975. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَرِيضٌ فَقَالَ " أَوْصَيْتَ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " بِكَمْ " . قُلْتُ بِمَالِي كُلِّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . قَالَ " فَمَا تَرَكْتَ لِوَلَدِكَ " . قُلْتُ هُمْ أَغْنِيَاءُ بِخَيْرٍ . قَالَ " أَوْصِ بِالْعُشْرِ " . فَمَا زِلْتُ أُنَاقِصُهُ حَتَّى قَالَ " أَوْصِ بِالثُّلُثِ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَنَحْنُ نَسْتَحِبُّ أَنْ يَنْقُصَ مِنَ الثُّلُثِ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ " وَالثُّلُثُ كَبِيرٌ " . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ أَنْ يُوصِيَ الرَّجُلُ بِأَكْثَرَ مِنَ الثُّلُثِ وَيَسْتَحِبُّونَ أَنْ يَنْقُصَ مِنَ الثُّلُثِ . قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ كَانُوا يَسْتَحِبُّونَ فِي الْوَصِيَّةِ الْخُمُسَ دُونَ الرُّبُعِ وَالرُّبُعَ دُونَ الثُّلُثِ وَمَنْ أَوْصَى بِالثُّلُثِ فَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا وَلاَ يَجُوزُ لَهُ إِلاَّ الثُّلُثُ .
Bize Kuteybe anlattı; (dedi ki:) Bize Cerîr anlattı; Atâ b. es-Sâib’den, o Ebû Abdurrahman es-Sülemî’den, o Sa’d b. Mâlik’ten (şöyle dediğini) anlattı: Ben hasta iken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem beni ziyarete geldi ve: “Vasiyet ettin mi?” buyurdu. Ben: “Evet” dedim. (Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem:) “Ne kadar (ile vasiyet ettin)?” dedi. Ben: “Malımın tamamını Allah yolunda (bağışlamak üzere vasiyet ettim)” dedim. O: “Çocuklarına ne bıraktın?” buyurdu. Ben: “Onlar zengindirler, durumları iyidir” dedim. O: “Onda biri ile vasiyet et” buyurdu. Ben kendisiyle pazarlık etmeye devam ettim, nihayet şöyle buyurdu: “Üçte biri ile vasiyet et. Üçte bir (bile) çoktur.” Ebû Abdurrahman dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in “Üçte bir (bile) çoktur” sözünden dolayı biz, (vasiyeti) üçte birden azaltmayı müstehap görürüz. (Tirmizî) dedi ki: Bu konuda İbn Abbâs’tan da hadis rivayet edilmiştir. Ebû Îsâ dedi ki: Sa’d hadisi hasen sahihtir. Ondan başka veçihlerden de rivayet edilmiştir. Yine ondan: “Üçte bir büyüktür (kebîr)” lafzıyla da rivayet edilmiştir. İlim ehli katında amel buna göredir. Kişinin malının üçte birinden fazlasını vasiyet etmesini uygun görmezler ve üçte birden aşağı düşmesini (daha azını vasiyet etmesini) müstehap görürler. Süfyân es-Sevrî dedi ki: Onlar vasiyette beşte biri, dörtte bire tercih ederlerdi; dörtte biri de üçte bire tercih ederlerdi. Kim malının üçte birini vasiyet ederse geriye (vasiyet hakkından) bir şey bırakmamış olur. Onun için üçte birden fazlası caiz değildir.