Binûn

Tâhâ — 4. Sayfa

Kaynak: Advâu'l-Beyân · Şinkîtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: وَمَعْلُومٌ أَنَّ هَذَا النَّوْعَ مِنَ السِّحْرِ كُفْرٌ بِلَا خِلَافٍ. لِأَنَّهُمْ كَانُوا يَتَقَرَّبُونَ فِيهِ لِلْكَوَاكِبِ كَمَا يَتَقَرَّبُ الْمُسْلِمُونَ إِلَى اللَّهِ، وَيَرْجُونَ الْخَيْرَ مِنْ قِبَلِ الْكَوَاكِبِ وَيَخَافُونَ الشَّرَّ مِنْ قِبَلِهَا كَمَا يَرْجُو الْمُسْلِمُونَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَهُ. فَهُمْ كَفَرَةٌ يَتَقَرَّبُونَ إِلَى الْكَوَاكِبِ فِي سِحْرِهِمْ بِالْكُفْرِ الْبَوَاحِ.

Bu eserin müellifi -Allah onu affetsin ve mağfiret buyursun- şöyle dedi: Sihrin bu türünün ihtilafsız küfür olduğu malumdur. Çünkü onlar, Müslümanların Allah'a yakınlaştığı gibi bu sihirde yıldızlara yakınlaşmaya çalışıyor, Müslümanların Rablerinden umup O'ndan korktukları gibi yıldızlardan hayır umuyor ve onlardan şer gelmesinden korkuyorlardı. Dolayısıyla onlar, sihirlerinde apaçık küfür ile yıldızlara yakınlaşan kâfirlerdir.

النَّوْعُ الثَّانِي مِنَ السِّحْرِ: سِحْرُ أَصْحَابِ الْأَوْهَامِ، وَالنُّفُوسِ الْقَوِيَّةِ. ثُمَّ اسْتَدَلَّ عَلَى تَأْثِيرِ الْوَهْمِ بِأَنَّ الْإِنْسَانَ يُمْكِنُهُ أَنْ يَمْشِيَ عَلَى الْجِسْرِ الْمَوْضُوعِ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ، وَلَا يُمْكِنُهُ الْمَشْيُ عَلَيْهِ إِذَا كَانَ مَمْدُودًا عَلَى نَهْرٍ أَوْ نَحْوِهِ قَالَ: وَمَا ذَاكَ إِلَّا أَنَّ تَخَيُّلَ السُّقُوطِ مَتَى قَوِيَ أَوْجَبَهُ. وَقَالَ: وَاجْتَمَعَتِ الْأَطِبَّاءُ عَلَى نَهْيِ الْمَرْعُوفِ عَنِ النَّظَرِ إِلَى الْأَشْيَاءِ الْحُمْرِ، وَالْمَصْرُوعِ عَنِ النَّظَرِ إِلَى الْأَشْيَاءِ الْقَوِيَّةِ اللَّمَعَانِ، وَالدَّوَرَانِ. وَمَا ذَاكَ إِلَّا أَنَّ النُّفُوسَ خُلِقَتْ مُطِيعَةً لِلْأَوْهَامِ.

Sihrin İkinci Türü: Vehim ve güçlü nefis sahiplerinin sihridir. Sonra [Râzî], vehmin etkisine insanın yeryüzüne konulmuş bir köprü üzerinde yürüyebilmesini, ancak o köprü bir nehir veya benzeri bir şeyin üzerine uzatıldığında üzerinde yürüyememesini delil getirerek şöyle dedi: "Bu, ancak düşme hayalinin güçlendiğinde düşmeyi zorunlu kılmasından kaynaklanır." Yine şöyle dedi: "Tabipler, burnu kanayan kimsenin kırmızı nesnelere bakmasını ve sara hastasının çok parlak ve dönen nesnelere bakmasını yasaklama hususunda ittifak etmişlerdir. Bu da ancak nefislerin vehimlere boyun eğici olarak yaratılmış olmasındandır."

قَالَ: وَحَكَى صَاحِبُ الشِّفَاءِ عَنْ أَرِسْطُو فِي طَبَائِعِ الْحَيَوَانِ: أَنَّ الدَّجَاجَةَ إِذَا تَشَبَّهَتْ كَثِيرًا بِالدِّيَكَةِ فِي الصَّوْتِ وَفِي الْحِرَابِ مَعَ الدِّيَكَةِ نَبَتَ عَلَى سَاقِهَا مِثْلُ الشَّيْءِ النَّابِتِ عَلَى سَاقِ الدِّيكِ، قَالَ: ثُمَّ قَالَ صَاحِبُ الشِّفَاءِ: وَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الْأَحْوَالَ الْجُسْمَانِيَّةَ تَابِعَةٌ لِلْأَحْوَالِ النَّفْسَانِيَّةِ. قَالَ: وَاجْتَمَعَتِ الْأُمَمُ عَلَى أَنَّ الدُّعَاءَ اللِّسَانِيَّ الْخَالِيَ عَنِ الطَّلَبِ النَّفْسَانِيِّ قَلِيلُ الْعَمَلِ عَدِيمُ الْأَثَرِ. فَدَلَّ ذَلِكَ عَلَى أَنَّ لِلْهِمَمِ وَالنُّفُوسِ آثَارًا. . . إِلَى آخِرِ كَلَامِهِ فِي هَذَا النَّوْعِ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ، وَقَدْ أَطَالَ فِيهِ الْكَلَامَ.

[Râzî] dedi ki: "eş-Şifâ müellifi (İbn Sînâ), Tabâi‘u'l-Hayavân adlı eserinde Aristoteles'ten şöyle nakletmiştir: Tavuk, ötüşünde ve horozlarla dövüşünde horozlara çokça benzerse bacağında horozun bacağında çıkan mahmuz gibi bir şey biter." [Râzî] dedi ki: "Sonra eş-Şifâ müellifi şöyle demiştir: 'Bu durum, cismani hallerin nefsi hallere tabi olduğuna delalet eder.'" [Râzî] dedi ki: "Bütün milletler, nefsi/kalbi yönelişten yoksun sırf dille yapılan duanın etkisinin az ve tesirsiz olduğu hususunda ittifak etmişlerdir. Bu da himmetlerin ve nefislerin tesirleri olduğuna delalet etmiştir..." [Râzî'nin] sihrin bu türü hakkındaki sözünün sonuna kadar; o bu konuda sözü oldukça uzatmıştır.

وَمَعْلُومٌ أَنَّ النُّفُوسَ الْخَبِيثَةَ لَهَا آثَارٌ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَى، وَمِنْ أَصْرَحِ الْأَدِلَّةِ الشَّرْعِيَّةِ فِي ذَلِكَ قَوْلُهُ ﷺ: «الْعَيْنُ حَقٌّ وَلَوْ كَانَ شَيْءٌ سَابِقٌ الْقَدَرَ لَسَبَقَتْهُ الْعَيْنُ» . وَهَذَا الْحَدِيثُ الصَّحِيحُ يَدُلُّ عَلَى أَنَّ هِمَّةَ الْعَائِنِ وَقُوَّةَ نَفْسِهِ فِي الشَّرِّ جَعَلَهَا اللَّهُ سَبَبًا لِلتَّأْثِيرِ فِي الْمُصَابِ بِالْعَيْنِ.

Malumdur ki habis nefislerin Allah Teâlâ'nın izniyle birtakım tesirleri vardır. Bu husustaki en açık şer'î delillerden biri [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem'in şu buyruğudur: { الْعَيْنُ حَقٌّ وَلَوْ كَانَ شَيْءٌ سَابِقٌ الْقَدَرَ لَسَبَقَتْهُ الْعَيْنُ } “Nazar haktır; şayet kaderin önüne geçecek bir şey olsaydı, nazar onun önüne geçerdi.” Bu sahih hadis, nazar değdiren kimsenin kötüye yönelik himmetini ve nefsinin gücünü, Allah'ın göz değen kimse üzerinde tesir meydana getiren bir sebep kıldığına delalet eder.

وَقَالَ الرَّازِيُّ فِي هَذَا النَّوْعِ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ: إِذَا عَرَفْتَ هَذَا فَنَقُولُ: النُّفُوسُ الَّتِي تَفْعَلُ هَذِهِ الْأَفَاعِيلَ قَدْ تَكُونُ قَوِيَّةً جِدًّا فَتَسْتَغْنِي فِي هَذِهِ الْأَفْعَالِ عَنِ الِاسْتِعَانَةِ بِالْآلَاتِ، وَالْأَدَوَاتِ، وَقَدْ تَكُونُ ضَعِيفَةً فَتَحْتَاجُ إِلَى الِاسْتِعَانَةِ بِهَذِهِ الْآلَاتِ. وَتَحْقِيقُهُ: أَنَّ النَّفْسَ إِذَا كَانَتْ مُسْتَعْلِيَةً عَلَى الْبَدَنِ شَدِيدَةَ الِانْجِذَابِ إِلَى عَالَمِ السَّمَاءِ كَانَتْ كَأَنَّهَا رُوحٌ مِنَ الْأَرْوَاحِ السَّمَاوِيَّةِ، فَكَانَتْ قَوِيَّةً عَلَى التَّأْثِيرِ فِي مَوَادِّ هَذَا الْعَالَمِ، أَمَّا إِذَا كَانَتْ ضَعِيفَةً شَدِيدَةَ التَّعَلُّقِ بِهَذِهِ الذَّاتِ الْبَدَنِيَّةِ فَحِينَئِذٍ لَا يَكُونُ لَهَا تَصَرُّفٌ الْبَتَّةَ إِلَّا فِي هَذَا الْبَدَنِ. إِلَى آخِرِ كَلَامِهِ. وَلَا يَخْفَى مَا فِيهِ عَلَى مَنْ نَظَرَهُ.

Râzî, sihrin bu türü hakkında şöyle dedi: "Bunu bildiğine göre şöyle deriz: Bu fiilleri gerçekleştiren nefisler bazen son derece güçlü olur ve bu fiillerde alet ve edevattan yardım almaya ihtiyaç duymazlar; bazen de zayıf olur ve bu aletlerden yardım almaya muhtaç olurlar. İşin aslı şudur: Nefis bedene galip gelip sema alemine şiddetle cezbolduğunda sanki semavi ruhlardan bir ruh gibi olur ve bu alemin maddeleri üzerinde etki yapmada güç kazanır. Ancak zayıf olup bu bedeni varlığa aşırı derecede bağlandığında, o takdirde sadece bu beden üzerinde tasarruf sahibi olabilir..." [Râzî'nin] sözünün sonuna kadar. İnceleyen kimse için bu sözün içerdiği durumlar gizli değildir.

وَقَالَ الْحَافِظُ ابْنُ كَثِيرٍ فِي تَفْسِيرِهِ فِي سُورَةِ «الْبَقَرَةِ» بَعْدَ أَنْ سَاقَ كَلَامَ الرَّازِيِّ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ آنِفًا مَا نَصُّهُ: ثُمَّ أَرْشَدَ إِلَى مُدَاوَاةِ هَذَا الدَّاءِ بِتَقْلِيلِ الْغِذَاءِ، وَالِانْقِطَاعِ عَنِ النَّاسِ. قُلْتُ: وَهَذَا الَّذِي يُشِيرُ إِلَيْهِ هُوَ التَّصَرُّفُ بِالْحَالِ وَهُوَ عَلَى قِسْمَيْنِ: تَارَةً يَكُونُ حَالًا صَحِيحَةً شَرْعِيَّةً، يَتَصَرَّفُ بِهَا فِيمَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ وَرَسُولُهُ ﷺ، وَيَتْرُكُ مَا نَهَى اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَرَسُولُهُ ﷺ: فَهَذِهِ الْأَحْوَالُ مَوَاهِبُ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى، وَكَرَامَاتٌ لِلصَّالِحِينَ مِنْ هَذِهِ

Hâfız İbn Kesîr, tefsirinde Bakara Suresi'nde, Râzî'nin az önce zikrettiğimiz sözlerini aktardıktan sonra lafzı lafzına şöyle demiştir: "Sonra [Râzî], az yemek ve insanlardan uzaklaşmak suretiyle bu derdin tedavisine yol göstermiştir. Ben derim ki: Onun işaret ettiği bu durum, 'hâl ile tasarruf'tur ve bu iki kısımdır: Bazen şer'î ve sahih bir hâl olur; onunla Allah'ın ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrettiği hususlarda tasarrufta bulunur, Allah Teâlâ'nın ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'in nehyettiklerini terk eder. İşte bu hâller Allah Teâlâ'dan birer ihsan ve bu

الْأُمَّةِ، وَلَا يُسَمَّى هَذَا سِحْرًا فِي الشَّرْعِ. وَتَارَةً تَكُونُ الْحَالُ فَاسِدَةً لَا يَمْتَثِلُ صَاحِبُهَا مَا أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ وَرَسُولُهُ ﷺ وَلَا يَتَصَرَّفُ بِهَا فِي ذَلِكَ. فَهَذِهِ حَالُ الْأَشْقِيَاءِ الْمُخَالِفِينَ لِلشَّرِيعَةِ، وَلَا يَدُلُّ إِعْطَاءُ اللَّهِ إِيَّاهُمْ هَذِهِ الْأَحْوَالِ عَلَى مَحَبَّتِهِ لَهُمْ. كَمَا أَنَّ الدَّجَّالَ لَهُ مِنْ خَوَارِقِ الْعَادَاتِ مَا دَلَّتْ عَلَيْهِ الْأَحَادِيثُ الْكَثِيرَةُ، مَعَ أَنَّهُ مَذْمُومٌ شَرْعًا لَعَنَهُ اللَّهُ. وَكَذَلِكَ مَنْ شَابَهَهُ مِنْ مُخَالِفِي الشَّرِيعَةِ الْمُحَمَّدِيَّةِ عَلَى صَاحِبِهَا أَفْضَلُ الصَّلَاةِ وَالسَّلَامِ، انْتَهَى كَلَامُ ابْنِ كَثِيرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى.

ümmetin salihleri için kerametlerdir; şeriatta buna sihir denmez. Bazen de fasit bir hâl olur; sahibi Allah Teâlâ'nın ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'in emrettiklerine uymaz ve o hâliyle bu istikamette tasarrufta bulunmaz. Bu da şeriata muhalefet eden bedbahtların halidir. Allah'ın onlara bu hâlleri vermesi, onları sevdiğine delalet etmez. Nitekim pek çok hadisin delalet ettiği üzere Deccâl'in de harikulade halleri vardır; oysa o, şer'an yerilmiştir, Allah ona lanet etsin. Sahibine salât ve selamın en faziletlisi olsun, Muhammedî şeriata muhalefet edenlerden ona benzeyenler de böyledir." İbn Kesîr -Allah Teâlâ ona rahmet etsin- sözü burada bitti.

النَّوْعُ الثَّالِثُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ الْمَذْكُورَةِ: الِاسْتِعَانَةُ بِالْأَرْوَاحِ الْأَرْضِيَّةِ، يَعْنِي تَسْخِيرَ الْجِنِّ وَاسْتِخْدَامَهُمْ. قَالَ:

Zikredilen sihir türlerinin üçüncüsü: Yeryüzü ruhlarından yardım istemektir; yani cinleri boyun eğdirmek ve onları hizmetinde kullanmaktır. [Râzî] dedi ki:

وَاعْلَمْ أَنَّ الْقَوْلَ بِالْجِنِّ مِمَّا أَنْكَرَهُ بَعْضُ الْمُتَأَخِّرِينَ مِنَ الْفَلَاسِفَةِ، وَالْمُعْتَزِلَةِ. أَمَّا أَكَابِرُ الْفَلَاسِفَةِ فَلَمْ يُنْكِرُوا الْقَوْلَ بِهَا. إِلَّا أَنَّهُمْ سَمَّوْهَا بِالْأَرْوَاحِ الْأَرْضِيَّةِ. وَالْجِنُّ الْمَذْكُورُونَ قِسْمَانِ: مُؤْمِنُونَ، وَكَافِرُونَ وَهُمُ الشَّيَاطِينُ.

"Bil ki cinlerin varlığını kabul etmek, felsefecilerin ve Mutezile'nin son dönemlerinden bazılarının inkâr ettiği hususlardandır. Büyük felsefeciler ise onların varlığını inkâr etmemiş, ancak onları 'yeryüzü ruhları' olarak adlandırmışlardır. Zikredilen cinler iki kısımdır: Müminler ve kâfirler; [kâfir olanlar] şeytanlardır."

