{وَ} لكنه قد {جَعَلَ} لذلك {أَجَلا لا رَيْبَ فِيهِ} ولا شك، وإلا فلو شاء لجاءهم به بغتة، ومع إقامته الحجج والأدلة على البعث.
Fakat O, bunun için {أَجَلا لا رَيْبَ فِيهِ} “şüphe olmayan bir ecel takdir etmiştir;” yoksa dileseydi onu kendilerine ansızın getirirdi. Üstelik dirilişe dair hüccetleri ve delilleri ikame etmiştir.
{فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلا كُفُورًا} ظلمًا منهم وافتراء.
{فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلا كُفُورًا} “Fakat zalimler” zulümleri ve iftiraları sebebiyle “inkârdan başkasına yanaşmadılar.”
{قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي} التي لا تنفذ ولا تبيد. {إِذًا لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ} أي: خشية أن ينفد ما تنفقون منه، مع أنه من المحال أن تنفد خزائن الله، ولكن الإنسان مطبوع على الشح والبخل.
Tükenmeyen ve yok olmayan {قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي} “De ki: «Eğer siz Rabbimin rahmet hazinelerine sahip olsaydınız,»” {إِذًا لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ} “«o zaman tükenir korkusuyla cimrilik edip tutardınız;»” yani harcadığınız şeyin tükenmesi endişesiyle... Oysa Allah'ın hazinelerinin tükenmesi imkânsızdır; fakat insan cimrilik ve hırs üzere yaratılmıştır.
{١٠١-١٠٤} {وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لأظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا * قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلاءِ إِلا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ بَصَائِرَ وَإِنِّي لأظُنُّكَ يَا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا * فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الأرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا * وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الأرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا} .
{101-104} {وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لأظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا * قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلاءِ إِلا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ بَصَائِرَ وَإِنِّي لأظُنُّكَ يَا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا * فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الأرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا * وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الأرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا} “Andolsun ki biz Musa'ya apaçık dokuz mucize verdik. İsrailoğullarına sor; hani Musa onlara geldiğinde Firavun ona: «Ey Musa! Doğrusu ben senin büyülenmiş olduğunu sanıyorum» demişti. [Musa] dedi ki: «Çok iyi biliyorsun ki bunları birer ibret ve basiret olarak ancak göklerin ve yerin Rabbi indirmiştir. Ey Firavun! Doğrusu ben de senin helak olmuş biri olduğunu sanıyorum!» Bunun üzerine [Firavun] onları o topraktan sürüp çıkarmak istedi; biz de onu ve beraberindekilerin hepsini suda boğduk. Arkasından da İsrailoğullarına: «O topraklarda oturun! Ahiret vaadi geldiği zaman hepinizi bir araya toplayıp getireceğiz» dedik.”
أي: لست أيها الرسول المؤيد بالآيات، أول رسول كذبه الناس، فلقد أرسلنا قبلك موسى ابن عمران الكليم، إلى فرعون وقومه، وآتيناه {تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ} كل واحدة منها تكفي لمن قصده اتباع الحق، كالحية، والعصا، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، والرجز، وفلق البحر.
Yani ey mucizelerle desteklenmiş olan Elçi! Sen insanların yalanladığı ilk elçi değilsin. Senden önce de Kelîm olan İmran oğlu Musa'yı Firavun ve kavmine gönderdik ve ona {تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ} “apaçık dokuz mucize” verdik; bunlardan her biri hakka uymayı kasteden kimse için kâfidir: Yılan, asa, tufan, çekirge, haşerat (kımıl), kurbağalar, kan, azap (veya taun) ve denizin yarılması gibi...
فإن شككت في شيء من ذلك {فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ} مع هذه الآيات {إِنِّي لأظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا} .
Eğer bundan bir şey hakkında şüphen varsa {فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ} “İsrailoğullarına sor; hani [Musa] onlara geldiğinde” bu mucizelere rağmen {فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لأظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا} “Firavun ona: «Ey Musa! Doğrusu ben senin büyülenmiş olduğunu sanıyorum» demişti.”
فـ {قَالَ} له موسى {لَقَدْ عَلِمْتَ} يا فرعون {مَا أَنزلَ هَؤُلاءِ} الآيات {إِلا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ بَصَائِرَ} منه لعباده، فليس قولك هذا بالحقيقة، وإنما قلت ذلك ترويجًا على قومك، واستخفافًا لهم.
