Azatlık ve Velâ Kitabı

Malik b. Enes · Muvatta Malik (Standart Arapça Metin) · Türkçe çeviri

1467. Hadis

حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ مَضَتِ السُّنَّةُ أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا عَتَقَ تَبِعَهُ مَالُهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمِمَّا يُبَيِّنُ ذَلِكَ أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا عَتَقَ تَبِعَهُ مَالُهُ أَنَّ الْمُكَاتَبَ إِذَا كُوتِبَ تَبِعَهُ مَالُهُ وَإِنْ لَمْ يَشْتَرِطْهُ وَذَلِكَ أَنَّ عَقْدَ الْكِتَابَةِ هُوَ عَقْدُ الْوَلاَءِ إِذَا تَمَّ ذَلِكَ وَلَيْسَ مَالُ الْعَبْدِ وَالْمُكَاتَبِ بِمَنْزِلَةِ مَا كَانَ لَهُمَا مِنْ وَلَدٍ إِنَّمَا أَوْلاَدُهُمَا بِمَنْزِلَةِ رِقَابِهِمَا لَيْسُوا بِمَنْزِلَةِ أَمْوَالِهِمَا لأَنَّ السُّنَّةَ الَّتِي لاَ اخْتِلاَفَ فِيهَا أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا عَتَقَ تَبِعَهُ مَالُهُ وَلَمْ يَتْبَعْهُ وَلَدُهُ وَأَنَّ الْمُكَاتَبَ إِذَا كُوتِبَ تَبِعَهُ مَالُهُ وَلَمْ يَتْبَعْهُ وَلَدُهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمِمَّا يُبَيِّنُ ذَلِكَ أَيْضًا أَنَّ الْعَبْدَ وَالْمُكَاتَبَ إِذَا أَفْلَسَا أُخِذَتْ أَمْوَالُهُمَا وَأُمَّهَاتُ أَوْلاَدِهِمَا وَلَمْ تُؤْخَذْ أَوْلاَدُهُمَا لأَنَّهُمْ لَيْسُوا بِأَمْوَالٍ لَهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمِمَّا يُبَيِّنُ ذَلِكَ أَيْضًا أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا بِيعَ وَاشْتَرَطَ الَّذِي ابْتَاعَهُ مَالَهُ لَمْ يَدْخُلْ وَلَدُهُ فِي مَالِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمِمَّا يُبَيِّنُ ذَلِكَ أَيْضًا أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا جَرَحَ أُخِذَ هُوَ وَمَالُهُ وَلَمْ يُؤْخَذْ وَلَدُهُ ‏.‏

Bana Mâlik'ten, o İbn Şihâb'dan, onun şöyle dediğini işittiği rivayet edildi: "Sünnet (uygulama) şu şekilde yerleşmiştir: Köle azat edildiği zaman malı da (kendisine tabi olarak) onu takip eder." Mâlik dedi ki: "Bunu açıklayan hususlardan biri şudur: Mükâteb (hürriyeti için anlaşma yapan köle) ile kitabet anlaşması yapıldığında -şart koşulmasa bile- malı ona tabi olur. Çünkü kitabet akdi, tamamlandığında bir velâ (hürriyet/dostluk) akdidir. Kölenin ve mükâtebin malı, sahip oldukları çocukları gibi değildir. Çünkü çocukları, bizzat kendileri (rakabeleri) hükmündedir; malları hükmünde değildir. Nitekim üzerinde ihtilaf olmayan sünnet şudur: Köle azat edildiğinde malı ona tabi olur ama çocuğu tabi olmaz. Mükâteb ile anlaşıldığında malı ona tabi olur ama çocuğu tabi olmaz." Mâlik dedi ki: "Bunu açıklayan bir diğer husus şudur: Köle ve mükâteb iflas ettiklerinde, malları ve (varsa) ümmü veledleri (çocuğunun annesi olan cariyeleri) ellerinden alınır ama çocukları alınmaz. Çünkü çocukları onların malı değildir." Mâlik dedi ki: "Bunu açıklayan bir diğer husus şudur: Köle satıldığında, satın alan kişi onun malını da şart koşsa, çocuğu bu mala dahil olmaz." Yine Mâlik dedi ki: "Bunu açıklayan bir husus da şudur: Köle birini yaraladığında, kendisi ve malı (tazminat için) alınır ama çocuğu alınmaz."