وقد روى ابن إسحاق أيضا، عن ابن أبي نَجِيح، عن عطاء، عن ابن عباس في هذه الآية بنحو مما تقدم.
İbn İshâk da İbn Ebî Necîh'ten, [o] Atâ'dan, [o da] İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında yukarıda geçenin benzerini rivayet etmiştir.
وقال أبو جعفر بن جرير: حدثنا ابن وَكِيع، حدثنا ابن إدريس [عن ابن إسحاق] عن ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد، عن ابن عباس قال: قال العباس: في نزلت: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأرْضِ) فأخبرت النبيَّ ﷺ بإسلامي، وسألته أن يحاسبني بالعشرين الأوقية التي أخذ مني، فأبى، فأبدلني الله بها عشرين عبدا، كلهم تاجر، مالي في يده.
Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki: Bize İbn Vekî' anlattı, bize İbn İdrîs [İbn İshâk'tan] , [o] İbn Ebî Necîh'ten, [o] Mücâhid'den, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Abbâs şöyle dedi: "(مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأرْضِ) ayeti benim hakkımda indi. Bunun üzerine Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) Müslüman olduğumu haber verdim ve benden aldığı yirmi ukıyyeyi [fidyeme] mahsup etmesini istedim, fakat o kabul etmedi. Bunun karşılığında Allah bana hepsi de tüccar olan ve malımı işleten yirmi köle verdi."
وقال ابن إسحاق أيضا: حدثني الكلبي، عن أبي صالح، عن ابن عباس، عن جابر بن عبد الله ابن رئاب قال: كان العباس بن عبد المطلب يقول: فيَّ نزلت -والله -حين ذكرت لرسول الله ﷺ إسلامي -ثم ذكر نحو الحديث الذي قبله.
İbn İshâk yine dedi ki: Bana el-Kelbî, Ebû Sâlih'ten, [o] İbn Abbâs'tan, [o da] Câbir b. Abdillâh b. Riâb'dan anlattı; dedi ki: Abbâs b. Abdilmuttalib şöyle derdi: "Vallahi Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) İslâm'ımı söylediğim vakit [bu ayet] benim hakkımda indi." -Sonra bir önceki hadisin benzerini zikretti.-
وقال ابن جُريج، عن عطاء الخراساني، عن ابن عباس: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى) عباس وأصحابه. قال: قالوا للنبي ﷺ: آمنا بما جئت به، ونشهد أنك رسول الله، لننصحن لك على قومنا. فأنزل الله: (إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ) إيمانا وتصديقا، يخلف لكم خيرا مما أخذ منكم (وَيَغْفِرْ لَكُمْ) الشرك الذي كنتم عليه. قال: فكان العباس يقول: ما أحب أن هذه الآية لم تنزل فينا، وأن لي الدنيا، لقد قال: (يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ) فقد أعطاني خيرا مما أخذ مني مائة ضعف، وقال: (وَيَغْفِرْ لَكُمْ) وأرجو أن يكون غُفر لي.
İbn Cüreyc, Atâ el-Horasânî'den, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى) [ayeti] Abbâs ve arkadaşları [hakkında indi]. Dedi ki: Onlar Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem): 'Getirdiğin şeylere iman ettik ve senin Allah'ın Resûlü olduğuna şehadet ediyoruz. Kavmimize karşı mutlaka senin lehine samimi davranacağız' dediler. Bunun üzerine Allah: (إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ) yani 'İman ve tasdik [bulursa], sizden alınandan daha hayırlısını size bedel olarak verir' [ve] (وَيَغْفِرْ لَكُمْ) yani 'İçinde bulunduğunuz şirki bağışlar' [ayetlerini] indirdi. [Râvi] dedi ki: Abbâs şöyle derdi: 'Bu ayetin hakkımızda inmemiş olmasını ve karşılığında bütün dünyanın benim olmasını asla istemezdim. Nitekim [Allah]: (يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ) buyurdu ve bana benden alınanın yüz katı daha hayırlısını verdi; (وَيَغْفِرْ لَكُمْ) buyurdu, benim de bağışlanmış olduğumu ümit etmekteyim.'
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في هذه الآية: كان العباس أسر يوم بدر، فافتدى نفسه بأربعين أوقية من ذهب، فقال العباس حين قرئت هذه الآية: لقد أعطانا الله، ﷿، خَصلتين، ما أحب أن لي بهما الدنيا: إني أسرت يوم بدر فَفَدَيت نفسي بأربعين أوقية. فآتاني أربعين عبدا، وأنا أرجو المغفرة التي وعدنا الله، جل ثناؤه.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: Abbâs, Bedir günü esir düşmüştü ve kırk ukıyye altın karşılığında fidyesini vererek kendini kurtardı. Bu ayet okunduğu zaman Abbâs şöyle dedi: 'Şüphesiz Allah (celle ve alâ) bize öyle iki haslet verdi ki, onlara bedel bütün dünyanın benim olmasını istemezdim: Bedir günü esir edildim ve kırk ukıyye vererek kendimi kurtardım. [Allah da] bana kırk köle verdi. Şanı yüce olan Allah'ın bize vadettiği mağfireti de ümit etmekteyim.'
وقال قتادة في تفسير هذه الآية: ذُكر لنا أن رسول الله ﷺ لما قدم عليه مال البحرين ثمانون ألفا، وقد توضأ لصلاة الظهر، فما أعطى يومئذ ساكتًا ولا حرم سائلا وما صلى يومئذ حتى فرقه، فأمر العباس أن يأخذ منه ويحتثي، فأخذ. قال: فكان العباس يقول: هذا خير مما أخذ منا، وأرجو المغفرة.
