رواه مسلم، عن هارون بن معروف، وأبو داود عن سعيد بن منصور، وابن ماجة عن يونس بن عبد الأعلى، ثلاثتهم عن عبد الله بن وهب، به
Bunu Müslim Hârûn b. Ma'rûf'tan; Ebû Dâvûd Saîd b. Mansûr'dan; İbn Mâce Yûnus b. Abdila'lâ'dan, her üçü de Abdullah b. Vehb'den rivayet etmiştir .
ولهذا الحديث طرق أخر، عن عقبة بن عامر، منها ما رواه الترمذي، من حديث صالح بن كَيْسان، عن رجل، عنه
Bu hadisin Ukbe b. Âmir'den gelen başka tarîkleri de vardır; bunlardan biri Tirmizî'nin Sâlih b. Keysân'dan, bir adam vasıtasıyla ondan rivayet ettiği hadistir .
وروى الإمام أحمد وأهل السنن، عنه قال: قال رسول الله ﷺ: "ارموا واركبوا، وأن ترموا خير من أن تركبوا"
İmâm Ahmed ve Sünen ehli, ondan [Ukbe b. Âmir'den] rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: « ارموا واركبوا، وأن ترموا خير من أن تركبوا » «Ok atın ve [binek hayvanına] binin! Ok atmanız, [binek hayvanına] binmenizden daha hayırlıdır.»
وقال الإمام مالك، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح السمان، عن أبي هريرة، ﵁، أن رسول الله ﷺ قال: "الخيل لثلاثة: لرجل أجْر، ولرجل ستر، وعلى رجل وزر؛ فأما الذي له أجر فرجل ربطها في سبيل الله، فأطال لها في مرج -أو: روضة -فما أصابت في طيلها ذلك من المرج -أو: الروضة -كانت له حسنات، ولو أنها قطعت طيلها فاستنت شرفا أو شرفين كانت آثارها وأرواثها حسنات له، ولو أنها مرت بنهر فشربت منه، ولم يرد أن يسقي به، كان ذلك حسنات له؛ فهي لذلك الرجل أجر. ورجل ربطها تغنِّيًا وتعففا، ولم ينس حق الله في رقابها ولا ظهورها، فهي له ستر، ورجل ربطها فخرًا ورياء ونواء فهي على ذلك وزر". وسئل رسول الله ﷺ عن الحمر فقال: "ما أنزل الله علي فيها شيئا إلا هذه الآية الجامعة الفاذة: {فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ} " [الزلزلة: ٧، ٨].
İmâm Mâlik, Zeyd b. Eslem'den, [o] Ebû Sâlih es-Semmân'dan, [o da] Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "At üç [kısım] insan içindir: Bir kimse için ecir, bir kimse için örtü [ve geçim vesilesi], bir kimse için de günahtır. Kendisine ecir olan kimseye gelince; o, atı Allah yolunda [cihat için] bağlayıp çayırda -veya bahçede- ipini uzatan kimsedir. Atın bu ipi boyunca o çayırdan -veya bahçeden- yediği her şey onun için birer ecir olur. Şayet at ipini koparıp bir veya iki tepe aşıp koşsa, onun izleri ve gübreleri de o kimse için birer ecir olur. Şayet at bir nehre uğrayıp oradan su içse -sahibi onu sulamak istememiş olsa bile- bu da onun için birer ecir olur. İşte bu at, o kimse için bir ecirdir. Bir kimse de atı kimseye muhtaç olmamak ve iffetini korumak için bağlar da onun boynundaki ve sırtındaki Allah'ın hakkını unutmazsa, işte bu at onun için bir örtüdür. Bir adam da onu övünmek, gösteriş yapmak ve [Müslümanlara] düşmanlık beslemek için bağlarsa, bu at da o kimse için bir günahtır." Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) merkepler sorulduğunda ise şöyle buyurdu: "Allah Teâlâ bu hususta bana şu kapsamlı ve eşsiz ayetten başka bir şey indirmedi: {فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ} [ez-Zelzele: 7, 8] “Kim zerre ağırlığınca bir hayır işlerse onu görür. Kim de zerre ağırlığınca bir kötülük işlerse onu görür.”"
رواه البخاري -وهذا لفظه -ومسلم، كلاهما من حديث مالك
Bunu Buhârî -bu onun lafzıdır- ve Müslim, her ikisi de Mâlik'in hadisinden rivayet etmişlerdir .
وقال الإمام أحمد: حدثنا حجاج، أخبرنا شريك، عن الرُّكَيْن بن الربيع عن القاسم بن حسان؛ عن عبد الله بن مسعود، عن النبي ﷺ قال: "الخيل ثلاثة: ففرس للرحمن، وفرس للشيطان، وفرس للإنسان، فأما فرس الرحمن فالذي يربط في سبيل الله، فعلفه وروثه وبوله، وذكر ما شاء الله. وأما فرس الشيطان فالذي يقامر أو يراهن عليه، وأما فرس الإنسان فالفرس يرتبطها الإنسان يلتمس بطنها، فهي ستر من فقر"
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Haccâc anlattı, bize Şerîk, er-Rukeyn b. er-Rebî'den , [o] el-Kâsım b. Hassân'dan, [o da] Abdullah b. Mes'ûd'dan, [o da] Nebî'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu bildirdi: "Atlar üç [kısım]dır: Bir at Rahmân içindir, bir at şeytan içindir, bir at da insan içindir. Rahmân'ın atına gelince; o, Allah yolunda bağlanan [at]tır. Onun yemi, gübresi ve idrarı... -Allah'ın dilediği şeyleri zikretti-. Şeytanın atına gelince; üzerine kumar oynanan veya bahis tutuşulan [at]tır. İnsanın atına gelince; insanın karnını doyurmayı [veya döl almayı] umarak bağladığı attır ki bu da fakirliğe karşı bir kalkandır" .
وقد ذهب أكثر العلماء إلى أن الرمي أفضل من ركوب الخيل، وذهب الإمام مالك إلى أن الركوب أفضل من الرمي، وقول الجمهور أقوى للحديث، والله أعلم.
Âlimlerin çoğu [ok vb.] atmanın ata binmekten daha faziletli olduğu görüşüne varmış; İmâm Mâlik ise binmenin atmaktan daha faziletli olduğu görüşüne varmıştır. Hadis sebebiyle cumhurun görüşü daha kuvvetlidir, en doğrusunu Allah bilir.
وقال الإمام أحمد: حدثنا حجاج وهشام قالا حدثنا ليث، حدثني يزيد بن أبي حبيب، عن ابن شماسة: أن معاوية بن حديج مر على أبي ذر، وهو قائم عند فرس له، فسأله ما تعالج من فرسك هذا؟ فقال: إني أظن أن هذا الفرس قد استجيب له دعوته! قال: وما دعاء بهيمة من البهائم؟ قال: والذي نفسي بيده ما من فرس إلا وهو يدعو كل سحر فيقول: اللهم، أنت خولتني عبدا من عبادك، وجعلت رزقي بيده، فاجعلني أحب إليه من أهله وماله وولده
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Haccâc ve Hişâm anlattılar, dediler ki: Bize Leys anlattı, bana Yezîd b. Ebî Habîb, İbn Şümâse'den anlattı: Muâviye b. Hudeyc atının yanında ayakta duran Ebû Zer'e uğradı ve ona: "Bu atınla ne ile meşgul oluyorsun?" diye sordu. [Ebû Zer]: "Bu atın duasının kabul olunduğunu sanıyorum!" dedi. [Muâviye]: "Dilsiz bir hayvanın duası da neymiş?" deyince, [Ebû Zer] şöyle dedi: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, hiçbir at yoktur ki her seher vaktinde şöyle dua etmesin: 'Allahım! Sen kullarından bir kulu bana sahip kıldın ve rızkımı onun eline verdin; beni ona ailesinden, malından ve çocuğundan daha sevimli kıl!'"
قال: وحدثنا يحيى بن سعيد، عن عبد الحميد بن جعفر؛ حدثني يزيد بن أبي حبيب، عن سُوَيْد بن قيس؛ عن معاوية بن حديج؛ عن أبي ذر، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "إنه
[İmâm Ahmed] dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Abdülhamîd b. Ca‘fer’den nakletti; [o şöyle] dedi: Bana Yezîd b. Ebî Habîb, Süveyd b. Kays’tan; [o] Muâviye b. Hudeyc’den; [o da] Ebû Zer’den (radıyallâhu anh) nakletti; [Ebû Zer] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: «Şüphesiz
ليس من فرس عربي إلا يؤذن له مع كل فجر، يدعو بدعوتين، يقول: اللهم، إنك خولتني من خولتني من بني آدم، فاجعلني من أحب أهله وماله إليه" أو "أحب أهله وماله إليه".
hiçbir Arap atı yoktur ki her fecir vakti kendisine iki dua ile dua etmesine izin verilmiş olmasın; şöyle der: 'Allahım! Âdemoğullarından kime beni verdiysen verdin; beni ona ailesinden ve malından en sevimli olanlardan kıl' veya 'ailesinden ve malından en sevimli olanı kıl'."
رواه النسائي، عن عمرو بن علي الفلاس، عن يحيى القطَّان، به
Bunu Nesâî, Amr b. Alî el-Fellâs'tan, [o da] Yahyâ el-Kattân'dan bu şekilde rivayet etmiştir .