قَالَ الرَّازِيُّ فِي كَلَامِهِ عَلَى هَذَا النَّوْعِ مِنَ السِّحْرِ: وَاتِّصَالُ النُّفُوسِ النَّاطِقَةِ بِهَا أَسْهَلُ مِنِ اتِّصَالِهَا بِالْأَرْوَاحِ السَّمَاوِيَّةِ لِمَا بَيْنَهُمَا مِنَ الْمُنَاسَبَةِ، وَالْقُرْبِ. ثُمَّ إِنَّ أَصْحَابَ الصَّنْعَةِ وَأَصْحَابَ التَّجْرِبَةِ شَاهَدُوا بِأَنَّ الِاتِّصَالَ بِهَذِهِ الْأَرْوَاحِ الْأَرْضِيَّةِ يَحْصُلُ بِأَعْمَالٍ سَهْلَةٍ مِنَ الرُّقَى، وَالدَّخْنِ، وَالتَّجْرِيدِ. وَهَذَا النَّوْعُ هُوَ الْمُسَمَّى بِالْعَزَائِمِ، وَعَمَلِ تَسْخِيرِ الْجِنِّ. وَقَدْ أَطَالَ الرَّازِيُّ أَيْضًا الْكَلَامَ فِي هَذَا النَّوْعِ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ.

Râzî, sihrin bu türü hakkındaki sözünde şöyle dedi: "Aklî nefislerin onlarla irtibat kurması, aralarındaki münasebet ve yakınlıktan dolayı semavi ruhlarla irtibat kurmasından daha kolaydır. Ayrıca bu sanatın ehli ve tecrübe sahipleri, bu yeryüzü ruhlarıyla irtibat kurmanın birtakım kolay rukyeler (okumalar), tütsüler ve tecrit ameliyeleriyle hâsıl olduğunu bizzat müşahede etmişlerdir. İşte bu tür 'azâim' (tılsımlı sözler okuma) ve cinleri teshir etme (boyun eğdirme) ameliyesi olarak adlandırılan türdür." Râzî, sihrin bu türü hakkında da sözü uzatmıştır.

النَّوْعُ الرَّابِعُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ: هُوَ التَّخَيُّلَاتُ، وَالْأَخْذُ بِالْعُيُونِ. وَمَبْنَى هَذَا النَّوْعِ مِنْهُ عَلَى أَنَّ الْقُوَّةَ الْبَاصِرَةَ قَدْ تَرَى الشَّيْءَ عَلَى خِلَافِ مَا هُوَ عَلَيْهِ فِي الْحَقِيقَةِ لِبَعْضِ الْأَسْبَابِ الْعَارِضَةِ. وَلِأَجْلِ هَذَا كَانَتِ أَغْلَاطُ الْبَصَرِ كَثِيرَةً. أَلَا تَرَى أَنَّ رَاكِبَ السَّفِينَةِ إِذَا نَظَرَ إِلَى الشَّطِّ رَأَى السَّفِينَةَ وَاقِفَةً، وَالشَّطَّ مُتَحَرِّكًا، وَذَلِكَ يَدُلُّ عَلَى أَنَّ السَّاكِنَ يُرَى مُتَحَرِّكًا. وَالْمُتَحَرِّكُ سَاكِنًا. وَالْقَطْرَةُ النَّازِلَةُ تُرَى خَطًّا مُسْتَقِيمًا. إِلَى آخِرِ كَلَامِ الرَّازِيِّ. وَقَدْ أَطَالَ الْكَلَامَ أَيْضًا فِي هَذَا النَّوْعِ.

Sihir türlerinin dördüncüsü: Hayal göstermeler ve gözbağcılıktır. Sihrin bu türünün esası, görme kuvvetinin arızi bazı sebeplerle bir şeyi hakikatte olduğundan farklı görebilmesine dayanır. Bundan dolayı göz yanılmaları pek çoktur. Görmez misin ki gemiye binen kimse sahile baktığında gemiyi duruyor, sahili ise hareket ediyor görür. Bu da hareketsiz olanın hareketli, hareketli olanın da hareketsiz görülebildiğine delalet eder. Düşen yağmur damlası da düz bir çizgi gibi görünür..." Râzî'nin sözünün sonuna kadar. O, bu tür hakkında da sözü uzatmıştır.

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فِي تَفْسِيرِهِ فِي سُورَةِ «الْبَقَرَةِ» مُخْتَصِرًا كَلَامَ الرَّازِيِّ الْمَذْكُورَ: وَمَبْنَاهُ عَلَى أَنَّ الْبَصَرَ قَدْ يُخْطِئُ وَيَشْتَغِلُ بِالشَّيْءِ الْمُعَيَّنِ دُونَ غَيْرِهِ. أَلَا تَرَى ذَا الشَّعْبَذَةِ الْحَاذِقَ يُظْهِرُ عَمَلَ شَيْءٍ يُذْهِلُ أَذْهَانَ النَّاظِرِينَ بِهِ، وَيَأْخُذُ عُيُونَهُمْ إِلَيْهِ، حَتَّى إِذَا اسْتَغْرَقَهُمُ الشُّغْلُ بِذَلِكَ الشَّيْءِ بِالتَّحْدِيقِ وَنَحْوِهِ عَمِلَ شَيْئًا آخَرَ عَمَلًا بِسُرْعَةٍ شَدِيدَةٍ، وَحِينَئِذٍ، يَظْهَرُ لَهُمْ شَيْءٌ غَيْرُ مَا انْتَظَرُوهُ فَيَتَعَجَّبُونَ مِنْهُ جِدًّا، وَلَوْ أَنَّهُ سَكَتَ وَلَمْ يَتَكَلَّمْ بِمَا

İbn Kesîr, tefsirinde Bakara Suresi'nde, Râzî'nin zikredilen sözünü özetleyerek şöyle demiştir: "Bunun esası, gözün yanılabilmesi ve başka bir şeyle değil de belirli bir şeyle meşgul olmasına dayanır. Görmez misin, mahir bir hokkabaz bakanların zihinlerini onunla meşgul edip gözlerini kendine çekecek bir fiil sergiler; öyle ki göz dikip bakmak ve benzeri yollarla o şeyle tamamen meşgul olduklarında, büyük bir hızla başka bir iş yapar. İşte o anda onların karşısına beklemedikleri bir şey çıkar ve buna çok şaşırırlar. Eğer o susup da

يَصْرِفُ الْخَوَاطِرَ إِلَى ضِدِّ مَا يُرِيدُ أَنْ يَعْمَلَهُ، وَلَمْ تَتَحَرَّكِ النُّفُوسُ وَالْأَوْهَامُ إِلَى غَيْرِ مَا يُرِيدُ إِخْرَاجَهُ لَفَطِنَ النَّاظِرُونَ لِكُلِّ مَا يَفْعَلُهُ. قَالَ: وَكُلَّمَا كَانَتِ الْأَحْوَالُ تُفِيدُ حِسَّ الْبَصَرِ نَوْعًا مِنْ أَنْوَاعِ الْخَلَلِ أَشَدَّ، كَانَ الْعَمَلُ أَحْسَنَ. مِثْلَ أَنْ يَجْلِسَ الْمُشَعْبِذُ فِي مَوْضِعٍ مُضِيءٍ جِدًّا أَوْ مُظْلِمٍ، فَلَا تَقِفُ الْقُوَّةُ النَّاظِرَةُ عَلَى أَحْوَالِهَا، وَالْحَالَةُ هَذِهِ. اهـ مِنْهُ.

zihinleri yapmak istediği şeyin zıddına çevirecek sözler söylemeseydi ve nefisler ile vehimler onun ortaya çıkarmak istediği şeyin gayrısına yönelmeseydi, bakanlar onun yaptığı her şeyi fark ederlerdi. [Râzî] dedi ki: 'Hâller görme duyusuna ne kadar şiddetli bir yanılsama verirse, yapılan iş o kadar mükemmel olur; tıpkı hokkabazın çok aydınlık veya çok karanlık bir yerde oturması gibi; bu durumda görme kuvveti durumları tam olarak kavrayamaz.' [İbn Kesîr'in sözü] burada bitti."

وَلَا يَخْفَى أَنْ يَكُونَ سِحْرُ سَحَرَةِ فِرْعَوْنَ مِنْ هَذَا النَّوْعِ. فَهُوَ تَخْيِيلٌ وَأَخْذٌ بِالْعُيُونِ كَمَا دَلَّ عَلَيْهِ قَوْلُهُ تَعَالَى: فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى [٢٠ ٦٦] فَإِطْلَاقُ التَّخْيِيلِ فِي الْآيَةِ عَلَى سِحْرِهِمْ نَصٌّ صَرِيحٌ فِي ذَلِكَ. وَقَدْ دَلَّ عَلَى ذَلِكَ أَيْضًا قَوْلُهُ فِي «الْأَعْرَافِ» : فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ [٧ ١١٦] . لِأَنَّ إِيقَاعَ السِّحْرِ عَلَى أَعْيُنِ النَّاسِ فِي الْآيَةِ يَدُلُّ عَلَى أَنَّ أَعْيُنَهُمْ تَخَيَّلَتْ غَيْرَ الْحَقِيقَةِ الْوَاقِعَةِ، وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Firavun'un sihirbazlarının sihrinin bu türden olduğu gizli değildir. Nitekim o bir yanılsama ve gözbağcılıktır; Allah Teâlâ'nın: { فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى } “Bir de baktı ki büyüleri sayesinde ipleri ve değnekleri gerçekten koşuyor gibi görünüyor” [Tâhâ 20/66] buyruğu buna delalet etmektedir. Ayette onların sihri hakkında hayal/yanılsama tabirinin kullanılması bu hususta sarih bir nastır. A'râf Suresi'ndeki şu buyruk da buna delalet etmiştir: { فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ } “[Maddelerini] atınca, insanların gözlerini büyülediler” [A'râf 7/116]. Çünkü ayette sihrin insanların gözlerine vaki kılınması, gözlerinin vaki olan hakikatten başkasını hayal ettiğine delalet eder. İlim Allah Teâlâ katındadır.

النَّوْعُ الْخَامِسُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ: الْأَعْمَالُ الْعَجِيبَةُ الَّتِي تَظْهَرُ مِنْ تَرْكِيبِ الْآلَاتِ الْمُرَكَّبَةِ عَلَى النِّسَبِ الْهَنْدَسِيَّةِ، كَفَارِسٍ عَلَى فَرَسٍ فِي يَدِهِ بُوقٌ، كُلَّمَا مَضَتْ سَاعَةٌ مِنَ النَّهَارِ ضَرَبَ بِالْبُوقِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَمَسَّهُ أَحَدٌ. وَمِنْهَا الصُّوَرُ الَّتِي يُصَوِّرُهَا الرُّومُ، وَالْهِنْدُ حَتَّى لَا يُفَرِّقَ النَّاظِرُ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْإِنْسَانِ، حَتَّى إِنَّهُمْ يُصَوِّرُونَهَا ضَاحِكَةً وَبَاكِيَةً، حَتَّى يُفَرِّقَ فِيهَا بَيْنَ ضَحِكِ السُّرُورِ، وَبَيْنَ ضَحِكِ الْخَجَلِ، وَضَحِكِ الشَّامِتِ.

Sihir türlerinin beşincisi: Hendesî (geometrik/mekanik) oranlara göre monte edilmiş aletlerin birleştirilmesinden ortaya çıkan şaşırtıcı işlerdir; elinde boru olan at üzerindeki bir süvari gibi ki günün her bir saati geçtiğinde ona kimse dokunmaksızın boruyu çalar. Rumların ve Hintlilerin bakan kimsenin insanla ayırt edemeyeceği derecede yaptıkları suretler de bundandır; hatta onları güler ve ağlar vaziyette yaparlar, öyle ki sevinç gülüşü, mahcubiyet gülüşü ve düşmanın haline sevinme gülüşü birbirinden ayırt edilir.

فَهَذِهِ الْوُجُوهُ مِنْ لَطِيفِ أُمُورِ الْمَخَايِلِ. قَالَ الرَّازِيُّ: وَكَانَ سِحْرُ سَحَرَةِ فِرْعَوْنَ مِنْ هَذَا الضَّرْبِ. وَمِنْ هَذَا الْبَابِ تَرْكِيبُ صُنْدُوقِ السَّاعَاتِ. وَيَنْدَرِجُ فِي هَذَا الْبَابِ عِلْمُ جَرِّ الْأَثْقَالِ، وَهُوَ أَنْ يَجُرَّ ثَقِيلًا عَظِيمًا بِآلَةٍ خَفِيفَةٍ سَهْلَةٍ، وَهَذَا فِي الْحَقِيقَةِ لَا يَنْبَغِي أَنْ يُعَدَّ مِنْ بَابِ السِّحْرِ لِأَنَّ لَهَا أَسْبَابًا مَعْلُومَةً نَفِيسَةً، مَنِ اطَّلَعَ عَلَيْهَا قَدِرَ عَلَيْهَا، إِلَّا أَنَّ الِاطِّلَاعَ عَلَيْهَا لَمَّا كَانَ عَسِيرًا عَدَّ أَهْلُ الظَّاهِرِ ذَلِكَ مِنْ بَابِ السِّحْرِ لِخَفَاءِ مَأْخَذِهِ اهـ.

İşte bu yönler yanılsama ve aldatmaca işlerinin inceliklerindendir. Râzî dedi ki: "Firavun'un sihirbazlarının sihri de bu kabildendi. Saat mekanizmasının kurulması da bu kabildendir. Büyük ve ağır bir cismi hafif ve kolay bir aletle çekmek demek olan cerri eskâl (ağırlık kaldırma/mekanik) ilmi de bu babın altına girer. Bu aslında sihir babından sayılmamalıdır; çünkü bunun bilinen, kıymetli sebepleri vardır ve bunlara muttali olan kimse bunu yapmaya güç yetirir. Ancak bunlara muttali olmak zor olduğu için zahir ehli, dayanağı gizli olduğundan dolayı bunu sihir babından saymıştır."

وَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ الرَّازِيَّ يَرَى أَنَّ سِحْرَ سَحَرَةِ فِرْعَوْنَ مِنْ هَذَا النَّوْعِ الْأَخِيرِ، لِأَنَّ السَّحَرَةَ جَعَلُوا الزِّئْبَقَ عَلَى الْحِبَالِ، وَالْعِصِيِّ فَحَرَّكَتْهُ حَرَارَةُ الشَّمْسِ فَتَحَرَّكَتِ الْحِبَالُ وَالْعِصِيُّ فَظَنُّوا أَنَّهَا حَرَكَةٌ طَبِيعِيَّةٌ حَقِيقِيَّةٌ. وَالَّذِي يَظْهَرُ لَنَا أَنَّهُ مِنَ النَّوْعِ الَّذِي قَبْلَهُ كَمَا قَدَّمْنَا، وَلَا مَانِعَ مِنْ أَنْ يَتَوَارَدَ نَوْعَانِ عَلَى شَيْءٍ وَاحِدٍ فَيَكُونُ دَاخِلًا فِي هَذَا وَفِي هَذَا. وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ.

Râzî'nin, Firavun'un sihirbazlarının sihrinin bu son türden olduğu görüşünde olduğunu öğrenmiş bulunmaktasın; çünkü sihirbazlar iplere ve değneklere cıva sürmüşler, güneşin ısısı onu hareket ettirince ipler ve değnekler de hareket etmiş, onlar da bunun hakiki ve tabii bir hareket olduğunu zannetmişlerdir. Bize zahir olan ise daha önce belirttiğimiz gibi bunun bir önceki türden olduğudur. Bununla birlikte iki türün tek bir şey üzerinde birleşmesine ve böylece hem buna hem de şuna dâhil olmasına bir engel yoktur. Allah Teâlâ en iyisini bilir.

