلمة" وفي رواية: "مؤمنة"..

{ وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ } “Bekçileri onlara: 'Selâm sizlere! Tertemiz geldiniz' derler” buyruğu; yani amelleriniz ve sözleriniz güzel oldu, gayretiniz güzel oldu, dolayısıyla mükâfatınız da güzel oldu demektir. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bazı gazvelerde Müslümanlar arasında şöyle seslenilmesini emretmiştir: « إِنَّ الْجَنَّةَ لَا يَدْخُلُهَا إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ » «Şüphesiz cennete ancak müslüman bir kimse girer.» Bir rivayette ise: « مُؤْمِنَةٌ » «[ancak] mümin [bir kimse]» [şeklindedir].

وقوله: (فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ) أي: ماكثين فيها أبدا، لا يبغون عنها حولا.

{ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ } “Artık ebedî kalmak üzere girin buraya” buyruğu; yani orada ebediyen kalıcılar olarak ve oradan başka bir yere ayrılmak istemeksizin [girin] demektir.

(وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ) أي: يقول المؤمنون إذا عاينوا في الجنة ذلك الثواب الوافر، والعطاء العظيم، والنعيم المقيم، والملك الكبير، يقولون عند ذلك: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ) أي: الذي كان وعدنا على ألسنة رسله الكرام، كما دعوا في الدنيا: {رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ} [آل عمران: ١٩٤]، {وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ} [الأعراف: ٤٣]، {وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ * الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ} [فاطر: ٣٤ - ٣٥].

{ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ } “Ve dediler ki: 'Bize verdiği sözü yerine getiren Allah'a hamdolsun'” buyruğu; yani müminler cennette o bol sevabı, muazzam ihsanı, kalıcı nimeti ve büyük mülkü bizzat gördüklerinde şöyle derler: { الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ } “Bize verdiği sözü yerine getiren Allah'a hamdolsun”; yani şerefli elçilerinin diliyle bize vadettiği sözü [yerine getiren Allah'a hamdolsun]. Nitekim dünyada şöyle dua etmişlerdi: { رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ } “Rabbimiz! Peygamberlerin aracılığıyla bize vadettiklerini ver ve kıyamet gününde bizi rezil etme; şüphesiz sen sözünden caymazsın.” [Âl-i İmrân: 194], { وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ } “Ve dediler ki: 'Bizi buna hidayet eden Allah'a hamdolsun. Eğer Allah bizi hidayete erdirmeseydi biz kendiliğimizden doğru yolu bulamazdık. Andolsun Rabbimizin elçileri hakkı getirmiştir.'” [A'râf: 43], { وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ * الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ } “Ve dediler ki: 'Bizden hüznü gideren Allah'a hamdolsun. Şüphesiz Rabbimiz çok bağışlayandır, şükrün karşılığını verendir. O ki, lütfuyla bizi ebedî kalınacak yurda yerleştirdi; orada bize ne bir yorgunluk dokunur, ne de bir bıkkınlık gelir.'” [Fâtır: 34-35].

وقولهم: (وَأَوْرَثَنَا الأرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ) قال أبو العالية، وأبو صالح، وقتادة، والسدي، وابن زيد : أي أرض الجنة.

{ وَأَوْرَثَنَا الأرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ } “ve bizi bu yere mirasçı kılan, cennette dilediğimiz yerde konaklıyoruz. Salih amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir!'” sözlerine gelince; Ebü'l-Âliye, Ebû Sâlih, Katâde, Süddî ve İbn Zeyd şöyle demişlerdir : Yani cennet yurdunu [bize mirasçı kıldı].

وهذه الآية كقوله: {وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ} [الأنبياء: ١٠٥]، ولهذا قالوا: (نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ) أي: أين شئنا حللنا، فنعم الأجر أجرنا على عملنا.

Bu ayet, Yüce Allah'ın şu buyruğu gibidir: { وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ } “Andolsun, Zikir'den sonra Zebur'da da: 'Yeryüzüne mutlaka salih kullarım mirasçı olacaktır' diye yazmıştık.” [Enbiyâ: 105]. Bundan dolayı: { نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ } “cennette dilediğimiz yerde konaklıyoruz” dediler; yani nerede dilersek oraya yerleşiriz. Amelimize karşılık mükâfatımız ne güzel bir mükâfattır!