وقال أبو القاسم الطبراني: حدثنا الحسين بن إسحاق التّسْتُرِيّ، حدثنا هشام بن عمار، حدثنا يحيى بن حمزة، حدثنا المطعم بن المقدام الصنعاني، عن الحسن بن أبي الحسن أنه قال لابن الحنظلية -يعني: سهلا -: حدَّثنا حديثا سمعته من رسول الله ﷺ. فقال: سمعت رسول الله ﷺ يقول: "الخيل معقود في نواصيها الخير إلى يوم القيامة، وأهلها معانون عليها، ومن ربط فرسًا في سبيل الله كانت النفقة عليه، كالماد يده بالصدقة لا يقبضها"
Ebu'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize el-Hüseyin b. İshâk et-Tüsterî anlattı, bize Hişâm b. Ammâr anlattı, bize Yahyâ b. Hamza anlattı, bize el-Mut'ım b. el-Mikdâm es-San'ânî, el-Hasan b. Ebi'l-Hasan'dan anlattı; o, İbnü'l-Hanzaliyye'ye -yani Sehl'e-: "Bize Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) işittiğin bir hadis anlat" dedi. Bunun üzerine [Sehl] şöyle dedi: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Atların alınlarına kıyamet gününe kadar hayır bağlanmıştır, sahiplerine bu hususta yardım olunur. Kim Allah yolunda bir at bağlarsa, ona yapılan harcama elini sadaka vermek için uzatıp hiç kapatmayan kimse[nin harcaması] gibidir" .
والأحاديث الواردة في فضل ارتباط الخيل كثيرة، وفي صحيح البخاري، عن عُرْوَة ابن أبي الجعد البارقي أن رسول الله ﷺ قال: "الخيل معقود في نواصيها الخير إلى يوم القيامة: الأجر والمغنم"
At beslemenin fazileti hakkında gelen hadisler pek çoktur. Sahîh-i Buhârî'de Urve b. Ebi'l-Ca'd el-Bârikî'den rivayet edildiğine göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: "Atların alınlarına kıyamet gününe kadar hayır bağlanmıştır: [O hayır da] ecir ve ganimettir" .
وقوله: "ترهبون" أي: تخوفون (بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ) أي: من الكفار (وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ) قال مجاهد: يعني: قريظة، وقال السدي: فارس، وقال سفيان الثوري: قال ابن يمان: هم الشياطين التي في الدور. وقد ورد حديث بمثل ذلك، قال ابن أبي حاتم:
Âyetteki: "ترهبون" yani korkutursunuz, (بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ) yani kâfirleri, (وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ) Mücâhid: "Kureyza'yı kastetmektedir" demiştir. es-Süddî: "Farslar" demiştir. Süfyân es-Sevrî, İbn Yemân'ın: "Onlar evlerdeki şeytanlardır" dediğini nakletmiştir. Buna benzer bir hadis de varid olmuştur; İbn Ebî Hâtim dedi ki:
حدثنا أبو عتبة أحمد بن الفرج الحِمْصِي، حدثنا أبو حيوة -يعني: شريح بن يزيد المقرئ -حدثنا سعيد بن سنان، عن ابن عريب -يعني: يزيد بن عبد الله بن عريب -عن أبيه، عن جده أن رسول الله ﷺ كان يقول في قوله: (وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ) قال: "هم الجن"
Bize Ebû Utbe Ahmed b. el-Ferac el-Hımsî anlattı, bize Ebû Hayve -yani Şüreyh b. Yezîd el-Mukrî- anlattı, bize Saîd b. Sinân, İbn Ureyb'den -yani Yezîd b. Abdillâh b. Ureyb'den-, [o] babasından, [o da] dedesinden rivayet etti ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) (وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ) buyruğu hakkında: "Onlar cinlerdir" buyurmuştur .
ورواه الطبراني، عن إبراهيم بن دُحَيْم؛ عن أبيه، عن محمد بن شعيب؛ عن سعيد بن سنان عن يزيد بن عبد الله بن عريب، به، وزاد: قال رسول الله ﷺ: "لا يخبل بيت فيه عتيق من الخيل"
Bunu Taberânî, İbrâhîm b. Duhaym'dan; [o] babasından, [o] Muhammed b. Şuayb'dan; [o] Saîd b. Sinân'dan , [o da] Yezîd b. Abdillâh b. Ureyb'den bu şekilde rivayet etmiş ve şu ziyadeyi yapmıştır: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "İçinde asil Arap atı bulunan bir eve delilik/cin musallat olmaz" .
وهذا الحديث منكر، لا يصح إسناده ولا متنه.
Bu hadis münkerdir; ne senedi ne de metni sahihtir.
وقال مقاتل بن حيان، وعبد الرحمن بن زيد بن أسلم: هم المنافقون.
Mukâtil b. Hayyân ve Abdurrahmân b. Zeyd b. Eslem: "Onlar münafıklardır" demişlerdir.
وهذا أشبه الأقوال، ويشهد له قوله: {وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الأعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ} [التوبة: ١٠١].
Bu, görüşlerin gerçeğe en uygun olanıdır ve Yüce Allah'ın şu âyeti de buna şahittir: {وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الأعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ} [et-Tevbe: 101] “Çevrenizdeki bedevî Araplardan münafıklar vardır. Medine halkından da münafıklıkta direnenler vardır; sen onları bilmezsin, onları Biz biliriz.”.
وقوله: (وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ) أي: مهما أنفقتم في الجهاد، فإنه يوفى إليكم على التمام والكمال، ولهذا جاء في حديث رواه أبو داود: أن الدرهم يضاعف ثوابه في سبيل الله إلى سبعمائة ضعف كما تقدم في قوله تعالى: {مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ} [البقرة: ٢٦١].
Âyetteki: (وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ) Yani cihatta her ne harcarsanız, onun karşılığı size tastamam ve eksiksiz ödenir. Nitekim Ebû Dâvûd'un rivayet ettiği bir hadiste Allah yolunda harcanan dirhemin sevabının yedi yüz kata kadar katlanacağı bildirilmiştir ; tıpkı Yüce Allah'ın daha önce geçen şu buyruğunda olduğu gibi: {مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ} [el-Bakara: 261] “Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, yedi başak bitiren ve her başağında yüz dane bulunan bir tohumun durumu gibidir. Allah dilediğine kat kat verir. Allah lütfu geniş olandır, her şeyi bilendir.”.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن القاسم بن عطية، حدثنا أحمد بن عبد الرحمن الدشتكي، حدثنا أبي، عن أبيه، حدثنا الأشعث بن إسحاق، عن جعفر، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ أنه كان يأمر ألا يتصدق إلا على أهل الإسلام، حتى نزلت: (وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ) فأمر بالصدقة بعدها على كل من سألك من كل دين. وهذا أيضًا غريب.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. el-Kâsım b. Atıyye anlattı, bize Ahmed b. Abdirrahmân ed-Deştekî anlattı, bize babası babasından anlattı, bize el-Eş'as b. İshâk, Ca'fer'den, [o] Saîd b. Cübeyr'den, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti ki: Nebî (sallallâhu aleyhi ve sellem), (وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ) âyeti inene kadar yalnızca İslâm ehline sadaka verilmesini emrediyordu. [Bu âyet indikten] sonra hangi dinden olursa olsun sana başvuran herkese sadaka verilmesini emretti. Bu [rivayet] de gariptir.
{وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١)}
{وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١)} “Eğer onlar barışa yanaşırlarsa, sen de ona yanaş ve Allah'a tevekkül et. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.”
يقول تعالى: إذا خفت من قوم خيانة فانبذ إليهم عهدهم على سواء، فإن استمروا على حربك ومنابذتك فقاتلهم، (وَإِنْ جَنَحُوا) أي: مالوا (لِلسَّلْمِ) أي: المسالمة والمصالحة والمهادنة، (فَاجْنَحْ لَهَا) أي: فمل إليها، واقبل منهم ذلك؛ ولهذا لما طلب المشركون عام الحديبية الصلح ووضع الحرب بينهم وبين رسول الله ﷺ تسع سنين؛ أجابهم إلى ذلك مع ما اشترطوا من الشروط الأخر.
Yüce Allah buyurur ki: Bir topluluktan hıyanet sezersen, antlaşmalarını aynı şekilde kendilerine geri at [antlaşmayı boz]; şayet seninle savaşmaya ve sana karşı düşmanlığa devam ederlerse onlarla savaş. (وَإِنْ جَنَحُوا) yani meylederlerse (لِلسَّلْمِ) yani barışa, uzlaşmaya ve ateşkese, (فَاجْنَحْ لَهَا) yani sen de ona meylet ve bunu onlardan kabul et. Nitekim Hudeybiye senesinde müşrikler barış yapılmasını ve Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile aralarında savaşın dokuz yıl durdurulmasını istediklerinde, koştukları diğer şartlarla birlikte [Resûlullah] onların bu talebini kabul etmiştir.
وقال عبد الله بن الإمام أحمد: حدثنا محمد بن أبي بكر المقدمي، حدثنا فضيل بن سليمان -يعني: النميري -حدثنا محمد بن أبي يحيى، عن إياس بن عمرو الأسلمي، عن علي بن أبي طالب، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "إنه سيكون بعدى اختلاف -أو: أمر -فإن استطعت أن يكون السلم، فافعل"
İmâm Ahmed'in oğlu Abdullah dedi ki: Bize Muhammed b. Ebî Bekr el-Mukaddemî anlattı, bize Fudayl b. Süleymân -yani en-Nümeyrî- anlattı, bize Muhammed b. Ebî Yahyâ, İyâs b. Amr el-Eslemî'den, [o da] Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; [Ali] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Benden sonra kesinlikle bir ihtilaf -veya bir durum- olacaktır; barış yapmaya gücün yeterse bunu yap" .
وقال مجاهد: نزلت في بني قريظة.
Mücâhid ise şöyle demiştir: [Bu ayet] Benî Kurayza hakkında inmiştir.
وهذا فيه نظر؛ لأن السياق كله في وقعة بدر، وذكرها مكتنف لهذا كله.
Bu görüşte tutarsızlık vardır; çünkü bağlamın tamamı Bedir Savaşı hakkındadır ve Bedir'in anılması bütün bunları kuşatmaktadır.