Musa ona {قَالَ} “dedi ki:” Ey Firavun! {لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلاءِ إِلا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ بَصَائِرَ} “«Çok iyi biliyorsun ki bunları»” kullarına birer basiret ve ibret olmak üzere “«ancak göklerin ve yerin Rabbi indirmiştir.»” Dolayısıyla bu söylediğin söz bir hakikat değildir; sen bunu yalnızca kavmine yutturmak ve onları küçük düşürmek için söyledin.
{وَإِنِّي لأظُنُّكَ يَا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا} أي: ممقوتًا، ملقى في العذاب، لك الويل والذم واللعنة.
{وَإِنِّي لأظُنُّكَ يَا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا} “«Ey Firavun! Doğrusu ben de senin helak olmuş biri olduğunu sanıyorum!»” Yani gazaba uğramış, azaba atılmış; helak, kınanma ve lanet hak etmiş biri olduğunu...
{فَأَرَادَ} فرعون {أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الأرْضِ} أن: يجليهم ويخرجهم منها. {فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا} وأورثنا بني إسرائيل أرضهم وديارهم.
Firavun {فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الأرْضِ} onları o topraktan sürüp çıkarmak “istedi;” {فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا} “biz de onu ve beraberindekilerin hepsini suda boğduk” ve İsrailoğullarını onların topraklarına ve yurtlarına mirasçı kıldık.
ولهذا قال: {وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الأرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا} أي: جميعًا ليجازى كل عامل بعمله.
Bu sebeple şöyle buyurmuştur: {وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الأرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا} “Arkasından da İsrailoğullarına: «O topraklarda oturun! Ahiret vaadi geldiği zaman hepinizi bir araya toplayıp getireceğiz» dedik;” yani her amel edenin ameliyle karşılık görmesi için hepinizi bir arada getireceğiz.
{١٠٥} {وَبِالْحَقِّ أَنْزَلْنَاهُ وَبِالْحَقِّ نَزَلَ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا} .
{105} {وَبِالْحَقِّ أَنْزَلْنَاهُ وَبِالْحَقِّ نَزَلَ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا} “Biz onu hak ile indirdik ve o da hak ile indi. Seni de ancak müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik.”
أي: وبالحق أنزلنا هذا القرآن الكريم، لأمر العباد ونهيهم، وثوابهم وعقابهم، {وَبِالْحَقِّ نزلَ} أي: بالصدق والعدل والحفظ من كل شيطان رجيم {وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا مُبَشِّرًا} من أطاع الله بالثواب العاجل والآجل {وَنَذِيرًا} لمن عصى الله بالعقاب العاجل والآجل، ويلزم من ذلك بيان ما بشر به وأنذر.
Yani kullara emir ve nehiyde bulunmak, sevap ve cezalarını bildirmek için bu yüce Kur'an'ı hak ile indirdik; {وَبِالْحَقِّ نَزَلَ} “ve o da hak ile indi;” yani doğrulukla, adaletle ve her kovulmuş şeytandan korunmuş olarak indi. {وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا مُبَشِّرًا} Allah'a itaat edeni dünya ve ahiret mükâfatıyla “müjdeleyici,” {وَنَذِيرًا} Allah'a isyan edeni de dünya ve ahiret azabıyla “uyarıcı olarak gönderdik.” Bu ise müjdelenen ve uyarılan hususların açıklanmasını gerektirir.
{١٠٦-١٠٩} {وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلا * قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ سُجَّدًا * وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولا * وَيَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا} .
{106-109} {وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلا * قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ سُجَّدًا * وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولا * وَيَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا} “İnsanlara ağır ağır okuyasın diye Kur'an'ı kısımlara ayırdık ve onu peyderpey indirdik. De ki: «İster inanın, ister inanmayın!» Doğrusu bundan önce kendilerine ilim verilenlere Kur'an okunduğu zaman, çeneleri üstü secdeye kapanırlar. Ve: «Rabbimizi tenzih ederiz; Rabbimizin vaadi elbette gerçekleşmiştir» derler. Ağlayarak çeneleri üstü secdeye kapanırlar ve bu onların huşûunu artırır.”
أي: وأنزلنا هذا القرآن مفرقًا، فارقًا بين الهدى والضلال، والحق والباطل. {لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ} أي: على مهل، ليتدبروه ويتفكروا في معانيه، ويستخرجوا علومه.
Yani biz bu Kur'an'ı kısımlara ayrılmış olarak, hidayet ile dalalet ve hak ile batıl arasını ayıran bir halde indirdik; {لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ} “insanlara ağır ağır okuyasın diye;” yani onu tefekkür ve tedebbür etsinler, anlamlarını düşünüp ilimlerini çıkarsınlar diye tane tane okuyasın diye...
{وَنزلْنَاهُ تَنزيلا} أي: شيئًا فشيئًا، مفرقًا في ثلاث وعشرين سنة.
{وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلا} “Ve onu peyderpey indirdik;” yani yirmi üç yıl boyunca kısım kısım, parça parça indirdik.
{ولا يأتونك بمثل إلا جئناك بالحق وأحسن تفسيرا} فإذا تبين أنه الحق، الذي لا شك فيه ولا ريب، بوجه من الوجوه فـ: {قُلْ} لمن كذب به وأعرض عنه: {آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا} فليس لله حاجة فيكم، ولستم بضاريه شيئًا، وإنما ضرر ذلك عليكم، فإن لله عبادًا غيركم، وهم الذين آتاهم الله العلم النافع: {إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ سُجَّدًا} أي: يتأثرون به غاية التأثر، ويخضعون له.
{وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا} “Onlar sana hiçbir misal getirmezler ki, biz sana hakkı ve en güzel açıklamayı getirmiş olmayalım.” Hiçbir şekilde kendisinde şüphe ve tereddüt bulunmayan hak olduğu apaçık ortaya çıkınca, onu yalanlayıp yüz çevirenlere {قُلْ} “de ki:” {آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا} “«İster inanın, ister inanmayın!»” Zira Allah'ın size hiçbir ihtiyacı yoktur, siz O'na hiçbir zarar veremezsiniz; bunun zararı ancak kendinizedir. Çünkü Allah'ın sizden başka kulları da vardır ki onlar Allah'ın kendilerine faydalı ilim verdiği kimselerdir: {إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ سُجَّدًا} “Onlara [Kur'an] okunduğu zaman, çeneleri üstü secdeye kapanırlar;” yani ondan son derece etkilenir ve ona boyun eğerler.
{وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا} عما لا يليق بجلاله، مما نسبه إليه المشركون. {إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا} بالبعث والجزاء بالأعمال {لَمَفْعُولا} لا خلف فيه ولا شك.
Müşriklerin O'na isnat ettikleri, celaline layık olmayan şeylerden {وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا} “ve: «Rabbimizi tenzih ederiz!» derler.” {إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا} Rabbimizin dirilişe ve amellerin karşılığını vermeye dair “«vaadi»” {لَمَفْعُولا} “«elbette gerçekleşmiştir;»” onda hiçbir cayma ve şüphe yoktur.
{وَيَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ} أي: على وجوههم {يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ} القرآن {خُشُوعًا}
{وَيَخِرُّونَ لِلأذْقَانِ} “Ağlayarak çeneleri üstü” —yani yüzleri üstü— secdeye kapanırlar {يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ} ve Kur'an “onların huşûunu artırır.”
وهؤلاء كالذين من الله عليهم من مؤمني أهل الكتاب كعبد الله ابن سلام وغيره، ممن أمن في وقت النبي ﷺ وبعد ذلك.
Bunlar; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde ve sonrasında iman eden Abdullah b. Selâm ve benzerleri gibi, Ehl-i Kitab'ın müminlerinden olup Allah'ın kendilerine lütufta bulunduğu kimseler gibidir.
{١١٠-١١١} {قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا * وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا} .
{110-111} {قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا * وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا} “De ki: «İster Allah deyin, ister Rahman deyin; hangisiyle dua ederseniz edin, en güzel isimler O'nundur.» Namazında sesini pek yükseltme, pek de kısma; bu ikisinin arasında bir yol tut. Ve de ki: «Çocuk edinmeyen, mülkünde hiçbir ortağı bulunmayan ve acizlikten ötürü hiçbir yardımcıya ihtiyacı olmayan Allah'a hamdolsun!» Ve O'nu tekbir ile yücelttikçe yücelt!”
بقول تعالى لعباده: {ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ} أي: أيهما شئتم. {أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأسْمَاءُ الْحُسْنَى} أي: ليس له اسم غير حسن، أي: حتى ينهى عن دعائه به، أي: اسم دعوتموه به، حصل به المقصود، والذي ينبغي أن يدعى في كل مطلوب، مما يناسب ذلك الاسم.
Allah Teâlâ kullarına şöyle buyurmaktadır: {ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ} “«İster Allah deyin, ister Rahman deyin;»” yani dilediğinizi söyleyin. {أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأسْمَاءُ الْحُسْنَى} “«hangisiyle dua ederseniz edin, en güzel isimler O'nundur;»” yani O'nun güzel olmayan hiçbir ismi yoktur ki onunla dua etmekten nehyedilsin. Hangi isimle O'na dua ederseniz maksat hasıl olur. Her talepte, o talebe münasip düşen isimle dua etmek gerekir.
{وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ} أي: قراءتك {وَلا تُخَافِتْ بِهَا} فإن في كل من الأمرين محذورًا. أما الجهر، فإن المشركين المكذبين به إذا سمعوه سبوه، وسبوا من جاء به.
{وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ} “Namazında sesini pek yükseltme” —yani kıraatinde— {وَلا تُخَافِتْ بِهَا} “pek de kısma!” Çünkü her iki durumda da sakıncalı bir yön vardır. Açıktan okumaya gelince; onu yalanlayan müşrikler işittiklerinde ona ve onu getirene söverlerdi.
وأما المخافتة، فإنه لا يحصل المقصود لمن أراد استماعه مع الإخفاء {وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ} أي: بين الجهر والإخفات {سَبِيلا} أي: تتوسط فيما بينهما.
Gizlice okumaya gelince; gizlendiği takdirde onu dinlemek isteyen kimse için maksat hasıl olmaz. {وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ} Yani sesli okuma ile gizli okuma arasında {سَبِيلا} “bir yol tut;” ikisinin arasında orta bir yol izle!
{وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ} له الكمال والثناء والحمد والمجد من جميع الوجوه، المنزه عن كل آفة ونقص.
{وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ} “Ve de ki: «Hamd Allah'a mahsustur!»” Her türlü afetten ve noksanlıktan münezzeh, her yönden kemal, övgü, hamd ve şan O'nundur.
{الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ} بل الملك كله لله الواحد القهار، فالعالم العلوي والسفلي، كلهم مملوكون لله، ليس لأحد من الملك شيء.
{الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ} “Çocuk edinmeyen, mülkünde hiçbir ortağı bulunmayan [Allah'a hamdolsun]!” Bilakis mülk bütünüyle Vâhid ve Kahhâr olan Allah'ındır. Yüceler âlemi ve aşağı âlemdekilerin hepsi Allah'ın mülküdür; hiç kimsenin mülkten yana hiçbir şeyi yoktur.
{وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ} أي: لا يتولى أحدًا من خلقه ليتعزز به ويعاونه، فإنه الغني الحميد، الذي لا يحتاج إلى أحد من المخلوقات، في الأرض ولا في السماوات، ولكنه يتخذ أولياء إحسانًا منه إليهم ورحمة بهم {الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور}
{وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ} “Ve acizlikten ötürü hiçbir yardımcıya ihtiyacı olmayan...” Yani O, kendisiyle izzet bulmak ve yardım görmek için yaratıklarından hiçbirini dost edinmez. Çünkü O Ganî'dir, Hamîd'dir; yerde ve göklerde yaratılmışlardan hiçbirine muhtaç değildir. Fakat O, onlara bir ihsan ve bir merhamet olarak veliler edinir: {اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ} “Allah, iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır.”
{وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا} أي: عظمه وأجله بالإخبار بأوصافه العظيمة، وبالثناء عليه، بأسمائه الحسنى، وبتمجيده بأفعاله المقدسة، وبتعظيمه وإجلاله بعبادته وحده لا شريك له، وإخلاص الدين كله له.
{وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا} “Ve O'nu tekbir ile yücelttikçe yücelt!” Yani O'nun yüce sıfatlarını haber vermekle, esmâ-i hüsnâsı ile O'nu övmekle, mukaddes fiilleriyle O'nu ululamakla ve ortağı bulunmayan bir tek O'na ibadet edip dini bütünüyle O'na has kılarak O'nu tazim ve tebcil et!
تم تفسير سورة الإسراء ولله الحمد والمنة والثناء الحسن على يد جامعه عبد الرحمن بن ناصر بن عبد الله بن سعدي غفر الله له ولوالديه ولجميع المسلمين أمين وصلى الله على محمد وسلم تسليمًا وذلك في ٧ جمادى الأولى سنة ١٣٤٤.
İsrâ Sûresi'nin tefsiri, derleyicisi olan —Allah onu, anne babasını ve bütün Müslümanları bağışlasın, âmin— Abdurrahman b. Nâsır b. Abdillâh b. Sa'dî eliyle tamamlanmıştır. Hamd, minnet ve güzel övgüler Allah'a mahsustur. Allah Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem çokça salât ve selâm eylesin. Bu tarih 7 Cemâziyelevvel 1344'tür.
المجلد الخامس من تيسير الكريم الرحمن من تفسير كلام المنان لجامعه الفقير إلى الله عبد الرحمن بن ناصر السعدي. (١) .
Allah'a muhtaç olan Abdurrahman b. Nâsır es-Sa'dî'nin derlediği Teysîrü'l-Kerîmi'r-Rahmân fî Tefsîri Kelâmi'l-Mennân adlı tefsirinin beşinci cildi. (1)