وفي الصحيحين من حديث الزهري، عن أنس في قصة المعراج قال النبي ﷺ: "أدخلت الجنة، فإذا فيها جنابذ اللؤلؤ، وإذا ترابها المسك" .

İki Sahîh'te Zührî'nin hadisinden, Enes'ten rivayetle Miraç kıssasında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cennete girdirildim; bir de baktım ki orada inciden kubbeler var ve toprağı da misktir."

وقال عبد بن حميد: حدثنا روح بن عبادة، حدثنا حماد بن سلمة، حدثنا الجريري، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد [﵁] أن رسول الله ﷺ سأل ابن صائد عن تربة الجنة؟ فقال: دَرْمَكة بيضاءُ مِسْك خالص: فقال رسول الله ﷺ: "صدق".

Abd b. Humeyd şöyle demiştir: Bize Ravh b. Ubâde anlattı, bize Hammâd b. Seleme anlattı, bize Cüreyrî anlattı, Ebû Nadre'den, o Ebû Saîd'den [radıyallâhu anh] rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem İbn Sâid'e cennetin toprağını sordu. O da: "Bembeyaz ince un (dermeke), saf misktir" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Doğru söyledi" buyurdu.

وكذا رواه مسلم، من حديث أبي مسلمة ، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد، به .

Bunu aynı şekilde Müslim, Ebû Mesleme'nin hadisinden , o Ebû Nadre'den, o Ebû Saîd'den rivayetle tahriç etmiştir .

ورواه مسلم [أيضا] عن أبي بكر بن أبي شيبة، عن أبي أسامة، عن الجُرَيْرِي، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد؛ أن ابن صائد سأل رسول الله ﷺ عن تربة الجنة، فقال: "دَرْمكة بيضاء مسك خالص" .

Müslim [de] bunu Ebû Bekr b. Ebî Şeybe'den, o Ebû Üsâme'den, o Cüreyrî'den, o Ebû Nadre'den, o Ebû Saîd'den şöyle rivayet etmiştir: İbn Sâid Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e cennetin toprağını sordu. O da: "Bembeyaz ince un, saf misktir" buyurdu .

وقول ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو غسان مالك بن إسماعيل، حدثنا إسرائيل، عن أبي إسحاق، عن عاصم بن ضمرة، عن علي بن أبي طالب، ﵁، في قوله تعالى: (وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا)، قال: سيقوا حتى انتهوا إلى باب من أبواب الجنة، فوجدوا عندها شجرة يخرج من تحت ساقها عينان، فعمدوا إلى إحداهما فتطهروا منها، فجرت عليهم نضرة

İbn Ebî Hâtim'in [şu] sözü: Bize babam anlattı, bize Ebû Gassân Mâlik b. İsmâîl anlattı, bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o Âsım b. Damre'den, o da Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tan rivayet etti; Yüce Allah'ın: { وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا } “Rablerine karşı gelmekten sakınanlar ise grup grup cennete sevk edilirler” kavli hakkında şöyle dedi: Cennet kapılarından bir kapıya varıncaya kadar sevk edildiler. Orada, gövdesinin altından iki pınar fışkıran bir ağaç buldular. Onlardan birine yönelip onunla temizlendiler; üzerlerine [nimetin] tazeliği ve

النعيم، فلم تُغَير أبشارهم بعدها أبدا، ولم تُشْعَث أشعارهم أبدا بعدها، كأنما دهنوا بالدهان، ثم عمدوا إلى الأخرى كأنما أمروا بها، فشربوا منها، فأذهبت ما كان في بطونهم من أذى أو قذى، وتلقتهم الملائكة على أبواب الجنة: (سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ). ويلقى كل غلمان صاحبهم يطيفُون به، فعل الولدان بالحميم جاء من الغيبة: أَبْشِر، قد أعَد الله لك من الكرامة كذا وكذا، قد أعد الله لك من الكرامة كذا وكذا. وقال: وينطلق غلام من غلمانه إلى أزواجه من الحور العين، فيقول: هذا فلان -باسمه في الدنيا-فيقلن: أنت رأيته؟ فيقول: نعم. فيستخفهن الفرح حتى تخرج إلى أَسكُفَّة الباب. قال: فيجيء فإذا هو بنمارق مصفوفة، وأكواب موضوعة، وزرابي مبثوثة. قال: ثم ينظر إلى تأسيس بنيانه ، فإذا هو قد أسس على جندل اللؤلؤ، بين أحمر وأخضر وأصفر [وأبيض] ، ومن كل لون. ثم يرفع طرفه إلى سقفه، فلولا أن الله قدره له، لألمَّ أن يذهب ببصره، إنه لمثل البرق. ثم ينظر إلى أزواجه من الحور العين، ثم يتكئ على أريكة من أرائكه، ثم يقول: {الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ} [الأعراف: ٤٣] الآية .