وقول ابن عباس، ومجاهد، وزيد بن أسلم، وعطاء الخراساني، وعكرمة، والحسن، وقتادة: إن هذه الآية منسوخة بآية السيف في "براءة": {قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ} الآية [التوبة: ٢٩] فيه نظر أيضًا؛ لأن آية براءة فيها الأمر بقتالهم إذا أمكن ذلك، فأما إذا كان العدو كثيفًا، فإنه تجوز مهادنتهم، كما دلت عليه هذه الآية الكريمة، وكما فعل النبي ﷺ يوم الحديبية، فلا منافاة ولا نسخ ولا تخصيص، والله أعلم.
İbn Abbâs, Mücâhid, Zeyd b. Eslem, Atâ el-Horasânî, İkrime, Hasan ve Katâde'nin: "Bu âyet, Berâe [Tevbe] Sûresi'ndeki kılıç âyeti olan {قَاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ} “Allah'a ve âhiret gününe inanmayanlarla savaşın...” âyeti [et-Tevbe: 29] ile neshedilmiştir" şeklindeki sözlerinde de tutarsızlık vardır. Zira Berâe âyetinde, imkân olduğunda onlarla savaşılması emredilmektedir. Düşman kalabalık ve güçlü olduğunda ise, bu kerim âyetin delalet ettiği ve Nebî'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hudeybiye günü yaptığı gibi onlarla ateşkes yapmak caizdir. Dolayısıyla ortada ne bir çelişki, ne bir nesh ne de bir tahsis söz konusudur; en doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ) أي: صالحهم وتوكل على الله، فإن الله كافيك وناصرك،
Âyetteki: (وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ) Yani onlarla barış yap ve Allah'a tevekkül et; zira Allah sana yeter ve senin yardımcındır.
{وَإِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ (٦٢) وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٣)}
{وَإِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ (٦٢) وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٣)} “Eğer seni aldatmak isterlerse, şüphesiz Allah sana yeter. O, seni yardımıyla ve müminlerle destekleyen, onların kalplerini uzlaştırandır. Yeryüzünde olanların hepsini harcasaydın bile onların kalplerini uzlaştıramazdın; fakat Allah onların arasını uzlaştırdı. Şüphesiz O, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.”
ولو كانوا يريدون بالصلح خديعة ليتقووا ويستعدوا، (فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ) أي: كافيك وحده.
Güçlenmek ve hazırlık yapmak amacıyla barışla bir hile yapmak isteseler bile, (فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ) yani tek başına Allah sana yeter.
ثم ذكر نعمته عليه بما أيده به من المؤمنين المهاجرين والأنصار؛ فقال: (هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ * وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) أي: جمعها على الإيمان بك، وعلى طاعتك ومناصرتك وموازرتك (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) أي: لما كان بينهم من العداوة والبغضاء فإن الأنصار كانت بينهم حروب كثيرة في الجاهلية، بين الأوس والخزرج، وأمور يلزم منها التسلسل في الشر، حتى قطع الله ذلك بنور الإيمان، كما قال تعالى: {وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ} [آل عمران: ١٠٣].
Sonra [Allah Teâlâ], Muhacirler ve Ensar'dan oluşan müminlerle onu desteklemek suretiyle ona olan nimetini hatırlatarak şöyle buyurdu: (هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ * وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) Yani onların kalplerini sana iman etme, sana itaat etme, sana yardım etme ve arka çıkma hususunda birleştirdi. (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) Yani aralarındaki düşmanlık ve kin sebebiyle [bunu yapamazdın]. Zira Ensar arasında Câhiliye devrinde Evs ile Hazrec arasında nice savaşlar ve kötülüğün sürüp gitmesini gerektiren durumlar vardı; nihayet Allah bunu imanın nuruyla sona erdirdi; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ} [Âl-i İmrân: 103] “Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşmanlar idiniz de O, kalplerinizi kaynaştırdı; böylece O'nun nimeti sayesinde kardeşler oldunuz. Bir ateş çukurunun tam kenarında idiniz de sizi oradan kurtardı. Doğru yolu bulasınız diye Allah size ayetlerini böyle açıklar.”.
وفي الصحيحين أن رسول الله ﷺ لما خطب الأنصار في شأن غنائم حنين قال لهم: "يا معشر الأنصار، ألم أجدكم ضلالا فهداكم الله بي، وعالة فأغناكم الله بي، وكنتم متفرقين فألفكم الله بي" كلما قال شيئا قالوا: الله ورسوله أَمَنَّ.
Sahîhayn'da geçtiğine göre, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Huneyn ganimetleri konusunda Ensar'a hitap ettiğinde onlara şöyle demiştir: "Ey Ensar topluluğu! Ben sizi sapıklık içinde bulmadım mı ki Allah benim vesilemle sizi doğru yola iletti; fakir bulmadım mı ki Allah benim vesilemle sizi zenginleştirdi; darmadağınık bulmadım mı ki Allah benim vesilemle kalplerinizi kaynaştırdı?" O her bir şey söyledikçe onlar: "Allah ve Resûlü daha çok lütufkârdır" diyorlardı .
ولهذا قال تعالى: (وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) أي: عزيز الجناب، فلا يخيب رجاء من توكل عليه، حكيم في أفعاله وأحكامه.
İşte bu sebeple Yüce Allah şöyle buyurmuştur: (وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) Yani O izzet sahibidir; Kendisine tevekkül edenin ümidini boşa çıkarmaz; işlerinde ve hükümlerinde hikmet sahibidir.
قال الحافظ أبو بكر البيهقي: أخبرنا أبو عبد الله الحافظ، أنبأنا علي بن بشر الصيرفي القزويني في منزلنا، أنبأنا أبو عبد الله محمد بن الحسن القنديلي الإستراباذي، حدثنا أبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن النعمان الصفار، حدثنا ميمون بن الحكم، حدثنا بكر بن الشرود، عن محمد بن مسلم الطائفي، عن إبراهيم بن ميسرة، عن طاوس، عن ابن عباس قال: قرابة الرحم تقطع، ومنة النعمة تكفر، ولم ير مثل تقارب القلوب؛ يقول الله تعالى: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) وذلك موجود في الشعر:
Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakî dedi ki: Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız bildirdi, bize Ali b. Bişr es-Sayrafî el-Kazvînî evimizde haber verdi, bize Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Hasan el-Kandîlî el-İsterâbâzî haber verdi, bize Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed b. en-Nu'mân es-Saffâr anlattı, bize Meymûn b. el-Hakem anlattı, bize Bekr b. eş-Şurûd, Muhammed b. Müslim et-Tâifî'den, [o] İbrâhîm b. Meysere'den, [o] Tâvûs'tan, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: "Akrabalık bağı koparılır, yapılan iyiliğe karşı nankörlük edilir; ancak kalplerin kaynaşması gibisi görülmemiştir. Yüce Allah: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) buyurmaktadır." Bu durum şiirde de yer almaktadır:
إذا مَتَّ ذو القربى إليك برحمه
Akraba sana hısımlığıyla bağ kurduğu zaman,
… ... فَغَشَّك واستَغْنى فليس بذي رحم
… Sana hile yapar ve minnetsiz davranırsa, o akraba değildir.
ولكن ذا القربى الذي إن دعوته
Lakin asıl akraba odur ki, sen onu çağırdığında,
… ... أجاب ومن يرمي العدو الذي ترمي
… ... [hemen] icabet eder ve senin hedef aldığın düşmanı hedef alır.
قال: ومن ذلك قول القائل:
[İbn Abbâs] dedi ki: Şu şairin sözü de bu kabildendir:
ولقد صحبت الناس ثم سبرتهم
İnsanlarla arkadaşlık ettim, sonra onları denedim,
… ... وبلوت ما وصلوا من الأسباب
… Ve kurdukları bütün bağları sınadım.
فإذا القرابة لا تُقَرّب قاطعا
Gördüm ki akrabalık [bağı] koparanı yakınlaştırmıyor,
… ... وإذا المودة أَقْرَبُ الأسْبَاب
… Gördüm ki sevgi bağların en yakınıymış.
قال البيهقي: لا أدري هذا موصول بكلام ابن عباس، أو هو من قول من دونه من الرواة؟
Beyhakî dedi ki: Bu [şiirler] İbn Abbâs'ın sözüne bitişik midir, yoksa ondan sonraki râvilerden birinin sözü müdür bilemiyorum .
وقال أبو إسحاق السبيعي، عن أبي الأحوص، عن عبد الله بن مسعود، ﵁، سمعته يقول: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) الآية، قال: هم المتحابون في الله، وفي رواية: نزلت في المتحابين في الله.
Ebû İshâk es-Sebîî, Ebu'l-Ahvas'tan, [o da] Abdullah b. Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet etti; onu (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) âyeti hakkında: "Onlar Allah için birbirini sevenlerdir" derken işitmiştir. Bir rivayette de: "Allah için birbirini sevenler hakkında inmiştir" demiştir.
رواه النسائي والحاكم في مستدركه، وقال: صحيح
Bunu Nesâî ve Müstedrek'inde el-Hâkim rivayet etmiş ve: "Sahîhtir" demiştir .
وقال عبد الرازق: أخبرنا مَعْمَر، عن ابن طاوس، عن أبيه، عن ابن عباس قال: إن الرحم لتقطع، وإن النعمة لتكفر، وإن الله إذا قارب بين القلوب لم يزحزحها شيء، ثم قرأ: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ)
Abdurrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, İbn Tâvûs'tan, [o] babasından, [o da] İbn Abbâs'tan bildirdi; [İbn Abbâs] dedi ki: "Akrabalık bağı koparılır, yapılan iyiliğe karşı nankörlük edilir; lâkin Allah kalpleri birbirine yaklaştırdığı zaman hiçbir şey onları yerinden oynatamaz." Sonra: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) âyetini okudu.
رواه الحاكم أيضًا.
Bunu Hâkim de rivayet etmiştir.
