3036. Hadis
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ أَبُو مُسْلِمٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ كَانَ أَهْلُ بَيْتٍ مِنَّا يُقَالُ لَهُمْ بَنُو أُبَيْرِقٍ بِشْرٌ وَبَشِيرٌ وَمُبَشِّرٌ وَكَانَ بَشِيرٌ رَجُلاً مُنَافِقًا يَقُولُ الشِّعْرَ يَهْجُو بِهِ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَنْحَلُهُ بَعْضَ الْعَرَبِ ثُمَّ يَقُولُ قَالَ فُلاَنٌ كَذَا وَكَذَا قَالَ فُلاَنٌ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا سَمِعَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ الشِّعْرَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا يَقُولُ هَذَا الشِّعْرَ إِلاَّ هَذَا الْخَبِيثُ أَوْ كَمَا قَالَ الرَّجُلُ وَقَالُوا ابْنُ الأُبَيْرِقِ قَالَهَا قَالَ وَكَانَ أَهْلُ بَيْتِ حَاجَةٍ وَفَاقَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالإِسْلاَمِ وَكَانَ النَّاسُ إِنَّمَا طَعَامُهُمْ بِالْمَدِينَةِ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ وَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا كَانَ لَهُ يَسَارٌ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنَ الشَّامِ مِنَ الدَّرْمَكِ ابْتَاعَ الرَّجُلُ مِنْهَا فَخَصَّ بِهَا نَفْسَهُ وَأَمَّا الْعِيَالُ فَإِنَّمَا طَعَامُهُمُ التَّمْرُ وَالشَّعِيرُ فَقَدِمَتْ ضَافِطَةٌ مِنَ الشَّامِ فَابْتَاعَ عَمِّي رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ حِمْلاً مِنَ الدَّرْمَكِ فَجَعَلَهُ فِي مَشْرَبَةٍ لَهُ وَفِي الْمَشْرَبَةِ سِلاَحٌ وَدِرْعٌ وَسَيْفٌ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنْ تَحْتِ الْبَيْتِ فَنُقِبَتِ الْمَشْرَبَةُ وَأُخِذَ الطَّعَامُ وَالسِّلاَحُ فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّهُ قَدْ عُدِيَ عَلَيْنَا فِي لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَنُقِبَتْ مَشْرَبَتُنَا فَذُهِبَ بِطَعَامِنَا وَسِلاَحِنَا . قَالَ فَتَحَسَّسْنَا فِي الدَّارِ وَسَأَلْنَا فَقِيلَ لَنَا قَدْ رَأَيْنَا بَنِي أُبَيْرِقٍ اسْتَوْقَدُوا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَلاَ نُرَى فِيمَا نُرَى إِلاَّ عَلَى بَعْضِ طَعَامِكُمْ . قَالَ وَكَانَ بَنُو أُبَيْرِقٍ قَالُوا وَنَحْنُ نَسْأَلُ فِي الدَّارِ وَاللَّهِ مَا نُرَى صَاحِبَكُمْ إِلاَّ لَبِيدَ بْنَ سَهْلٍ رَجُلٌ مِنَّا لَهُ صَلاَحٌ وَإِسْلاَمٌ فَلَمَّا سَمِعَ لَبِيدٌ اخْتَرَطَ سَيْفَهُ وَقَالَ أَنَا أَسْرِقُ فَوَاللَّهِ لَيُخَالِطَنَّكُمْ هَذَا السَّيْفُ أَوْ لَتُبَيِّنُنَّ هَذِهِ السَّرِقَةَ . قَالُوا إِلَيْكَ عَنْهَا أَيُّهَا الرَّجُلُ فَمَا أَنْتَ بِصَاحِبِهَا . فَسَأَلْنَا فِي الدَّارِ حَتَّى لَمْ نَشُكَّ أَنَّهُمْ أَصْحَابُهَا فَقَالَ لِي عَمِّي يَا ابْنَ أَخِي لَوْ أَتَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتَ ذَلِكَ لَهُ . قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلَ جَفَاءٍ عَمَدُوا إِلَى عَمِّي رِفَاعَةَ بْنِ زَيْدٍ فَنَقَبُوا مَشْرَبَةً لَهُ وَأَخَذُوا سِلاَحَهُ وَطَعَامَهُ فَلْيَرُدُّوا عَلَيْنَا سِلاَحَنَا فَأَمَّا الطَّعَامُ فَلاَ حَاجَةَ لَنَا فِيهِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " سَآمُرُ فِي ذَلِكَ " . فَلَمَّا سَمِعَ بَنُو أُبَيْرِقٍ أَتَوْا رَجُلاً مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ أَسِيرُ بْنُ عُرْوَةَ فَكَلَّمُوهُ فِي ذَلِكَ فَاجْتَمَعَ فِي ذَلِكَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ قَتَادَةَ بْنَ النُّعْمَانِ وَعَمَّهُ عَمَدَا إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ مِنَّا أَهْلِ إِسْلاَمٍ وَصَلاَحٍ يَرْمُونَهُمْ بِالسَّرِقَةِ مِنْ غَيْرِ بَيِّنَةٍ وَلاَ ثَبْتٍ . قَالَ قَتَادَةُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمْتُهُ فَقَالَ " عَمَدْتَ إِلَى أَهْلِ بَيْتٍ ذُكِرَ مِنْهُمْ إِسْلاَمٌ وَصَلاَحٌ تَرْمِيهِمْ بِالسَّرِقَةِ عَلَى غَيْرِ ثَبْتٍ وَلاَ بَيِّنَةٍ " . قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي خَرَجْتُ مِنْ بَعْضِ مَالِي وَلَمْ أُكَلِّمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَأَتَانِي عَمِّي رِفَاعَةُ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي مَا صَنَعْتَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ نَزَلَ الْقُرْآنُ : ( إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلاَ تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا ) بَنِي أُبَيْرِقٍ : ( وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ ) أَىْ مِمَّا قُلْتَ لِقَتَادَةَ : ( إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا * وَلاَ تُجَادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا * يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلاَ يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( غَفُورًا رَحِيمًا ) أَىْ لَوِ اسْتَغْفَرُوا اللَّهَ لَغَفَرَ لَهُمْ : ( وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( إِثْمًا مُبِينًا ) قَوْلُهُمْ لِلَبِيدٍ : وَلَوْلاَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا ) فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالسِّلاَحِ فَرَدَّهُ إِلَى رِفَاعَةَ فَقَالَ قَتَادَةُ لَمَّا أَتَيْتُ عَمِّي بِالسِّلاَحِ وَكَانَ شَيْخًا قَدْ عَسِيَ أَوْ عَشِيَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكُنْتُ أُرَى إِسْلاَمَهُ مَدْخُولاً فَلَمَّا أَتَيْتُهُ بِالسِّلاَحِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي هُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَعَرَفْتُ أَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ صَحِيحًا فَلَمَّا نَزَلَ الْقُرْآنُ لَحِقَ بَشِيرٌ بِالْمُشْرِكِينَ فَنَزَلَ عَلَى سُلاَفَةَ بِنْتِ سَعْدِ ابْنِ سُمَيَّةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا * إِنَّ اللَّهَ لاَ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِيدًا ) فَلَمَّا نَزَلَ عَلَى سُلاَفَةَ رَمَاهَا حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ بِأَبْيَاتٍ مِنْ شِعْرِهِ فَأَخَذَتْ رَحْلَهُ فَوَضَعَتْهُ عَلَى رَأْسِهَا ثُمَّ خَرَجَتْ بِهِ فَرَمَتْ بِهِ فِي الأَبْطَحِ ثُمَّ قَالَتْ أَهْدَيْتَ لِي شِعْرَ حَسَّانَ مَا كُنْتَ تَأْتِينِي بِخَيْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيِّ . وَرَوَى يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ مُرْسَلٌ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ وَقَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ هُوَ أَخُو أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لأُمِّهِ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ .
Bize Hasan b. Ahmed b. Ebî Şuayb Ebû Müslim el-Harrânî anlattı. Bize Muhammed b. Seleme el-Harrânî anlattı. Bize Muhammed b. İshâk, Âsım b. Ömer b. Katâde’den, (o) babasından, (o da) dedesi Katâde b. en-Nu’mân’dan (naklederek) şöyle dedi: Bizden, kendilerine Benû Übeyrik denilen bir aile vardı: Bişr, Beşîr ve Mübeşşir. Beşîr münafık bir adamdı. Şiir söyler, şiirleriyle Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabını hicveder, sonra da bu şiirleri Araplardan bazılarına nispet ederdi. Sonra da: "Falan şöyle şöyle dedi, falan şöyle şöyle dedi" derdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı o şiiri duyunca: "Vallahi bu şiiri, şu habisten –veya adamın dediği gibi (o kişiden)– başkası söylememiştir. İbnü'l-Übeyrik söylemiştir" derlerdi. (Katâde) dedi ki: Bunlar cahiliye ve İslam döneminde ihtiyaç ve yoksulluk içinde olan bir aileydi. O dönemde insanların Medine'deki yiyeceği hurma ve arpaydı. Bir adam zengin olduğunda, Şam'dan buğday yüklü bir kervan geldiğinde ondan satın alır ve onu kendisine ayırırdı (özel yiyecek yapardı). Ailenin (diğerlerinin) yiyeceği ise hurma ve arpaydı. Şam'dan buğday yüklü bir kervan geldi. Amcam Rifâa b. Zeyd, ondan bir yük buğday satın aldı ve onu kendine ait bir kilere koydu. Kilerde silah, zırh ve kılıç da vardı. Evin altından (duvar delinerek) kilere girildi, kiler delindi ve yiyecek ile silah(lar) çalındı. Sabah olunca amcam Rifâa bana geldi ve: "Ey yeğenim! Bu gece bize saldırıldı, kilerimiz delindi, yiyeceğimiz ve silahımız götürüldü" dedi. (Katâde) dedi ki: Evin içinde araştırma yaptık ve sorduk. Bize denildi ki: "Biz bu gece Benû Übeyrik’i gördük, ateş yakıyorlardı. Biz onların senin yiyeceğinden başkası için ateş yaktıklarını sanmıyoruz." (Katâde) dedi ki: Biz evlerin arasında soruştururken Benû Übeyrik şöyle dedi: "Vallahi biz sizin (hırsız) arkadaşınızın Lebîd b. Sehl'den başkası olduğunu sanmıyoruz." (Lebîd) bizden, dürüstlüğü ve Müslümanlığı bilinen bir adamdı. Lebîd bunu duyunca kılıcını çekti ve: "Ben mi çalıyorum? Vallahi ya bu kılıç sizinle karışacak (sizi kesecek) ya da bu hırsızlığı (kimin yaptığını) açıklayacaksınız" dedi. Onlar da: "Sen uzak dur ey adam! Sen bunun faili değilsin" dediler. Evlerin arasında soruşturmaya devam ettik, sonunda onların (Benû Übeyrik'in) hırsız olduklarından şüphe etmez olduk. Amcam bana: "Ey yeğenim! Keşke Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e gidip bunu ona anlatsan" dedi. Katâde dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e geldim ve dedim ki: "Bizden (kabilesi bizden ama) kaba saba bir aile, amcam Rifâa b. Zeyd’e kastettiler, kilerini delip silahını ve yiyeceğini aldılar. Silahımızı bize geri versinler; yiyeceğe gelince, ona ihtiyacımız yok." Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu konuda emrimi vereceğim (bakacağım)" buyurdu. Benû Übeyrik bunu duyunca, içlerinden Üseyr b. Urve denilen bir adama gittiler ve onunla bu konuyu konuştular. O ev halkından (veya mahalleden) bazı insanlar da toplandı ve (Peygamber'e gidip): "Ey Allah'ın Resûlü! Katâde b. en-Nu’mân ve amcası, bizden İslam ve salâh ehli olan bir aileye kastettiler; onları delilsiz ve ispatsız olarak hırsızlıkla suçluyorlar" dediler. Katâde dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e (tekrar) gittim ve onunla konuştum. Bana: "Sen, kendilerinden İslam ve salâh (iyilik) ile bahsedilen bir aileye kastettin; onları ispatsız ve delilsiz olarak hırsızlıkla suçluyorsun (öyle mi?)" buyurdu. (Katâde) dedi ki: Döndüm ve