Katâde bu ayetin tefsirinde şöyle dedi: Bize anlatıldığına göre Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bahreyn'den seksen bin [dirhemlik] bir mal geldi. Kendisi öğle namazı için abdest almıştı; o gün ne susan bir kimseye verdi ne de isteyen bir kimseyi mahrum bıraktı ve o malı dağıtıncaya kadar namazı kılmadı. Abbâs'a da ondan almasını ve avuçlamasını emretti, o da aldı. [Râvi] dedi ki: Abbâs: 'Bu, bizden alınandan daha hayırlıdır; mağfireti de ummaktayım' derdi.
وقال يعقوب بن سفيان: حدثنا عمرو بن عاصم، حدثنا سليمان بن المغيرة، عن حميد بن هلال قال: بعث ابن الحضرمي إلى رسول الله ﷺ من البحرين ثمانين ألفا، ما أتاه مال أكثر منه لا قَبلُ ولا بَعدُ. قال: فنثرت على حصير ونودي بالصلاة. قال: وجاء رسول الله ﷺ، فمثل قائما على المال،
Ya'kûb b. Süfyân dedi ki: Bize Amr b. Âsım anlattı, bize Süleymân b. el-Mugîre, Humeyd b. Hilâl'den anlattı; [Humeyd] dedi ki: İbnü'l-Hadramî, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bahreyn'den seksen bin [dirhem] gönderdi. Ne ondan önce ne de ondan sonra kendisine bundan daha fazla bir mal gelmemişti. Dedi ki: [Mal] bir hasırın üzerine saçıldı ve namaz için ezan okundu. Dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) geldi ve malın başında ayakta durdu,
وجاء أهل المسجد فما كان يومئذ عددٌ ولا وزنٌ، ما كان إلا قَبْضًا، [قال] وجاء العباس بن عبد المطلب يحثى في خَميصة عليه، وذهب يقوم فلم يستطع، قال: فرفع رأسه إلى رسول الله ﷺ فقال: يا رسول الله، ارفع علي. قال: فتبسم رسول الله ﷺ حتى خرج ضاحكه -أو: نابه -وقال له: "أعدْ من المال طائفة، وقم بما تطيق". قال: ففعل، وجعل العباس يقول -وهو منطلق -: أما إحدى اللتين وعدنا الله فقد أنجزنا، وما ندري ما يصنع في الأخرى: (يَا أَيُّهَا النَّبِيّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى) الآية، ثم قال: هذا خير مما أخذ منا، ولا أدري ما يصنع الله في الأخرى فما زال رسول الله ﷺ مائلا على ذلك المال، حتى ما بقي منه درهم، وما بعث إلى أهله بدرهم، ثم أتى الصلاة فصلى
Mescid halkı da geldi; o gün [malda] sayma veya tartma yoktu, sadece avuç avuç alınıyordu. [Râvi] dedi ki : Abbâs b. Abdilmuttalib geldi ve üzerindeki elbisenin (hamîsa) içine avuç avuç doldurmaya başladı. Kalkmaya yeltendi fakat kalkamadı. Dedi ki: Başını Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) doğru kaldırıp: 'Ey Allah'ın Resûlü, [şunu] üzerime kaldırıver' dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) azı dişleri -veya köpek dişleri- görününceye kadar tebessüm etti ve ona: 'Maldan bir miktarını geri boşalt ve güç yetirebileceğin kadarını yüklenip kalk' buyurdu. O da öyle yaptı. Abbâs ayrılıp giderken şöyle diyordu: 'Allah'ın bize vadettiği iki şeyden birini muhakkak ki yerine getirdi, diğerinde ne yapacağını ise bilmiyoruz: (يَا أَيُّهَا النَّبِيّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى) ayetidir.' Sonra dedi ki: 'Bu, bizden alınandan daha hayırlıdır; Allah'ın diğeri hakkında ne yapacağını ise bilmiyorum.' Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) o malın üzerinde -içinden tek bir dirhem dahi kalmayıncaya ve ailesine tek bir dirhem dahi göndermeyinceye kadar- durmaya devam etti, sonra namaza gelip namazı kıldırdı .
حديث آخر في ذلك: قال الحافظ أبو بكر البيهقي: أنبأنا أبو عبد الله الحافظ، أخبرني أبو الطيب محمد بن محمد بن عبد الله السعيدي، حدثنا مَحْمَش بن عصام، حدثنا حفص بن عبد الله، حدثنا إبراهيم بن طَهْمَان، عن عبد العزيز بن صهيب، عن أنس بن مالك قال: أتي رسول الله ﷺ بمال من البحرين، فقال: "انثروه في المسجد".
Bu hususta başka bir hadis: Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakî dedi ki: Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız bildirdi, bana Ebü't-Tayyib Muhammed b. Muhammed b. Abdillâh es-Sa'îdî haber verdi, bize Mahmeş b. Isâm anlattı, bize Hafs b. Abdillâh anlattı, bize İbrâhîm b. Tahmân, Abdülazîz b. Suheyb'den, [o da] Enes b. Mâlik'ten anlattı; dedi ki: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bahreyn'den bir mal getirildi. 'Onu mescide dökün' buyurdu.