وقال أبو عمرو الأوزاعي: حدثني عبدة بن أبي لُبَابة، عن مجاهد -ولقيته فأخذ بيدي فقال: إذا تراءى المتحابان في الله، فأخذ أحدهما بيد صاحبه، وضحك إليه، تحاتت خطاياهما كما يتحات ورق الشجر. قال عبدة: فقلت له: إن هذا ليسير! فقال: لا تقل ذلك؛ فإن الله تعالى يقول: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ)!. قال عبدة: فعرفت أنه أفقه مني
Ebû Amr el-Evzâî dedi ki: Bana Abde b. Ebî Lübâbe, Mücâhid'den anlattı -onunla karşılaştım, elimi tuttu ve şöyle dedi-: "Allah için birbirini seven iki kişi karşılaşıp da biri diğerinin elini tuttuğunda ve ona gülümsediğinde, ağacın yapraklarının döküldüğü gibi günahları dökülür." Abde dedi ki: Ben ona: "Şüphesiz bu pek kolay bir şey!" dedim. Bunun üzerine o: "Öyle deme; zira Allah Teâlâ: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ) buyurmaktadır!" dedi. Abde: "Böylece onun benden daha fakih [anlayışlı] olduğunu anladım" dedi .
وقال ابن جرير: حدثنا أبو كريب، حدثنا ابن يمان عن إبراهيم الخوزي عن الوليد بن أبي مغيث، عن مجاهد قال: إذا التقى المسلمان فتصافحا غفر لهما، قال: قلت لمجاهد: بمصافحة يغفر لهما؟ فقال مجاهد: أما سمعته يقول: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ)؟ فقال الوليد لمجاهد: أنت أعلم مني.
İbn Cerîr dedi ki: Bize Ebû Küreyb anlattı, bize İbn Yemân , İbrâhîm el-Hûzî'den , [o] Velîd b. Ebî Mugîs'ten, [o da] Mücâhid'den anlattı; [Mücâhid] dedi ki: "İki Müslüman karşılaşıp tokalaştıklarında ikisi de bağışlanır." [Velîd] dedi ki: Mücâhid'e: "Bir tokalaşma ile mi ikisi de bağışlanır?" dedim. Mücâhid: "Sen O'nun: (لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ) buyurduğunu işitmedin mi?" dedi. Bunun üzerine Velîd, Mücâhid'e: "Sen benden daha bilgilisiň" dedi.
وكذا روى طلحة بن مُصَرِّف، عن مجاهد.
Talha b. Müsarrif de Mücâhid'den böyle rivayet etmiştir.
وقال ابن عون، عن عمير بن إسحاق قال: كنا نحدث أن أول ما يرفع من الناس -[أو قال: عن الناس] -الألفة.
İbn Avn, Umeyr b. İshâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Biz, insanlardan ilk kaldırılacak şeyin -[veya: insanların üzerinden kaldırılacak şeyin] - kaynaşma/sevgi (ülfet) olduğunu konuşurduk .
وقال الحافظ أبو القاسم سليمان بن أحمد الطبراني، ﵀: حدثنا الحسين بن إسحاق
Hâfız Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed et-Taberânî -rahimehullâh- şöyle dedi: Bize Hüseyin b. İshâk anlattı,
التستري، حدثنا عبيد الله بن عمر القواريري، حدثنا سالم بن غيلان، سمعت جعدا أبا عثمان، حدثني أبو عثمان النهدي، عن سلمان الفارسي: أن رسول الله ﷺ قال: "إن المسلم إذا لقي أخاه المسلم، فأخذ بيده، تحاتت عنهما ذنوبهما، كما يتحات الورق عن الشجرة اليابسة في يوم ريح عاصف، وإلا غفر لهما ولو كانت ذنوبهما مثل زبد البحار
et-Tüsterî anlattı, bize Ubeydullah b. Ömer el-Kavârîrî anlattı, bize Sâlim b. Gaylân anlattı, Ca'd Ebû Osmân'dan işittim, bana Ebû Osmân en-Nehdî, Selmân-ı Fârisî'den anlattı: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Müslüman, Müslüman kardeşiyle karşılaşıp onun elini tuttuğunda, şiddetli bir rüzgâr gününde kuru ağaçtan yaprakların döküldüğü gibi günahları dökülür; yoksa günahları denizlerin köpüğü kadar da olsa her ikisi de bağışlanır."
{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٦٤) يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ (٦٥) الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (٦٦)}
{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٦٤) يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ (٦٥) الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (٦٦)} “Ey Peygamber! Sana ve sana uyan müminlere Allah yeter. (64) Ey Peygamber! Müminleri savaşa teşvik et. Eğer sizden sabırlı yirmi kişi olursa, iki yüz kişiyi yenerler. Eğer sizden yüz kişi olursa, kâfirlerden bin kişiyi yenerler; çünkü onlar anlamayan bir topluluktur. (65) Şimdi Allah sizden [yükü] hafifletti ve sizde bir zayıflık olduğunu bildi. Artık sizden sabırlı yüz kişi olursa, iki yüz kişiyi yenerler; eğer sizden bin kişi olursa, Allah'ın izniyle iki bin kişiyi yenerler. Allah sabredenlerle beraberdir. (66)”
يحرض تعالى نبيه، صلوات الله وسلامه عليه، والمؤمنين على القتال ومناجزة الأعداء ومبارزة الأقران، ويخبرهم أنه حسبهم، أي: كافيهم وناصرهم ومؤيدهم على عدوهم، وإن كثرت أعدادهم وترادفت أمدادهم، ولو قل عدد المؤمنين.
Allah Teâlâ Peygamberi'ni -(salât ve selâm onun üzerine olsun)- ve müminleri savaşmaya, düşmanlarla vuruşmaya ve dengiyle boy ölçüşmeye teşvik etmekte; müminlerin sayısı az olsa bile sayıları çok ve destekleri peş peşe olan düşmanlarına karşı O'nun kendilerine yettiğini, yani kâfi geldiğini, yardım ettiğini ve onları desteklediğini bildirmektedir.
قال ابن أبي حاتم: حدثنا أحمد بن عثمان بن حكيم، حدثنا عبيد الله بن موسى، أنبأنا سفيان، عن شوذب عن الشعبي في قوله: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ) قال: حسبك الله، وحسب من شهد معك.
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Ahmed b. Osmân b. Hakîm anlattı, bize Ubeydullah b. Mûsâ anlattı, bize Süfyân, Şevzeb'den , [o da] eş-Şa'bî'den (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ) kavli hakkında bildirdi; o: "Allah sana yeter, seninle beraber [savaşa] katılanlara da yeter" demiştir.
قال: وروي عن عطاء الخراساني، وعبد الرحمن بن زيد [بن أسلم] مثله.
Dedi ki: Atâ el-Horasânî ve Abdurrahman b. Zeyd [b. Eslem]'den de bunun bir benzeri rivayet edilmiştir.
ولهذا قال: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ) أي: حثهم وذمر عليه، ولهذا كان رسول الله ﷺ يحرض على القتال عند صفهم ومواجهة العدو، كما قال لأصحابه يوم بدر، حين أقبل المشركون في عَدَدهم وعُدَدهم: "قوموا إلى جنة عرضها السموات والأرض". فقال عمير بن الحُمام: عرضها السموات والأرض؟! فقال رسول الله ﷺ: "نعم" فقال: بخ بخ، فقال: "ما يحملك على قولك بخ بخ؟ " قال رجاء أن أكون من أهلها! قال: "فإنك من أهلها" فتقدم الرجل فكسر جفن سيفه، وأخرج تمرات فجعل يأكل منهن، ثم ألقى بقيتهن من يده، وقال: لئن أنا حييت حتى آكلهن إنها لحياة طويلة! ثم تقدم فقاتل حتى قتل، ﵁
Bundan dolayı şöyle buyurmuştur: { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ } “Ey Peygamber! Müminleri savaşa teşvik et!” Yani: Onları [savaşa] isteklendir ve buna teşvik et. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, saflar tutulduğunda ve düşmanla karşılaşıldığında savaşa teşvik ederdi. Müşrikler sayı ve mühimmatlarıyla geldikleri zaman Bedir günü ashabına şöyle buyurduğu gibi: « قوموا إلى جنة عرضها السموات والأرض » «Genişliği gökler ve yer kadar olan cennete kalkın!» Bunun üzerine Umeyr b. el-Humâm: “Genişliği gökler ve yer kadar mı?!” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: « نعم » «Evet» buyurdu. [Umeyr]: “Bah bah (ne güzel, ne hoş)!” deyince, [Resûlullah]: « ما يحملك على قولك بخ بخ؟ » «Seni 'Bah bah' demeye sevk eden nedir?» buyurdu. [Umeyr]: “Onun ehlinden olmayı ummamdır!” dedi. [Resûlullah]: « فإنك من أهلها » «Şüphesiz sen onun ehlindensin» buyurdu. Bunun üzerine adam ilerleyip kılıcının kınını kırdı, birkaç hurma çıkarıp onlardan yemeye başladı; sonra elinde kalanları fırlatıp attı ve: “Eğer ben bunları yiyinceye kadar yaşarsam, bu muhakkak uzun bir hayattır!” dedi. Sonra ileri atıldı ve şehit edilinceye kadar savaştı (radıyallâhu anh).
وقد روي عن سعيد بن المسيب، وسعيد بن جبير: أن هذه الآية نزلت حين أسلم عمر بن الخطاب، وكمل به الأربعون.
Saîd b. el-Müseyyeb ve Saîd b. Cübeyr'den: Bu âyetin Ömer b. el-Hattâb müslüman olduğunda ve onunla kırk kişi tamamlandığında indiği rivayet edilmiştir.
وفي هذا نظر؛ لأن هذه الآية مدنية، وإسلام عمر كان بمكة بعد الهجرة إلى أرض الحبشة وقبل الهجرة إلى المدينة، والله أعلم.
Fakat bu görüşte tutarsızlık vardır (nazar vardır); çünkü bu âyet Medenîdir (Medine'de inmiştir), Ömer'in İslâm'a girişi ise Habeşistan'a hicretten sonra ve Medine'ye hicretten önce Mekke'de idi; en doğrusunu Allah bilir.