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ ذَكَرَ كَلَامَ الرَّازِيِّ الَّذِي ذَكَرْنَا فِي هَذَا النَّوْعِ مِنَ السِّحْرِ. قُلْتُ: وَمِنْ هَذَا الْقَبِيلِ حِيَلُ النَّصَارَى عَلَى عَامَّتِهِمْ بِمَا يُرُونَهُمْ إِيَّاهُ مِنَ الْأَنْوَارِ، كَقَضِيَّةِ قُمَامَةِ الْكَنِيسَةِ الَّتِي لَهُمْ بِبَيْتِ الْمَقْدِسِ، وَمَا يَحْتَالُونَ بِهِ مِنْ إِدْخَالِ النَّارِ خُفْيَةً إِلَى

İbn Kesîr, bu sihir türü hakkında Râzî'nin zikrettiğimiz sözünü naklettikten sonra şöyle demiştir: "Ben derim ki: Hristiyanların Beytülmakdis'teki Kıyamâme Kilisesi hadisesinde olduğu gibi, avamlarına gösterdikleri ışıklar ve gizlice ateşi

الْكَنِيسَةِ، وَإِشْعَالِ ذَلِكَ الْقِنْدِيلِ بِصَنْعَةٍ لَطِيفَةٍ تُرَوَّجُ عَلَى الطَّغَامِ مِنْهُمْ، وَأَمَّا الْخَوَاصُّ مِنْهُمْ فَمُعْتَرِفُونَ بِذَلِكَ، وَلَكِنْ يَتَأَوَّلُونَ أَنَّهُمْ يَجْمَعُونَ شَمْلَ أَصْحَابِهِمْ عَلَى دِينِهِمْ، فَيَرَوْنَ ذَلِكَ سَائِغًا لَهُمْ، وَفِيهِمْ شُبَهٌ مِنَ الْجَهَلَةِ الْأَغْبِيَاءِ مِنْ مُتَعَبِّدِي الْكَرَّامِيَّةِ الَّذِينَ يَرَوْنَ جَوَازَ وَضْعِ الْأَحَادِيثِ فِي التَّرْغِيبِ، وَالتَّرْهِيبِ، فَيَدْخُلُونَ فِي عِدَادِ مَنْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ فِيهِمْ: «مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» ، وَقَوْلُهُ: «حَدِّثُوا عَنِّي، وَلَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ، فَإِنَّهُ مَنْ يَكْذِبُ عَلَيَّ يَلِجُ النَّارَ» . ثُمَّ ذَكَرَهَا هُنَا - يَعْنِي الرَّازِيَّ - حِكَايَةً عَنْ بَعْضِ الرُّهْبَانِ، وَهِيَ أَنَّهُ سَمِعَ صَوْتَ طَائِرٍ حَزِينِ الصَّوْتِ، ضَعِيفِ الْحَرَكَةِ، فَإِذَا سَمِعَتْهُ الطُّيُورُ تَرِقُّ لَهُ فَتُذْهِبُ فِي وَكْرِهِ مِنْ ثَمَرِ الزَّيْتُونِ لِيَتَبَلَّغَ بِهِ، فَعَمَدَ هَذَا الرَّاهِبُ إِلَى صَنْعَةِ طَائِرٍ عَلَى شَكْلِهِ وَتَوَصَّلَ إِلَى أَنْ جَعَلَهُ أَجْوَفًا، فَإِذَا دَخَلَتْهُ الرِّيحُ سُمِعَ مِنْهُ صَوْتٌ كَصَوْتِ ذَلِكَ الطَّائِرِ. وَانْقَطَعَ فِي صَوْمَعَةٍ ابْتَنَاهَا، وَزَعَمَ أَنَّهَا عَلَى قَبْرِ بَعْضِ صَالِحِيهِمْ، وَعَلَّقَ ذَلِكَ الطَّائِرَ فِي مَكَانٍ مِنْهَا، فَإِذَا كَانَ زَمَانُ الزَّيْتُونِ فَتَحَ بَابًا مِنْ نَاحِيَتِهِ فَتَدْخُلُ الرِّيحُ إِلَى دَاخِلِ هَذِهِ الصُّورَةِ فَيَسْمَعُ صَوْتَهَا كُلُّ طَائِرٍ فِي شَكْلِهِ أَيْضًا، فَتَأْتِي الطُّيُورُ فَتَحْمِلُ مِنَ الزَّيْتُونِ شَيْئًا كَثِيرًا فَلَا تَرَى النَّصَارَى إِلَّا ذَلِكَ الزَّيْتُونَ فِي هَذِهِ الصَّوْمَعَةِ، وَلَا يَدْرُونَ مَا سَبَبُهُ. فَفَتَنَهُمْ بِذَلِكَ وَأَوْهَمَهُمْ أَنَّ هَذَا مِنْ كَرَامَاتِ صَاحِبِ ذَلِكَ الْقَبْرِ، عَلَيْهِمْ لِعَائِنُ اللَّهِ الْمُتَتَابِعَةُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ انْتَهَى كَلَامُ ابْنِ كَثِيرٍ.

kiliseye sokup o kandili aralarındaki ayak takımına yutturacak ince bir hileyle yakmaları suretiyle yaptıkları aldatmacalar da bu kabildendir. Onların seçkinleri ise bunu itiraf etmekte, fakat mensuplarını dinleri üzere bir arada tutmak için bunu yaptıklarını tevil ederek kendilerine mubah görmektedirler. Onlarda, tergib (teşvik) ve terhib (sakındırma) hususunda hadis uydurmayı caiz gören Karrâmiyye'nin cahil ve ahmak abidlerine bir benzerlik vardır. Böylece onlar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in haklarında şöyle buyurduğu kimseler arasına girerler: { مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ } “Kim benim üzerime kasten yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın” ve { حَدِّثُوا عَنِّي، وَلَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ، فَإِنَّهُ مَنْ يَكْذِبُ عَلَيَّ يَلِجُ النَّارَ } “Benden rivayet edin, ancak üzerime yalan söylemeyin; zira kim benim üzerime yalan söylerse cehenneme girer.” Sonra burada [İbn Kesîr], -yani Râzî'nin- rahiplerden birine dair şu hikâyesini zikretmiştir: O rahip, sesi hüzünlü ve hareketi zayıf olan bir kuşun sesini duymuştu. Diğer kuşlar onu duyunca ona acır ve beslenmesi için yuvasına zeytin meyvesi götürürlerdi. Bu rahip onun şeklinde bir kuş yapmaya girişti ve onun içini boş yapmayı başardı; öyle ki rüzgâr içine girdiğinde o kuşun sesi gibi bir ses duyuluyordu. İnşa ettiği ve salihlerinden birinin kabri üzerinde olduğunu iddia ettiği bir manastıra çekildi ve o kuşu oradaki bir yere astı. Zeytin mevsimi gelince onun bulunduğu taraftan bir pencere açar, rüzgâr bu suretin içine girer, onun benzeri olan bütün kuşlar da bu sesi duyardı. Kuşlar gelip çokça zeytin taşırlar, Hristiyanlar da o manastırda sadece bu zeytinleri görür ve sebebini bilemezlerdi. Böylece onları bununla fitneye düşürdü ve bunun o kabir sahibinin kerametlerinden olduğunu vehmettirdi. Kıyamet gününe kadar Allah'ın birbirini izleyen lanetleri üzerlerine olsun!" İbn Kesîr'in sözü bitti.

وَذَكَرَ الرَّازِيُّ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ الَّتِي نَقَلَهَا عَنْهُ ابْنُ كَثِيرٍ: أَنَّ ذَلِكَ الطَّائِرَ الْمَذْكُورَ يُسَمَّى الْبَرَاصِلَ، وَأَنَّ الَّذِي عَمِلَ صُورَتَهُ يُسَمَّى أَرْجِعْيَانُوسَ الْمُوسِيقَارَ، وَأَنَّهُ جَعَلَ ذَلِكَ عَلَى هَيْكَلِ أُورَشْلِيمَ الْعَتِيقِ عِنْدَ تَجْدِيدِهِ إِيَّاهُ، وَأَنَّ الَّذِي قَامَ بِعِمَارَةِ ذَلِكَ الْهَيْكَلِ أَوَّلًا أُسْطَرْخَسُ النَّاسِكُ.

Râzî, İbn Kesîr'in kendisinden naklettiği bu meselede zikretmiştir ki: Zikredilen o kuşun adı "berâsıl"dır; onun heykelini yapan kimsenin adı "Müzisyen Ercigyanus"tur; bunu kadim Kudüs Mabedi'ni (Süleyman Mabedi) yenilediğinde onun üzerine koymuştur ve o mabedi ilk imar eden kişi ise "Abid Usturhus"tur.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: وَهَذَا النَّوْعُ الْخَامِسُ الَّذِي عَدَّهُ الرَّازِيُّ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ، الَّذِي هُوَ الْأَعْمَالُ الْعَجِيبَةُ الَّتِي تَظْهَرُ مِنْ تَرْكِيبِ الْآلَاتِ الْمُرَكَّبَةِ عَلَى النِّسَبِ الْهَنْدَسِيَّةِ. . . إِلَخْ لَا يَنْبَغِي عَدُّهُ الْيَوْمَ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ. لِأَنَّ أَسْبَابَهُ صَارَتْ وَاضِحَةً مُتَعَارَفَةً عِنْدَ النَّاسِ، بِسَبَبِ تَقَدُّمِ الْعِلْمِ الْمَادِّيِّ. وَالْوَاضِحُ الَّذِي صَارَ عَادِيًّا لَا يَدْخُلُ فِي حَدِّ السِّحْرِ، وَقَدْ كَانَتْ أُمُورٌ كَثِيرَةٌ خَفِيَّةَ الْأَسْبَابِ فَصَارَتِ الْيَوْمَ ظَاهِرَتَهَا جِدًّا. وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ.

Bu eserin müellifi -Allah onu affetsin ve mağfiret buyursun- şöyle dedi: Râzî'nin sihir türlerinden saydığı bu beşinci tür, yani hendesî (geometrik/mekanik) oranlara göre monte edilmiş aletlerin birleştirilmesinden ortaya çıkan şaşırtıcı işler... vb., günümüzde sihir türlerinden sayılmamalıdır. Çünkü maddi ilimlerin ilerlemesi sebebiyle onun sebepleri insanlar nezdinde açık ve bilinir hale gelmiştir. Açık ve sıradan hale gelen şey ise sihrin tanımına girmez. Nitekim sebepleri gizli olan pek çok şey vardı ki bugün son derece aşikâr hale gelmiştir. Allah Teâlâ en iyisini bilir.

النَّوْعُ السَّادِسُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ: الِاسْتِعَانَةُ بِخَوَاصِّ الْأَدْوِيَةِ، مِثْلَ أَنْ يَجْعَلَ فِي طَعَامِهِ بَعْضَ الْأَدْوِيَةِ الْمُبَلِّدَةِ الْمُزِيلَةِ لِلْعَقْلِ، وَالدَّخَنَ الْمُسْكِرَةَ نَحْوَ دِمَاغِ الْحِمَارِ إِذَا تَنَاوَلَهُ

Sihir türlerinin altıncısı: İlaçların (maddelerin) hassalarından yardım almaktır; tıpkı insanın yemeğine aklı giderip aptallaştıran bazı ilaçları ve sarhoş edici tütsüleri koyması gibi; meselâ eşek beyni ki insan onu yediğinde

الْإِنْسَانُ تَبَلَّدَ عَقْلُهُ، وَقَلَّتْ فِطْنَتُهُ، قَالَهُ الرَّازِيُّ. ثُمَّ قَالَ: وَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا سَبِيلَ إِلَى إِنْكَارِ الْخَوَاصِّ: فَإِنَّ أَثَرَ الْمِغْنَاطِيسِ مُشَاهَدٌ إِلَّا أَنَّ النَّاسَ قَدْ أَكْثَرُوا فِيهِ وَخَلَطُوا الصِّدْقَ بِالْكَذِبِ، وَالْبَاطِلَ بِالْحَقِّ. اهـ كَلَامُ الرَّازِيِّ.

aklı aptallaşır ve anlayışı kıtlaşır. Bunu Râzî söylemiştir. Sonra şöyle demiştir: "Bil ki hassaları inkâr etmeye imkân yoktur; zira mıknatısın tesiri müşahede edilmektedir. Ne var ki insanlar bu konuda aşırıya kaçmış, doğruyla yalanı, batılla hakkı birbirine karıştırmışlardır." Râzî'nin sözü bitti.

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ ذَكَرَ هَذَا النَّوْعَ مِنَ السِّحْرِ نَقْلًا عَنِ الرَّازِيِّ: قُلْتُ: يَدْخُلُ فِي هَذَا الْقَبِيلِ كَثِيرٌ مِمَّنْ يَدَّعِي الْفَقْرَ، وَيَتَحَيَّلُ عَلَى جَهَلَةِ النَّاسِ بِهَذِهِ الْخَوَاصِّ مُدَّعِيًا أَنَّهَا أَحْوَالٌ لَهُ مِنْ مُخَالَطَةِ النِّيرَانِ وَمَسْكِ الْحَيَّاتِ إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الْمُحَاوَلَاتِ. انْتَهَى كَلَامُ ابْنِ كَثِيرٍ.

İbn Kesîr, Râzî'den naklen bu sihir türünü zikrettikten sonra şöyle demiştir: "Ben derim ki: Dervişlik/fakirlik taslayan ve ateşe girmek, yılanları tutmak gibi ve benzeri gösterilerle bunların kendi halleri olduğunu iddia ederek bu hassalarla cahil insanları aldatan birçok kimse bu kabildendir." İbn Kesîr'in sözü bitti.

النَّوْعُ السَّابِعُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ الْمَذْكُورِ: تَعْلِيقُ الْقَلْبِ، وَهُوَ أَنْ يَدَّعِيَ السَّاحِرُ أَنَّهُ قَدْ عَرَفَ الِاسْمَ الْأَعْظَمَ، وَأَنَّ الْجِنَّ يُطِيعُونَ وَيَنْقَادُونَ لَهُ فِي أَكْثَرِ الْأَحْوَالِ: فَإِذَا اتَّفَقَ أَنْ كَانَ السَّامِعُ لِذَلِكَ ضَعِيفَ الْعَقْلِ قَلِيلَ التَّمْيِيزِ اعْتَقَدَ أَنَّهُ حَقٌّ: وَتَعَلَّقَ قَلْبُهُ بِذَلِكَ: حَصَلَ فِي نَفْسِهِ نَوْعٌ مِنَ الرُّعْبِ، وَالْمَخَافَةِ: وَإِذَا حَصَلَ الْخَوْفُ ضَعُفَتِ الْقُوَى الْحَسَّاسَةُ: فَحِينَئِذٍ يَتَمَكَّنُ السَّاحِرُ مِنْ أَنْ يَفْعَلَ مَا يَشَاءُ. قَالَ الرَّازِيُّ: وَإِنَّ مَنْ جَرَّبَ الْأُمُورَ وَعَرَفَ أَحْوَالَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلِمَ أَنَّ لِتَعَلُّقِ الْقَلْبِ أَثَرًا عَظِيمًا فِي تَنْفِيذِ الْأَعْمَالِ وَإِخْفَاءِ الْأَسْرَارِ.

Zikredilen sihir türlerinin yedincisi: Kalbi bağlamaktır (psikolojik tesir altına almaktır). Bu da büyücünün İsm-i Âzam'ı bildiğini, cinlerin çoğu durumda kendisine itaat edip boyun eğdiğini iddia etmesidir. Şayet bunu dinleyen kimse aklı zayıf, temyizi kıt biri olursa bunun hak olduğuna inanır ve kalbi buna bağlanır; nefsinde bir tür korku ve dehşet meydana gelir. Korku meydana geldiğinde ise hissi kuvvetler zayıflar; işte o zaman büyücü dilediğini yapma imkânı bulur. Râzî dedi ki: "İşleri tecrübe eden ve ilim ehlinin hallerini bilen kimse, kalbin bağlanmasının işleri yürütmede ve sırları gizlemede çok büyük bir tesiri olduğunu bilir."

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ نَقَلَ هَذَا النَّوْعَ مِنَ السِّحْرِ عَنِ الرَّازِيِّ: هَذَا النَّمَطُ يُقَالُ لَهُ التَّنْبَلَةُ، وَإِنَّمَا يُرَوَّجُ عَلَى ضُعَفَاءِ الْعُقُولِ مِنْ بَنِي آدَمَ. وَفِي عِلْمِ الْفِرَاسَةِ مَا يُرْشِدُ إِلَى مَعْرِفَةِ كَامِلِ الْعَقْلِ مِنْ نَاقِصِهِ. فَإِذَا كَانَ النَّبِيلُ حَاذِقًا فِي عِلْمِ الْفِرَاسَةِ عَرَفَ مَنْ يَنْقَادُ لَهُ مِنَ النَّاسِ مِنْ غَيْرِهِ.

İbn Kesîr, bu sihir türünü Râzî'den naklettikten sonra şöyle demiştir: "Bu türe 'tenbele' (gözbağcılık/hilekârlık) denir ve bu sadece âdemoğlunun zayıf akıllıları üzerinde tutar. Firaset ilminde, aklı kâmil olanı noksan olandan ayırt etmeye yol gösteren bilgiler vardır. Şayet zeki kimse firaset ilminde mahir olursa, insanlardan kimin kendisine boyun eğeceğini, kimin eğmeyeceğini bilir."

النَّوْعُ الثَّامِنُ مِنْ أَنْوَاعِ السِّحْرِ: السَّعْيُ بِالنَّمِيمَةِ، وَالتَّضْرِيبُ مِنْ وُجُوهٍ لَطِيفَةٍ خَفِيَّةٍ وَذَلِكَ شَائِعٌ فِي النَّاسِ اهـ. وَالتَّضْرِيبُ بَيْنَ الْقَوْمِ: إِغْرَاءُ بَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ.

