ولكن انقسم الناس -بحسب الإيمان بالقرآن والانتفاع به- قسمين:
Fakat insanlar Kur'an'a iman ve ondan faydalanma bakımından iki kısma ayrılmışlardır:
{فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ} أي: اعترفوا بوجوده واتصافه بكل وصف كامل، وتنزيهه من كل نقص وعيب. {وَاعْتَصَمُوا بِهِ} أي: لجأوا إلى الله واعتمدوا عليه وتبرؤوا من حولهم وقوتهم واستعانوا بربهم. {فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ} أي: فسيتغمدهم بالرحمة الخاصة، فيوفقهم للخيرات ويجزل لهم المثوبات، ويدفع عنهم البليات والمكروهات.
{فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ} “Allah'a iman edenlere gelince;” yani O'nun varlığını, her türlü kemal sıfatıyla vasıflandığını ve her türlü noksan ve ayıptan münezzeh olduğunu ikrar edenler... {وَاعْتَصَمُوا بِهِ} “ve O'na sımsıkı sarılanlar;” yani Allah'a iltica edip O'na güvenen, kendi güç ve kuvvetlerinden sıyrılıp Rablerinden yardım dileyenler... {فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ} “[Allah] onları Kendi katından bir rahmete ve lütfa eriştirecektir;” yani onları özel rahmetiyle kuşatacak, onları hayırlara muvaffak kılacak, mükâfatlarını bollaştıracak ve belaları, hoşlanılmayan şeyleri onlardan defedecektir.
{وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا} أي: يوفقهم للعلم والعمل، معرفة الحق والعمل به.
{وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا} “ve onları Kendisine [ulaştıran] dosdoğru bir yola iletecektir.” Yani onları ilim ve amele, hakkı bilmeye ve onunla amel etmeye muvaffak kılacaktır.
أي: ومن لم يؤمن بالله ويعتصم به ويتمسك بكتابه، منعهم من رحمته، وحرمهم من فضله، وخلى بينهم وبين أنفسهم، فلم يهتدوا، بل ضلوا ضلالا مبينا، عقوبة لهم على تركهم الإيمان فحصلت لهم الخيبة والحرمان، نسأله تعالى العفو والعافية والمعافاة.
Yani Allah'a iman etmeyen, O'na sarılmayan ve Kitabına tutunmayan kimselere gelince; Allah onları rahmetinden men eder, lütfundan mahrum bırakır ve onları nefisleriyle baş başa bırakır. Böylece hidayete eremezler, bilakis imanı terk etmelerinin cezası olarak apaçık bir sapıklıkla saparlar; neticede hüsran ve mahrumiyet elde ederler. Allah Teâlâ'dan af, afiyet ve muafiyet dileriz.
{١٧٦} {يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} .
{176} {يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} “Senden fetva istiyorlar. De ki: Kelâle (babasız ve çocuksuz miras bırakan kimse) hakkında fetvayı size Allah veriyor: Eğer çocuğu olmayan bir kimse ölür de bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığı [malın] yarısı onundur. Şayet [ölen] kadının çocuğu yoksa [erkek kardeş] ona mirasçı olur. Eğer kız kardeşler iki kişi iseler, bıraktığı [malın] üçte ikisi onlarındır. Eğer kardeşler erkekli kadınlı iseler, bir erkeğe iki kadının hissesi kadar [pay] düşer. Sapmayasınız diye Allah size [hükümlerini] açıklıyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
أخبر تعالى أن الناس استفتوا رسوله ﷺ أي: في الكلالة بدليل قوله: {قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ} وهي الميت يموت وليس له ولد صلب ولا ولد ابن، ولا أب، ولا جد، ولهذا قال: {إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ} أي: لا ذكر ولا أنثى، لا ولد صلب ولا ولد ابن.
Allah Teâlâ insanların Resulünden sallallâhu aleyhi ve sellem fetva istediklerini haber vermiştir; {قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ} “De ki: Kelâle hakkında fetvayı size Allah veriyor” buyruğunun delaletiyle bu fetva kelâle hakkındadır. Kelâle; vefat ettiğinde öz çocuğu, oğlunun çocuğu (torunu), babası ve dedesi bulunmayan ölü kimsedir. Bundan dolayı: {إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ} “Eğer çocuğu olmayan bir kimse ölür de...” buyurmuştur; yani ne erkek ne kadın, ne öz evlat ne de oğul evladı...