قال: وكان أكثر مال أتى به رسول الله ﷺ، فخرج إلى الصلاة ولم يلتفت إليه، فلما قضى الصلاة جاء فجلس إليه. فما كان يرى أحدا إلا أعطاه، إذ جاء العباس فقال: يا رسول الله، أعطني فإني فاديت نفسي، وفاديت عَقيلا. فقال له رسول الله ﷺ: "خذ". فحثا في ثوبه، ثم ذهب يُقِلُّه فلم يستطع، فقال: مُرْ بعضهم يرفعه إليَّ. قال: "لا". قال: فارفعه أنت عليَّ. قال: "لا" فنثر منه ثم احتمله على كاهله، ثم انطلق، فما زال رسول الله ﷺ يتبعه بصره حتى خَفِيَ عنه، عَجَبًا من حِرْصه، فما قام رسول الله ﷺ وثَمَّ منها درهم
Dedi ki: Bu, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) getirilen en çok maldı. [Resûlullah] namaza çıktı ve mala dönüp bakmadı. Namazı bitirince gelip onun yanına oturdu. Gördüğü herkese mutlaka veriyordu. O sırada Abbâs gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü, bana da ver; çünkü ben hem kendimin hem de Akîl'in fidyesini verdim' dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ona: 'Al' buyurdu. O da elbisesinin içine avuç avuç doldurdu, sonra onu kaldırmaya çalıştı fakat güç yetiremedi. 'Onlardan birine emret de onu benim üzerime kaldırsın' dedi. [Resûlullah]: 'Hayır' buyurdu. [Abbâs]: 'Öyleyse sen üzerime kaldırıver' dedi. [Resûlullah]: 'Hayır' buyurdu. Bunun üzerine [Abbâs] ondan bir kısmını döktü, sonra omzuna yüklenip gitti. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), onun bu hırsına şaşarak gözden kayboluncaya kadar arkasından bakmaya devam etti. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) oradan kalktığında [o maldan] geriye tek bir dirhem bile kalmamıştı .
وقد رواه البخاري في مواضع من صحيحه تعليقا بصيغة الجزم، يقول: "وقال إبراهيم بن طهمان" ويسوقه، وفي بعض السياقات أتم من هذا
Buhârî bunu Sahîh'inin muhtelif yerlerinde kesinlik (cezm) sîgasıyla muallak olarak: 'İbrâhîm b. Tahmân dedi ki...' diyerek sevk etmiş ve nakletmiştir; bazı rivayetlerde bundan daha tamdır .
وقوله: (وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ) أي: فيما أظهروا لك من الأقوال، (فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ) أي: من قبل بدر بالكفر به، (فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ) أي: بالإسار يوم بدر، (وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) أي: عليم بما يفعله، حكيم فيه.
Âyetteki: (وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ) "Eğer sana hıyanet etmek isterlerse" yani sana açıkladıkları sözlerde [hıyanet etmek isterlerse], (فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ) "şüphesiz daha önce de Allah'a hıyanet etmişlerdi" yani Bedir'den önce O'nu inkâr ederek [hıyanet etmişlerdi], (فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ) "bunun üzerine [Allah] onlara karşı [sana] imkân verdi" yani Bedir günü esir edilmelerini sağlayarak imkân verdi, (وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) "Allah her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir" yani O, yaptığını çok iyi bilen ve onda hikmet sahibi olandır.
قال قتادة: نزلت في عبد الله بن سعد بن أبي سَرْح الكاتب حين ارتد، ولحق بالمشركين.
Katâde şöyle demiştir: [Bu ayet], dinden dönüp müşriklere katıldığı vakit kâtip Abdullah b. Sa‘d b. Ebî Serh hakkında inmiştir.
وقال ابن جُرَيْج، عن عطاء الخراساني، عن ابن عباس: نزلت في عباس وأصحابه، حين قالوا: لننصحن لك على قومنا.
İbn Cüreyc, Atâ el-Horasânî'den, [o da] İbn Abbâs'tan nakletti: 'Kavmimize karşı mutlaka senin lehine samimi davranacağız' dedikleri zaman Abbâs ve arkadaşları hakkında inmiştir.
وفسرها السُّدِّيّ على العموم، وهو أشمل وأظهر، والله أعلم.
es-Süddî ise bunu genel anlamda tefsir etmiştir ki, bu daha kapsamlı ve daha açıktır; en doğrusunu Allah bilir.
{إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢)}
{إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢)} “İman edip hicret edenler, Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler ile [onları] barındıran ve yardım edenler var ya, işte onlar birbirlerinin velileridirler. İman edip de hicret etmeyenlere gelince, hicret edinceye kadar onların velayetinden size hiçbir şey yoktur. Eğer din hususunda sizden yardım isterlerse, aranızda antlaşma bulunan bir topluluk aleyhine olmamak şartıyla, yardım etmek üzerinize borçtur. Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”
ذكر تعالى أصناف المؤمنين، وقسمهم إلى مهاجرين، خرجوا من ديارهم وأموالهم، وجاؤوا لنصر الله ورسوله، وإقامة دينه، وبذلوا أموالهم وأنفسهم في ذلك. وإلى أنصار، وهم: المسلمون من أهل المدينة إذ ذاك، آووا إخوانهم المهاجرين في منازلهم، وواسوهم في أموالهم، ونصروا الله ورسوله بالقتال معهم، فهؤلاء بعضهم أولى ببعض أي: كل منهم أحق بالآخر من كل أحد؛ ولهذا آخى رسول الله ﷺ بين المهاجرين والأنصار، كل اثنين أخَوَان، فكانوا يتوارثون بذلك إرثًا مقدمًا على القرابة، حتى نسخ الله تعالى ذلك بالمواريث، ثبت ذلك في صحيح البخاري، عن ابن عباس ورواه العَوْفي، وعلي بن أبي طلحة، عنه وقال مجاهد، وعكرمة، والحسن، وقتادة، وغيرهم.