Sihir türlerinin sekizincisi: İnce ve gizli yollarla koğuculuk yapmak ve insanları birbirine düşürmektir; bu da insanlar arasında yaygındır. İnsanların arasını "tazrib" etmek: Birbirlerini kışkırtıp aralarını bozmaktır.

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ نَقَلَ هَذَا النَّوْعَ الْأَخِيرَ عَنِ الرَّازِيِّ قُلْتُ: النَّمِيمَةُ عَلَى قِسْمَيْنِ: تَارَةً تَكُونُ عَلَى وَجْهِ التَّحْرِيشِ بَيْنَ النَّاسِ، وَتَفْرِيقِ قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ. فَهَذَا حَرَامٌ مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. فَأَمَّا إِنْ كَانَتْ عَلَى وَجْهِ الْإِصْلَاحِ بَيْنَ النَّاسِ، وَائْتِلَافِ كَلِمَةِ الْمُسْلِمِينَ كَمَا جَاءَ فِي الْحَدِيثِ «لَيْسَ الْكَذَّابُ مَنْ يُنَمِّ خَيْرًا» أَوْ يَكُونُ عَلَى وَجْهِ التَّخْذِيلِ، وَالتَّفْرِيقِ بَيْنَ جُمُوعِ الْكَفَرَةِ، فَهَذَا أَمْرٌ مَطْلُوبٌ كَمَا جَاءَ فِي الْحَدِيثِ «الْحَرْبُ خُدْعَةٌ» ، وَكَمَا فَعَلَ نُعَيْمُ بْنُ مَسْعُودٍ فِي تَفْرِيقِهِ بَيْنَ كَلِمَةِ الْأَحْزَابِ وَبَيْنَ قُرَيْظَةَ، جَاءَ إِلَى هَؤُلَاءِ وَنَمَّى إِلَيْهِمْ عَنْ هَؤُلَاءِ، وَنَقَلَ مِنْ هَؤُلَاءِ إِلَى أُولَئِكَ شَيْئًا آخَرَ، ثُمَّ لَأَمَ بَيْنَ ذَلِكَ فَتَنَاكَرَتِ النُّفُوسُ وَافْتَرَقَتْ. وَإِنَّمَا يَحْذُو عَلَى مِثْلِ هَذَا الذَّكَاءِ ذُو الْبَصِيرَةِ النَّافِذَةِ. وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ.

İbn Kesîr, bu son türü Râzî'den aktardıktan sonra şöyle demiştir: "Ben derim ki: Koğuculuk iki kısımdır: Bazen insanların arasını kızıştırmak ve müminlerin kalplerini ayırmak amacıyla olur ki bu, üzerinde ittifak edilmiş bir haramdır. Şayet hadiste geçen { لَيْسَ الْكَذَّابُ مَنْ يُنَمِّ خَيْرًا } “Hayır söz ulaştıran kimse yalancı değildir” buyruğunda olduğu gibi insanların arasını düzeltmek ve Müslümanların birliğini sağlamak amacıyla olursa veya kâfir topluluklarının arasını açıp onları birbirine düşürmek şeklinde olursa, bu hadiste geçen { الْحَرْبُ خُدْعَةٌ } “Harp hiledir” buyruğunda olduğu gibi talep edilen bir durumdur. Nitekim Nuaym b. Mes'ûd'un Ahzâb ordusu ile Kurayza'nın arasını açarken yaptığı da böyledir; bunlara gelip diğerleri hakkında laf taşımış, ötekilerden de berikilere başka şeyler aktarmış, sonra bunları birbirine bağlamış, neticede gönüller birbirine yabancılaşmış ve ayrılmışlardır. Böylesi bir zekâyı ancak keskin basiret sahibi kimseler sergileyebilir. Yardımına sığınılacak olan Allah'tır."

ثُمَّ قَالَ الرَّازِيُّ: فَهَذِهِ جُمْلَةُ الْكَلَامِ فِي أَقْسَامِ السِّحْرِ وَشَرْحِ أَنْوَاعِهِ وَأَصْنَافِهِ.

Sonra Râzî şöyle dedi: "İşte sihrin kısımları, türlerinin ve çeşitlerinin açıklaması hakkındaki sözlerin özeti budur."

قُلْتُ: وَإِنَّمَا أَدْخَلَ كَثِيرًا مِنْ هَذِهِ الْأَنْوَاعِ الْمَذْكُورَةِ فِي فَنِّ السِّحْرِ لِلَطَافَةِ مَدَارِكِهَا. لِأَنَّ السِّحْرَ فِي اللُّغَةِ عِبَارَةٌ عَمَّا لَطُفَ وَخَفِيَ سَبَبُهُ، وَلِهَذَا جَاءَ فِي الْحَدِيثِ «إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا» وَسُمِّيَ السَّحُورُ سَحُورًا لِكَوْنِهِ يَقَعُ خَفِيًّا آخِرَ اللَّيْلِ. وَالسِّحْرُ: الرِّئَةُ وَهِيَ مَحَلُّ الْغِذَاءِ، وَسُمِّيَتْ بِذَلِكَ لِخَفَائِهَا وَلُطْفِ مَجَارِيهَا إِلَى أَجْزَاءِ الْبَدَنِ وَغُضُونِهِ، كَمَا قَالَ أَبُو جَهْلٍ يَوْمَ بَدْرٍ لِعُتْبَةَ: أَنْتَفَخَ سِحْرُهُ؟ أَيْ: أَنْتَفَخَتْ رِئَتُهُ مِنَ الْخَوْفِ؟

[İbn Kesîr] dedi ki: "[Râzî'nin] bu zikredilen türlerin birçoğunu sihir ilmine dâhil etmesi, idrak yollarının inceliğinden dolayıdır. Çünkü sihir (السِّحْرُ) lügatte, sebebi latif ve gizli olan şeyden ibarettir. Bundan dolayı hadiste: { إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا } “Şüphesiz sözün bir kısmında büyüleyici bir tesir (sihir) vardır” buyrulmuştur. Sahur (السَّحُورُ) da gecenin sonunda gizlice gerçekleştiği için sahur diye isimlendirilmiştir. Sihir (السِّحْرُ) aynı zamanda gıdanın yeri olan akciğerdir; gizliliği ve bedenin kısımlarına ve kıvrımlarına giden yollarının inceliği sebebiyle bu şekilde isimlendirilmiştir. Nitekim Bedir günü Ebû Cehil'in Utbe'ye: 'Sihri mi şişti?' yani 'Korkudan akciğeri mi kabardı?' demesi bundandır."

وَقَالَتْ عَائِشَةُ ﵂: تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ بَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي. وَقَالَ تَعَالَى: سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ [٧ ١١٦] أَيْ: أَخْفَوْا عَنْهُمْ عَمَلَهُمْ، انْتَهَى كَلَامُ ابْنِ كَثِيرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى.

Âişe radıyallâhu anhâ da şöyle demiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, göğsüm ile boğazım (akciğerim ile boynum) arasında vefat etti." Allah Teâlâ da şöyle buyurmuştur: { سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ } “İnsanların gözlerini büyülediler” [A'râf 7/116]; yani yaptıklarını onlardan gizlediler. İbn Kesîr -Allah Teâlâ ona rahmet etsin- sözü bitti.

هَذَا هُوَ حَاصِلُ الْأَقْسَامِ الثَّمَانِيَةِ الَّتِي ذَكَرَ الْفَخْرُ الرَّازِيُّ فِي تَفْسِيرِهِ فِي سُورَةِ «الْبَقَرَةِ» انْقِسَامَ السِّحْرِ إِلَيْهَا. وَلِأَهْلِ الْعِلْمِ فِيهِ تَقْسِيمَاتٌ مُتَعَدِّدَةٌ يَرْجِعُ غَالِبُهَا إِلَى هَذِهِ الْأَقْسَامِ الْمَذْكُورَةِ وَقَدْ قَسَّمَهُ الشَّيْخُ سَيِّدِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَاجِّ إِبْرَاهِيمَ الْعَلَوِيُّ الشَّنْقِيطِيُّ صَاحِبُ التَّآلِيفِ الْعَدِيدَةِ الْمُفِيدَةِ فِي نَظْمِهِ الْمُسَمَّى (رُشْدُ الْغَافِلِ) وَشَرْحِهِ لَهُ، الَّذِي بَيَّنَ فِيهِ أَنْوَاعَ عُلُومِ الشَّرِّ لِتُتَّقَى وَتُجْتَنَبَ إِلَى أَقْسَامٍ مُتَعَدِّدَةٍ:

Fahruddin er-Râzî'nin Bakara Suresi'ndeki tefsirinde sihrin ayrıldığını zikrettiği sekiz kısmın özeti budur. İlim ehlinin bu hususta çoğunluğu zikredilen bu kısımlara dönen pek çok taksimi vardır. Pek çok faydalı telifin sahibi olan Şeyh Seyyidî Abdullah b. el-Hâcc İbrâhim el-Alevî eş-Şinkîtî de, sakınılması ve kaçınılması için şer ilimlerinin türlerini açıkladığı Rüşdü'l-Gâfil adlı manzumesinde ve onun şerhinde sihri pek çok kısma ayırmıştır:

(مِنْهَا) قِسْمٌ يُسَمَّى (بِالْهِيمْيَاءِ) بِكَسْرِ الْهَاءِ بَعْدَهَا مُثَنَّاةٌ تَحْتِيَّةٌ فَمِيمٌ فَيَاءٌ بَعْدَهَا أَلِفُ التَّأْنِيثِ الْمَمْدُودَةُ، عَلَى وَزْنِ كِبْرِيَاءَ. قَالَ: وَهُوَ مَا تَرَكَّبَ مِنْ خَوَاصٍّ سَمَاوِيَّةٍ تُضَافُ لِأَحْوَالِ الْأَفْلَاكِ، يَحْصُلُ لِمَنْ عُمِلَ لَهُ شَيْءٌ مِنْ ذَلِكَ أُمُورٌ مَعْلُومَةٌ عِنْدَ السَّحَرَةِ، وَقَدْ يَبْقَى لَهُ إِدْرَاكٌ، وَقَدْ يُسْلَبُهُ بِالْكُلِّيَّةِ فَتَصِيرُ أَحْوَالُهُ كَحَالَاتِ النَّائِمِ مِنْ غَيْرِ فَرْقٍ، حَتَّى يَتَخَيَّلَ مُرُورَ السِّنِينِ الْكَثِيرَةِ فِي الزَّمَنِ الْيَسِيرِ وَحُدُوثَ الْأَوْلَادِ وَانْقِضَاءَ الْأَعْمَارِ، وَغَيْرَ ذَلِكَ فِي سَاعَةٍ وَنَحْوِهَا مِنَ الزَّمَنِ الْيَسِيرِ. وَمَنْ لَمْ يُعْمَلْ لَهُ ذَلِكَ لَا تَجِدُ شَيْئًا مِمَّا ذُكِرَ. وَهَذَا تَخْيِيلٌ لَا حَقِيقَةَ لَهُ اه.

(Bunlardan biri) “Hîmyâ” (الْهِيمْيَاء) olarak adlandırılan kısımdır -he harfinin kesresi, ardından iki noktalı alt harf (yâ), mim, yâ ve ardından gelen elif-i memdûde ile “kibriyâ” veznindedir-. Şöyle dedi: Bu, feleklerin hallerine eklenen semavi hassalardan mürekkep olan şeydir; kendisine bundan bir şey yapılan kimsede büyücülerce malum durumlar hâsıl olur; bazen onda idrak kalır, bazen de idraki tamamen elinden alınır ve durumları hiçbir fark olmaksızın uyuyan bir kimsenin halleri gibi olur; hatta kısa bir zaman içinde nice yılların geçtiğini, çocuklarının olduğunu ve ömürlerin tükendiğini bir saat ve benzeri kısa bir süre içinde hayal eder. Kendisine bu yapılmayan kimsede ise zikredilenlerden hiçbir şey bulunmaz. Bu, hakikati olmayan bir yanılsamadır.

(وَمِنْهَا) نَوْعٌ يُسَمَّى (بِالسِّيمْيَاءِ) بِكَسْرِ السِّينِ الْمُهْمَلَةِ وَبَقِيَّةُ حُرُوفِهِ كَحُرُوفِ مَا قَبْلَهُ. قَالَ: وَهُوَ عِبَارَةٌ عَمَّا تَرَكَّبَ مِنْ خَوَاصَّ أَرْضِيَّةٍ كَدُهْنٍ خَاصٍّ، أَوْ مَائِعَاتٍ خَاصَّةٍ يَبْقَى مَعَهَا إِدْرَاكٌ، وَقَدْ يُسْلَبُ بِالْكُلِّيَّةِ إِلَى آخِرِ مَا تَقَدَّمَ فِي الْهِيمْيَاءِ.

(Bunlardan biri) “Sîmyâ” (السِّيمْيَاء) olarak adlandırılan türdür -noktasız sin harfinin kesresi ile olup diğer harfleri bir öncekinin harfleri gibidir-. Şöyle dedi: Bu, özel bir yağ veya özel sıvılar gibi yeryüzü hassalarından mürekkep olan şeyden ibarettir; bununla birlikte idrak kalabilir, bazen de hîmyâda daha önce geçtiği gibi tamamen yok olabilir...

(وَمِنْهَا) : نَوْعٌ هُوَ رُقًى ضَارَّةٌ. قَالَ: كَرُقَى الْجَاهِلِيَّةِ وَأَهْلِ الْهِنْدِ، وَرُبَّمَا كَانَتْ كُفْرًا. قَالَ: وَلِهَذَا نَهَى مَالِكٌ عَنِ الرُّقَى بِالْعَجَمِيَّةِ. وَقَالَ ابْنُ زَكَرِيَّا فِي شَرْحِ (النَّصِيحَةِ) : وَلَا يُقَالُ لِمَا يُحْدِثُ ضَرَرًا رُقًى، بَلْ ذَلِكَ يُقَالُ لَهُ سِحْرٌ.

(Bunlardan biri de) Zararlı rukyeler (okumalar) olan türdür. Şöyle dedi: Câhiliye ve Hint ehlinin rukyeleri gibi; bunlar bazen küfür de olabilir. Şöyle dedi: Bundan dolayı İmam Mâlik yabancı dille (Arapça dışındaki dillerle) rukye yapmayı nehyetmiştir. İbn Zekeriyyâ en-Nasîha şerhinde şöyle demiştir: "Zarar meydana getiren şeylere rukye denmez; bilakis ona sihir denir."

(وَمِنْهَا) : قِسْمٌ يُسَمَّى خَصَائِصُ بَعْضِ الْحَقَائِقِ الَّتِي لَهَا تَسَلُّطٌ عَلَى النُّفُوسِ. كَالْمُشْطِ، وَالْمُشَاقَةِ وَجَفُّ طَلْعِ الذَّكَرِ مِنَ النَّخْلِ، وَقِصَّةُ جُعْلِ الْيَهُودِيِّ الَّذِي سَحَرَ النَّبِيَّ ﷺ لِمَا ذُكِرَ فِي سِحْرِهِ مَشْهُورَةٌ. وَسَيَأْتِي إِيضَاحُ ذَلِكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى.

(Bunlardan biri de) Nefisler üzerinde hâkimiyeti bulunan bazı maddelerin özellikleri olarak adlandırılan kısımdır; tarak, saç döküntüsü ve erkek hurma çiçeği kılıfı gibi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e büyü yapan Yahudi'nin büyüsünde zikredilen bu şeyleri kullanma kıssası meşhurdur. İnşâallah bunun açıklaması gelecektir.

وَمِنْ أَمْثِلَةِ هَذَا النَّوْعِ عِنْدَ أَهْلِهِ: أَنَّ بَعْضَ أَنْوَاعِ الْكِلَابِ مِنْ شَأْنِهِ إِذَا رُمِيَ بِحَجَرٍ أَنْ يَعَضَّهُ، فَإِذَا رُمِيَ بِسَبْعِ حِجَارَةٍ وَعَضَّ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهَا وَطُرِحَتْ تِلْكَ الْحِجَارَةُ فِي مَاءٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَإِنَّ السَّحَرَةَ يَزْعُمُونَ أَنْ تَظْهَرَ فِيهِ آثَارٌ مَخْصُوصَةٌ مَعْرُوفَةٌ عِنْدَهُمْ. قَبَّحَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى.