ثم قال تعالى مُبَشِّرًا للمؤمنين وآمرا: (إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا) كل واحد بعشرة ثم نسخ هذا الأمر وبقيت البشارة.
Sonra Allah Teâlâ müminlere müjdeleyerek ve emrederek şöyle buyurdu: (إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا) Her bir kişiye on kişi . Daha sonra bu emir neshedildi ve müjde baki kaldı.
قال عبد الله بن المبارك: حدثنا جرير بن حازم، حدثني الزبير بن الخِرِّيت عن عكرمة، عن ابن عباس قال: لما نزلت: (إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) شق ذلك على المسلمين حين فرض الله عليهم ألا يفر واحد من عشرة، ثم جاء التخفيف، فقال: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ) إلى قوله: (يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) قال: خفف الله عنهم من العدة، ونقص من الصبر بقدر ما خفف عنهم.
Abdullah b. el-Mübârek dedi ki: Bize Cerîr b. Hâzim anlattı, bana ez-Zübeyr b. el-Hirrît , İkrime'den, [o da] İbn Abbâs'tan anlattı; [İbn Abbâs] dedi ki: (إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) âyeti indiğinde, Allah onlara bir kişinin on kişiden kaçmamasını farz kılınca bu Müslümanlara ağır geldi. Sonra hafifletme geldi ve: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ) âyetinden: (يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) kavline kadar buyurdu. [İbn Abbâs] dedi ki: Allah onlardan sayıyı hafifletti ve onlardan hafiflettiği ölçüde sabrı da eksiltti.
وروى البخاري من حديث ابن المبارك، نحوه
Buhârî de İbnü'l-Mübârek'in hadisinden bunun benzerini rivayet etti .
وقال سعيد بن منصور: حدثنا سفيان، عن عمرو بن دينار، عن ابن عباس في هذه الآية قال: كتب عليهم ألا يفر عشرون من مائتين، ثم خفف الله عنهم، فقال: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) فلا ينبغي لمائة أن يفروا من مائتين.
Saîd b. Mansûr dedi ki: Bize Süfyân, Amr b. Dînâr'dan, [o da] İbn Abbâs'tan bu âyet hakkında anlattı; [İbn Abbâs] dedi ki: Onlara, yirmi kişinin iki yüz kişiden kaçmaması farz kılındı. Sonra Allah onlardan hafifletti ve: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) buyurdu. Artık yüz kişinin iki yüz kişiden kaçması uygun olmaz.
وروى البخاري، عن علي بن عبد الله، عن سفيان، به ونحوه
Buhârî, Ali b. Abdillâh'tan, [o da] Süfyân'dan bu rivayetle ve benzeri şekilde rivayet etti .
وقال محمد بن إسحاق: حدثني ابن أبي نجيح، عن عطاء، عن ابن عباس، قال: لما نزلت هذه الآية ثقلت على المسلمين، وأعظموا أن يقاتل عشرون مائتين، ومائة ألفًا، فخفف الله عنهم فنسخها بالآية الأخرى فقال: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) الآية، فكانوا إذا كانوا على الشطر من عدو لهم لم ينبغ لهم أن يفروا من عدوهم، وإذا كانوا دون ذلك، لم يجب عليهم قتالهم، وجاز لهم أن يتحوزوا عنهم.
Muhammed b. İshâk dedi ki: Bana İbn Ebî Necîh, Atâ'dan, [o da] İbn Abbâs'tan anlattı; [İbn Abbâs] dedi ki: Bu âyet indiğinde Müslümanlara ağır geldi; yirmi kişinin iki yüz kişiyle, yüz kişinin de bin kişiyle savaşmasını çok büyük [zor] gördüler. Bunun üzerine Allah onlardan hafifletti ve diğer âyetle onu neshederek: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) âyetini buyurdu. Böylece düşmanlarının yarısı kadar olduklarında , düşmanlarından kaçmaları uygun olmazdı; bundan daha az olduklarında ise onlarla savaşmaları farz olmazdı ve onlardan geri çekilmeleri kendilerine caiz olurdu.
وروى علي بن أبي طلحة والعوفي، عن ابن عباس، نحو ذلك. قال ابن أبي حاتم: وروي عن مجاهد، وعطاء، وعكرمة، والحسن، وزيد بن أسلم، وعطاء الخراساني، والضحاك نحو ذلك.
Ali b. Ebî Talha ve el-Avfî de İbn Abbâs'tan bunun benzerini rivayet etmişlerdir. İbn Ebî Hâtim dedi ki: Mücâhid, Atâ, İkrime, el-Hasan, Zeyd b. Eslem, Atâ el-Horasânî ve ed-Dahhâk'tan da bunun benzeri rivayet edilmiştir.
وروى الحافظ أبو بكر بن مردويه، من حديث المسيب بن شريك، عن ابن عون، عن نافع، عن ابن عمر، ﵄: (إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ) قال: نزلت فينا أصحاب محمد ﷺ.
Hâfız Ebû Bekr b. Merdeveyh, el-Müseyyeb b. Şerîk'in hadisinden, İbn Avn'dan, Nâfi'den, [o da] İbn Ömer (radıyallâhu anhümâ)'dan rivayet etti ki: { إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ } “Eğer sizden sabreden yirmi kişi bulunursa, iki yüz kişiyi yenerler” [âyeti hakkında] şöyle demiştir: [Bu âyet] biz Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in ashâbı hakkında indi.
وروى الحاكم في مستدركه، من حديث أبي عمرو بن العلاء، عن نافع، عن ابن عمر؛ أن رسول الله ﷺ قرأ: (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) رفع، ثم قال: صحيح الإسناد ولم يخرجاه
Hâkim, Müstedrek'inde Ebû Amr b. el-Alâ'nın hadisinden, Nâfi'den, [o da] İbn Ömer'den rivayet etti ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): (الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا) âyetini ötre ile (du'fen şeklinde) okumuştur. Sonra [Hâkim]: "İsnadı sahîhtir, fakat [Buhârî ve Müslim] tahric etmemiştir" demiştir .
{مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٧) لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٦٨) فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٩)}
{مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٧) لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٦٨) فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٩)} “Yeryüzünde iyice zafer kazanıp hâkimiyeti pekiştirinceye kadar hiçbir peygambere esirler sahibi olmak yakışmaz. Siz geçici dünya menfaatini istiyorsunuz; Allah ise [sizin için] ahireti istiyor. Allah Azîz'dir, Hakîm'dir. (67) Eğer Allah'tan daha önce geçmiş bir yazı (hüküm) olmasaydı, aldığınız şeyden dolayı size büyük bir azap dokunurdu. (68) Artık elde ettiğiniz ganimetten helâl ve temiz olarak yiyin ve Allah'tan korkup sakının. Şüphesiz Allah Gafûr'dur, Rahîm'dir. (69)”
قال الإمام أحمد: حدثنا علي بن عاصم، عن حميد، عن أنس، ﵁، قال: استشار رسول الله ﷺ الناس في الأسارى يوم بدر، فقال: "إن الله قد أمكنكم منهم" فقام عمر بن الخطاب فقال: يا رسول الله، اضرب أعناقهم. فأعرض عنه النبي ﷺ، ثم عاد رسول الله ﷺ فقال: "يا أيها الناس، إن الله قد أمكنكم منهم، وإنما هم إخوانكم بالأمس". فقام عمر فقال: يا رسول الله، اضرب أعناقهم. فأعرض عنه النبي ﷺ، ثم عاد النبي ﷺ فقال للناس مثل ذلك، فقام أبو بكر الصديق، ﵁، فقال: يا رسول الله، نرى أن تعفو عنهم، وأن تقبل منهم الفداء. قال: فذهب عن وجه رسول الله ﷺ ما كان فيه من الغم، فعفا عنهم، وقبل منهم الفداء. قال: وأنزل الله، ﷿: (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) الآية
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Ali b. Âsım anlattı, Humeyd'den, [o da] Enes'ten (radıyallâhu anh) anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bedir günü esirler hakkında insanlarla istişare etti ve: "Şüphesiz Allah size onlara karşı imkân verdi" buyurdu. Bunun üzerine Ömer b. el-Hattâb ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Boyunlarını vur" dedi. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) ondan yüz çevirdi. Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) tekrar: "Ey insanlar! Şüphesiz Allah size onlara karşı imkân verdi; onlar daha dün sizin kardeşlerinizdi" buyurdu. Ömer yine ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Boyunlarını vur" dedi. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) ondan yine yüz çevirdi. Sonra Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) insanlara yine aynı şeyi söyledi. Bunun üzerine Ebû Bekr es-Sıddîk (radıyallâhu anh) ayağa kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Onları affetmeni ve onlardan fidye kabul etmeni uygun görüyoruz" dedi. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) yüzündeki keder gitti; onları affetti ve onlardan fidye kabul etti. [Râvi] dedi ki: Ve Allah (celle ve alâ): (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) âyetini indirdi .
وقد سبق في أول السورة حديث ابن عباس في صحيح مسلم بنحو ذلك.
Sûrenin başında Sahîh-i Müslim'deki İbn Abbâs hadisi bunun benzeri şekilde geçmişti.
