372. Hadis
وعن أُسَيْر بن عمرو ، ويقال : ابن جابر وَهُوَ - بضم الهمزة وفتح السين المهملة - قَالَ : كَانَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ رضي الله عنه إِذَا أتَى عَلَيهِ أمْدَادُ أهْلِ اليَمَنِ سَألَهُمْ : أفِيكُمْ أُوَيْسُ بْنُ عَامِرٍ ؟ حَتَّى أتَى عَلَى أُوَيْسٍ رضي الله عنه ، فَقَالَ لَهُ : أنْتَ أُوَيْسُ ابْنُ عَامِر ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ : مِنْ مُرَادٍ ثُمَّ مِنْ قَرَنٍ ؟ قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : فَكَانَ بِكَ بَرَصٌ ، فَبَرَأْتَ مِنْهُ إلاَّ مَوْضِعَ دِرْهَمٍ ؟ قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : لَكَ وَالِدةٌ ؟ قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : سَمِعْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( يَأتِي عَلَيْكُمْ أُويْسُ بْنُ عَامِرٍ مَعَ أمْدَادِ أهْلِ اليَمَنِ مِنْ مُرَادٍ ، ثُمَّ مِنْ قَرَنٍ كَانَ بِهِ بَرَصٌ ، فَبَرَأَ مِنْهُ إلاَّ موْضِعَ دِرْهَمٍ ، لَهُ وَالدةٌ هُوَ بِهَا بَرٌّ لَوْ أقْسَمَ عَلَى الله لأَبَرَّهُ ، فإنِ اسْتَطَعْتَ أنْ يَسْتَغْفِرَ لَكَ فَافْعَل )) فَاسْتَغْفِرْ لي فَاسْتَغْفَرَ لَهُ ، فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : أيْنَ تُريدُ ؟ قَالَ : الكُوفَةَ ، قَالَ : ألاَ أكْتُبُ لَكَ إِلَى عَامِلِهَا ؟ قَالَ : أكُونُ في غَبْرَاءِ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيَّ ، فَلَمَّا كَانَ مِنَ العَامِ المُقْبِلِ حَجَّ رَجُلٌ مِنْ أشْرَافِهِمْ ، فَوافَقَ عُمَرَ ، فَسَألَهُ عَنْ أُوَيْسٍ ، فَقَالَ : تَرَكْتُهُ رَثَّ البَيْتِ قَليلَ المَتَاع ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، يقولُ : (( يَأتِي عَلَيْكُمْ أُوَيْسُ بْنُ عَامِرٍ مَعَ أمْدَادٍ مِنْ أهْلِ اليَمَنِ مِنْ مُرَادٍ ، ثُمَّ مِنْ قَرَنٍ ، كَانَ بِهِ بَرَصٌ فَبَرَأَ مِنْهُ إلاَّ مَوضِعَ دِرْهَمٍ ، لَهُ وَالِدَةٌ هُوَ بِهَا بَرٌّ لَوْ أقْسَمَ عَلَى اللهِ لأَبَرَّهُ ، فَإنِ اسْتَطْعتَ أنْ يَسْتَغْفِرَ لَكَ ، فَافْعَلْ )) فَأتَى أُوَيْساً ، فَقَالَ : اسْتَغْفِرْ لِي . قَالَ : أنْتَ أحْدَثُ عَهْداً بسَفَرٍ صَالِحٍ ، فَاسْتَغْفِرْ لي . قَالَ : لَقِيتَ عُمَرَ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، فاسْتَغْفَرَ لَهُ ، فَفَطِنَ لَهُ النَّاسُ ، فَانْطَلَقَ عَلَى وَجْهِهِ . رواه مسلم . وفي رواية لمسلم أيضاً عن أُسَيْر بن جابر رضي الله عنه : أنَّ أهْلَ الكُوفَةِ وَفَدُوا عَلَى عُمَرَ رضي الله عنه ، وَفِيهمْ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ يَسْخَرُ بِأُوَيْسٍ ، فَقَالَ عُمَرُ : هَلْ هاهُنَا أَحَدٌ مِنَ القَرَنِيِّينَ ؟ فَجَاءَ ذلِكَ الرَّجُلُ ، فَقَالَ عمرُ : إنَّ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ : (( إنَّ رَجُلاً يَأتِيكُمْ مِنَ اليَمَنِ يُقَالُ لَهُ : أُوَيْسٌ ، لاَ يَدَعُ باليَمَنِ غَيْرَ أُمٍّ لَهُ ، قَدْ كَانَ بِهِ بَيَاضٌ فَدَعَا الله تَعَالَى ، فَأذْهَبَهُ إلاَّ مَوضِعَ الدِّينَارِ أَو الدِّرْهَمِ ، فَمَنْ لَقِيَهُ مِنْكُمْ ، فَلْيَسْتَغْفِرْ لَكُمْ )) . وفي رواية لَهُ : عن عمر رضي الله عنه ، قَالَ : إنِّي سَمِعْتُ رَسُول الله صلى الله عليه وسلم ، يقول : (( إنَّ خَيْرَ التَّابِعِينَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ : أُوَيْسٌ ، وَلَهُ وَالِدَةٌ وَكَانَ بِهِ بَيَاضٌ ، فَمُرُوهُ ، فَلْيَسْتَغْفِرْ لَكُمْ )) . قوله : (( غَبْرَاءِ النَّاسِ )) بفتح الغين المعجمة ، وإسكان الباءِ وبالمد : وهم فُقَرَاؤُهُمْ وَصَعَالِيكُهُمْ وَمَنْ لا يُعْرَفُ عَيْنُهُ مِنْ أخلاطِهِمْ (( وَالأَمْدَادُ )) جَمْعُ مَدَدٍ : وَهُمُ الأَعْوَانُ وَالنَّاصِرُونَ الَّذِينَ كَانُوا يُمدُّونَ المُسْلِمِينَ في الجهَاد .