Bu türün kendi ehli nezdindeki örneklerinden biri şudur: Bazı köpek türlerinin özelliği, kendisine taş atıldığında onu ısırmasıdır. Ona yedi taş atılıp her birini ısırırsa ve o taşlar bir suya atılırsa, o sudan içen kimsede büyücüler kendi aralarında bilinen özel tesirlerin ortaya çıkacağını iddia ederler. Allah Teâlâ onları kahretsin!

(وَمِنْهَا) : نَوْعٌ يُسَمَّى (بِالطَّلَاسِمِ) وَهُوَ عِبَارَةٌ عَنْ نَقْشِ أَسْمَاءٍ خَاصَّةٍ لَهَا تَعَلُّقٌ بِالْأَفْلَاكِ وَالْكَوَاكِبِ عَلَى زَعْمِ أَهْلِهَا فِي جِسْمٍ مِنَ الْمَعَادِنِ أَوْ غَيْرِهَا، تَحْدُثُ بِهَا خَاصِّيَّةٌ رُبِطَتْ فِي مَجَارِي الْعَادَاتِ، وَلَا بُدَّ مَعَ ذَلِكَ مِنْ نَفْسٍ صَالِحَةٍ لِهَذِهِ الْأَعْمَالِ. فَإِنَّ بَعْضَ النُّفُوسِ لَا تَجْرِي الْخَاصَّةُ الْمَذْكُورَةُ عَلَى يَدِهِ.

(Bunlardan biri de) “Tılsımlar” (الطَّلَاسِم) olarak adlandırılan türdür. Bu, ehlinin iddiasına göre felekler ve yıldızlarla irtibatı olan özel isimlerin madenlerden veya başka şeylerden bir cisim üzerine nakşedilmesinden ibarettir; bununla adetlerin cereyan tarzına bağlanmış özel bir tesir meydana gelir. Bununla birlikte bu işlere elverişli bir nefsin bulunması da şarttır; zira bazı nefislerin eliyle mezkûr tesir cereyan etmez.

(وَمِنْهَا) : نَوْعٌ يُسَمَّى (بِالْعَزَائِمِ) وَهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ لِكُلِّ نَوْعٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ أَسْمَاءً أُمِرُوا بِتَعْظِيمِهَا، وَمَتَى أُقْسِمَ عَلَيْهِمْ بِهَا أَطَاعُوا وَأَجَابُوا وَفَعَلُوا مَا طُلِبَ مِنْهُمْ اهـ، وَلَا يَخْفَى مَا فِي هَذَا الزَّعْمِ مِنَ الْفَسَادِ.

(Bunlardan biri de) “Azâim” (الْعَزَائِم) olarak adlandırılan türdür. Onlar iddia ederler ki meleklerin her bir türü için tazim etmekle emrolundukları özel isimler vardır ve o isimlerle kendilerine yemin verildiğinde itaat eder, icabet eder ve kendilerinden istenen şeyi yaparlar. Bu iddianın ne kadar batıl ve bozuk olduğu açıktır.

(وَمِنْهَا) : نَوْعٌ يُسَمُّونَهُ الِاسْتِخْدَامَ لِلْكَوَاكِبِ، وَالْجِنِّ. وَأَهْلُ الِاسْتِخْدَمَاتِ يَزْعُمُونَ أَنَّ لِلْكَوَاكِبِ إِدْرَاكَاتٍ رُوحَانِيَّةً. فَإِذَا قُوبِلَتَ الْكَوَاكِبُ بِبَخُورٍ خَاصٍّ وَلِبَاسٍ خَاصٍّ عَلَى الَّذِي يُبَاشِرُ الْبَخُورَ، كَانَتْ رُوحَانِيَّةَ فَلَكِ الْكَوَاكِبِ مُطِيعَةٌ لَهُ، مَتَى مَا أَرَادَ شَيْئًا فَعَلَتْهُ لَهُ عَلَى زَعْمِهِمْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ تَعَالَى. وَهَذَا النَّوْعُ مِنْ سِحْرِ الْكِلْدَانِيِّينَ الْمُتَقَدِّمِ. وَكَذَلِكَ مُلُوكُ الْجَانِّ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ إِذَا عَمِلُوا لَهُمْ أَشْيَاءً خَاصَّةً بِكُلِّ مَلِكٍ مِنْ مُلُوكِهِمْ أَطَاعُوا وَفَعَلُوا لَهُمْ مَا أَرَادُوا. قَالَ: وَشُرُوطُ هَذِهِ الْأُمُورِ مُسْتَوْعَبَةٌ فِي كُتُبِهِمْ. وَذَكَرَ مِنْ عُلُومِ الشَّرِّ أَنْوَاعًا كَثِيرَةً: كَالْخَطِّ، وَالْأَشْكَالِ، وَالْمَوَالِدِ، وَالْقُرْعَةِ، وَالْفَأْلِ، وَعِلْمِ الْكَتِفِ، وَالْمُوسِيقَى، وَالرَّعْدِيِّ، وَالْكِهَانَةِ، وَغَيْرِ ذَلِكَ.

(Bunlardan biri de) Yıldızları ve cinleri istihdam etme (hizmetinde kullanma) diye adlandırdıkları türdür. İstihdam ehli, yıldızların ruhanî idrakleri olduğunu iddia ederler. Yıldızlar özel bir tütsü ve tütsüyü yapan kimsenin giydiği özel bir elbiseyle karşılandığında, yıldız feleğinin ruhanîsi ona itaatkâr olur ve onların iddiasına göre ne zaman bir şey dilese onun için yerine getirir -Allah Teâlâ onlara lanet etsin-. Bu tür, daha önce geçen Keldânîlerin sihrindendir. Aynı şekilde cinlerin melikleri hakkında da, meliklerinden her birine mahsus işler yapıldığında itaat edeceklerini ve kendileri için istedikleri her şeyi yapacaklarını iddia ederler. Şöyle dedi: Bu işlerin şartları onların kitaplarında etraflıca yer almıştır. Şer ilimlerinden pek çok türü de zikretmiştir: Remil (hat), şekiller (vefkler), mevlid (yıldız haritası/astroloji), kura, fal, kürek kemiği ilmi (ilm-i ketif), musiki, ra'diyyât (gök gürültüsü kehaneti), kehânet ve benzeri şeyler.

وَالْخَطُّ الرَّمْلِيُّ مَعْرُوفٌ. وَالْأَشْكَالُ جَمْعُ شَكْلٍ، وَيُسَمَّى عِلْمُهَا عِلْمُ الْجَدَاوِلِ وَعِلْمُ الْأَوْفَاقِ، وَهِيَ مَعْرُوفَةٌ وَهِيَ مِنَ الْبَاطِلِ.

Remil çizgisi (el-Hattur-Remlî) bilinmektedir. Şekiller ise şekil kelimesinin çoğuludur; bunun ilmine cedveller ilmi ve vefkler ilmi (ilmu'l-evfâk) denir; bunlar bilinmektedir ve hepsi batıldır.

وَالْمَوَالِدُ جَمْعُ مَوْلِدٍ، وَهِيَ أَنْ يَدَّعِيَ مِنْ مَعْرِفَةِ النَّجْمِ الَّذِي كَانَ طَالِعًا عِنْدَ وِلَادَةِ الشَّخْصِ أَنَّهُ يَكُونُ سُلْطَانًا أَوْ عَالِمًا، أَوْ غَنِيًا أَوْ فَقِيرًا، أَوْ طَوِيلَ الْعُمْرِ أَوْ قَصِيرَهُ، وَنَحْوَ ذَلِكَ.

Mevâlid, mevlid kelimesinin çoğuludur. Bu da kişinin doğumu esnasında doğan yıldızı bilmek suretiyle onun sultan mı, âlim mi, zengin mi, fakir mi, uzun ömürlü mü yoksa kısa ömürlü mü olacağını ve benzeri şeyleri iddia etmektir.

وَالْقُرْعَةُ مَا يُسَمُّونَهُ قُرْعَةَ الْأَنْبِيَاءِ، وَحَاصِلُهَا جَدْوَلٌ مَرْسُومٌ فِي بُيُوتِهِ أَسْمَاءُ الْأَنْبِيَاءِ وَأَسْمَاءُ الطُّيُورِ. وَبَعْدَ الْجَدْوَلِ تَرَاجِمُ، لِكُلِّ اسْمٍ تَرْجَمَةٌ خَاصَّةٌ بِهِ، وَيُذْكَرُ فِيهَا أُمُورٌ مِنَ الْمَنَافِعِ، وَالْمَضَارِّ، يُقَالُ لِلشَّخْصِ غَمِّضْ عَيْنَيْكَ وَضَعْ أُصْبُعَكَ فِي الْجَدْوَلِ. فَإِذَا وَضَعَهَا عَلَى اسْمٍ قُرِئَتْ لَهُ تَرْجَمَتُهُ لِيَعْتَقِدَ أَنَّهُ يَكُونُ لَهُ ذَلِكَ الْمَذْكُورُ مِنْهَا. قَالَ: وَقَدْ عَدَّهَا الْعُلَمَاءُ مِنْ بَابِ الِاسْتِقْسَامِ بِالْأَزْلَامِ.

Kura ise "Peygamberler Kurası" dedikleri şeydir. Bunun özeti, hanelerinde peygamber isimleri ile kuş isimlerinin çizili olduğu bir cetveldir. Cetvelin ardından her isme mahsus açıklamalar yer alır ve orada birtakım faydalar ve zararlar zikredilir. Kişiye: "Gözlerini kapat ve parmağını cetvele koy" denilir. Parmağını bir ismin üzerine koyduğunda, orada zikredilen şeylerin başına geleceğine inansın diye o ismin açıklaması ona okunur. Şöyle dedi: Ulema bunu fal oklarıyla kısmet arama (istiksâm bi'l-ezlâm) babından saymıştır.

وَمُرَادُهُ بِالْفَأْلِ: الْفَأْلُ الْمُكْتَسَبُ. كَأَنْ يُرِيدَ إِنْسَانٌ التَّزَوُّجَ أَوِ السَّفَرَ مَثَلًا، فَيَخْرُجُ لِيَسْمَعَ مَا يُفْهَمُ مِنْهُ الْإِقْدَامُ أَوِ الْإِحْجَامُ، وَيَدْخُلُ فِيهِ النَّظَرُ فِي الْمُصْحَفِ لِذَلِكَ: وَلَا يَخْفَى أَنَّ ذَلِكَ مِنْ نَوْعِ الِاسْتِقْسَامِ بِالْأَزْلَامِ. أَمَّا مَا يُعْرَضُ مِنْ غَيْرِ اكْتِسَابٍ كَأَنْ يَسْمَعَ قَائِلًا يَقُولُ: مَا مُفْلِحٌ، فَلَيْسَ مِنْ هَذَا الْقَبِيلِ كَمَا جَاءَتْ بِهِ الْأَحَادِيثُ الصَّحِيحَةُ.

Fal ile kastettiği: Kazanılmış (kasıtlı olarak aranan) faldır. Meselâ bir kimsenin evlenmek veya yolculuğa çıkmak isteyip de yapıp yapmama (karar verme veya vazgeçme) hususunda bir anlam çıkaracağı bir söz duymak üzere dışarı çıkması gibi; bu amaçla Mushaf'a bakmak da buna dâhildir. Bunun fal oklarıyla kısmet arama nevisinden olduğu gizli değildir. Kasıt olmaksızın tesadüfen karşılaşılan, meselâ birinin "ey kurtuluşa eren/ey Muflih!" dediğini duyması gibi şeyler ise sahih hadislerde geldiği üzere bu kabilden değildir.

وَعِلْمُ الْكَتِفِ: عِلْمٌ يَزْعُمُ أَهْلُ الشَّرِّ، وَالضَّلَالِ أَنَّ مَنْ عَلِمَهُ يَكُونُ إِذَا نَظَرَ فِي أَكْتَافِ الْغَنَمِ اطَّلَعَ عَلَى أُمُورٍ مِنَ الْغَيْبِ، وَرُبَّمَا زَعَمَ الْمُشْتَغِلُ بِهِ أَنَّ السُّلْطَانَ يَمُوتُ فِي تَارِيخِ كَذَا، وَأَنَّهُ يَطْرَأُ رُخْصٌ أَوْ غَلَاءٌ أَوْ مَوْتَ الْأَعْيَانِ كَالْعُلَمَاءِ، وَالصَّالِحِينَ، وَقَدْ يَذْكُرُ شَأْنَ الْكُنُوزِ أَوِ الدَّفَائِنِ، وَنَحْوَ ذَلِكَ. وَالْمُوسِيقَى مَعْرُوفَةٌ، وَكُلُّهَا مِنَ الْبَاطِلِ كَمَا لَا يَخْفَى عَلَى مَنْ لَهُ إِلْمَامٌ بِالشَّرْعِ الْكَرِيمِ.

Kürek kemiği ilmi (ilmü'l-ketif): Şer ve sapıklık ehlinin, bunu bilen kimsenin koyunların kürek kemiklerine baktığında birtakım gaybî hususlara muttali olacağını iddia ettikleri bir ilimdir. Bununla meşgul olan kimse sultanın şu tarihte öleceğini, ucuzluk veya pahalılık olacağını yahut âlimler ve salihler gibi ileri gelenlerin vefat edeceğini iddia edebilir; definelerin veya gömülü hazinelerin durumunu ve benzeri şeyleri zikredebilir. Musiki ise bilinmektedir ve yüce şeriata vukûfiyeti olan kimseye gizli kalmayacağı üzere bunların tamamı batıldandır.

وَالرَّعْدِيَّاتُ: عِلْمٌ يَزْعُمُ أَهْلُهُ أَنَّ الرَّعْدَ إِذَا كَانَ فِي وَقْتِ كَذَا مِنَ السَّنَةِ وَالشَّهْرِ فَهُوَ عَلَامَةٌ عَلَى أُمُورٍ غَيْبِيَّةٍ مِنْ جَدْبٍ وَخِصْبٍ، وَكَثْرَةِ الرَّوَاجِ فِي الْأَسْوَاقِ وَقِلَّتِهِ، وَكَثْرَةِ الْمَوْتِ وَهَلَاكِ الْمَاشِيَةِ، وَانْقِرَاضِ الْمِلْكِ وَنَحْوِ ذَلِكَ. وَالْفَرْقُ بَيْنَ الْعِرَافَةِ وَالْكِهَانَةِ مَعَ أَنَّهُمَا يَشْتَرِكَانِ فِي دَعْوَى الِاطِّلَاعِ عَلَى الْغَيْبِ: أَنَّ الْعِرَافَةَ مُخْتَصَّةٌ بِالْأُمُورِ الْمَاضِيَةِ، وَالْكِهَانَةَ مُخْتَصَّةٌ بِالْأُمُورِ الْمُسْتَقْبَلَةِ اهـ مِنْهُ.

Ra'diyyât (gök gürültüsü kehanetleri): Ehlinin, gök gürültüsünün yılın ve ayın şu vaktinde meydana gelmesinin kuraklık, bolluk, çarşılarda revaç bulmanın çokluğu veya azlığı, ölümlerin çokluğu, hayvanların helak olması, mülkün/hükümranlığın sona ermesi ve benzeri gaybî işlere bir alamet olduğunu iddia ettikleri bir ilimdir. Gayba muttali olma iddiasında ortak olmalarına rağmen arrâflık ile kehânet arasındaki fark şudur: Arrâflık geçmişteki olaylara, kehânet ise gelecekteki olaylara mahsustur. [Şinkîtî'nin sözü] burada bitti.

وَعُلُومُ الشَّرِّ كَثِيرَةٌ، وَقَصَدْنَا بِذِكْرِ مَا ذَكَرْنَا مِنْهَا التَّنْبِيهَ عَلَى خِسَّتِهَا وَقُبْحِهَا شَرْعًا، وَأَنَّ مِنْهَا مَا هُوَ كُفْرٌ بَوَاحٌ، وَمِنْهَا مَا يُؤَدِّي إِلَى الْكُفْرِ، وَأَقَلُّ دَرَجَاتِهَا التَّحْرِيمُ الشَّدِيدُ. وَقَدْ دَلَّ بَعْضُ الْأَحَادِيثِ، وَالْآثَارِ عَلَى أَنَّ الْعِيَافَةَ، وَالطَّرْقَ، وَالطِّيَرَةَ مِنَ السِّحْرِ. وَقَدْ قَدَّمْنَا مَعْنَى ذَلِكَ فِي «الْأَنْعَامِ» وَعَنْهُ ﷺ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ ﵁: «مَنِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ النُّجُومِ فَقَدِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ السِّحْرِ زَادَ مَا زَادَ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ. وَلِلنَّسَائِيِّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ «مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً ثُمَّ نَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ، وَمَنْ سَحَرَ فَقَدْ أَشْرَكَ، وَمَنْ تَعَلَّقَ شَيْئًا وُكِلَ إِلَيْهِ» .