Allah Teâlâ müminlerin sınıflarını zikredip onları [şöyle] kısımlara ayırdı: Yurtlarından ve mallarından çıkıp Allah'a ve Resûlü'ne yardım etmek, O'nun dinini ayakta tutmak için gelen ve bu uğurda mallarını ve canlarını feda eden muhacirler; ve o vakit Medine halkından olan, muhacir kardeşlerini evlerinde barındıran, onlara mallarıyla destek veren ve onlarla birlikte savaşarak Allah'a ve Resûlü'ne yardım eden ensâr. İşte bunlar birbirlerinin velileridirler ; yani her biri diğerine herkesten daha lâyıktır. Bu sebepledir ki Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Muhacirler ile Ensâr arasında, her iki kişiyi kardeş kılarak kardeşlik bağı tesis etmiştir. Allah Teâlâ miras ayetleriyle bunu neshedinceye kadar, akrabalıktan önce bu [kardeşlik] vesilesiyle birbirlerine mirasçı oluyorlardı. Bu husus Sahîh-i Buhârî'de İbn Abbâs'tan sabit olmuştur . el-Avfî ve Ali b. Ebî Talha da ondan bunu rivayet etmiştir . Mücâhid, İkrime, el-Hasan, Katâde ve başkaları da böyle demiştir .
قال الإمام أحمد: حدثنا وَكِيع، عن شريك، عن عاصم، عن أبي وائل، عن جَرير -هو ابن عبد الله البجلي ﵁ -قال: قال رسول الله ﷺ: "المهاجرون والأنصار أولياء بعضهم لبعض، والطلقاء من قريش والعتقاء من ثقيف بعضهم أولياء بعض إلى يوم القيامة" تفرد به أحمد
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Vekî', Şerîk'ten, [o] Âsım'dan, [o] Ebû Vâil'den, [o da] Cerîr'den -ki o İbn Abdillâh el-Becelî'dir (radıyallâhu anh)- anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Muhacirler ve Ensâr birbirlerinin velileridirler; Kureyş'in tülakâsı (Mekke fethinde serbest bırakılanları) ile Sakîf'in utekâsı (serbest bırakılan köleleri) de kıyamet gününe kadar birbirlerinin velileridirler." Bunu yalnızca Ahmed rivayet etmiştir .
وقال الحافظ أبو يعلى: حدثنا شيبان حدثنا عِكْرِمة -يعني ابن إبراهيم الأزدي -حدثنا عاصم، عن شَقِيق، عن ابن مسعود قال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "المهاجرون والأنصار، والطلقاء من قريش والعتقاء من ثقيف، بعضهم أولياء بعض في الدنيا والآخرة". هكذا رواه في مسند عبد الله بن مسعود
Hâfız Ebû Ya'lâ dedi ki: Bize Şeybân anlattı, bize İkrime -yani İbn İbrâhîm el-Ezdî- anlattı, bize Âsım, Şakîk'ten, [o da] İbn Mes'ûd'dan anlattı; dedi ki: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: «Muhacirler ve Ensâr, Kureyş'in tülakâsı (Mekke fethinde serbest bırakılanları) ile Sakîf'in utekâsı (âzatlıları), dünyada ve ahirette birbirlerinin velileridirler.» Bunu Abdullah b. Mes'ûd'un müsnedinde bu şekilde rivayet etmiştir.
وقد أثنى الله ورسوله على المهاجرين والأنصار في غير ما آية في كتابه، فقال: {وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ} الآية [التوبة: ١٠٠]، وقال: {لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ} الآية. [التوبة: ١١٧]، وقال تعالى: {لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ * وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ} الآية [الحشر: ٨، ٩].
Allah ve Resûlü, Kitabı'ndaki birçok ayette Muhacirleri ve Ensâr'ı övmüştür; nitekim şöyle buyurmuştur: {وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ} “[İslâm'a girmede] ilk öne geçen Muhacirler ve Ensâr ile onlara güzellikle tâbi olanlar var ya, Allah onlardan razı olmuştur; onlar da O'ndan razı olmuşlardır. [Allah] onlar için altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır...” [Tevbe: 100], ve şöyle buyurmuştur: {لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ} “Andolsun ki Allah, Peygamber'in, o güçlük anında ona uyan Muhacirlerin ve Ensâr'ın tevbelerini kabul etti...” [Tevbe: 117]. Allah Teâlâ yine şöyle buyurmuştur: {لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ * وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ} “[Bu mallar] yurtlarından ve mallarından çıkarılmış olan, Allah'tan bir lütuf ve rıza arayan, Allah'a ve Resûlü'ne yardım eden fakir muhacirler içindir. İşte doğru olanlar onların ta kendileridir. Onlardan önce o yurda [Medine'ye] yerleşen ve imanı [gönüllerine] sindirenler ise kendilerine hicret edenleri severler; onlara verilenlerden dolayı göğüslerinde bir ihtiyaç [kıskançlık] duymazlar ve kendileri zaruret içinde olsalar bile onları öz canlarına tercih ederler...” [Haşr: 8-9].
وأحسن ما قيل في قوله: (وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا) أي: لا يحسدونهم على فضل ما أعطاهم الله على هجرتهم، فإن ظاهر الآيات تقديم المهاجرين على الأنصار، وهذا أمر مجمع عليه بين العلماء، لا يختلفون في ذلك، ولهذا قال الإمام أبو بكر أحمد بن عمرو بن عبد الخالق البزار في مسنده: حدثنا محمد بن مَعْمَر، حدثنا مسلم بن إبراهيم، حدثنا حماد بن سلمة، عن علي بن زيد، عن سعيد بن المسيب، عن حذيفة قال: خَيَّرني رسولُ الله ﷺ بين الهجرة والنصرة، فاخترت الهجرة
(وَلا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا) buyruğu hakkında söylenenlerin en güzeli şudur: Yani hicretleri sebebiyle Allah'ın onlara verdiği üstünlükten dolayı onları kıskanmazlar. Zira ayetlerin zahiri Muhacirlerin Ensâr'a takdim edildiğini göstermektedir. Bu husus âlimler arasında icmâ edilmiş bir konudur, onda ihtilaf etmezler. Nitekim İmâm Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâlik el-Bezzâr Müsned'inde şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ma'mer anlattı, bize Müslim b. İbrâhîm anlattı, bize Hammâd b. Seleme, Ali b. Zeyd'den, [o] Saîd b. el-Müseyyeb'den, [o da] Huzeyfe'den anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) beni hicret ile nüsret (yardım etme/Ensâr olma) arasında serbest bıraktı, ben de hicreti seçtim .