Üseyr b. Amr'dan —İbn Câbir de denir; hemzenin zammesi ve noktasız sînin fethasıyladır— rivayet edildi; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh, Yemen halkının yardımcı birlikleri yanına geldiğinde onlara: İçinizde Üveys b. Âmir var mı? diye sorardı. Nihayet Üveys radıyallâhu anh'e rastladı ve ona: Sen Üveys b. Âmir misin? dedi. O: Evet, dedi. [Ömer]: Murâd'dan, sonra da Karan'dan mı? dedi. O: Evet, dedi. [Ömer]: Sende alaca hastalığı vardı da bir dirhem yeri dışında ondan iyileştin mi? dedi. O: Evet, dedi. [Ömer]: Senin bir annen var mı? dedi. O: Evet, dedi. [Ömer] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Yemen halkının yardımcı birlikleriyle birlikte Murâd'dan, sonra da Karan'dan Üveys b. Âmir yanınıza gelecektir. Onda alaca hastalığı vardı da bir dirhem yeri dışında ondan iyileşmiştir. Onun bir annesi vardır, kendisine çok iyilik eder. Allah'a yemin etse, Allah onun yeminini mutlaka boşa çıkarmaz. Eğer senin için istiğfar etmesini sağlayabilirsen bunu yap.” Öyleyse benim için istiğfar et. Bunun üzerine [Üveys] onun için istiğfar etti. Ömer ona: Nereye gitmek istiyorsun? dedi. O: Kûfe'ye, dedi. [Ömer]: Oranın valisine senin için bir mektup yazayım mı? dedi. O: İnsanların yoksul ve tanınmayanları arasında olmak bana daha sevimlidir, dedi. Ertesi yıl olduğunda onların ileri gelenlerinden bir adam hac yaptı ve Ömer'le karşılaştı. [Ömer] ona Üveys'i sordu. Adam: Onu evi eski püskü, eşyası az bir hâlde bıraktım, dedi. [Ömer] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Yemen halkından yardımcı birliklerle birlikte Murâd'dan, sonra da Karan'dan Üveys b. Âmir yanınıza gelecektir. Onda alaca hastalığı vardı da bir dirhem yeri dışında ondan iyileşmiştir. Onun bir annesi vardır, kendisine çok iyilik eder. Allah'a yemin etse, Allah onun yeminini mutlaka boşa çıkarmaz. Eğer senin için istiğfar etmesini sağlayabilirsen bunu yap.” Bunun üzerine o adam Üveys'in yanına geldi ve: Benim için istiğfar et, dedi. [Üveys]: Sen salih bir yolculuktan daha yeni döndün, sen benim için istiğfar et, dedi ve: Ömer'le mi karşılaştın? diye sordu. Adam: Evet, dedi. Bunun üzerine [Üveys] onun için istiğfar etti. İnsanlar onun durumunu fark edince de başını alıp gitti. Müslim rivayet etmiştir. Yine Müslim'in Üseyr b. Câbir radıyallâhu anh'den bir başka rivayetinde şöyledir: Kûfe halkı heyet olarak Ömer radıyallâhu anh'e geldi. İçlerinde Üveys ile alay edenlerden bir adam da vardı. Ömer: Burada Karanlılardan kimse var mı? dedi. O adam geldi. Ömer dedi ki: Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Yemen'den yanınıza Üveys denilen bir adam gelecektir. Yemen'de bir annesinden başka kimseyi bırakmamıştır. Kendisinde beyazlık vardı; Allah Teâlâ'ya dua etti de Allah bir dinar ya da bir dirhem yeri dışında onu giderdi. Sizden kim onunla karşılaşırsa sizin için istiğfar etsin.” Onun bir başka rivayetinde ise Ömer radıyallâhu anh'den rivayet edildi; dedi ki: Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle derken işittim: “Tâbiîlerin en hayırlısı Üveys denilen bir adamdır. Onun bir annesi vardır ve kendisinde beyazlık vardı. Ona söyleyin de sizin için istiğfar etsin.” Sözündeki ğabrâi'n-nâs (غَبْرَاءِ النَّاسِ) noktalı gaynın fethası, bânın sükûnu ve med iledir: Bunlar insanların yoksulları, muhtaçları ve karışık kalabalıklar içinde bizzat tanınmayan kimselerdir. Emdâd (وَالأَمْدَادُ) ise meded kelimesinin çoğuludur: Bunlar cihadda Müslümanlara destek veren yardımcılar ve arka çıkanlardır.