nimetin parlaklığı ve tazeliği geldi; bundan sonra tenleri asla değişmedi ve saçları bir daha asla dağılmadı, sanki yağlanmış gibi oldular. Sonra sanki emrolunmuşlar gibi diğerine yönelip ondan içtiler; bu da karınlarındaki eziyet ve pislik namına ne varsa giderdi. Melekler onları cennet kapılarında : { سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ } “Selam sizlere, tertemiz geldiniz! Artık ebedî kalmak üzere girin buraya” diyerek karşıladı. Her birinin hizmetçileri, gurbetten gelen yakın dostunu karşılayan çocukların davranışı gibi etrafında dönerek efendilerini karşılar [ve]: 'Müjdeler olsun, Allah senin için şu şu ikramları hazırladı, Allah senin için şu şu ikramları hazırladı' derler. Dedi ki: Hizmetçilerinden bir hizmetçi, onun hûrî-i în olan eşlerine gidip: 'İşte bu falandır -dünyadaki ismiyle-' der. Onlar: 'Sen onu gördün mü?' derler. O da: 'Evet' der. Sevinçten öyle heyecanlanırlar ki kapının eşiğine kadar çıkarlar. Dedi ki: [O kişi] gelir; bir de bakar ki dizilmiş yastıklar, konulmuş kadehler ve serilmiş halılar vardır. Dedi ki: Sonra binasının temeline bakar ; bir de görür ki kırmızı, yeşil, sarı [ve beyaz] ve her renkten inci kayalar üzerine kurulmuştur. Sonra gözünü tavanına kaldırır; eğer Allah takdir etmemiş olsaydı, şimşek gibi parıldadığından neredeyse gözünü alacaktı. Sonra hûrî-i în olan eşlerine bakar, sonra tahtlarından bir tahta yaslanır ve ardından şöyle der: { الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ } “Bizi buna hidayet eden Allah'a hamdolsun. Eğer Allah bizi hidayete erdirmeseydi biz kendiliğimizden doğru yolu bulamazdık...” [A'râf: 43] ayetinin sonuna kadar ."

ثم قال: حدثنا، أبي حدثنا أبو غسان مالك بن إسماعيل النّهْدِي، حدثنا مسلمة بن جعفر البجلي قال: سمعت أبا معاذ البصري يقول: إن عليا، ﵁، كان ذات يوم عند رسول الله ﷺ، فقال النبي ﷺ: "والذي نفسي، بيده إنهم إذا خرجوا من قبورهم يُسْتَقبلون -أو: يُؤْتون-بنوق لها أجنحة، وعليها رحال الذهب، شراك نعالهم نور يتلألأ كل خطوة منها مد البصر، فينتهون إلى شجرة ينبع من أصلها عينان، فيشربون من إحداهما فيُغْسَل ما في بطونهم من دنس، ويغتسلون من الأخرى، فلا تشعث أبشارهم ولا أشعارهم بعدها أبدا، وتجري عليهم نضرة النعيم، فينتهون -أو: فيأتون-باب الجنة، فإذا حلقة من ياقوتة حمراء على صفائح الذهب، فيضربون بالحلقة على الصفيحة، فيسمع لها طنين يا علي، فيبلغ كل حوراء أن زوجها قد أقبل، فتبعث قَيّمها فيفتح له، فإذا رآه خَرّ له -قال مسلمة: أراه قال: ساجدًا -فيقول: ارفع رأسك، فإنما أنا قَيمك، وُكِّلْتُ بأمرك. فيتبعه ويقفو أثره، فتستخف الحوراء العجلة، فتخرج من خيام الدر والياقوت حتى تعتنقه، ثم تقول: أنت حبي، وأنا حبك، وأنا الخالدة التي لا أموت، وأنا الناعمة التي لا أبأس، وأنا الراضية التي لا أسخط، وأنا المقيمة التي لا أظعن". فيدخل بيتًا من أسّه إلى سقفه مائة ألف ذراع، بناؤه على جندل اللؤلؤ، طرائق أصفر وأخضر وأحمر، ليس فيها طريقة تشاكل صاحبتها، في البيت سبعون سريرا، على كل سرير سبعون حَشْيَة، على كل حشية سبعون زوجة، على كل زوجة سبعون حلة، يرى مُخّ ساقها من باطن الحُلَل، يقضي جماعها في مقدار ليلة من لياليكم هذه. الأنهار

