Binûn

Şuarâ Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Teysîru'l-Kerîmi'r-Rahmân (Sa'dî Tefsiri) · Abdurrahman es-Sa'dî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ} أي: كذاب، كثير القول للزور، والإفك بالباطل، {أَثِيمٍ} في فعله، كثير المعاصي، هذا الذي تنزل عليه الشياطين، وتناسب حاله حالهم.

{تَنزلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ} “Her iftiracıya inerler;” yani yalancı, çokça yalan ve bâtıl söz uyduran kimseye [inerler], fiilinde {أَثِيمٍ} “günahkâr olan” pek çok günah işleyen kimseye... İşte şeytanlar böylesi kimselere inerler ve onun durumu onların durumuna tam uyar.

{يُلْقُونَ} عليه {السَّمْعَ} الذي يسترقونه من السماء، {وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ} أي: أكثر ما يلقون إليه كذب (١) فيصدق واحدة، ويكذب معها مائة، فيختلط الحق بالباطل، ويضمحل الحق بسبب قلته، وعدم علمه. فهذه (٢) صفة الأشخاص الذين تنزل عليهم الشياطين، وهذه صفة وحيهم له.

Gökten hırsızlama dinledikleri {السَّمْعَ} “kulak verdikleri sözleri” ona {يُلْقُونَ} “aktarırlar” {وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ} “ve onların çoğu yalancıdır.” Yani ona ulaştırdıkları şeylerin çoğu yalandır (١); bir doğruya karşılık yüz yalan söylerler. Böylece hak bâtıla karışır ve azlığı ve bilinmemesi sebebiyle hak yok olup gider. İşte şeytanların indiği şahısların niteliği (٢) budur ve şeytanların ona fısıldadığı vahyin niteliği de budur.

وأما محمد ﷺ، فحاله مباينة لهذه الأحوال أعظم مباينة، لأنه الصادق الأمين، البار الراشد، الذي جمع بين بر القلب، وصدق اللهجة، ونزاهة الأفعال من المحرم.

Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelince; onun durumu bu hallerden son derece uzaktır. Zira o sâdık ve emindir; kalbin takvasını, doğru sözlülüğü ve haramlardan fiillerin nezihliğini kendinde toplamış olan sâlih ve reşîd bir zâttır.

والوحي الذي ينزل عليه من عند الله، ينزل محروسا محفوظا، مشتملا على الصدق العظيم، الذي لا شك فيه ولا ريب، فهل يستوي - يا أهل العقول - هذا وأولئك؟ وهل يشتبهان، إلا على مجنون، لا يميز، ولا يفرق بين الأشياء؟.

Allah katından ona inen vahiy ise; korunmuş ve muhafaza edilmiş olarak, içinde hiçbir şüphe ve tereddüt bulunmayan muazzam bir doğruluğu kapsayarak iner. Ey akıl sahipleri! Bu ikisi bir olur mu hiç?! Şeyleri birbirinden ayıramayan ve temyiz gücü bulunmayan bir deliden başkası için bunlar birbirine benzer mi?!

فلما نزهه عن نزول الشياطين عليه، برَّأه أيضا من الشعر فقال: {وَالشُّعَرَاءُ} أي: هل أنبئكم أيضا عن حالة الشعراء، ووصفهم الثابت، فإنهم {يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ} عن طريق الهدى، المقبلون على طريق الغي والردى، فهم في أنفسهم غاوون، وتجد أتباعهم كل غاو ضال فاسد.

Allah Teâlâ, Peygamber'i şeytanların kendisine inmesinden tenzih edince, onu şairlikten de tenzih edip beri kılarak şöyle buyurmuştur: {وَالشُّعَرَاءُ} “Şairlere gelince;” yani size şairlerin durumunu ve değişmez vasıflarını da haber vereyim mi? Şüphesiz {يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ} “onlara da hidayet yolundan sapan azgınlar uyar;” azgınlık ve helak yoluna yönelenler uyar. Onlar bizzat kendileri azgındırlar ve onların takipçilerini de her türlü azgın, sapkın ve bozguncu kimseler olarak görürsün.

{أَلَمْ تَرَ} غوايتهم وشدة ضلالهم {أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ} من أودية الشعر، {يَهِيمُونَ} فتارة في مدح، وتارة في قدح، وتارة في صدق، وتارة في كذب، وتارة يتغزلون، وأخرى يسخرون، ومرة يمرحون، وآونة يحزنون، فلا يستقر لهم قرار، ولا يثبتون على حال من الأحوال.

Onların azgınlığını ve koyu sapıklığını {أَلَمْ تَرَ} “görmez misin?” {أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ} “Onlar her vadide” -şiir vadilerinden her birinde- {يَهِيمُونَ} “şaşkınca dolaşırlar.” Kâh överler, kâh yererler; kâh doğru söylerler, kâh yalan söylerler; kâh gazel / aşk şiiri söylerler, kâh alay ederler; bazen şımarıp eğlenirler, bazen de kedere boğulurlar! Onlar için hiçbir istikrar yoktur ve hiçbir hal üzere sebat etmezler.

{وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ} أي: هذا وصف الشعراء، أنهم تخالف أقوالهم أفعالهم، فإذا سمعت الشاعر يتغزل بالغزل الرقيق، قلت: هذا أشد الناس غراما، وقلبه فارغ من ذاك، وإذا سمعته يمدح أو يذم، قلت: هذا صدق، وهو كذب، وتارة يتمدح بأفعال لم يفعلها، وتروك لم يتركها، وكرم لم يحم حول ساحته، وشجاعة يعلو بها على الفرسان، وتراه أجبن من كل جبان، هذا وصفهم.

{وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لا يَفْعَلُونَ} “Ve onlar yapmadıkları şeyleri söylerler.” Yani şairlerin vasfı şudur: Sözleri fiillerine uymaz. Şairin duygulu bir aşk şiiri söylediğini duyduğunda "İnsanların en âşığı budur" dersin, oysa kalbi bundan tamamen boştur. Övdüğünü veya yerdiğini duyduğunda "Bu doğrudur" dersin, oysa yalandır. Kâh yapmadığı fiillerle, terk etmediği terklerle, yanından bile geçmediği cömertlikle ve süvarileri aşan kahramanlığıyla övünür; oysa onu bütün korkaklardan daha korkak görürsün! İşte onların vasfı budur.

فانظر، هل يطابق حالة الرسول محمد ﷺ، الراشد البار، الذي يتبعه كل راشد ومهتد، الذي قد استقام على الهدى، وجانب الردى، ولم تتناقض أفعاله ولم تخالف أقواله أفعاله؟ الذي لا يأمر إلا بالخير، ولا ينهى إلا عن الشر، ولا أخبر بشيء إلا صدق، ولا أمر بشيء إلا كان أول الفاعلين له، ولا نهى عن شيء إلا كان أول التاركين له.

Şimdi bak; bu durum, her reşid ve hidayet ehlinin kendisine uyduğu, hidayet üzere dosdoğru duran, helakten kaçınan, fiilleri birbiriyle çelişmeyen ve sözleri fiillerine aykırı düşmeyen o reşid ve takva sahibi Resûl Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in haline hiç uyar mı?! O ki yalnızca hayrı emreder, yalnızca şerden sakındırır; ne haber verdiyse dosdoğrudur; ne emrettiyse onu ilk yapan kendisidir, neyi nehyettiyse onu ilk terk eden kendisidir.

فهل تناسب حاله، حالة الشعراء، أو يقاربهم؟ أم هو مخالف لهم من جميع الوجوه؟ فصلوات الله وسلامه على هذا الرسول الأكمل، والهمام الأفضل، أبد الآبدين، ودهر الداهرين، الذي ليس بشاعر، ولا ساحر، ولا مجنون، ولا يليق به إلا كل كمال.

Onun bu hali şairlerin haline uyar veya ona yaklaşır mı, yoksa her yönden onların zıddı mıdır?! Ne bir şair ne bir sihirbaz ne de bir mecnun olan, kendisine ancak her türlü kemalin layık olduğu bu en kâmil Resûl'e ve en faziletli öndere, ebediyyen ve daima Allah'ın salât ve selâmı olsun!

ولما وصف الشعراء بما وصفهم به، استثنى منهم من آمن بالله ورسوله، وعمل صالحا، وأكثر من ذكر الله، وانتصر من أعدائه المشركين من بعد ما ظلموهم.

Allah Teâlâ şairleri bu şekilde nitelendirince; onların içinden Allah'a ve Resûlü'ne iman eden, salih amel işleyen, Allah'ı çokça zikreden ve müşrik düşmanları kendilerine zulmettikten sonra haklarını savunanları istisna etmiştir.

فصار شعرهم من أعمالهم الصالحة، وآثار إيمانهم، لاشتماله على مدح أهل الإيمان، والانتصار من أهل الشرك والكفر، والذب عن دين الله، وتبيين العلوم النافعة، والحث على الأخلاق الفاضلة فقال: {إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ} ينقلبون إلى موقف وحساب، لا يغادر صغيرة ولا كبيرة، إلا أحصاها، ولا حقا إلا استوفاه. والحمد لله رب العالمين.

Böylece onların şiirleri; iman ehlini övmeyi, şirk ve küfür ehline karşı üstün gelmeyi, Allah'ın dinini müdafaa etmeyi, faydalı ilimleri açıklamayı ve faziletli ahlaka teşvik etmeyi içerdiğinden dolayı salih amellerinden ve imanlarının eserlerinden olmuştur. Nitekim [Allah Teâlâ şöyle] buyurmuştur: {إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ} “Ancak iman edip salih amel işleyenler, Allah'ı çokça zikredenler ve zulme uğradıktan sonra haklarını savunanlar müstesnadır. Zulmedenler ise nasıl bir dönüş yerine döneceklerini yakında bileceklerdir!” Küçük büyük hiçbir şeyi bırakmayıp hepsini sayan ve hiçbir hakkı karşılıksız bırakmayıp tastamam alan bir duruşma yerine ve hesaba döneceklerdir. Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun.