2953. Hadis
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . قَالَ قُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ إِنِّي أَحْيَانًا أَكُونُ وَرَاءَ الإِمَامِ . قَالَ يَا ابْنَ الْفَارِسِيِّ فَاقْرَأْهَا فِي نَفْسِكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ يَقُومُ الْعَبْدُ فَيَقْرَأُ : (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) فَيَقُولُ اللَّهُ حَمِدَنِي عَبْدِي فَيَقُولُ : (الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ) فَيَقُولُ اللَّهُ أَثْنَى عَلَىَّ عَبْدِي فَيَقُولُ : ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) فَيَقُولُ مَجَّدَنِي عَبْدِي وَهَذَا لِي وَبَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي : (إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) وَآخِرُ السُّورَةِ لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ يَقُولُ : (اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَرَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي السَّائِبِ مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . وَرَوَى ابْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي وَأَبُو السَّائِبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . أَخْبَرَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ وَيَعْقُوبُ بْنُ سُفْيَانَ الْفَارِسِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي أَبِي وَأَبُو السَّائِبِ مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ وَكَانَا جَلِيسَيْنِ لأَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا . وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ . وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي أُوَيْسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْعَلاَءِ .
Bize Kuteybe anlattı, dedi ki: Bize Abdülaziz b. Muhammed, Alâ b. Abdurrahman'dan, (o) babasından, (o da) Ebû Hüreyre'den naklederek anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim içinde Ümmü'l-Kur'an'ı (Fâtiha'yı) okumadığı bir namaz kılarsa, o (namaz) eksiktir (hudâc), o eksiktir, tamamlanmamıştır." (Ravi) dedi ki: Ben: "Ey Ebû Hüreyre! Ben bazen imamın arkasında oluyorum (ne yapayım)?" dedim. O şöyle dedi: "Ey Fârisî'nin oğlu! Onu içinden oku. Çünkü ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: Allah Teâlâ buyurdu ki: 'Ben namazı (Fâtiha'yı) benimle kulum arasında iki yarıya böldüm. Yarısı benim, yarısı kulumundur. Kulumun istediği onundur.' Kul kalkıp (El-Hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn) dediğinde Allah: 'Kulum bana hamd etti' buyurur. Kul: (Er-Rahmâni'r-Rahîm) dediğinde Allah: 'Kulum beni övdü (senâ etti)' buyurur. Kul: (Mâliki yevmi'd-dîn) dediğinde Allah: 'Kulum beni yüceltti (temcîd etti). Bu benimdir. (Bundan sonrası) benimle kulum arasındadır' buyurur. (İyyâke na'büdü ve iyyâke nesteîn). Surenin sonu kulumundur ve kulumun istediği onundur. (Kul) der ki: (İhdina's-sırâta'l-müstakîm * Sırâta'llezîne en'amte aleyhim ğayri'l-mağdûbi aleyhim ve-le'd-dâllîn)." Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasendir. Şu'be, İsmail b. Cafer ve birden çok kişi Alâ b. Abdurrahman'dan, (o) babasından, (o) Ebû Hüreyre'den, (o da) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bu hadisin benzerini rivayet etmişlerdir. İbn Cüreyc ve Mâlik b. Enes de Alâ b. Abdurrahman'dan, (o) Hişâm b. Zühre'nin azatlısı Ebû Sâib'den, (o) Ebû Hüreyre'den, (o da) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun benzerini rivayet etmişlerdir. İbn Ebî Üveys babasından, (o) Alâ b. Abdurrahman'dan naklederek şöyle demiştir: Bana babam ve Ebû Sâib, Ebû Hüreyre'den, (o da) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun benzerini anlattı. Bize bunu Muhammed b. Yahya en-Neysâbûrî ve Yakûb b. Süfyân el-Fârisî haber verdiler. Dediler ki: Bize İsmail b. Ebî Üveys, babasından, (o) Alâ b. Abdurrahman'dan anlattı. (Alâ dedi ki): Bana babam ve Hişâm b. Zühre'nin azatlısı Ebû Sâib -ki ikisi de Ebû Hüreyre'nin meclis arkadaşıydı-, Ebû Hüreyre'den, (o da) Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklederek anlattı. (Resûlullah s.a.v.) buyurdu ki: "Kim içinde Ümmü'l-Kur'an'ı (Fâtiha'yı) okumadığı bir namaz kılarsa, o (namaz) eksiktir (hudâc), o eksiktir, tamamlanmamıştır." İsmail b. Ebî Üveys'in hadisinde bundan fazlası yoktur. Ebû Zür'a'ya bu hadisi sordum. Dedi ki: "Her iki hadis de sahihtir." O, İbn Ebî Üveys'in babasından, (onun da) Alâ'dan rivayet ettiği hadisi delil getirdi.