وكذلك ليس له والد، بدليل أنه ورث فيه الإخوة، والأخوات بالإجماع لا يرثون مع الوالد، فإذا هلك وليس له ولد ولا والد {وَلَهُ أُخْتٌ} أي: شقيقة أو لأب، لا لأم، فإنه قد تقدم حكمها. {فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ} أي نصف متروكات أخيها، من نقود وعقار وأثاث وغير ذلك، وذلك من بعد الدين والوصية كما تقدم.
Aynı şekilde babası da yoktur; zira kardeşleri mirasçı kılmıştır, icma ile kız kardeşler babayla birlikte mirasçı olamazlar. Çocuğu ve babası olmadan vefat ettiğinde {وَلَهُ أُخْتٌ} “ve bir kız kardeşi bulunursa;” yani öz veya baba bir kız kardeş —anne bir değil, zira onun hükmü daha önce geçmişti— {فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ} “bıraktığı malın yarısı onundur;” yani nakit, gayrimenkul, eşya ve diğer şeylerden erkek kardeşinin bıraktığı terekenin yarısı onundur. Bu da daha önce geçtiği üzere borç ve vasiyetten sonradır.
{وَهُوَ} أي: أخوها الشقيق أو الذي للأب {يَرِثُهَا إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ} ولم يقدر له إرثا لأنه عاصب فيأخذ مالها كله، إن لم يكن صاحب فرض ولا عاصب يشاركه، أو ما أبقت الفروض.
{وَهُوَ} “O ise;” yani kadının öz veya baba bir erkek kardeşi, {يَرِثُهَا إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ} “şayet kadının çocuğu yoksa ona mirasçı olur.” Onun için muayyen bir miras miktarı takdir etmemiştir; çünkü o asabedir: Eğer farz sahibi veya kendisine ortak olacak bir asabe yoksa malın tamamını alır, yahut farz sahiplerinden arta kalanı alır.
{فَإِن كَانَتَا} أي: الأختان {اثْنَتَيْنِ} أي: فما فوق {فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِن كَانُوا إِخْوَةً رِجَالا وَنِسَاءً} أي: اجتمع الذكور من الإخوة لغير أم مع الإناث {فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأنْثَيَيْنِ} فيسقط فرض الإناث ويعصبهن إخوتهن.
{فَإِن كَانَتَا} “Eğer [kız kardeşler]” {اثْنَتَيْنِ} “iki kişi iseler;” yani iki ve daha fazla iseler, {فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِن كَانُوا إِخْوَةً رِجَالا وَنِسَاءً} “bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır. Eğer kardeşler erkekli kadınlı iseler;” yani anne bir olmayan erkek ve kız kardeşler bir arada bulunursa, {فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأنْثَيَيْنِ} “bir erkeğe iki kadının hissesi kadar düşer.” Böylece kızların muayyen farz hissesi düşer ve erkek kardeşleri onları asabe yapar.
{يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا} أي: يبين لكم أحكامه التي تحتاجونها، ويوضحها ويشرحها لكم فضلا منه وإحسانا لكي تهتدوا ببيانه، وتعملوا بأحكامه، ولئلا تضلوا عن الصراط المستقيم بسبب جهلكم وعدم علمكم.
{يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّوا} “Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor.” Yani O'nun beyanıyla hidayet bulasınız, hükümleriyle amel edesiniz ve cehaletiniz ve bilgisizliğiniz sebebiyle dosdoğru yoldan sapmayasınız diye Kendi fazl ve ihsanıyla muhtaç olduğunuz hükümleri size açıklamakta, izah etmekte ve beyan etmektedir.
{وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} أي: عالم بالغيب والشهادة والأمور الماضية والمستقبلة، ويعلم حاجتكم إلى بيانه وتعليمه، فيعلمكم من علمه الذي ينفعكم على الدوام في جميع الأزمنة والأمكنة.
{وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ} “Allah her şeyi hakkıyla bilendir.” Yani gaybı ve şehadeti, geçmiş ve gelecek işleri bilendir; O'nun açıklamasına ve öğretmesine olan ihtiyacınızı bilir ve her zaman ve mekânda size sürekli fayda verecek Kendi ilmini size öğretir.
آخر تفسير سورة النساء فلله الحمد والشكر.
Nisâ Suresi tefsirinin sonu... Hamd ve şükür yalnızca Allah'a aittir.