972. Hadis
وعن ابن عمر رضي الله عنهما : أنَّ رسول الله صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اسْتَوَى عَلَى بَعِيرِهِ خَارِجاً إِلَى سَفَرٍ ، كَبَّرَ ثَلاثاً ، ثُمَّ قَالَ : (( سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ ، وَإنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلبُونَ . اللّهُمَّ إنا نسألكَ في سفرنا هذا البرّ والتَّقوى ، ومنَ العملِ ما ترضى ، اللَّهُمَّ هَوِّن عَلَيْنَا سَفَرَنَا هَذَا ، وَاطْوِ عَنَّا بُعْدَهُ . اللَّهُمَّ أنْتَ الصَّاحِبُ في السَّفَرِ ، والخَلِيفَةُ في الأهْلِ . اللَّهُمَّ إنِّي أعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ ، وَكَآبَةِ المَنْظَرِ ، وَسُوءِ المُنْقَلَبِ في المالِ وَالأَهْلِ وَالوَلَدِ )) وَإِذَا رَجَعَ قَالَهُنَّ وَزَادَ فِيهِنَّ : (( آيِبُونَ ، تَائِبُونَ ، عَابِدُونَ ، لِرَبِّنَا حَامِدُونَ )) رواه مسلم . مَعْنَى (( مُقْرِنِينَ )) : مُطِيقِينَ . وَ(( الوَعْثَاءُ )) بفتحِ الواوِ وَإسكان العين المهملة وبالثاء المثلثة وبالمد وَهِيَ : الشِّدَّةُ . وَ(( الكَآبَةُ )) بِالمَدِّ ، وَهِيَ : تَغَيُّرُ النَّفْسِ مِنْ حُزْنٍ وَنَحْوهِ . وَ(( المُنْقَلَبُ )) : المَرْجِعُ .
İbn Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edildiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yolculuğa çıkarken devesinin üzerine yerleştiğinde üç defa tekbir getirir, sonra şöyle derdi: “Bunu bizim hizmetimize veren Allah'ı tesbih ve tenzih ederiz; yoksa bizim buna gücümüz yetmezdi. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz. Allah'ım! Bu yolculuğumuzda senden iyilik, takvâ ve razı olacağın ameller isteriz. Allah'ım! Bu yolculuğumuzu bize kolaylaştır ve uzağını bize yakınlaştır. Allah'ım! Yolculukta yoldaş, geride kalan ailede vekil sensin. Allah'ım! Yolculuğun meşakkatinden, üzücü manzaradan ve malda, ailede ve evlatta kötü bir dönüşle karşılaşmaktan sana sığınırım.” Döndüğü zaman da bunları söyler ve şunları eklerdi: “Dönenleriz, tövbe edenleriz, kulluk edenleriz, Rabbimize hamdedenleriz.” Müslim rivayet etmiştir. Mukrinîne (مُقْرِنِينَ) kelimesinin anlamı “güç yetirenler” demektir. el-Va'sâu (الوَعْثَاءُ) vâv'ın fethası, noktasız ayn'ın sükûnu, üç noktalı sâ ve med ile okunur; “zorluk, meşakkat” demektir. el-Keâbetü (الكَآبَةُ) med ile okunur; “hüzün ve benzeri bir sebeple ruh hâlinin bozulması” demektir. el-Munkalebü (المُنْقَلَبُ) ise “dönüş yeri” demektir.
973. Hadis
وعن عبد الله بن سَرجِسَ رضي الله عنه ، قَالَ : كَانَ رسول الله صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ يَتَعَوَّذُ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ ، وَكَآبَةِ المُنْقَلَبِ ، وَالْحَوْرِ بَعْدَ الكَوْنِ ، وَدَعْوَةِ المَظْلُومِ ، وَسُوءِ المَنْظَرِ في الأَهْلِ وَالمَالِ . رواه مسلم . هكذا هُوَ في صحيح مسلم : (( الحَوْر بَعْدَ الكَوْنِ )) بالنون ، وكذا رواه الترمذي والنسائي ، قَالَ الترمذي : وَيُرْوَى (( الكوْرُ )) بالراءِ ، وَكِلاهما لَهُ وجه . قَالَ العلماءُ : ومعناه بالنون والراءِ جَميعاً : الرُّجُوعُ مِنَ الاسْتِقَامَةِ أَوِ الزِّيَادَةِ إِلَى النَّقْصِ . قالوا : ورِوايةُ الرَّاءِ مَأخُوذَةٌ مِنْ تَكْوِيرِ العِمَامَة وَهُوَ لَفُّهَا وَجَمْعُهَا . ورواية النون ، مِنَ الكَوْنِ ، مَصْدَرُ كَانَ يَكُونُ كَونَاً : إِذَا وُجِدَ وَاسْتَقَرَّ .
