78. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنَامُونَ ثُمَّ يَقُومُونَ فَيُصَلُّونَ وَلاَ يَتَوَضَّئُونَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَسَمِعْتُ صَالِحَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَمَّنْ نَامَ قَاعِدًا مُعْتَمِدًا فَقَالَ لاَ وُضُوءَ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبَا الْعَالِيَةِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَاخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي الْوُضُوءِ مِنَ النَّوْمِ فَرَأَى أَكْثَرُهُمْ أَنْ لاَ يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِذَا نَامَ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا حَتَّى يَنَامَ مُضْطَجِعًا . وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ . قَالَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا نَامَ حَتَّى غُلِبَ عَلَى عَقْلِهِ وَجَبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَاقُ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ مَنْ نَامَ قَاعِدًا فَرَأَى رُؤْيَا أَوْ زَالَتْ مَقْعَدَتُهُ لِوَسَنِ النَّوْمِ فَعَلَيْهِ الْوُضُوءُ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı; bize Yahyâ b. Saîd anlattı; Şu’be’den; Katâde’den; Enes b. Mâlik’ten [naklederek şöyle dedi]: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı (bazısı otururken) uyurlardı; sonra kalkıp namazlarını kılarlardı ve [yeniden] abdest almazlardı.” Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen sahihtir. [Ebû Îsâ] şöyle dedi: Sâlih b. Abdullah’ın şöyle dediğini işittim: Abdullah b. el-Mübârek’e otururken bir yere yaslanarak uyuyan kimsenin durumunu sordum; “Ona abdest gerekmez” dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Saîd b. Ebû Arûbe bu İbn Abbâs hadisini Katâde’den, o da İbn Abbâs’tan [naklen] senedde Ebü’l-Âliye’yi zikretmeksizin ve [hadisi Nebî’ye] ref etmeksizin (mevkuf olarak) rivayet etmiştir. Uyku sebebiyle abdest alıp almama konusunda alimler ihtilaf etmişlerdir. Onların çoğunluğu; kişi yan üstü yatarak uyumadığı sürece, oturarak veya ayakta uyuduğunda abdestin gerekmediği görüşündedir. es-Sevrî, İbnü’l-Mübârek ve Ahmed de bu görüştedir. Bazıları ise “kişi aklına (bilincine) galip gelecek (idrakını kaybedecek) kadar uyursa abdest alması gerekir” demişlerdir; İshâk’ın görüşü budur. Şâfiî ise “Bir kimse otururken uyur da bu sırada rüya görürse veya uykunun ağırlığıyla oturağı yerinden kayarsa abdest alması gerekir” demiştir.