Şer ilimleri pek çoktur; bunlardan zikrettiklerimizi zikretmekteki gayemiz, onların şer'an alçaklığına ve çirkinliğine, bazısının apaçık küfür olduğuna, bazısının küfre götürdüğüne ve en alt derecesinin ise şiddetli bir haramlık olduğuna dikkat çekmektir. Bazı hadis ve rivayetler iyâfe (kuşların uçuşundan uğursuzluk çıkarma), tark (çakıl taşları veya çizgilerle fala bakma) ve tiyere (uğursuzluğa inanma) uygulamalarının sihirden olduğuna delalet etmiştir. Bunun anlamını En'âm Suresi'nde daha önce açıklamıştık. İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet edilen hadiste [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: { مَنِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ النُّجُومِ فَقَدِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ السِّحْرِ زَادَ مَا زَادَ } “Kim yıldızlar ilminden bir şube alırsa, sihirden bir şube almış olur; [yıldız ilmini] artırdıkça [sihir günahını da] artırır.” Bunu Ebû Dâvûd sahih bir senetle rivayet etmiştir. Nesâî'de ise Ebû Hureyre hadisinden şu rivayet yer alır: { مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً ثُمَّ نَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ، وَمَنْ سَحَرَ فَقَدْ أَشْرَكَ، وَمَنْ تَعَلَّقَ شَيْئًا وُكِلَ إِلَيْهِ } “Kim bir düğüm atar da sonra ona üflerse sihir yapmış olur. Kim de sihir yaparsa şirk koşmuş olur. Kim [kendisini korusun diye nazar boncuğu vb.] bir şeyi [üzerine] takarsa ona havale edilir.”

الْمَسْأَلَةُ الرَّابِعَةُ

Dördüncü Mesele

اخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي السِّحْرِ هَلْ هُوَ حَقِيقَةٌ أَوْ هُوَ تَخْيِيلٌ لَا حَقِيقَةَ لَهُ. وَالتَّحْقِيقُ أَنَّ مِنْهُ مَا هُوَ حَقِيقَةٌ كَمَا قَدَّمْنَا، وَمِنْهُ مَا هُوَ تَخْيِيلٌ كَمَا تَقَدَّمَ إِيضَاحُهُ. وَهُوَ مَفْهُومٌ مِنْ أَقْسَامِ السِّحْرِ الْمُتَقَدِّمَةِ فِي كَلَامِ الرَّازِيِّ، وَغَيْرِهِ.

Ulema sihrin bir hakikati olup olmadığı, yoksa hakikati bulunmayan bir hayal/yanılsamadan mı ibaret olduğu hususunda ihtilaf etmişlerdir. Tahkik [edilen doğru görüş] şudur ki: Daha önce belirttiğimiz gibi ondan bir kısmı hakikattir; daha önce açıklandığı gibi bir kısmı da hayal/yanılsamadır. Bu durum Râzî ve diğerlerinin sözlerinde geçen sihir kısımlarından da anlaşılmaktadır.

الْمَسْأَلَةُ الْخَامِسَةُ

Beşinci Mesele

اخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِيمَنْ يَتَعَلَّمُ السِّحْرَ وَيَسْتَعْمِلُهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ: إِنَّهُ يَكْفُرُ بِذَلِكَ، وَهُوَ قَوْلُ جُمْهُورِ الْعُلَمَاءِ مِنْهُمْ مَالِكٌ، وَأَبُو حَنِيفَةَ وَأَصْحَابُ أَحْمَدَ، وَغَيْرُهُمْ. وَعَنْ أَحْمَدَ مَا يَقْتَضِي عَدَمَ كُفْرِهِ. وَعَنِ الشَّافِعِيِّ أَنَّهُ إِذَا تَعَلَّمَ السِّحْرَ قِيلَ لَهُ صِفْ لَنَا سِحْرَكَ. فَإِنْ وَصَفَ مَا يَسْتَوْجِبُ الْكُفْرَ مِثْلَ سِحْرِ أَهْلِ بَابِلَ مِنَ التَّقَرُّبِ لِلْكَوَاكِبِ، وَأَنَّهَا تَفْعَلُ مَا يَطْلُبُ مِنْهَا فَهُوَ كَافِرٌ، وَإِنْ كَانَ لَا يُوجِبُ الْكُفْرَ فَإِنِ اعْتَقَدَ إِبَاحَتَهُ فَهُوَ كَافِرٌ، وَإِلَّا فَلَا. وَأَقْوَالُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ كَثِيرَةٌ مَعْرُوفَةٌ.

İlim adamları sihri öğrenen ve onu uygulayan kimse hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: «Bununla kâfir olur» demişlerdir ki bu; Mâlik, Ebû Hanîfe, Ahmed'in ashâbı ve diğerlerinin de dâhil olduğu cumhûr-ı ulemânın görüşüdür. Ahmed'den kâfir olmayacağını iktizâ eden bir rivayet de nakledilmiştir. Şâfiî'den ise şöyle nakledilmiştir: Sihri öğrendiği zaman ona «Bize sihrini tarif et» denilir. Şayet Bâbil ehlinin yıldızlara yaklaşmak ve onların kendilerinden isteneni yaptıklarına [inanmak] şeklindeki sihri gibi küfrü gerektiren bir şeyi tarif ederse o kâfirdir. Eğer küfrü gerektirmeyen bir şey ise, mubah olduğuna inanırsa kâfir olur, aksi takdirde kâfir olmaz. İlim ehlinin bu husustaki görüşleri pek çok ve meşhurdur.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: التَّحْقِيقُ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ هُوَ التَّفْصِيلُ. فَإِنْ كَانَ السِّحْرُ مِمَّا يُعَظَّمُ فِيهِ غَيْرُ اللَّهِ كَالْكَوَاكِبِ، وَالْجِنِّ، وَغَيْرِ ذَلِكَ مِمَّا يُؤَدِّي إِلَى الْكُفْرِ فَهُوَ كُفْرٌ بِلَا نِزَاعٍ، وَمِنْ هَذَا النَّوْعِ سِحْرُ هَارُوتَ وَمَارُوتَ الْمَذْكُورُ فِي سُورَةِ «الْبَقَرَةِ» فَإِنَّهُ كُفْرٌ بِلَا نِزَاعٍ. كَمَا دَلَّ عَلَيْهِ قَوْلُهُ تَعَالَى: وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ [٢ ١٠٢] ، وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ [٢ ١٠٢] ، وَقَوْلُهُ: وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ [٢ ١٠٢] ، وَقَوْلُهُ تَعَالَى: وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى [٢٠ ٦٩] كَمَا تَقَدَّمَ إِيضَاحُهُ. وَإِنْ كَانَ السِّحْرُ لَا يَقْتَضِي الْكُفْرَ كَالِاسْتِعَانَةِ بِخَوَاصِّ بَعْضِ الْأَشْيَاءِ مِنْ دِهَانَاتٍ وَغَيْرِهَا فَهُوَ حَرَامٌ حُرْمَةً شَدِيدَةً وَلَكِنَّهُ لَا يَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ الْكُفْرَ. هَذَا هُوَ التَّحْقِيقُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ الَّتِي اخْتَلَفَ فِيهَا الْعُلَمَاءُ.

Bunu kaydeden [Şinkîtî] -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: Bu meselede tahkik [edilen doğru görüş], tafsilata gitmektir. Şayet sihir; yıldızlar, cinler ve benzeri şeyler gibi Allah'tan başkasının yüceltildiği ve küfre götüren türden ise, bu ihtilafsız küfürdür. Bakara Suresi'nde zikredilen Hârût ve Mârût'un sihri de bu türdendir; zira o da ihtilafsız küfürdür. Nitekim Yüce Allah'ın: { وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ } “Süleyman kâfir olmadı, lâkin şeytanlar kâfir oldular; insanlara sihri öğretiyorlardı”, yine Yüce Allah'ın: { وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ } “Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın kâfir olma! demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi”, { وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ } “Andolsun ki onu satın alan kimsenin ahirette hiçbir nasibi olmadığını pek iyi biliyorlardı” ve daha önce açıklandığı üzere Yüce Allah'ın: { وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى } “Büyücü ise nereye varsa iflah olmaz” buyrukları buna delalet etmektedir. Şayet sihir, bazı yağların ve başka şeylerin hususiyetlerinden faydalanmak gibi küfrü gerektirmeyen türden ise, bu şiddetle haramdır; ancak sahibini küfre ulaştırmaz. İlim adamlarının ihtilaf ettiği bu meselede inşâallahu teâlâ tahkik [edilen doğru görüş] budur.

الْمَسْأَلَةُ السَّادِسَةُ

Altıncı Mesele

اعْلَمْ أَنَّ الْعُلَمَاءَ اخْتَلَفُوا فِي السَّاحِرِ هَلْ يُقْتَلُ بِمُجَرَّدِ فِعْلِهِ لِلسِّحْرِ وَاسْتِعْمَالِهِ لَهُ أَوْ لَا؟ قَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فِي تَفْسِيرِهِ: قَالَ ابْنُ هُبَيْرَةَ: وَهَلْ يُقْتَلُ بِمُجَرَّدِ فِعْلِهِ وَاسْتِعْمَالِهِ لَهُ؟ فَقَالَ مَالِكٌ وَأَحْمَدُ: نَعَمْ. وَقَالَ الشَّافِعِيُّ، وَأَبُو حَنِيفَةَ: لَا. فَأَمَّا إِنْ قَتَلَ بِسِحْرِهِ إِنْسَانًا فَإِنَّهُ

Bilesin ki ilim adamları, sihirbazın sırf sihri yapması ve onu uygulaması sebebiyle öldürülüp öldürülmeyeceği hususunda ihtilaf etmişlerdir. İbn Kesîr tefsirinde şöyle der: İbn Hübeyre demiştir ki: «Sırf sihri yapması ve onu uygulaması sebebiyle öldürülür mü?» Mâlik ve Ahmed: «Evet» demiştir. Şâfiî ve Ebû Hanîfe ise: «Hayır» demiştir. Sihriyle bir insanı öldürmesine gelince, o takdirde

يُقْتَلُ عِنْدَ مَالِكٍ، وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ. وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ: لَا يُقْتَلُ حَتَّى يَتَكَرَّرَ مِنْهُ ذَلِكَ، أَوْ يُقِرَّ بِذَلِكَ فِي حَقِّ شَخْصٍ مُعَيَّنٍ. وَإِذَا قُتِلَ فَإِنَّهُ يُقْتَلُ حَدًّا عِنْدَهُمْ إِلَّا الشَّافِعِيَّ فَإِنَّهُ قَالَ: يُقْتَلُ، وَالْحَالَةُ هَذِهِ قِصَاصًا.

Mâlik, Şâfiî ve Ahmed'e göre öldürülür. Ebû Hanîfe ise şöyle demiştir: Bu durum kendisinden tekerrür etmedikçe veya belirli bir şahıs hakkında bunu ikrar etmedikçe öldürülmez. Öldürüldüğü takdirde Şâfiî müstesna onların nezdinde had cezası olarak öldürülür; Şâfiî ise: «Bu durumda kısasen öldürülür» demiştir.

وَهَلْ إِذَا تَابَ السَّاحِرُ تُقْبَلُ تَوْبَتُهُ؟ فَقَالَ مَالِكٌ، وَأَبُو حَنِيفَةَ وَأَحْمَدُ فِي الْمَشْهُورِ عَنْهُمْ: لَا تُقْبَلُ. وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ فِي الرِّوَايَةِ الْأُخْرَى: تُقْبَلُ التَّوْبَةُ.

Sihirbaz tevbe ettiği takdirde tevbesi kabul edilir mi? Mâlik, Ebû Hanîfe ve kendilerinden gelen meşhur rivayette Ahmed: «Kabul edilmez» demişlerdir. Şâfiî ve diğer bir rivayette Ahmed ise: «Tevbesi kabul edilir» demişlerdir.

وَأَمَّا سَاحِرُ أَهْلِ الْكِتَابِ فَعِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ أَنَّهُ يُقْتَلُ كَمَا يُقْتَلُ السَّاحِرُ الْمُسْلِمُ. وَقَالَ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ: لَا يُقْتَلُ. يَعْنِي لِقِصَّةِ لَبِيدِ بْنِ الْأَعْصَمِ.

Ehl-i kitabın sihirbazına gelince; Ebû Hanîfe'ye göre o, Müslüman sihirbazın öldürüldüğü gibi öldürülür. Mâlik, Şâfiî ve Ahmed ise: Lebîd b. el-A'sam kıssasından ötürü «Öldürülmez» demişlerdir.

وَاخْتَلَفُوا فِي الْمُسْلِمَةِ السَّاحِرَةِ. فَعِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ أَنَّهَا لَا تُقْتَلُ، وَلَكِنْ تُحْبَسُ. وَقَالَ الثَّلَاثَةُ: حُكْمُهَا حُكْمُ الرَّجُلِ. وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الْخَلَّالُ: أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ الْمَرْوَزِيُّ قَالَ: قَرَأَ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ - يَعْنِي أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ - عُمَرُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: يُقْتَلُ سَاحِرُ الْمُسْلِمِينَ، وَلَا يُقْتَلُ سَاحِرُ الْمُشْرِكِينَ. لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ سَحَرَتْهُ امْرَأَةٌ مِنَ الْيَهُودِ فَلَمْ يَقْتُلْهَا. وَقَدْ نَقَلَ الْقُرْطُبِيُّ عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الذِّمِّيِّ: يُقْتَلُ إِنْ قَتَلَ بِسِحْرِهِ. وَحَكَى ابْنُ خُوَيْزِ مَنْدَادٍ عَنْ مَالِكٍ رِوَايَتَيْنِ فِي الذِّمِّيِّ إِذَا سَحَرَ: إِحْدَاهُمَا أَنَّهُ يُسْتَتَابُ فَإِنْ أَسْلَمَ وَإِلَّا قُتِلَ: وَالثَّانِيَةُ أَنَّهُ يُقْتَلُ وَإِنْ أَسْلَمَ.

Müslüman kadın sihirbaz hakkında da ihtilaf etmişlerdir. Ebû Hanîfe'ye göre o öldürülmez, fakat hapsedilir. Diğer üç imam ise: «Onun hükmü erkeğin hükmü gibidir» demiştir. Ebû Bekir el-Hallâl şöyle demiştir: Bize Ebû Bekir el-Mervezî haber verip dedi ki: Ebû Abdillâh'a -yani Ahmed b. Hanbel'e- Ömer b. Hârûn okudu, bize Yûnus, Zührî'den haber verdi; o şöyle demiştir: «Müslümanların sihirbazı öldürülür, müşriklerin sihirbazı ise öldürülmez. Zira Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Yahudilerden bir kadın sihir yapmıştı da onu öldürmemişti.» Kurtubî, Mâlik'ten zimmî hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: «Eğer sihriyle öldürdüyse öldürülür.» İbn Huveyzimendâd, zimmî sihir yaptığında Mâlik'ten iki rivayet nakletmiştir: Birincisi, tevbeye davet edilir; şayet Müslüman olursa [ne âlâ], aksi takdirde öldürülür. İkincisi ise, Müslüman olsa bile öldürülür.

وَأَمَّا السَّاحِرُ الْمُسْلِمُ فَإِنْ تَضَمَّنَ سِحْرُهُ كُفْرًا كُفِّرَ عِنْدَ الْأَئِمَّةِ الْأَرْبَعَةِ، وَغَيْرِهِمْ، لِقَوْلِهِ تَعَالَى: وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ [٢ ١٠٢] لَكِنْ قَالَ مَالِكٌ: إِذَا ظُهِرَ عَلَيْهِ لَمْ تُقْبَلْ تَوْبَتُهُ. لِأَنَّهُ كَالزِّنْدِيقِ فَإِنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ يُظْهَرَ عَلَيْهِ وَجَاءَ تَائِبًا قَبِلْنَاهُ. فَإِنْ قَتَلَ سِحْرُهُ قُتِلَ. قَالَ الشَّافِعِيُّ فَإِنْ قَالَ لَمْ أَتَعَمَّدِ الْقَتْلَ فَهُوَ مُخْطِئٌ تَجِبُ عَلَيْهِ الدِّيَةُ انْتَهَى كَلَامُ ابْنِ كَثِيرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى.