Sonra şöyle dedi: Bize babam anlattı, bize Ebû Gassân Mâlik b. İsmâîl en-Nehdî anlattı, bize Mesleme b. Ca‘fer el-Becelî anlatıp dedi ki: Ebû Muâz el-Basrî'yi şöyle derken işittim: Bir gün Ali radıyallâhu anh, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanındaydı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Nefsim elinde olana yemin ederim ki, onlar kabirlerinden çıktıklarında kanatları olan ve üzerlerinde altından semerler bulunan develerle karşılanırlar -veya kendilerine bu develer getirilir-. [Develerin] nallarının bağı parıldayan bir nurdur ve her adımı gözün görebildiği son noktadır. Derken kökünden iki pınar fışkıran bir ağaca varırlar; birinden içerler, böylece karınlarındaki bütün kir yıkanıp temizlenir; diğerinden de yıkanırlar, böylece bundan sonra tenleri asla değişmez ve saçları bir daha asla dağılmaz; üzerlerinde nimetin tazeliği ve parlaklığı parıldar. Sonra cennetin kapısına varırlar -veya gelirler-. Bir de bakarlar ki altın levhalar üzerinde kırmızı yakuttan bir halka vardır. Halkayı levhaya vururlar. Ey Ali! Halkanın öyle bir çınlaması işitilir ki, her huriye kocasının geldiği bildirilir. Huri hizmetçisini gönderir, o da kapıyı açar. [Hizmetçi] onu görünce -Mesleme dedi ki: Sanırım 'secde ederek' dedi- yere kapanır. Bunun üzerine o: "Başını kaldır, ben sadece senin hizmetçin ve işlerini görmekle görevlendirilen kimseyim" der. [Cennetlik] onu takip eder ve izince gider. Huri aceleden yerinde duramaz ve inci ile yakuttan çadırlardan çıkarak ona sarılır, sonra şöyle der: "Sen benim sevgilimsin, ben de senin sevgilinim; ben asla ölmeyecek ebedîyim, ben hiçbir zaman sıkıntı görmeyecek refah içindeyim, ben asla kızmayacak hoşnudum ve ben hiçbir zaman göçüp gitmeyecek yerleşik olanım." Sonra temelinden tavanına kadar yüz bin zira olan bir köşke girer; binası inci kayalar üzerine sarı, yeşil ve kırmızı katlar halindedir; içindeki hiçbir kat diğerine benzemez. Köşkte yetmiş taht, her tahtın üzerinde yetmiş döşek, her döşekte yetmiş eş ve her eşin üzerinde yetmiş elbise vardır. Elbiselerin altından bacağının iliği görünür. Onunla beraberliğini şu gecelerinizden bir gece miktarında tamamlar. Irmaklar

من تحتهم تَطّرد، أنهار من ماء غير آسن -قال: صاف، لا كدر فيه-وأنهار من لبن لم يتغير طعمه -قال: لم يخرج من ضروع الماشية-وأنهار من خمر لذة للشاربين -قال: لم تعصرها الرجال بأقدامهم -وأنهار من عسل مصفى-قال: لم يخرج من بطون النحل. يستجني الثمار، فإن شاء قائما، وإن شاء قاعدا، وإن شاء متكئا -ثم تلا {وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلا} [الإنسان: ١٤]-فيشتهي الطعام فيأتيه طير أبيض-قال: وربما قال: أخضر. قال: -فترفع أجنحتها، فيأكل من جنوبها، أي الألوان شاء، ثم يطير فيذهب ، فيدخل الملك فيقول: سلام عليكم، تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملون. ولو أن شعرة من شعر الحوراء وقعت لأهل الأرض، لأضاءت الشمس معها سوادًا في نور".

