1373. Hadis
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي سَالِمٌ أَبُو النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنِ اعْتُرِفَتْ فَأَدِّهَا وَإِلاَّ فَاعْرِفْ وِعَاءَهَا وَعِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا وَعَدَدَهَا ثُمَّ كُلْهَا فَإِذَا جَاءَ صَاحِبُهَا فَأَدِّهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْجَارُودِ بْنِ الْمُعَلَّى وَعِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ أَحْمَدُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ هَذَا الْحَدِيثُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَرَخَّصُوا فِي اللُّقَطَةِ إِذَا عَرَّفَهَا سَنَةً فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُعَرِّفُهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ تَصَدَّقَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ لَمْ يَرَوْا لِصَاحِبِ اللُّقَطَةِ أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا إِذَا كَانَ غَنِيًّا . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ يَنْتَفِعُ بِهَا وَإِنْ كَانَ غَنِيًّا لأَنَّ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ أَصَابَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صُرَّةً فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا ثُمَّ يَنْتَفِعَ بِهَا وَكَانَ أُبَىٌّ كَثِيرَ الْمَالِ مِنْ مَيَاسِيرِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْكُلَهَا فَلَوْ كَانَتِ اللُّقَطَةُ لَمْ تَحِلَّ إِلاَّ لِمَنْ تَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ لَمْ تَحِلَّ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لأَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَصَابَ دِينَارًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَعَرَّفَهُ فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَكْلِهِ وَكَانَ لاَ يَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَتِ اللُّقَطَةُ يَسِيرَةً أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا وَلاَ يُعَرِّفَهَا . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ دُونَ دِينَارٍ يُعَرِّفُهَا قَدْرَ جُمُعَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı. Bize Ebû Bekir el-Hanefî anlattı. Bize Dehhâk b. Osman haber verdi. Bana Sâlim Ebû'n-Nadr, Büsr b. Saîd'den, (o) Zeyd b. Hâlid el-Cühenî'den naklen anlattı ki: Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e buluntu eşya soruldu. Şöyle buyurdu: "Onu bir yıl tanıt. Eğer bilinirse (sahibi çıkarsa) onu ver. Aksi takdirde kabını, tıkacını, bağını ve sayısını öğren, sonra onu ye. Sahibi geldiğinde ise onu öde." Bu konuda Übey b. Ka'b, Abdullâh b. Amr, Cârûd b. el-Muallâ, İyâz b. Himâr ve Cerîr b. Abdullâh'tan da rivayet vardır. Ebû Îsâ dedi ki: Zeyd b. Hâlid hadisi bu veçhiyle hasen sahih gariptir. Ahmed dedi ki: Bu konuda en sahih şey bu hadistir. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından ve başkalarından bazı ilim ehlinin uygulaması bu yöndedir. Buluntu eşyayı bir yıl duyurup da sahibini bulamayan kimsenin, ondan faydalanmasına ruhsat vermişlerdir. Bu, Şâfiî, Ahmed ve İshâk'ın görüşüdür. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından ve başkalarından bazı ilim ehli ise: "Onu bir yıl tanıtır, sahibi gelirse (verir), gelmezse onu sadaka olarak verir" demişlerdir. Bu Süfyân es-Sevrî, Abdullâh b. el-Mübârek ve Kûfe ehlinin görüşüdür. Onlar zengin olan kimsenin buluntu maldan faydalanmasını uygun görmemişlerdir. Şâfiî dedi ki: Zengin olsa da ondan faydalanabilir. Çünkü Übey b. Ka'b, Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında içinde yüz dinar olan bir kese buldu. Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona bunu tanıtmasını, sonra da ondan faydalanmasını emretti. Halbuki Übey, Rasûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının zenginlerinden (ve) malı çok olanlarındandı. (Buna rağmen) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona, malı tanıtmasını emretti; tanıyan birini bulamayınca da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona onu yemesini emretti. Eğer buluntu mal, sadece sadaka alması helal olan kimseye helal olsaydı, Ali b. Ebî Tâlib'e helal olmazdı. Çünkü Ali b. Ebî Tâlib, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir dinar buldu. Onu tanıttı fakat tanıyan birini bulamadı. Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona onu yemesini emretti. Halbuki ona sadaka (almak) helal değildi. Bazı ilim ehli, buluntu mal az bir şey ise, duyurmadan ondan faydalanmaya ruhsat vermişlerdir. Bazıları ise bir dinardan az ise bir cuma (hafta) kadar duyurur demişlerdir. Bu İshâk b. İbrâhîm'in görüşüdür.