keşke malımın bir kısmından olsaydım da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile bu konuda konuşmasaydım, diye arzuladım. Amcam Rifâa yanıma geldi ve: "Ey yeğenim! Ne yaptın?" dedi. Ben de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in bana söylediklerini ona haber verdim. O da: "Allah yardımcımız olsun" dedi. Çok geçmeden Kur'ân (şu ayetler) indi: (Şüphesiz biz sana Kitab'ı hak olarak indirdik ki, insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin. Hainlerin savunucusu olma!) (en-Nisâ 4:105) -yani Benû Übeyrik'in-. (Ve Allah'tan mağfiret dile) (en-Nisâ 4:106) -yani Katâde'ye söylediklerinden dolayı-. (Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir. Kendilerine hainlik edenleri savunma. Çünkü Allah, hainliği meslek edinmiş günahkârları sevmez. İnsanlardan gizlerler de Allah'tan gizlemezler...) (en-Nisâ 4:107-108), (...çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir) (en-Nisâ 4:110) sözüne kadar. Yani Allah'tan bağışlanma dileselerdi, onları bağışlardı. (Kim bir günah kazanırsa, onu ancak kendi aleyhine kazanmış olur...) (en-Nisâ 4:111), (...apaçık bir günah yüklenmiş olur) (en-Nisâ 4:112) sözüne kadar -Lebîd hakkında söyledikleri söz (iftira) için-. (Eğer Allah'ın lütfu ve rahmeti senin üzerine olmasaydı...) (en-Nisâ 4:113), (...sana büyük bir ecir vereceğiz) (en-Nisâ 4:114) sözüne kadar. Kur'ân inince, silah Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e getirildi, o da onu Rifâa’ya geri verdi. Katâde dedi ki: Silahı amcama getirdiğimde -ki o cahiliye döneminde yaşlanmış veya gözleri zayıflamış (ama dindar görünen) bir ihtiyardı ve ben onun Müslümanlığının şüpheli olduğunu sanıyordum- silahı ona getirince: "Ey yeğenim! O (silah) Allah yolundadır (bağışlıyorum)" dedi. O zaman İslam'ının sahih olduğunu anladım. Kur'ân inince Beşîr (hırsız) müşriklere katıldı ve (Mekke'de) Sülâfe bint Sa’d b. Sümeyye'nin yanına indi. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: (Kendisine doğru yol belli olduktan sonra, kim Peygamber'e karşı gelir ve müminlerin yolundan başka bir yola uyarsa, onu döndüğü yolda bırakırız ve cehenneme sokarız. O ne kötü bir varış yeridir! Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları, dilediği kimseler için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, derin bir sapıklığa düşmüş olur.) (en-Nisâ 4:115-116). (Beşîr) Sülâfe'nin yanına inince, Hassân b. Sâbit onu şiirlerinden bazı beyitlerle hicvetti. Bunun üzerine (Sülâfe), Beşîr'in eşyasını aldı, başına koydu, sonra onunla dışarı çıktı ve onu Ebtah denilen yere attı. Sonra da: "Bana Hassân'ın şiirini hediye ettin (getirdin), sen bana hiç hayırla gelmedin" dedi. Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis gariptir. Muhammed b. Seleme el-Harrânî dışında kimsenin bunu müsned olarak (kesintisiz senetle) rivayet ettiğini bilmiyoruz. Yûnus b. Bükeyr ve başkaları bu hadisi Muhammed b. İshâk’tan, (o) Âsım b. Ömer b. Katâde’den mürsel olarak rivayet etmişler, senedde "babasından, dedesinden" kısmını zikretmemişlerdir. Katâde b. en-Nu’mân, Ebû Saîd el-Hudrî’nin anne bir kardeşidir. Ebû Saîd el-Hudrî’nin ismi Sa’d b. Mâlik b. Sinân’dır.