ثم قال: لا نعرفه إلا من هذا الوجه.
Sonra [el-Bezzâr]: 'Biz bunu yalnızca bu vecihten bilmekteyiz' dedi.
وقوله: (وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ) [قرأ حمزة: "ولايتهم" بالكسر، والباقون بالفتح، وهما واحد كالدِّلالة والدَّلالة] (مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا) هذا هو الصنف الثالث من المؤمنين، وهم الذين آمنوا ولم يهاجروا، بل أقاموا في بَوَاديهم، فهؤلاء ليس لهم في المغانم نصيب، ولا في خُمسها إلا ما حضروا فيه القتال، كما قال الإمام أحمد:
Âyetteki: (وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ) [Hamza 'velâyetihim' kelimesini kesre ile 'vilâyetihim' şeklinde okumuştur; diğerleri ise fetha ile okumuştur. Bu ikisi 'ed-delâle' ve 'ed-dilâle' gibi aynı manadadır] (مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا) buyruğu: Bu, müminlerin üçüncü sınıfıdır. Onlar iman edip hicret etmeyen, aksine kendi çöllerinde/yurtlarında kalan kimselerdir. Bizzat savaşa katılmadıkça bunların ganimetlerde ve onun beşte birinde (humus) hiçbir payları yoktur. Nitekim İmâm Ahmed şöyle demiştir:
حدثنا وَكيع، حدثنا سفيان، عن علقمة بن مَرْثَد، عن سليمان بن بُرَيْدة، عن أبيه: بُرَيْدة بن الحُصَيب الأسلمي، ﵁، قال: كان رسول الله ﷺ إذا بعث أميرا على سرية أو جيش، أوصاه في خاصة نفسه بتقوى الله ومن معه من المسلمين خيرًا، وقال: "اغزوا باسم الله في سبيل الله، قاتلوا من كفر بالله، إذا لقيت عدوك من المشركين فادعهم إلى إحدى ثلاث خصال -أو: خلال -فأيتهن ما أجابوك إليها فاقبل منهم، وكُفَّ عنهم: ادعهم إلى الإسلام، فإن أجابوك فاقبل منهم، وكف عنهم، ثم ادعهم إلى التحول من دارهم إلى دار المهاجرين، وأعلمهم إن فعلوا ذلك أن لهم ما للمهاجرين، وأن عليهم ما على المهاجرين. فإن أبوا واختاروا دارهم فأعلمهم أنهم يكونون كأعراب
Bize Vekî‘ rivayet etti, bize Süfyân, Alkame b. Mersed'den, o Süleymân b. Büreyde'den, o da babası Büreyde b. el-Husayb el-Eslemî'den (radıyallâhu anh) rivayet etti ki o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir seriyyeye yahut bir orduya bir komutan tayin ettiği zaman, özellikle kendi şahsında Allah'a karşı takvalı olmasını ve beraberindeki Müslümanlara hayırla muamele etmesini tavsiye eder ve şöyle buyururdu: «Allah'ın adıyla, Allah yolunda gaza edin! Allah'ı inkâr edenlerle savaşın! Müşriklerden olan düşmanınla karşılaştığın zaman onları üç hasletten -veya: hasletten- birine davet et. Onlardan hangisine sana olumlu cevap verirlerse bunu onlardan kabul et ve onlardan [savaşmaktan] elini çek: Onları İslâm'a davet et; eğer sana olumlu cevap verirlerse bunu onlardan kabul et ve onlardan elini çek. Sonra onları kendi yurtlarından muhacirlerin yurduna hicret etmeye davet et ve onlara bildir ki eğer bunu yaparlarsa muhacirlerin lehine olan [haklar] onların lehine, muhacirlerin aleyhine olan [yükümlülükler de] onların aleyhine olacaktır. Şayet diretir ve kendi yurtlarını tercih ederlerse onlara bildir ki onlar Müslüman bedeviler
المسلمين، يجري عليهم حكم الله الذي يجري على المؤمنين، ولا يكون لهم في الفيء والغنيمة نصيب، إلا أن يجاهدوا مع المسلمين، فإن هم أبوا فادعهم إلى إعطاء الجزية. فإن أجابوا فاقبل منهم وكف عنهم، فإن أبوا فاستعن بالله ثم قاتلهم".
Müslümanlar gibi olacaklardır. Müminler üzerine cereyan eden Allah'ın hükmü onların üzerine de cereyan edecek; Müslümanlarla birlikte cihad etmedikçe fey ve ganimetten kendilerine hiçbir pay olmayacaktır. Şayet bundan da kaçınırlarsa onları cizye vermeye davet et. Olumlu cevap verirlerse bunu onlardan kabul et ve onlardan elini çek. Eğer bundan da kaçınırlarsa Allah'tan yardım iste ve onlarla savaş."
انفرد به مسلم، وعنده زيادات أخر
Bunu sadece Müslim rivayet etmiştir ve onun yanında başka ziyadeler de vardır .
وقوله: (وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) يقول تعالى: وإن استنصروكم هؤلاء الأعراب، الذين لم يهاجروا في قتال ديني، على عدو لهم فانصروهم، فإنه واجب عليكم نصرهم؛ لأنهم إخوانكم في الدين، إلا أن يستنصروكم على قوم من الكفار (بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ) أي: مهادنة إلى مدة، فلا تخفروا ذمتكم، ولا تنقضوا أيمانكم مع الذين عاهدتم. وهذا مروي عن ابن عباس، ﵁.