altlarından akıp durur. Bozulmamış sudan ırmaklar -dedi ki: Berraktır, içinde hiçbir bulanıklık yoktur-, tadı değişmemiş sütten ırmaklar -dedi ki: Hayvan memelerinden çıkmamıştır-, içenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar -dedi ki: İnsanlar onu ayaklarıyla sıkmamıştır- ve süzme baldan ırmaklar -dedi ki: Arıların karınlarından çıkmamıştır-. Meyveleri toplar; dilerse ayakta, dilerse oturarak, dilerse yaslanmış olarak. -Sonra şu ayeti okudu: { وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلا } “(Cennet ağaçlarının) gölgeleri üzerlerine sarkmış ve meyveleri devşirilmesi kolaylaştırıldıkça kolaylaştırılmıştır.” [İnsân: 14]- Canı yemek çeker de ona beyaz -bazen de yeşil dedi- bir kuş gelir. Dedi ki: Kanatlarını kaldırır, o da yan taraflarından dilediği renkte/türde yer; sonra kuş uçar gider . Melek girip şöyle der: 'Selam sizlere! Yapmakta olduklarınıza karşılık size miras bırakılan cennet işte budur.' Eğer hurinin saçlarından bir tel yeryüzü ehline düşecek olsaydı, nur içindeki siyahlık gibi güneş onunla birlikte parıldardı."

هذا حديث غريب، وكأنه مرسل، والله أعلم.

Bu garib bir hadistir ve mürsel gibidir. Doğrusunu en iyi Allah bilir.

{وَتَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٧٥)}

{ وَتَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٧٥) } “Melekleri de Arş'ın etrafını kuşatmış, Rablerini hamd ile tesbih ederken görürsün. Artık aralarında adaletle hükmolunmuş ve 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' denilmiştir. (75)”

لما ذكر تعالى حكمه في أهل الجنة والنار، وأنه نزل كُلا في المحل الذي يليق به ويصلح له وهو العادل في ذلك الذي لا يجور -أخبر عن ملائكته أنهم محدقون من حول عرشه المجيد، يسبحون بحمد ربهم، ويمجدونه ويعظمونه ويقدسونه وينزهونه عن النقائص والجور، وقد فصل القضية، وقضى الأمر، وحكم بالعدل؛ ولهذا قال: (وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ) أي: بين الخلائق (بِالْحَقِّ)

Yüce Allah cennet ve cehennem ehli hakkındaki hükmünü ve her birini kendisine layık ve uygun olan yere indirdiğini, bunda asla zulmetmeyen adil olduğunu zikredince; meleklerinin şanlı Arş'ının etrafını kuşattıklarını, Rablerini hamd ile tesbih ettiklerini, O'nu yüceltip ululadıklarını, takdis edip noksanlıklardan ve zulümden tenzih ettiklerini haber verdi. O, davayı karara bağlamış, işi bitirmiş ve adaletle hükmetmiştir; bundan dolayı: { وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ } yani yaratılmışlar arasında { بِالْحَقِّ } “adaletle hükmolunmuştur” buyurmuştur.

ثم قال: (وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) أي: ونطق الكون أجمعه -ناطقه وبهيمه-لله رب العالمين، بالحمد في حكمه وعدله؛ ولهذا لم يسند القول إلى قائل بل أطلقه، فدل على أن جميع المخلوقات شَهِدَت له بالحمد.

Sonra: { وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } “ve 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' denilmiştir” buyurdu; yani bütün kâinat -konuşanı da dilsizi de- hükmündeki adaleti sebebiyle Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamd ile dile geldi. Bundan dolayı sözü belirli bir söyleyene nisbet etmeyip mutlak bıraktı; bu da bütün yaratılmışların O'na hamd ile şahitlik ettiğini gösterdi.

قال قتادة: افتتح الخلق بالحمد في قوله: {الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ} [الأنعام: ١] واختتم بالحمد في قوله: (وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ)

Katâde şöyle demiştir: Yaratılış { الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ } “Gökleri ve yeri yaratan... Allah'a hamdolsun” [En'âm: 1] buyruğunda hamd ile başlatılmış ve { وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } “Aralarında adaletle hükmolunmuş ve 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' denilmiştir” buyruğunda da hamd ile sona erdirilmiştir.

آخر تفسير سورة الزمر ولله الحمد [أولا وآخرًا ظاهرًا وباطنًا]

Zümer Sûresi tefsirinin sonu. Hamd Allah'adır [evvelinde ve âhirinde, zâhirinde ve bâtınında].