وقال الأعمش، عن عمرو بن مرة، عن أبي عبيدة، عن عبد الله قال: لما كان يوم بدر قال رسول الله ﷺ: "ما تقولون في هؤلاء الأسارى؟ " قال: فقال أبو بكر: يا رسول الله، قومك وأهلك، استبقهم واستتبهم، لعل الله أن يتوب عليهم. قال: وقال عمر: يا رسول الله، أخرجوك، وكذبوك، فقدمهم فاضرب أعناقهم. قال: وقال عبد الله بن رواحة: يا رسول الله، أنت في واد كثير الحطب، فأضرم الوادي عليهم نارًا، ثم ألقهم فيه. [قال: فقال العباس: قطعت رحمك] قال: فسكت رسول الله ﷺ فلم يرد عليهم شيئًا، ثم قام فدخل فقال ناس: يأخذ بقول أبي بكر. وقال ناس: يأخذ بقول عمر. وقال ناس: يأخذ بقول عبد الله بن رواحة. ثم خرج عليهم رسول الله ﷺ فقال: "إن الله ليلين قلوب رجال حتى تكون ألين من اللبن، وإن الله ليشدد قلوب رجال فيه حتى تكون أشد من الحجارة، وإن مثلك يا أبا بكر كمثل إبراهيم، ﵇، قال: {فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [إبراهيم: ٣٦]، وإن مثلك يا أبا بكر كمثل عيسى، ﵇، قال: {إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ} [المائدة: ١١٨]، وإن مثلك يا عمر مثل موسى
A'meş, Amr b. Mürre'den, [o] Ebû Ubeyde'den, [o da] Abdullah'tan [b. Mes'ûd] şöyle dediğini rivayet etti: Bedir günü olunca Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): «Şu esirler hakkında ne dersiniz?» buyurdu. [İbn Mes'ûd] dedi ki: Ebû Bekir: "Ey Allah'ın Resûlü! [Onlar] senin kavmin ve ailendir. Onları sağ bırak ve tövbe etmelerini iste; umulur ki Allah onların tövbelerini kabul buyurur" dedi. [İbn Mes'ûd] dedi ki: Ömer de: "Ey Allah'ın Resûlü! Seni [yurdundan] çıkardılar ve seni yalanladılar. Onları öne çıkar ve boyunlarını vur!" dedi. [İbn Mes'ûd] dedi ki: Abdullah b. Revâha da: "Ey Allah'ın Resûlü! Sen odunu bol bir vadidesin. Vadide onların üzerine ateş yak, sonra da onları içine at!" dedi. [Bunun üzerine Abbâs: "Akrabalık bağını kopardın" dedi.] [İbn Mes'ûd] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sustu ve onlara hiçbir karşılık vermedi. Sonra kalkıp [içeri] girdi. Bunun üzerine bazı kimseler: "Ebû Bekir'in görüşünü alacak" dedi. Bazıları: "Ömer'in görüşünü alacak" dedi. Bazıları da: "Abdullah b. Revâha'nın görüşünü alacak" dedi. Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onların yanına çıkıp şöyle buyurdu: «Şüphesiz Allah, bazı adamların kalplerini sütten daha yumuşak oluncaya kadar yumuşatır; yine şüphesiz Allah, bazı adamların kalplerini de [kendi dini uğrunda] taştan daha katı oluncaya kadar katılaştırır. Ey Ebû Bekir! Şüphesiz senin misalin, İbrâhim'in (aleyhisselâm): {فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [İbrâhim: 36] “Artık kim bana uyarsa şüphesiz o bendendir. Kim de bana karşı gelirse, şüphesiz sen çok bağışlayansın, çok merhamet edensin.” sözü gibidir. Ey Ebû Bekir! Şüphesiz senin misalin, Îsâ'nın (aleyhisselâm): {إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ} [el-Mâide: 118] “Eğer onlara azap edersen şüphesiz onlar senin kullarındır. Eğer onları bağışlarsan şüphesiz sen Azîz'sin, Hakîm'sin.” sözü gibidir. Ey Ömer! Şüphesiz senin misalin de Mûsâ...»
﵇، قال: {رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الألِيمَ} [يونس: ٨٨]، وإن مثلك يا عمر كمثل نوح ﵇، قال: {رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦]، أنتم عالة فلا ينفلتن أحد منهم إلا بفداء أو ضربة عنق". قال ابن مسعود: قلت: يا رسول الله، إلا سهيل بن بيضاء، فإنه يذكر الإسلام، فسكت رسول الله ﷺ، فما رأيتني في يوم أخوف أن تقع عليّ حجارة من السماء مني في ذلك اليوم، حتى قال رسول الله ﷺ: "إلا سهيل بن بيضاء" فأنزل الله تعالى: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى) إلى آخر الآية.
(aleyhisselâm) misali gibidir; o: {رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الألِيمَ} [يونس: ٨٨] “Rabbimiz! Mallarını yok et ve kalplerini sık; acıklı azabı görünceye kadar iman etmesinler.” demiştir. Ey Ömer! Şüphesiz senin misalin, {رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦] “Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir yurt tutan (yaşayan) bırakma.” diyen Nûh'un (aleyhisselâm) misali gibidir. Sizler muhtaç durumdasınız; bu yüzden onlardan hiçbiri fidye vermeden ya da boynu vurulmadan kesinlikle kurtulmasın." İbn Mes'ûd dedi ki: Ben: "Ey Allah'ın Resûlü! Süheyl b. Beydâ müstesna olsun; zira o İslâm'dan söz ediyordu" dedim. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) sustu. O günkü kadar üzerime gökten taş yağmasından korktuğum başka bir gün görmedim; nihayet Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Süheyl b. Beydâ müstesna" buyurdu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى) âyetinden âyetin sonuna kadar indirdi.
رواه الإمام أحمد والترمذي، من حديث أبي معاوية، عن الأعمش، والحاكم في مستدركه، وقال: صحيح الإسناد ولم يخرجاه وروى الحافظ أبو بكر بن مردويه، عن عبد الله بن عمر، وأبي هريرة، ﵄، عن النبي ﷺ نحوه وفي الباب عن أبي أيوب الأنصاري.
Bunu İmâm Ahmed ve Tirmizî, Ebû Muâviye'nin hadisinden, A'meş'ten; Hâkim de Müstedrek'inde rivayet etmiş ve: "İsnadı sahîhtir, fakat [Buhârî ve Müslim] tahric etmemiştir" demiştir . Hâfız Ebû Bekr b. Merdûye de Abdullah b. Ömer ve Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anhümâ), Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) bunun benzerini rivayet etmiştir . Bu konuda Ebû Eyyûb el-Ensârî'den de rivayet vardır.
وروى ابن مردويه أيضا -واللفظ له -والحاكم في مستدركه، من حديث عبيد الله بن موسى: حدثنا إسرائيل، عن إبراهيم بن مهاجر، عن مجاهد، عن ابن عمر قال: لما أسر الأسارى يوم بدر، أسر العباس فيمن أسر، أسره رجل من الأنصار، قال: وقد أوعدته الأنصار أن يقتلوه. فبلغ ذلك للنبي ﷺ، فقال رسول الله ﷺ: "إني لم أنم الليلة من أجل عمي العباس، وقد زعمت الأنصار أنهم قاتلوه" فقال له عمر: فآتهم؟ قال: "نعم" فأتى عمر الأنصار فقال لهم: أرسلوا العباس فقالوا: لا والله لا نرسله. فقال لهم عمر: فإن كان لرسول الله ﷺ رضى؟ قالوا: فإن كان لرسول الله ﷺ رضى فخذه. فأخذه عمر فلما صار في يده قال له: يا عباس، أسلم، فوالله لأن تسلم أحب إلي من أن يسلم الخطاب، وما ذاك إلا لما رأيت رسول الله ﷺ يعجبه إسلامك، قال: فاستشار رسول الله ﷺ أبا بكر، فقال أبو بكر: عشيرتك. فأرسلهم، فاستشار عمر، فقال: اقتلهم، ففاداهم رسول الله ﷺ، فأنزل الله: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأرْضِ) الآية.
İbn Merdûye de -lafız ona ait olmak üzere- ve Hâkim Müstedrek'inde Ubeydullah b. Mûsâ'nın hadisinden rivayet etti: Bize İsrâîl, İbrâhîm b. Muhâcir'den, [o] Mücâhid'den, [o da] İbn Ömer'den anlattı; [İbn Ömer] dedi ki: Bedir günü esirler esir alındığında, esir alınanlar arasında Abbâs da esir edilmişti; onu Ensâr'dan bir adam esir almıştı. [Râvi] dedi ki: Ensâr onu öldüreceklerini vaad etmişti (tehdit etmişti). Bu durum Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) ulaştı. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Amcam Abbâs yüzünden bu gece uyuyamadım; zira Ensâr onu öldüreceklerini iddia etmiş" buyurdu. Ömer ona: "Onlara gideyim mi?" dedi. [Resûlullah]: "Evet" buyurdu. Bunun üzerine Ömer Ensâr'a gelip onlara: "Abbâs'ı serbest bırakın" dedi. Onlar: "Hayır, vallahi onu serbest bırakmayız" dediler. Ömer onlara: "Peki, bu Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) rızası ise?" dedi. Onlar: "Eğer Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) rızası ise onu al" dediler. Ömer onu aldı. Abbâs eline geçince ona: "Ey Abbâs! Müslüman ol. Vallahi senin Müslüman olman bana Hattâb'ın Müslüman olmasından daha sevimlidir. Bu da sadece Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) senin Müslüman olmandan hoşlanacağını gördüğüm içindir" dedi. [Râvi] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Ebû Bekir ile istişare etti. Ebû Bekir: "Akrabandır, onları serbest bırak" dedi. Ömer ile istişare etti, o da: "Onları öldür" dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onları fidye karşılığı serbest bıraktı. Bunun üzerine Allah: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الأرْضِ) âyetini indirdi.
قال الحاكم: صحيح الإسناد، ولم يخرجاه
Hâkim: "İsnadı sahîhtir, fakat [Buhârî ve Müslim] tahric etmemiştir" dedi .
وقال سفيان الثوري، عن هشام -هو ابن حسان -عن محمد بن سيرين، عن عبيدة، عن علي، ﵁، قال: جاء جبريل إلى النبي ﷺ يوم بدر فقال: خَيِّر أصحابك في الأسارى: إن شاءوا الفداء، وإن شاؤوا القتل على أن يقتل منهم مقبلا مثلهم. قالوا: الفداء ويقتل منا.
