17. Hadis
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَتِهِ فَقَالَ " الْتَمِسْ لِي ثَلاَثَةَ أَحْجَارٍ " . قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ " إِنَّهَا رِكْسٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لاَ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَاق أَصَحُّ ؟ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ، وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا ؟ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ، وَقَيْسٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَاق مِنْ هَؤُلَاءِ، وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ، يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَاق لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ، قَالَ وسَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ، يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فلا تبالي أن لا تسمعه من غيرهما إلا حديث أبي إسحاق، وأبو إسحاق اسمه عمرو بن عبد الله السبيعي الهمداني، وأبو عبيدة بن عبد الله بن مسعود لم يسمع من أبيه ولا يعرف اسمه .
Bize Hannâd ve Kutaybe anlattılar; dediler ki: Bize Vekî’ anlattı; İsrâîl’den; Ebû İshâk’tan; Ebû Ubeyde’den; Abdullah’tan [naklederek şöye dedi]: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem tuvalet ihtiyacı için çıktı ve “Benim için üç taş ara (bul)” buyurdu. Ona iki taş ve bir tezek (kurumuş hayvan dışkısı) getirdim; o ise iki taşı aldı, tezeği attı ve “O pistir (necistir)” buyurdu. Ebû Îsâ dedi ki: Kays b. er-Rebi’ de bu hadisi Ebû İshâk’tan, o Ebû Ubeyde’den, o da Abdullah’tan [naklederek] tıpkı İsrâîl’in hadisi gibi rivayet etmiştir. Ma’mer ve Ammâr b. Ruzeyk ise Ebû İshâk’tan, o Alkame’den, o da Abdullah’tan [naklederek] rivayet etmişlerdir. Zübeyr; Ebû İshâk’tan, o Abdurrahman b. el-Esved’den, o babası Esved b. Yezîd’den, o da Abdullah’tan [naklederek] rivayet etmiştir. Zekeriyyâ b. Ebû Zâide; Ebû İshâk’tan, o Abdurrahman b. Yezîd’den, o Esved b. Yezîd’den, o da Abdullah’tan [naklederek] rivayet etmiştir; bu, içinde ıztırap (karışıklık) bulunan bir hadistir. Bize Muhammed b. Beşşâr el-Abdî anlattı; bize Muhammed b. Ca’fer anlattı; bize Şu’be anlattı; Amr b. Mürre’den [naklederek şöye dedi]: Ebû Ubeyde b. Abdullah’a “Abdullah’tan (babandan) bir şey hatırlıyor musun?” diye sordum; “Hayır” dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Abdullah b. Abdurrahmân'a, Ebû İshâk'tan gelen bu hadisteki rivayetlerden hangisinin daha sahih olduğunu sordum; hiçbir hüküm vermedi. Muhammed'e [Buhârî'ye] de bunu sordum; o da hüküm vermedi. Sanki o, Züheyr'in Ebû İshâk'tan, onun Abdurrahmân b. el-Esved'den, onun babasından, onun da Abdullah'tan rivayetini daha uygun gördü ve onu el-Câmi' kitabına koydu. Ebû Îsâ dedi ki: Bana göre bu konudaki en sahih rivayet, İsrâîl ile Kays'ın Ebû İshâk'tan, onun Ebû Ubeyde'den, onun da Abdullah'tan rivayetidir; çünkü İsrâîl, Ebû İshâk'ın hadisini bunlardan daha sağlam ve daha iyi ezberlemiştir; Kays b. er-Rebî' de bu hususta ona mütâbaat etmiştir. Ebû Îsâ dedi ki: Ebû Mûsâ Muhammed b. el-Müsennâ'yı şöyle derken işittim: Abdurrahmân b. Mehdî'yi şöyle derken işittim: Süfyân es-Sevrî'nin Ebû İshâk'tan rivayet ettiği hadislerden kaçırdıklarımı, ancak İsrâîl'e güvendiğim için kaçırdım. Ebû Îsâ dedi ki: Züheyr, Ebû İshâk'tan [rivayette] o kadar sağlam değildir; çünkü ondan son zamanlarında işitmiştir. [Tirmizî] dedi ki: Ahmed b. el-Hasen et-Tirmizî'yi şöyle derken işittim: Ahmed b. Hanbel'i şöyle derken işittim: Hadisi Zâide ve Züheyr'den işittiğinde, başkalarından işitmesen de aldırma; ancak Ebû İshâk'ın hadisi müstesnadır. Ebû İshâk'ın adı Amr b. Abdullah es-Sebîî el-Hemdânî'dir. Ebû Ubeyde b. Abdullah b. Mes'ûd babasından işitmemiştir; adı da bilinmemektedir.