Abdullah b. Sercis radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yolculuğa çıktığında yolculuğun meşakkatinden, üzücü bir dönüşten, el-havr ba'de'l-kevn'den (iyi hâlden kötü hâle düşmekten), mazlumun bedduasından, aile ve mal hususunda kötü bir manzarayla karşılaşmaktan Allah'a sığınırdı. Müslim rivayet etmiştir. Sahîh-i Müslim'de böyle ن harfiyle el-havr ba'de'l-kevn (الحَوْر بَعْدَ الكَوْنِ) şeklindedir. Tirmizî ve Nesâî de böyle rivayet etmiştir. Tirmizî dedi ki: ر harfiyle el-kevr (الكوْرُ) şeklinde de rivayet edilir ve her ikisinin de makul bir izahı vardır. Âlimler dediler ki: Hem ن hem de ر ile olan rivayetin anlamı “istikametten ya da artıştan noksanlığa dönmek” demektir. Yine dediler ki: ر ile olan rivayet, sarığı sarmak ve toplamak anlamına gelen “tekvîrü'l-imâme” tabirinden alınmıştır (havr ise bunun bozulup çözülmesidir). ن ile olan rivayet ise bir şeyin var olup yerleşmesi anlamındaki kâne - yekûnü - kevnen (كَانَ يَكُونُ كَونَاً) fiilinin mastarı olan el-kevn (الكَوْنِ) kelimesindendir.
974. Hadis
وعن عَلِي بن ربيعة ، قَالَ : شهدت عليَّ بن أَبي طالب رضي الله عنه ، أُتِيَ بِدَابَّةٍ لِيَرْكَبَهَا ، فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ في الرِّكَابِ ، قَالَ : بِسْمِ اللهِ ، فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى ظَهْرِهَا ، قَالَ : الحَمْدُ للهِ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنينَ ، وَإنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ، ثُمَّ قَالَ : الحمْدُ للهِ ، ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ قَالَ : اللهُ أكْبَرُ ، ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ قَالَ : سُبْحَانَكَ إنّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي إنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أنْتَ ، ثُمَّ ضَحِكَ ، فَقيلَ : يَا أمِيرَ المُؤمِنِينَ ، مِنْ أيِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ ؟ قَالَ : رَأيتُ النبيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ كَمَا فَعَلْتُ ثُمَّ ضَحِكَ ، فقُلْتُ : يَا رسول اللهِ ، مِنْ أيِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ ؟ قَالَ : (( إنَّ رَبَّكَ تَعَالَى يَعْجَبُ مِنْ عَبدِهِ إِذَا قَالَ : اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي ، يَعْلَمُ أنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ غَيْرِي )) رواه أَبُو داود والترمذي ، وقال : (( حديث حسن ))، وفي بعض النسخ: (( حسن صحيح )) . وهذا لفظ أَبي داود .
Ali b. Rebîa'dan rivayet edildi; dedi ki: Ali b. Ebû Tâlib radıyallâhu anh'in yanında bulundum; binmesi için kendisine bir binek getirildi. Ayağını üzengiye koyunca: ‘Bismillâh’ dedi. Sırtına yerleşince: ‘Bunu bizim hizmetimize veren Allah'a hamdolsun; yoksa bizim buna gücümüz yetmezdi. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz’ dedi. Sonra üç defa ‘Elhamdülillâh’ dedi. Sonra üç defa ‘Allâhu ekber’ dedi. Sonra: ‘Seni tesbih ve tenzih ederim; ben nefsime zulmettim, beni bağışla. Çünkü günahları senden başka bağışlayacak yoktur’ dedi. Sonra güldü. Kendisine: ‘Ey Mü'minlerin emîri, niçin güldün?’ denildi. Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in, benim yaptığım gibi yaptığını, sonra da güldüğünü gördüm. ‘Yâ Resûlallah, niçin güldün?’ dedim. Şöyle buyurdu: “Şüphesiz Rabbin Teâlâ, kulunun kendisinden başka günahları bağışlayacak kimse olmadığını bilerek: ‘Günahlarımı bağışla’ demesinden hoşnut olur.” Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiş; Tirmizî “Hasen bir hadistir” demiştir. Bazı nüshalarda “Hasen sahih” şeklindedir. Bu lafız Ebû Dâvûd'undur.