Süfyân es-Sevrî, Hişâm'dan -ki o İbn Hassân'dır-, [o] Muhammed b. Sîrîn'den, [o] Ubeyde'den, [o da] Ali'den (radıyallâhu anh) rivayet etti; [Ali] dedi ki: Bedir günü Cibrîl Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip şöyle dedi: "Ashabını esirler konusunda muhayyer kıl: Dilerlerse fidyeyi, dilerlerse de gelecek [yıl] kendilerinden onlar kadarının öldürülmesi şartıyla öldürülmelerini [seçsinler]." [Ashab]: "Fidye [alalım] ve bizden de öldürülsün" dediler.
رواه الترمذي، والنسائي، وابن حبان في صحيحه من حديث الثوري، به وهذا حديث غريب
Bunu Tirmizî, Nesâî ve Sahîh'inde İbn Hibbân, Sevrî hadisinden bu isnadla rivayet etmişlerdir. Bu, garîb
جدا.
bir hadistir.
وقال ابن عون [عن محمد بن سيرين] عن عبيدة، عن علي قال: قال رسول الله ﷺ في أسارى يوم بدر: "إن شئتم قتلتموهم، وإن شئتم فاديتموهم واستمتعتم بالفداء، واستشهد منكم بعدتهم". قال: فكان آخر السبعين ثابت بن قيس، قتل يوم اليمامة، ﵁
İbn Avn [Muhammed b. Sîrîn'den] , Ubeyde'den, [o da] Ali'den rivayet etti; [Ali] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bedir günü esirleri hakkında şöyle buyurdu: "Dilerseniz onları öldürürsünüz, dilerseniz de onlardan fidye alıp fidyeden yararlanırsınız ve onların sayısı kadarınız da şehit edilir." [Râvi] dedi ki: Yetmiş kişinin sonuncusu, Yemâme günü öldürülen Sâbit b. Kays (radıyallâhu anh) idi .
ومنهم من روى هذا الحديث عن عبيدة مرسلا فالله أعلم.
Onlardan bu hadisi Ubeyde'den mürsel olarak rivayet edenler de vardır ; en doğrusunu Allah bilir.
وقال محمد بن إسحاق، عن ابن أبي نجيح، عن عطاء، عن ابن عباس: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى) فقرأ حتى بلغ: (عَذَابٌ عَظِيمٌ) قال: غنائم بدر، قبل أن يحلها لهم، يقول: لولا أني لا أعذب من عصاني حتى أتقدم إليه، لمسكم فيما أخذتم عذاب عظيم.
Muhammed b. İshâk, İbn Ebî Necîh'ten, [o] Atâ'dan, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti: (مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى) âyetini okudu, nihayet (عَذَابٌ عَظِيمٌ) kavline kadar ulaştı ve şöyle dedi: [Bu], henüz kendilerine helâl kılınmadan önceki Bedir ganimetleridir. [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Şayet bana isyan edene önceden [hükmü] bildirmedikçe azap etmeyeceğim [hükmü] olmasaydı, aldığınız şeyden ötürü size büyük bir azap dokunurdu.
وكذا روى ابن أبي نجيح، عن مجاهد.
İbn Ebî Necîh de Mücâhid'den bu şekilde rivayet etmiştir.
وقال الأعمش: سبق منه ألا يعذب أحدا شهد بدرا. وروى نحوه عن سعد بن أبي وقاص، وسعيد بن جبير، وعطاء.
A'meş: "O'ndan, Bedir'e katılan hiç kimseye azap etmeyeceğine dair [bir hüküm] önceden geçmişti" dedi. Sa'd b. Ebî Vakkâs, Saîd b. Cübeyr ve Atâ'dan da bunun benzeri rivayet edilmiştir.
وقال شعبة، عن أبي هاشم عن مجاهد: (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) أي: لهم بالمغفرة ونحوه عن سفيان الثوري، ﵀.
Şu'be, Ebû Hâşim'den , [o da] Mücâhid'den (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) âyeti hakkında: "Yani onlar için bağışlanma [hükmü geçmiş olmasaydı]" rivayetini aktardı. Süfyân es-Sevrî'den (rahimehullâh) de bunun benzeri rivayet edilmiştir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله: (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) يعني: في أم الكتاب الأول أن المغانم والأسارى حلال لكم، (لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ) من الأسارى (عَذَابٌ عَظِيمٌ) قال الله تعالى: (فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ) الآية. وكذا روى العوفي، عن ابن عباس. وروي مثله عن أبي هريرة، وابن مسعود، وسعيد بن جبير، وعطاء، والحسن البصري، وقتادة والأعمش أيضا: أن المراد (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) لهذه الأمة بإحلال الغنائم وهو اختيار ابن جرير، ﵀.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) kavli hakkında: "Yani ilk Ana Kitap'ta ganimetlerin ve esirlerin size helâl kılındığı [yazılmış olmasaydı], esirlerden (لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ) aldığınız şey sebebiyle (عَذَابٌ عَظِيمٌ) size büyük bir azap dokunurdu" dediğini rivayet etti. Allah Teâlâ: (فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ) âyetini buyurdu. el-Avfî de İbn Abbâs'tan bu şekilde rivayet etmiştir. Ebû Hüreyre, İbn Mes'ûd, Saîd b. Cübeyr, Atâ, Hasan-ı Basrî, Katâde ve A'meş'ten de: (لَوْلا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ) ile kastedilenin bu ümmete ganimetlerin helâl kılınması olduğu şeklinde rivayet edilmiştir ki İbn Cerîr'in (rahimehullâh) tercihi de budur.
ويستشهد لهذا القول بما أخرجاه في الصحيحين، عن جابر بن عبد الله، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "أعطيت خمسا، لم يعطهن أحد من الأنبياء قبلي: نصرت بالرعب مسيرة شهر، وجعلت لي الأرض مسجدا وطهورا، وأحلت لي الغنائم ولم تحل لأحد قبلي، وأعطيت الشفاعة، وكان النبي يبعث إلى قومه وبعثت إلى الناس عامة"
Bu görüşe, Sahîhayn'da Câbir b. Abdillâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet edilen şu hadis şahitlik etmektedir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bana, benden önceki peygamberlerden hiçbirine verilmeyen beş şey verildi: Bir aylık mesafeden korku salmakla yardım olundum; yeryüzü bana mescit ve temizleyici kılındı; ganimetler bana helâl kılındı ki benden önce kimseye helâl kılınmamıştı; bana şefaat [hakkı] verildi; peygamber sadece kendi kavmine gönderilirdi, ben ise bütün insanlara gönderildim."
وقال الأعمش، عن أبي صالح، عن أبي هريرة، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: "لم تحل
el-A‘meş Ebû Sâlih’ten, o da Ebû Hureyre’den (radıyallâhu anh) şöyle rivayet etti: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: «Helâl kılınmadı
الغنائم لسود الرؤوس غيرنا"
hiçbir kara başlıya ganimetler helâl kılınmadı."
ولهذا قال الله تعالى: (فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالا طَيِّبًا وَاتَّقُوااللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) فعند ذلك أخذوا من الأسارى الفداء.
İşte bu sebeple Allah Teâlâ: (فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالا طَيِّبًا وَاتَّقُوااللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) buyurmuştur; bunun üzerine esirlerden fidye aldılar.
وقد روى الإمام أبو داود في سننه: حدثنا عبد الرحمن بن المبارك العيشي، حدثنا سفيان بن حبيب، حدثنا شعبة، عن أبي العنبس، عن أبي الشعثاء، عن ابن عباس: أن رسول الله ﷺ جعل فداء أهل الجاهلية يوم بدر أربعمائة
İmâm Ebû Dâvûd Sünen'inde rivayet etmiştir: Bize Abdurrahman b. el-Mübârek el-Ayşî anlattı, bize Süfyân b. Habîb anlattı, bize Şu'be, Ebu'l-Anbes'ten, [o] Ebu'ş-Şa'sâ'dan, [o da] İbn Abbâs'tan anlattı: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bedir günü câhiliye ehlinin fidyesini dörtyüz [dirhem] olarak belirledi .
وقد استقر الحكم في الأسرى عند جمهور العلماء: أن الإمام مخير فيهم: إن شاء قتل -كما فعل ببني قريظة -وإن شاء فادى بمال -كما فعل بأسرى بدر -أو بمن أسر من المسلمين -كما فعل رسول الله ﷺ في تلك الجارية وابنتها اللتين كانتا في سبي سلمة بن الأكوع، حيث ردهما وأخذ في مقابلتهما من المسلمين الذين كانوا عند المشركين، وإن شاء استرق من أسر. هذا مذهب الإمام الشافعي وطائفة من العلماء، وفي المسألة خلاف آخر بين الأئمة مقرر في موضعه من كتب الفقه.
Ulemanın cumhûruna göre esirler hakkındaki hüküm şu şekilde karara bağlanmıştır: İmam onlar hakkında muhayyerdir (serbesttir): Dilerse -Kurayza oğullarına yaptığı gibi- öldürür; dilerse -Bedir esirlerine yaptığı gibi- mal karşılığı veya esir düşen Müslümanlar karşılığı -nitekim Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Seleme b. el-Ekva'ın payına düşen cariyeyi ve kızını müşriklerin elindeki Müslümanlar karşılığında geri verip takas ettiği gibi- fidye ile serbest bırakır; dilerse esir alınanları köleleştirir. Bu, İmâm Şâfiî'nin ve ulemadan bir grubun mezhebidir. Bu meselede imamlar arasında fıkıh kitaplarında yerinde açıklanmış başka ihtilaflar da vardır.