Müslüman sihirbaza gelince; şayet sihri küfür içeriyorsa, Yüce Allah'ın: { وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ } “Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz, sakın kâfir olma! demedikçe hiç kimseye [bir şey] öğretmezlerdi” buyruğu gereğince dört imam ve diğerleri nezdinde küfre nispet edilir/tekfir edilir. Lâkin Mâlik şöyle demiştir: «Üzerine galip gelinip [yakalandığında] tevbesi kabul edilmez. Zira o zındık gibidir. Eğer yakalanmadan önce tevbe eder ve tevbe etmiş olarak gelirse onu kabul ederiz. Sihri öldürdüyse öldürülür.» Şâfiî: «Eğer 'Kasten öldürmeyi amaçlamadım' derse o hata etmiştir, üzerine diyet gerekir» demiştir. İbn Kesîr rahimehullâhu teâlâ'nın sözü burada bitti.

وَقَالَ النَّوَوِيُّ فِي شَرْحِ مُسْلِمٍ: وَأَمَّا تَعَلُّمُهُ وَتَعْلِيمُهُ فَحَرَامٌ، فَإِنْ تَضَمَّنَ مَا يَقْتَضِي الْكُفْرَ كُفِّرَ وَإِلَّا فَلَا. وَإِذَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَا يَقْتَضِي الْكُفْرَ عُزِّرَ وَاسْتُتِيبَ مِنْهُ، وَلَا يُقْتَلُ عِنْدَنَا، فَإِنْ تَابَ قُبِلَتْ تَوْبَتُهُ. وَقَالَ مَالِكٌ: السَّاحِرُ كَافِرٌ يُقْتَلُ بِالسِّحْرِ، وَلَا يُسْتَتَابُ، وَلَا تُقْبَلُ تَوْبَتُهُ بَلْ يَتَحَتَّمُ قَتْلُهُ: وَالْمَسْأَلَةُ مَبْنِيَّةٌ عَلَى الْخِلَافِ فِي قَبُولِ تَوْبَةِ الزِّنْدِيقِ، لِأَنَّ السَّاحِرَ عِنْدَهُ كَافِرٌ كَمَا ذَكَرْنَا، وَعِنْدَنَا لَيْسَ بِكَافِرٍ، وَعِنْدَنَا تُقْبَلُ تَوْبَةُ الْمُنَافِقِ، وَالزِّنْدِيقِ. وَقَالَ الْقَاضِي عِيَاضٌ: وَبِقَوْلِ مَالِكٍ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَهُوَ مَرْوِيٌّ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنَ الصَّحَابَةِ، وَالتَّابِعِينَ. قَالَ أَصْحَابُنَا: فَإِذَا قَتَلَ السَّاحِرُ بِسِحْرِهِ إِنْسَانًا وَاعْتَرَفَ أَنَّهُ مَاتَ بِسِحْرِهِ وَأَنَّهُ يَقْتُلُ غَالِبًا لَزِمَهُ الْقِصَاصُ. وَإِنْ قَالَ مَاتَ بِهِ وَلَكِنَّهُ قَدْ يَقْتُلُ وَقَدْ لَا يَقْتُلُ فَلَا قِصَاصَ، وَتَجِبُ الدِّيَةُ فِي مَالِهِ

Nevevî Müslim Şerhi'nde şöyle demiştir: «Onu öğrenmek ve öğretmek haramdır. Şayet küfrü iktizâ eden bir şey içeriyorsa tekfir edilir, aksi takdirde edilmez. İçinde küfrü iktizâ eden bir şey bulunmadığında ta'zir cezası verilir ve tevbeye davet edilir; bize göre öldürülmez, tevbe ederse tevbesi kabul olunur. Mâlik ise şöyle demiştir: Sihirbaz kâfirdir, sihir sebebiyle öldürülür; tevbeye davet edilmez ve tevbesi kabul olunmaz, bilakis öldürülmesi vaciptir. Bu mesele, zındığın tevbesinin kabul edilip edilmeyeceği hususundaki ihtilafa dayalıdır. Zira zikrettiğimiz üzere sihirbaz ona göre kâfirdir, bize göre ise kâfir değildir ve bize göre münafığın da zındığın da tevbesi kabul edilir. Kâdî İyâz demiştir ki: Ahmed b. Hanbel de Mâlik'in görüşünü söylemiştir; bu görüş ashâb ve tâbiînden bir topluluktan da rivayet edilmiştir. Ashâbımız [Şâfiî fukahası] dediler ki: Sihirbaz sihriyle bir insanı öldürür ve onun kendi sihri sebebiyle öldüğünü ve bu sihrin de çoğunlukla öldürdüğünü itiraf ederse kısas gerekir. Şayet 'Onunla öldü lâkin bu bazen öldürür bazen öldürmez' derse kısas gerekmez, diyet ise kendi malından vacip olur;

لَا عَلَى عَاقِلَتِهِ. لِأَنَّ الْعَاقِلَةَ لَا تَحْمِلُ مَا ثَبَتَ بِاعْتِرَافِ الْجَانِي. وَقَالَ أَصْحَابُنَا: وَلَا يُتَصَوَّرُ الْقَتْلُ بِالسِّحْرِ بِالْبَيِّنَةِ، وَإِنَّمَا يُتَصَوَّرُ بِاعْتِرَافِ السَّاحِرِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ. انْتَهَى كَلَامُ النَّوَوِيُّ.

âkilesi üzerine [diyet] gerekmez. Zira âkile, failin itirafıyla sabit olan şeyi yüklenmez. Ashâbımız dediler ki: Sihir ile öldürme beyyine (delil/şahitlik) ile tasavvur olunamaz; ancak sihirbazın itirafı ile tasavvur olunur. Doğrusunu en iyi Allah bilir.» Nevevî'nin sözü burada bitti.

وَقَالَ ابْنُ حَجَرٍ فِي فَتْحِ الْبَارِي فِي الْكَلَامِ عَلَى قَوْلِ الْبُخَارِيِّ: (بَابُ السِّحْرِ) وَقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ [٢ ١٠٢] : وَقَدِ اسْتُدِلَّ بِهَذِهِ الْآيَةِ عَلَى أَنَّ السِّحْرَ كُفْرٌ وَمُتَعَلِّمُهُ كَافِرٌ، وَهُوَ وَاضِحٌ فِي بَعْضِ أَنْوَاعِهِ الَّتِي قَدَّمْتُهَا، وَهُوَ التَّعَبُّدُ لِلشَّيَاطِينِ أَوِ الْكَوَاكِبِ. وَأَمَّا النَّوْعُ الْآخَرُ الَّذِي هُوَ مِنْ بَابِ الشَّعْوَذَةِ فَلَا يَكْفُرُ مَنْ تَعَلَّمَهُ أَصْلًا.

İbn Hacer, Fethu'l-Bârî'de Buhârî'nin: «(Sihir Babı) ve Allah Teâlâ'nın: { وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ } “Lâkin şeytanlar kâfir oldular; insanlara sihri öğretiyorlardı” kavli» sözünü açıklarken şöyle demiştir: «Bu ayetle sihrin küfür olduğuna ve onu öğrenenin kâfir olduğuna istidlal edilmiştir. Bu, daha önce belirttiğim türlerinin bazısında gayet açıktır ki o da şeytanlara veya yıldızlara ibadet etmektir. Şa'beze (el çabukluğu/illüzyon) kabilinden olan diğer türe gelince; onu öğrenen kimse kesinlikle kâfir olmaz.»

قَالَ النَّوَوِيُّ. عَمَلُ السِّحْرِ حَرَامٌ، وَهُوَ مِنَ الْكَبَائِرِ بِالْإِجْمَاعِ، وَقَدْ عَدَّهُ النَّبِيُّ ﷺ مِنَ السَّبْعِ الْمُوبِقَاتِ، وَمِنْهُ مَا يَكُونُ كُفْرًا. وَمِنْهُ مَا لَا يَكُونُ كُفْرًا، بَلْ مَعْصِيَةً كَبِيرَةً. فَإِنْ كَانَ فِيهِ قَوْلٌ أَوْ فِعْلٌ يَقْتَضِي الْكُفْرَ فَهُوَ كُفْرٌ وَإِلَّا فَلَا. وَأَمَّا تَعَلُّمُهُ وَتَعْلِيمُهُ فَحَرَامٌ، إِلَى آخِرِ كَلَامِ النَّوَوِيِّ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ عَنْهُ آنِفًا. ثُمَّ إِنَّ ابْنَ حَجَّةَ لَمَّا نَقَلَهُ عَنْهُ قَالَ: وَفِي الْمَسْأَلَةِ اخْتِلَافٌ كَبِيرٌ وَتَفَاصِيلُ لَيْسَ هَذَا مَوْضِعَ بَسْطِهَا اهـ.

Nevevî demiştir ki: «Sihir yapmak haramdır ve icmâ ile büyük günahlardandır. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu helak edici yedi şey arasında saymıştır. Ondan küfür olanı da vardır, küfür olmayıp bilakis büyük günah olanı da vardır. Şayet içinde küfrü iktizâ eden bir söz veya fiil varsa o küfürdür, aksi takdirde değildir. Onu öğrenmek ve öğretmek ise haramdır...» Nevevî'nin az önce kendisinden naklettiğimiz sözünün sonuna kadar. Sonra İbn Hacer bunu ondan nakledince şöyle demiştir: «Bu meselede büyük bir ihtilaf ve burada serdedilmesi uygun olmayan tafsilatlar vardır.»

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ وَغَفَرَ لَهُ -: التَّحْقِيقُ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّ السِّحْرَ نَوْعَانِ كَمَا تَقَدَّمَ؟ مِنْهُ مَا هُوَ كُفْرٌ، وَمِنْهُ مَا لَا يَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ الْكُفْرَ، فَإِنْ كَانَ السَّاحِرُ اسْتَعْمَلَ السِّحْرَ الَّذِي هُوَ كُفْرٌ فَلَا شَكَّ فِي أَنَّهُ يُقْتَلُ كُفْرًا؟ لِقَوْلِهِ ﷺ: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» .

Bunu kaydeden [Şinkîtî] -Allah onu affetsin ve bağışlasın- der ki: İnşâallahu teâlâ bu meseledeki tahkik [edilen doğru görüş] şudur: Daha önce geçtiği üzere sihir iki kısımdır. Bir kısmı küfürdür, bir kısmı da sahibini küfre ulaştırmaz. Şayet sihirbaz küfür olan sihri kullanmışsa, şüphesiz ki [Resûlullah] sallallâhu aleyhi ve sellem'in: «Dinini değiştireni öldürünüz» hadisi gereğince kâfir olarak öldürülür.

وَأَظْهَرُ الْقَوْلَيْنِ عِنْدِي فِي اسْتِتَابَتِهِ أَنَّهُ يُسْتَتَابُ، فَإِنْ تَابَ قُبِلَتْ تَوْبَتُهُ. وَقَدْ بَيَّنْتُ فِي كِتَابِي (دَفْعُ إِيهَامِ الِاضْطِرَابِ عَنْ آيَاتِ الْكِتَابِ) فِي سُورَةِ «آلِ عِمْرَانَ» أَنَّ أَظْهَرَ الْقَوْلَيْنِ دَلِيلًا أَنَّ الزِّنْدِيقَ تُقْبَلُ تَوْبَتُهُ؟ لِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَأْمُرْ نَبِيَّهُ، وَلَا أُمَّتَهُ ﷺ بِالتَّنْقِيبِ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ؟ بَلْ بِالِاكْتِفَاءِ بِالظَّاهِرِ. وَمَا يُخْفُونَهُ فِي سَرَائِرِهِمْ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى. خِلَافًا لِلْإِمَامِ مَالِكٍ وَأَصْحَابِهِ الْقَائِلِينَ بِأَنَّ السَّاحِرَ لَهُ حُكْمُ الزِّنْدِيقِ. لِأَنَّهُ مُسْتَمِرٌّ بِالْكُفْرِ، وَالزِّنْدِيقُ لَا تُقْبَلُ تَوْبَتُهُ عِنْدَهُ إِلَّا إِذَا جَاءَ تَائِبًا قَبْلَ الِاطِّلَاعِ عَلَيْهِ. وَأَظْهَرُ الْقَوْلَيْنِ عِنْدِي: أَنَّ الْمَرْأَةَ السَّاحِرَةَ حُكْمُهَا حُكْمُ الرَّجُلِ السَّاحِرِ وَأَنَّهَا إِنْ كَفَرَتْ بِسِحْرِهَا قُتِلَتْ كَمَا يُقْتَلُ الرَّجُلُ. لِأَنَّ لَفْظَةَ «مَنْ» فِي قَوْلِهِ: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» تَشْمَلُ الْأُنْثَى عَلَى أَظْهَرِ الْقَوْلَيْنِ وَأَصَحِّهِمَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى. وَمِنَ الْأَدِلَّةِ عَلَى ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى الْآيَةَ [٤ ١٢٤] . فَأَدْخَلَ الْأُنْثَى فِي لَفْظَةِ «مَنْ» وَقَوْلُهُ تَعَالَى: يَانِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ الْآيَةَ [٤ ١٢٤] ، وَقَوْلُهُ: وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ الْآيَةَ [٣٣ ٣٠] ، إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ الْآيَاتِ. وَإِلَى هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ الَّتِي هِيَ شُمُولُ لَفْظَةِ «مَنْ» فِي الْكِتَابِ، وَالسُّنَّةِ

Onun tevbeye davet edilmesi hususunda bana göre iki görüşün en zahir olanı, tevbeye davet edileceği ve tevbe ettiği takdirde tevbesinin kabul edileceğidir. Âl-i İmrân Suresi'nde (Def'u Îhâmi'l-Iztırâb an Âyâti'l-Kitâb) adlı kitabımda, delil bakımından iki görüşün en zahir olanının zındığın tevbesinin kabul edileceği yönünde olduğunu açıklamıştım. Zira Allah Teâlâ, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e de ümmetine de insanların kalplerini araştırmayı değil, bilakis zahirle iktifa etmeyi emretmiştir. İçlerinde gizledikleri şeylerin hesabı ise Yüce Allah'a aittir. Sihirbazın zındık hükmünde olduğunu, zira küfre devam ettiğini ve yakalanmadan önce tevbe edip gelmedikçe nezdinde zındığın tevbesinin kabul edilmeyeceğini söyleyen İmam Mâlik ve ashabının hilafınadır. Bana göre iki görüşün en zahir olanı şudur: Sihirbaz kadının hükmü sihirbaz erkeğin hükmü gibidir; sihri sebebiyle kâfir olduğu takdirde, inşâallahu teâlâ iki görüşün en zahir ve en sahih olanına göre tıpkı erkeğin öldürüldüğü gibi öldürülür. Çünkü: «Kim dinini değiştirirse onu öldürün» sözündeki «kim (men)» lafzı kadını da kapsamaktadır. Buna delalet eden delillerden biri Yüce Allah'ın: { وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى } “Erkek olsun, kadın olsun her kim salih ameller işlerse...” ayetidir; böylece kadını «kim (men)» lafzının içine dâhil etmiştir. Yine Yüce Allah'ın: { يَانِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ } “Ey Peygamber'in hanımları! Sizden kim [açık bir hayâsızlık] yaparsa...” ayeti ve: { وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ } “Sizden kim de Allah'a itaat ederse...” buyruğu ve bunlardan başka ayetler de buna delildir. Kitap ve Sünnet'te geçen «kim (men)» lafzının kadını da kapsaması

لِلْأُنْثَى أَشَارَ فِي مَرَاقِي السُّعُودِ بِقَوْلِهِ:

meselesine Merâkı's-Suûd'da şu beytiyle işaret etmiştir:

وَمَا شُمُولُ مَنْ لِلْأُنْثَى جَنَفٌ ... وَفِي شَيْبِهِ الْمُسْلِمِينَ اخْتَلَفُوا

«Men» lafzının dişili kapsaması bir haksızlık/meyil değildir... Ve onun Müslümanların yaşlısını kapsamasında ihtilaf ettiler.

وَأَمَّا إِنْ كَانَ السَّاحِرُ عَمِلَ السِّحْرَ الَّذِي لَا يَبْلُغُ بِصَاحِبِهِ الْكُفْرَ، فَهَذَا هُوَ مَحَلُّ الْخِلَافِ بَيْنَ الْعُلَمَاءِ. فَالَّذِينَ قَالُوا يُقْتَلُ وَلَوْ لَمْ يَكْفُرْ بِسِحْرِهِ قَالَ أَكْثَرُهُمْ: يُقْتَلُ حَدًّا وَلَوْ قَتَلَ إِنْسَانًا بِسِحْرِهِ، وَانْفَرَدَ الشَّافِعِيُّ فِي هَذِهِ الصُّورَةِ بِأَنَّهُ يُقْتَلُ قِصَاصًا لَا حَدًّا.