Âyetteki: (وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) buyruğunda Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Şayet hicret etmemiş olan bu bedevîler dinî bir savaşta düşmanlarına karşı sizden yardım isterlerse, onlara yardım edin; zira dinde kardeşiniz oldukları için onlara yardım etmek üzerinize farzdır. Ancak (بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ) yani aranızda belirli bir süreye kadar barış antlaşması bulunan kâfir bir kavme karşı sizden yardım isterlerse müstesnadır; o takdirde ahdinizi bozmayın ve kendileriyle antlaşma yaptığınız kimselere verdiğiniz yeminlerinizi çiğnemeyin. Bu rivayet İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anh) nakledilmiştir.
{وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ (٧٣)}
{وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ (٧٣)} “Kâfir olanlar da birbirlerinin velileridirler. Eğer bunu yapmazsanız [birbirinize sahip çıkıp kâfirlerle dostluğu kesmezseniz], yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesat [kargaşa] olur.”
لما ذكر تعالى أن المؤمنين بعضُهم أولياء بعض، قطع الموالاة بينهم وبين الكفار، كما قال الحاكم في مستدركه:
Allah Teâlâ müminlerin birbirlerinin velisi olduğunu zikredince, onlarla kâfirler arasındaki dostluk ve miras bağını kesmiştir; nitekim Hâkim Müstedrek'inde şöyle demiştir:
حدثنا محمد بن صالح بن هانئ، حدثنا أبو سعد يحيى بن منصور الهروي، حدثنا محمد بن أبان، حدثنا محمد بن يزيد وسفيان بن حسين، عن الزهري، عن علي بن الحسين، عن عمرو بن عثمان، عن أسامة، عن النبي ﷺ قال: "لا يتوارث أهل ملتين، ولا يرث مسلم كافرًا، ولا كافر مسلما"، ثم قرأ: (وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ) ثم قال الحاكم: صحيح الإسناد ولم يخرجاه
Bize Muhammed b. Sâlih b. Hâni' anlattı, bize Ebû Sa'd Yahyâ b. Mansûr el-Herevî anlattı, bize Muhammed b. Ebân anlattı, bize Muhammed b. Yezîd ve Süfyân b. Hüseyn, ez-Zührî'den, [o] Ali b. el-Hüseyn'den, [o] Amr b. Osmân'dan, [o] Üsâme'den, [o da] Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) anlattı; buyurdu ki: "İki ayrı din mensubu birbirine mirasçı olamaz; Müslüman kâfire, kâfir de Müslümana vâris olamaz." Sonra: (وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ) ayetini okudu. Sonra Hâkim: 'İsnadı sahihtir fakat [Buhârî ve Müslim] bunu tahriç etmemişlerdir' dedi .
قلت: الحديث في الصحيحين من رواية أسامة بن زيد قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يرث المسلم الكافر ولا الكافر المسلم" وفي المسند والسنن، من حديث عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده قال: قال رسول الله ﷺ: "لا يتوارث أهل ملتين شتى" وقال الترمذي: حسن صحيح.
Ben derim ki: Hadis Sahîhayn'da Üsâme b. Zeyd rivayetiyle yer almakta olup şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Müslüman kâfire vâris olamaz, kâfir de Müslümana vâris olamaz" buyurdu . Müsned ve Sünen'de ise Amr b. Şuayb'ın babasından, onun da dedesinden rivayet ettiği hadiste şöyle geçer: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "İki ayrı din mensubu birbirine vâris olamaz" buyurdu . Tirmizî: 'Hasen-sahihtir' demiştir.
وقال أبو جعفر بن جرير: حدثنا محمد، [عن محمد بن ثور] عن معمر، عن الزهري: أن
Ebû Ca'fer b. Cerîr dedi ki: Bize Muhammed anlattı, [Muhammed b. Sevr'den], [o] Ma'mer'den, [o da] ez-Zührî'den [naklettiğine göre]:
رسول الله ﷺ أخذ على رجل دخل في الإسلام فقال: "تقيم الصلاة، وتؤتي الزكاة، وتحج البيت، وتصوم رمضان، وأنك لا ترى نار مشرك إلا وأنت له حرب"
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) İslâm'a giren bir adamdan söz alıp şöyle buyurdu: "Namazı kılacak, zekâtı verecek, Beyt'i haccidecek, Ramazan orucunu tutacaksın ve müşrikle savaş halinde olmadıkça onun ateşini görmeyeceksin [onunla bir arada yaşamayacaksın]" .
وهذا مرسل من هذا الوجه، وقد روي متصلا من وجه آخر، عن رسول الله ﷺ: أنه قال: "أنا بريء من كل مسلم بين ظهراني المشركين"، ثم قال: "لا يتراءى ناراهما"
Bu rivayet bu vecihten mürseldir. Başka bir vecihten ise Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) muttasıl olarak rivayet edilmiştir; o şöyle buyurmuştur: "Ben, müşriklerin arasında ikamet eden her Müslümandan uzağım." Sonra: "Onların ikisinin ateşi birbirini görmemelidir" buyurmuştur .
وقال أبو داود في آخر كتاب الجهاد: حدثنا محمد بن داود بن سفيان، أخبرني يحيى بن حسان، أنبأنا سليمان بن موسى أبو داود، حدثنا جعفر بن سعد بن سَمُرَة بن جُنْدُب [حدثني خبيب بن سليمان، عن أبيه سليمان بن سمرة] عن سمرة بن جندب: أما بعد، قال رسول الله ﷺ: "من جامع المشرك وسكن معه فإنه مثله"
Ebû Dâvûd Kitâbu'l-Cihâd'ın sonunda dedi ki: Bize Muhammed b. Dâvûd b. Süfyân anlattı, bana Yahyâ b. Hassân haber verdi, bize Süleymân b. Mûsâ Ebû Dâvûd bildirdi, bize Ca'fer b. Sa'd b. Semura b. Cündeb anlattı [bana Hubeyb b. Süleymân, babası Süleymân b. Semura'dan] , [o da] Semura b. Cündeb'den anlattı: Emmâ ba'd; Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim bir müşrikle bir araya gelir ve onunla birlikte oturup kalkarsa, şüphesiz o da onun gibidir" .