{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧٠) وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٧١)}
{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأَسْرَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧٠) وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٧١)} “Ey Peygamber! Elinizdeki esirlere de ki: Eğer Allah kalplerinizde bir hayır olduğunu bilirse, sizden alınandan daha hayırlısını size verir ve sizi bağışlar. Allah Gafûr'dur, Rahîm'dir. (70) Eğer sana hıyanet etmek isterlerse, zaten daha önce de Allah'a hıyanet etmişlerdi de [Allah] onlara karşı [sana] imkân vermişti. Allah Alîm'dir, Hakîm'dir. (71)”
قال محمد بن إسحاق: حدثني العباس بن عبد الله بن مغفل، عن بعض أهله، عن عبد الله بن عباس، ﵄، أن رسول الله ﷺ قال يوم بدر: "إني قد عرفت أن أناسا من بني هاشم وغيرهم، قد أخرجوا كرها، لا حاجة لهم بقتالنا، فمن لقي منكم أحدا منهم -أي: من بني هاشم -فلا يقتله، ومن لقي أبا البختري بن هشام فلا يقتله، ومن لقي العباس بن عبد المطلب فلا يقتله، فإنه إنما أخرج مستكرها". فقال أبو حذيفة بن عتبة: أنقتل آباءنا وأبناءنا وإخواننا وعشائرنا ونترك العباس؟! والله لئن لقيته لألجمنه بالسيف؟ فبلغت رسول الله ﷺ، فقال لعمر بن الخطاب: "يا أبا حفص" -قال عمر: والله إنه لأول يوم كناني فيه رسول الله ﷺ"أيضرب وجه عم رسول الله ﷺ بالسيف؟ " فقال عمر: يا رسول الله، ائذن لي فأضرب عنقه، فوالله لقد نافق. فكان أبو حذيفة يقول بعد ذلك: والله ما آمن من تلك الكلمة التي قلت، ولا أزال منها خائفا، إلا أن يكفرها الله عني بشهادة. فقتل يوم اليمامة شهيدا، ﵁.
Muhammed b. İshâk dedi ki: Bana Abbâs b. Abdillâh b. Ma'kıl, ailesinden bazılarından, o da Abdullah b. Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) naklettiğine göre, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Bedir günü şöyle buyurdu: «Ben Hâşimoğulları'ndan ve başkalarından birtakım kimselerin [buraya] zorla çıkarıldıklarını, bizimle savaşmaya bir ihtiyaçlarının (isteklerinin) olmadığını kesin olarak biliyorum. Sizden her kim onlardan -yani Hâşimoğulları'ndan- birine rastlarsa onu öldürmesin. Kim Ebu'l-Bahterî b. Hişâm'a rastlarsa onu öldürmesin. Kim el-Abbâs b. Abdilmuttalib'e rastlarsa onu öldürmesin; çünkü o ancak zorlanarak çıkarılmıştır.» Bunun üzerine Ebû Huzeyfe b. Utbe: "Babalarımızı, oğullarımızı, kardeşlerimizi ve aşiretimizi öldürüp de Abbâs'ı mı bırakacağız?! Vallahi şayet ona rastlarsam kılıcımla ağzını gemleyeceğim (yüzüne kılıç çalacağım)!" dedi. Bu [söz] Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) ulaşınca Ömer b. el-Hattâb'a: «Ey Ebû Hafs!» -Ömer dedi ki: Vallahi bu, Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) beni künyelediği ilk gündür- «Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) amcasının yüzüne kılıçla mı vurulacak?!» buyurdu. Ömer de: "Ey Allah'ın Resûlü, bana izin ver boynunu vurayım; vallahi o münafıklık etmiştir!" dedi. Ebû Huzeyfe bundan sonra şöyle derdi: "Söylediğim o sözden dolayı asla kendimi güvende hissetmedim ve Allah bunu bir şehitlikle benden kefaret kılmadıkça da korkumdan kurtulacak değilim." Nihayet Yemâme günü şehit olarak öldürüldü (radıyallâhu anh).
وبه، عن ابن عباس قال: لما أمسى رسول الله ﷺ يوم بدر، والأسارى محبوسون بالوثاق، بات رسول الله ﷺ ساهرا أول الليل، فقال له أصحابه: يا رسول الله، ما لك لا تنام؟ -وقد أسر العباس رجل من الأنصار -فقال رسول الله ﷺ: "سمعت أنين عمي العباس في وثاقه" فأطلقوه، فسكت، فنام رسول الله ﷺ.
Yine aynı isnadla İbn Abbâs'tan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Bedir günü akşam olunca ve esirler bağlarla bağlanınca, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) gecenin başında uykusuz kaldı. Ashabı ona: "Ey Allah'ın Resûlü, sana ne oldu da uyumuyorsun?" dediler -bu arada Abbâs'ı Ensâr'dan bir adam esir almıştı-. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Amcam Abbâs'ın bağları içindeki iniltisini işittim" buyurdu. Bunun üzerine onu serbest bıraktılar (bağını gevşettiler), o da sustu ve Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) uyudu.
قال محمد بن إسحاق: وكان أكثر الأسارى يوم بدر فداء العباس بن عبد المطلب، وذلك أنه كان رجلا مُوسرا فافتدى نفسه بمائة أوقية ذهبا
Muhammed b. İshâk dedi ki: Bedir günü esirler içinde en çok fidye veren el-Abbâs b. Abdilmuttalib idi; çünkü o zengin bir adamdı ve kendisini yüz ukıyye altın karşılığında fidye vererek kurtardı .
وفي صحيح البخاري، من حديث موسى بن عقبة، قال ابن شهاب: حدثني أنس بن مالك أن رجالا من الأنصار استأذنوا رسول الله ﷺ فقالوا: "ائذَنْ لنا فَلْنَتْرُكْ لابن أختنا عباس فداءه. قال لا والله لا تَذَرون منه درهما"
Sahîh-i Buhârî'de Mûsâ b. Ukbe'nin hadisinden [rivayet edildiğine göre], İbn Şihâb dedi ki: Bana Enes b. Mâlik, Ensâr'dan bazı adamların Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) izin isteyip: "Bize izin ver de kız kardeşimizin oğlu Abbâs'ın fidyesini bağışlayalım" dediklerini anlattı. [Resûlullah] : "Hayır, vallahi ondan tek bir dirhem bile bırakmayacaksınız" buyurdu .
وقال يونس بن بُكَيْر، عن محمد بن إسحاق، عن يزيد بن رُومان، عن عُرْوَة -وعن الزهري، عن جماعة سماهم قالوا: بعثت قريش إلى رسول الله ﷺ في فداء أسراهم، ففدى كل قوم أسيرهم بما رضوا، وقال العباس: يا رسول الله، قد كنت مسلما! فقال رسول الله ﷺ: "الله أعلم بإسلامك، فإن يكن كما تقول فإن الله يجزيك، وأما ظاهرك فقد كان علينا، فافتد نفسك وابنيْ أخيك: نوفل بن الحارث بن عبد المطلب، وعَقيل بن أبي طالب بن عبد المطلب، وحليفك عتبة بن عمرو أخي بني الحارث بن فهر" قال: ما ذاك عندي يا رسول الله! قال: "فأين المال الذي دفنته أنت وأم الفضل؟ فقلت لها: إن أصبتُ في سفري هذا، فهذا المال الذي دفنته لبَني: الفضل، وعبد الله، وقُثم". قال: والله يا رسول الله، إني لأعلم أنك رسول الله، إن هذا لشيء ما علمه أحد غيري وغيرُ أم الفضل، فاحسب لي يا رسول الله ما أصبتم مني: عشرين أوقية من مال كان معي فقال؟ رسول الله ﷺ: "لا ذاك شيء أعطانا الله تعالى منك". ففدى نفسه وابني أخويه وحليفه، وأنزل الله، ﷿ فيه: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ) قال العباس: فأعطاني الله مكان العشرين الأوقية في الإسلام عشرين عبدا، كلهم في يده مال يضرب به، مع ما أرجو من مغفرة الله، ﷿.
Yûnus b. Bükeyr, Muhammed b. İshâk'tan, [o] Yezîd b. Rûmân'dan, [o] Urve'den -ve ez-Zührî'den, ismini verdiği bir topluluktan- anlattı; onlar dediler ki: Kureyş, esirlerinin fidyesi konusunda Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) [elçi] gönderdi. Her kavim, esirini razı oldukları miktar karşılığında fidye vererek kurtardı . Abbâs: "Ey Allah'ın Resûlü, ben zaten Müslümandım!" dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Senin İslâm'ını en iyi Allah bilir; eğer dediğin gibiyse şüphesiz Allah sana karşılığını verir. Ama zahirdeki durumun bizim aleyhimize idi. Bu sebeple kendin, iki kardeşinin oğulları Nevfel b. el-Hâris b. Abdilmuttalib ve Akîl b. Ebî Tâlib b. Abdilmuttalib ile antlaşmalın Benî Hâris b. Fihr'in kardeşi Utbe b. Amr için fidye ver" buyurdu. Abbâs: "Ey Allah'ın Resûlü, bende o kadar mal yok!" dedi. [Resûlullah]: "Peki, seninle Ümmü'l-Fadl'ın gömdüğü mal nerede? Hani sen ona: 'Eğer bu yolculuğumda başıma bir şey gelirse, bu gömdüğüm mal çocuklarım el-Fadl, Abdullah ve Kusem'indir' demiştin" buyurdu. [Abbâs]: "Vallahi ey Allah'ın Resûlü, senin Allah'ın Resûlü olduğunu çok iyi biliyorum! Zira bu, benden ve Ümmü'l-Fadl'dan başka hiç kimsenin bilmediği bir şeydi. Ey Allah'ın Resûlü, yanımdaki maldan elimden aldığınız yirmi ukıyyeyi bana mahsup et!" dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Hayır, o Allah Teâlâ'nın senden bize verdiği bir şeydir" buyurdu. Bunun üzerine Abbâs kendisi, iki kardeşinin oğulları ve antlaşmalısı için fidye verdi. Allah (celle ve alâ) onun hakkında: (يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الأُسَارَى إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ) âyetini indirdi. Abbâs dedi ki: "Allah bana İslâm'da o yirmi ukıyye yerine yirmi köle verdi; hepsi de elinde ticaret yaptığı bir mala sahipti. Bununla birlikte Allah'ın (celle ve alâ) mağfiretini de ummaktayım."