وقد ذكر الحافظ أبو بكر بن مَرْدُوَيه، من حديث حاتم بن إسماعيل، عن عبد الله بن هرمز، عن محمد وسعيد ابنى عبيد، عن أبي حاتم المزني قال: قال رسول الله ﷺ: "إذا أتاكم من تَرْضون دينه وخلقه فأنكحوه إلا تفعلوا تكن فتنة في الأرض وفساد عريض". قالوا: يا رسول الله، وإن كان؟ قال: "إذا أتاكم من ترضون دينه وخلقه فأنكحوه" ثلاث مرات.
Hâfız Ebû Bekr b. Merdûye, Hâtim b. İsmâîl'in hadisinden, [o] Abdullâh b. Hürmüz'den, [o] Ubeyd'in iki oğlu Muhammed ve Saîd'den, [onlar da] Ebû Hâtim el-Müzenî'den nakletti; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Dinine ve ahlâkına razı olduğunuz kimse size geldiği zaman onu evlendirin; eğer bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve geniş çaplı bir fesat çıkar." Onlar: 'Ey Allah'ın Resûlü, [onun bir kusuru] olsa da mı?' dediler. Üç defa: "Dinine ve ahlâkına razı olduğunuz kimse size geldiği zaman onu evlendirin" buyurdu.
وأخرجه أبو داود والترمذي، من حديث حاتم بن إسماعيل، به بنحوه
Bunu Ebû Dâvûd ve Tirmizî, Hâtim b. İsmâîl hadisinden bu isnadla benzer şekilde tahriç etmişlerdir .
ثم رُويَ من حديث عبد الحميد بن سليمان، عن ابن عَجْلان، عن ابن وَثيمةَ النَّصْري عن أبي هريرة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "إذا أتاكم من ترضون خلقه ودينه فزوجوه، إلا تفعلوا تكن فتنة في الأرض وفساد عريض"
Sonra bu hadis Abdülhamîd b. Süleymân'dan, [o] İbn Aclân'dan, [o] İbn Vesîme en-Nasrî'den , [o da] Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet edilmiştir; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Ahlâkına ve dinine razı olduğunuz kimse size geldiği zaman onu evlendirin; eğer bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve geniş çaplı bir fesat çıkar" .
ومعنى قوله تعالى: (إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ) أي: إن لم تجانبوا المشركين وتوالوا المؤمنين، وإلا وقعت الفتنة في الناس، وهو التباس الأمر، واختلاط المؤمن بالكافر، فيقع بين الناس فساد منتشر طويل عريض.
Allah Teâlâ'nın: {إِلا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ} “Eğer bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesat çıkar” buyruğunun anlamı şudur: Şayet müşriklerden uzak durmaz ve müminleri veli (dost) edinmezseniz insanlar arasında fitne meydana gelir; bu da işlerin birbirine karışması ve mümin ile kâfirin birbirine girmesidir. Böylece insanlar arasında yaygın, uzun ve geniş çaplı bir fesat ortaya çıkar.
{وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥)}
{وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥)} “İman edip hicret eden, Allah yolunda cihad edenler ile [onları] barındırıp yardım edenler var ya, işte onlar gerçek müminlerin ta kendileridir. Onlar için bir mağfiret ve cömertçe verilmiş [tükenmez] bir rızık vardır. Sonradan iman edip hicret eden ve sizinle beraber cihad edenlere gelince, işte onlar da sizdendir. Allah'ın Kitabı'nda akraba olanlar birbirlerine [mirasta] daha yakındırlar. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
لما ذكر تعالى حكم المؤمنين في الدنيا، عطف بذكر ما لهم في الآخرة، فأخبر عنهم بحقيقة الإيمان، كما تقدم في أول السورة، وأنه سيجازيهم بالمغفرة والصفح عن ذنوب إن كانت، وبالرزق الكريم، وهو الحسن الكثير الطيب الشريف، دائم مستمر أبدا لا ينقطع ولا ينقضي، ولا يسأم ولا يمل لحسنه وتنوعه.
Allah Teâlâ müminlerin dünyadaki hükmünü zikredince, hemen ardından ahirette onlar için hazırlanan mükâfatı zikrederek sûrenin başında geçtiği gibi onların gerçek iman sahibi olduklarını bildirmiştir; şayet varsa günahlarını bağışlayıp affederek ve güzel, bol, tertemiz, şerefli, ebediyen kesintiye uğramayan, tükenmeyen, güzelliğinden ve çeşitliliğinden ötürü asla usanılmayan ve bıkılmayan cömertçe bir rızıkla onları mükâfatlandıracağını beyan etmiştir.
ثم ذكر أن الأتباع لهم في الدنيا على ما كانوا عليه من الإيمان والعمل الصالح فهم معهم في الآخرة كما قال: {وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ} الآية [التوبة: ١٠٠]، وقال: {وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالإِيمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} [الحشر: ١٠] وفي الحديث المتفق عليه، بل المتواتر من طرق صحيحة، عن رسول الله ﷺ أنه قال: "المرء مع من أحب"، وفي الحديث الآخر: "من أحب قوما حُشر معهُم"
Sonra dünyada onların bulundukları iman ve salih amel üzere kendilerine tâbi olanların ahirette de onlarla beraber olacaklarını zikretti; nitekim şöyle buyurmuştur: {وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ} “[İslâm'a girmede] ilk öne geçen Muhacirler ve Ensâr ile onlara güzellikle tâbi olanlar var ya, Allah onlardan razı olmuştur; onlar da O'ndan razı olmuşlardır. [Allah] onlar için altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır...” [Tevbe: 100], ve şöyle buyurmuştur: {وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالإِيمَانِ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ} “Onlardan sonra gelenler ise şöyle derler: Rabbimiz! Bizi ve bizden önce iman etmiş olan kardeşlerimizi bağışla; iman edenlere karşı kalplerimizde hiçbir kin bırakma! Rabbimiz! Şüphesiz sen çok şefkatlisin, çok merhametlisin” [Haşr: 10]. Müttefekun aleyh olan, hatta sahih yollardan mütevatir olarak Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet edilen hadiste o şöyle buyurmuştur: "Kişi sevdiğiyle beraberdir." Diğer bir hadiste de: "Kim bir kavmi severse onlarla beraber haşrolunur" buyurmuştur .
وقال الإمام أحمد: حدثنا وَكِيع، عن شريك، عن عاصم، عن أبي وائل، عن جرير قال: قال رسول الله ﷺ: "المهاجرون والأنصار أولياء بعضهم لبعض، والطلقاء من قريش والعتقاء من ثقيف بعضهم أولياء بعض إلى يوم القيامة". قال شريك: فحدثنا الأعمش، عن تميم بن سلمة، عن عبد الرحمن بن هلال، عن جرير، عن النبي ﷺ مثله.
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Vekî', Şerîk'ten, [o] Âsım'dan, [o] Ebû Vâil'den, [o da] Cerîr'den anlattı; dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Muhacirler ve Ensâr birbirlerinin velileridirler; Kureyş'in tülakâsı ile Sakîf'in utekâsı da kıyamet gününe kadar birbirlerinin velileridirler." Şerîk dedi ki: Bize el-A'meş, Temîm b. Seleme'den, [o] Abdurrahmân b. Hilâl'den, [o] Cerîr'den, [o da] Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) bunun bir benzerini rivayet etti.
تفرد به أحمد من هذين الوجهين
Bunu bu iki vecihten yalnızca Ahmed rivayet etmiştir .
وأما قوله تعالى: (وَأُوْلُو الأرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللهِ) أي: في حكم الله، وليس المراد بقوله: (وَأُوْلُو الأرْحَامِ) خصوصية ما يطلقه علماء الفرائض على القرابة، الذين لا فرض لهم ولا هم عصبة، بل يُدْلون بوارث، كالخالة، والخال، والعمة، وأولاد البنات، وأولاد الأخوات، ونحوهم، كما قد يزعمه بعضهم ويحتج بالآية، ويعتقد ذلك صريحا في المسألة، بل الحق أن الآية
Yüce Allah'ın: { وَأُوْلُو الأرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللهِ } “Akrabalar da Allah'ın Kitabı'nda birbirlerine [mirasta] daha önceliklidirler” buyruğuna gelince; yani Allah'ın hükmünde [böyledir]. { وَأُوْلُو الأرْحَامِ } buyruğu ile kastedilen; bazılarının iddia ettiği, bu ayeti delil göstererek bunun bu meselede açık bir delil olduğunu zannettiği gibi, ferâiz (miras hukuku) âlimlerinin belirli bir payı (farzı) ve asabesi bulunmayıp teyze, dayı, hala, kızların çocukları, kız kardeşlerin çocukları ve benzerleri gibi bir vâris vasıtasıyla [mirasa] bağlanan akrabalar için kullandığı özel terim (zevi'l-erhâm) değildir. Bilakis hak olan şudur ki, bu ayet
عامة تشمل جميع القرابات. كما نص ابن عباس، ومجاهد، وعكرمة، والحسن، وقتادة وغير واحد: على أنها ناسخة للإرث بالحلف والإخاء اللذين كانوا يتوارثون بهما أولا وعلى هذا فتشمل ذوي الأرحام بالاسم الخاص. ومن لم يورثهم يحتج بأدلة من أقواها حديث: "إن الله قد أعطى كل ذي حق حقه، فلا وصِيَّة لوارث"، قالوا: فلو كان ذا حق لكان له فرض في كتاب الله مسمى، فلما لم يكن كذلك لم يكن وارثا، والله أعلم.
bütün akrabaları kapsayan genel bir hükümdür. Nitekim İbn Abbâs, Mücâhid, İkrime, el-Hasan, Katâde ve birden fazla kişi, başlangıçta aralarında miraslaşmaya vesile olan antlaşma (hilf) ve kardeşlik yoluyla mirasçılığı bu ayetin neshettiğini açıkça belirtmişlerdir. Buna göre bu ayet, özel ismiyle zevil-erhâmı da kapsamaktadır. Onları mirasçı kılmayanlar birtakım deliller getirmekte olup bunların en güçlüsü: "Şüphesiz Allah her hak sahibine hakkını vermiştir; artık vârise vasiyet yoktur" hadisidir. Onlar şöyle demişlerdir: Eğer o hak sahibi olsaydı Allah'ın Kitabı'nda onun için belirlenmiş bir farz (pay) bulunurdu; mademki böyle bir payı yoktur, o halde vâris de değildir; en doğrusunu Allah bilir.
آخر [تفسير] سورة "الأنفال"، ولله الحمد والمنة، وعليه [الثقة و] التكلان وهو حسبنا ونعم الوكيل.
"Enfâl" Suresi'nin [tefsirinin] sonu. Hamd ve lütuf Allah'a mahsustur; O'nadır [güven ve] dayanma. O bize yeter, ne güzel vekildir!