Eğer sihirbaz sahibini küfre ulaştırmayan türden sihir yapmışsa, işte ulema arasındaki ihtilaf mahalli burasıdır. Sihriyle kâfir olmasa bile öldürüleceğini söyleyenlerin çoğu: «Sihriyle bir insanı öldürmüş olsa bile had cezası olarak öldürülür» demişlerdir. Şâfiî ise bu surette had cezası olarak değil kısasen öldürüleceği görüşüyle tek kalmıştır.

وَهَذِهِ حُجَجُ الْفَرِيقَيْنِ وَمُنَاقَشَتُهَا:

İki grubun delilleri ve bunların münakaşası şöyledir:

أَمَّا الَّذِينَ قَالُوا مُطْلَقًا إِذَا عَمِلَ بِسِحْرِهِ وَلَوْ لَمْ يَقْتُلْ بِهِ أَحَدًا فَاسْتَدَلُّوا بِآثَارٍ عَنِ الصَّحَابَةِ ﵃، وَبِحَدِيثٍ جَاءَ بِذَلِكَ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَصِحَّ. فَمِنَ الْآثَارِ الدَّالَّةِ عَلَى ذَلِكَ مَا رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي صَحِيحِهِ فِي كِتَابِ (الْجِهَادُ فِي بَابِ الْجِزْيَةِ) : حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ: سَمِعْتُ عَمْرًا قَالَ: كُنْتُ جَالِسًا مَعَ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَعَمْرِو بْنِ أَوْسٍ فَحَدَّثَهُمَا بَجَالَةُ سَنَةَ سَبْعِينَ عَامَ حَجَّ مُصْعَبُ بْنُ الزُّبَيْرِ بِأَهْلِ الْبَصْرَةِ عِنْدَ دَرَجِ زَمْزَمَ قَالَ: كُنْتُ كَاتِبًا لِجَزْءِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَمِّ الْأَحْنَفِ، فَأَتَانَا كِتَابُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَبْلَ مَوْتِهِ بِسَنَةٍ: اقْتُلُوا كُلَّ سَاحِرٍ، وَفَرِّقُوا بَيْنَ كُلِّ ذِي مَحْرَمٍ مِنَ الْمَجُوسِ قَالَ: فَقَتَلْنَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ ثَلَاثَ سَوَاحِرَ وَفَرَّقْنَا بَيْنَ الْمَحَارِمِ مِنْهُمْ. وَرَوَاهُ أَيْضًا أَحْمَدُ، وَأَبُو دَاوُدَ. وَاعْلَمْ أَنَّ لَفْظَةَ «اقْتُلُوا كُلَّ سَاحِرٍ» إِلَخْ فِي هَذَا الْأَثَرِ سَاقِطَةٌ فِي بَعْضِ رِوَايَاتِ الْبُخَارِيِّ، ثَابِتَةٌ فِي بَعْضِهَا، وَهِيَ ثَابِتَةٌ فِي رِوَايَةِ مُسَدَّدِ وَأَبِي يَعْلَى. قَالَهُ فِي الْفَتْحِ.

Sihriyle kimseyi öldürmese dahi sihri tatbik ettiğinde mutlak olarak öldürüleceğini söyleyenler, Sahâbe radıyallâhu anhüm'den nakledilen rivayetler ve bu konuda gelen ancak sahih olmayan bir hadis ile istidlal etmişlerdir. Buna delalet eden rivayetlerden biri, Buhârî'nin Sahîh'inde (Cihad Kitabı, Cizye Babı)'nda rivayet ettiği şu haberdir: Bize Ali b. Abdillâh anlattı, bize Süfyân anlattı, dedi ki: Amr'dan işittim, şöyle dedi: Câbir b. Zeyd ve Amr b. Evs ile birlikte oturuyordum. Mus'ab b. ez-Zübeyr'in Basra ehliyle haccettiği yetmiş senesinde Zemzem merdivenlerinin yanında Becâle onlara şunu rivayet etti: «Ben el-Ahnef'in amcası Cez' b. Muâviye'nin kâtibi idim. Vefatından bir sene önce Ömer b. el-Hattâb'ın şu mektubu bize geldi: 'Bütün sihirbazları öldürün ve Mecûsîlerden birbirine mahrem olanların arasını ayırın.' Dedi ki: Bunun üzerine bir günde üç kadın sihirbazı öldürdük ve onlardan mahrem olanların arasını ayırdık.» Bunu Ahmed ve Ebû Dâvûd da rivayet etmiştir. Bilesin ki bu rivayette geçen «Bütün sihirbazları öldürün...» lafzı Buhârî'nin bazı nüshalarında düşmüş, bazılarında ise sabittir; Müsedded ve Ebû Ya'lâ'nın rivayetinde ise sabittir. Bunu [İbn Hacer] el-Feth'te söylemiştir.

وَمِنَ الْآثَارِ الدَّالَّةِ عَلَى ذَلِكَ أَيْضًا مَا رَوَاهُ مَالِكٌ فِي الْمُوَطَّأِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدِ بْنِ زُرَارَةَ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ حَفْصَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ ﷺ قَتَلَتْ جَارِيَةً لَهَا سَحَرَتْهَا، وَقَدْ كَانَتْ دَبَّرَتْهَا فَأَمَرَتْ بِهَا فَقُتِلَتْ. قَالَ مَالِكٌ: السَّاحِرُ الَّذِي يَعْمَلُ السِّحْرَ وَلَمْ يَعْمَلْ ذَلِكَ لَهُ غَيْرُهُ هُوَ مِثْلُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ ﵎ فِي كِتَابِهِ: وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ [٢ ١٠٢] فَأَرَى أَنْ يُقْتَلَ ذَلِكَ إِذَا عَمِلَ ذَلِكَ مِنْ نَفْسِهِ انْتَهَى مِنَ الْمُوَطَّأِ.

Buna delalet eden rivayetlerden biri de Mâlik'in el-Muvatta'da Muhammed b. Abdirrahmân b. Sa'd b. Zürâre'den rivayet ettiğidir: Ona ulaştığına göre, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Hafsa, kendisine sihir yapan müdebbere (azadı efendisinin ölümüne bağlanmış) bir cariyesini öldürtmüştür; onu azat etmeyi vadetmişti, fakat onun hakkında emretti ve cariye öldürüldü. Mâlik şöyle demiştir: «Sihir yapan ve bu işi kendisi için başkası yapmamış olan sihirbaz, Allah Teâlâ'nın Kitabı'nda buyurduğu şu kimse gibidir: { وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ } “Andolsun ki onu satın alan kimsenin ahirette hiçbir nasibi olmadığını pek iyi biliyorlardı”. Dolayısıyla kişi bu işi bizzat kendisi yaptığı takdirde öldürüleceği görüşündeyim.» el-Muvatta'dan iktibas bitti.

وَنَحْوَهُ أَخْرَجَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ. وَمِنَ الْآثَارِ الدَّالَّةِ عَلَى ذَلِكَ مَا رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي تَارِيخِهِ الْكَبِيرِ: حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ. حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ: كَانَ عِنْدَ الْوَلِيدِ رَجُلٌ يَلْعَبُ فَذَبَحَ إِنْسَانًا وَأَبَانَ رَأْسَهُ، فَجَاءَ جُنْدَبٌ الْأَزْدِيُّ فَقَتَلَهُ. حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ جُنْدَبٍ الْبَجَلِيِّ: أَنَّهُ قَتَلَهُ. حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ: قَتَلَهُ جُنْدَبُ بْنُ كَعْبٍ.

Bunun benzerini Abdürrezzâk da tahric etmiştir. Buna delalet eden rivayetlerden biri de Buhârî'nin et-Târîhu'l-Kebîr'inde rivayet ettiği şu haberdir: Bize İshâk anlattı, bize Hâlid el-Vâsıtî Hâlid el-Hazzâ'dan, o da Ebû Osmân'dan anlattı: Velîd'in yanında oyun/gösteri yapan bir adam vardı; bir insanı boğazladı ve başını [gövdesinden] ayırdı. Bunun üzerine Cündeb el-Ezdî gelip onu öldürdü. Bana Amr b. Muhammed anlattı, bize Hüşeym Hâlid'den, o Ebû Osmân'dan, o da Cündeb el-Becelî'den anlattı ki: Kendisi onu öldürmüştür. Bize Mûsâ anlattı, bize Abdülvâhid Âsım'dan, o da Ebû Osmân'dan anlattı: Onu Cündeb b. Kâ'b öldürdü.

وَفِي (فَتْحِ الْمَجِيدِ شَرْحِ كِتَابِ التَّوْحِيدِ) لِلْعَلَّامَةِ الشَّيْخِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنٍ، رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى بَعْدَ أَنْ أَشَارَ لِكَلَامِ الْبُخَارِيِّ فِي

Allâme Şeyh Abdurrahman b. Hasen rahimehullâhu teâlâ'nın (Fethu'l-Mecîd Şerhu Kitâbi't-Tevhîd) adlı eserinde, Buhârî'nin zikrettiğimiz

التَّارِيخِ الَّذِي ذَكَرْنَا، وَرَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي الدَّلَائِلِ مُطَوَّلًا، وَفِيهِ: فَأَمَرَ بِهِ الْوَلِيدُ فَسُجِنَ. فَذَكَرَ الْقِصَّةَ بِتَمَامِهَا وَلَهَا طُرُقٌ كَثِيرَةٌ انْتَهَى مِنْهُ.

et-Târîh'teki sözüne işaret ettikten sonra [şöyle geçer]: Bunu Beyhakî ed-Delâil'de uzunca rivayet etmiştir; içinde: «Bunun üzerine Velîd onun hakkında emretti ve hapsedildi» ibaresi yer alır. Kıssayı bütünüyle zikretti; bunun pek çok tariki vardır. [Fethu'l-Mecîd'den iktibas] bitti.

فَهَذِهِ آثَارٌ عَنْ ثَلَاثَةٍ مِنَ الصَّحَابَةِ فِي قَتْلِ السَّاحِرِ: وَهُمْ عُمَرُ وَابْنَتُهُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةٌ ﵃ جَمِيعًا، وَجُنْدَبٌ وَلَمْ يُعْلَمْ لَهُمْ مُخَالِفٌ مِنَ الصَّحَابَةِ ﵃. وَيُعْتَضَدُ ذَلِكَ بِمَا رَوَاهُ لِلتِّرْمِذِيِّ، وَالدَّارَقُطْنِيِّ عَنْ جُنْدَبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبُهُ بِالسَّيْفِ» . وَضَعَّفَ التِّرْمِذِيُّ إِسْنَادَ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ: الصَّحِيحُ عَنْ جُنْدَبٍ مَوْقُوفٌ، وَتَضْعِيفُهُ بِأَنَّ فِي إِسْنَادِهِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْمَكِّيُّ وَهُوَ يَضْعُفُ فِي الْحَدِيثِ. وَقَالَ فِي (فَتْحِ الْمَجِيدِ) أَيْضًا فِي الْكَلَامِ عَلَى حَدِيثِ جُنْدَبٍ الْمَذْكُورِ: رَوَى ابْنُ السَّكَنِ مِنْ حَدِيثِ بُرَيْدَةَ أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: «يُضْرَبُ ضَرْبَةً وَاحِدَةً فَيَكُونُ أُمَّةً وَحْدَهُ» اهـ مِنْهُ.

İşte bunlar, sihirbazın öldürülmesi hususunda sahâbeden üç kişiden gelen rivayetlerdir: Bunlar Ömer, kızı müminlerin annesi Hafsa -Allah her ikisinden de razı olsun- ve Cündeb'dir. Sahâbe radıyallâhu anhüm'den onlara muhalif olan hiç kimse bilinmemektedir. Tirmizî ve Dârekutnî'nin Cündeb'den rivayet ettiği şu hadis de bunu desteklemektedir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Sihirbazın cezası kılıçla boynunun vurulmasıdır.» Tirmizî bu hadisin senedini zayıf saymış ve: «Sahih olan, Cündeb'den mevkuf olmasıdır» demiştir. Zayıf sayılma sebebi ise senedinde İsmâil b. Müslim el-Mekkî'nin bulunmasıdır ki o hadis konusunda zayıftır. (Fethu'l-Mecîd)'de zikredilen Cündeb hadisinden bahsedilirken şöyle de denmiştir: İbnü's-Seken Büreyde hadisinden rivayet etti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Tek bir kılıç darbesi vurulur da [sihirbaz cehennemde] tek başına bir ümmet olur.» Oradan iktibas bitti.

وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فِي تَفْسِيرِهِ بَعْدَ أَنْ ذَكَرَ تَضْعِيفَهُ بِإِسْمَاعِيلَ الْمَذْكُورِ: قُلْتُ قَدْ رَوَاهُ الطَّبَرَانِيُّ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ، عَنِ الْحَسَنِ عَنْ جُنْدَبٍ مَرْفُوعًا اهـ. وَهَذَا يُقَوِّيهِ كَمَا تَرَى.

İbn Kesîr tefsirinde, mezkûr İsmâil sebebiyle hadisin zayıf olduğunu zikrettikten sonra şöyle demiştir: «Derim ki: Taberânî bunu başka bir tarikten el-Hasan'dan, o da Cündeb'den merfû olarak rivayet etmiştir.» Görüldüğü üzere bu rivayet onu takviye etmektedir.

فَهَذِهِ الْآثَارُ الَّتِي لَمْ يُعْلَمْ أَنَّ أَحَدًا مِنَ الصَّحَابَةِ أَنْكَرَهَا عَلَى مَنْ عَمِلَ بِهَا مَعَ اعْتِضَادِهَا بِالْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ الْمَذْكُورِ هِيَ حُجَّةُ مَنْ قَالَ بِقَتْلِهِ مُطْلَقًا. وَالْآثَارُ الْمَذْكُورَةُ وَالْحَدِيثُ فِيهِمَا الدَّلَالَةُ عَلَى أَنَّهُ يُقْتَلُ وَلَوْ لَمْ يَبْلُغْ بِهِ سِحْرُهُ الْكُفْرَ. لِأَنَّ السَّاحِرَ الَّذِي قَتَلَهُ جُنْدَبٌ ﵁ كَانَ سِحْرُهُ مِنْ نَحْوِ الشَّعْوَذَةِ، وَالْأَخْذِ بِالْعُيُونِ، حَتَّى إِنَّهُ يُخَيَّلُ إِلَيْهِمْ أَنَّهُ أَبَانَ رَأْسَ الرَّجُلِ، وَالْوَاقِعُ بِخِلَافِ ذَلِكَ. وَقَوْلُ عُمَرَ «اقْتُلُوا كُلَّ سَاحِرٍ» يَدُلُّ عَلَى ذَلِكَ لِصِيغَةِ الْعُمُومِ. وَمِمَّنْ قَالَ بِمُقْتَضَى هَذِهِ الْآثَارِ وَهَذَا الْحَدِيثِ: مَالِكٌ، وَأَبُو حَنِيفَةَ، وَأَحْمَدُ فِي أَصَحِّ الرِّوَايَتَيْنِ، وَعُمَرُ، وَعُثْمَانُ، وَابْنُ عُمَرَ، وَحَفْصَةٌ، وَجُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَجُنْدَبُ بْنُ كَعْبٍ، وَقَيْسُ بْنُ سَعْدٍ، وَعُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ. وَغَيْرُهُمْ، كَمَا نَقَلَهُ عَنْهُمُ ابْنُ قُدَامَةَ فِي (الْمُغْنِي) خِلَافًا لِلشَّافِعِيِّ، وَابْنِ الْمُنْذِرِ وَمَنْ وَافَقَهُمَا.

Sahâbeden hiç kimsenin bununla amel edene itiraz ettiği bilinmeyen bu rivayetler, mezkûr merfû hadisin de desteğiyle, onun mutlak surette öldürüleceğini söyleyenlerin hüccetidir. Zikredilen rivayetlerde ve hadiste, sihri küfre ulaşmasa dahi sihirbazın öldürüleceğine delalet vardır. Zira Cündeb radıyallâhu anh'ın öldürdüğü sihirbazın sihri; şa'beze (illüzyon) ve göz boyama türündendi, öyle ki adama başını ayırmış gibi hayal ettiriyorlardı, oysa gerçek öyle değildi. Ömer'in «Bütün sihirbazları öldürün» sözü de umum ifade eden lafzından ötürü buna delalet eder. Bu rivayetlerin ve bu hadisin muktezâsıyla hükmedenler şunlardır: Mâlik, Ebû Hanîfe, iki rivayetten en sahih olanında Ahmed, Ömer, Osman, İbn Ömer, Hafsa, Cündeb b. Abdillâh, Cündeb b. Kâ'b, Kays b. Sa'd, Ömer b. Abdilazîz ve diğerleri. Nitekim İbn Kudâme (el-Muğnî)'de, Şâfiî, İbnü'l-Münzir ve onlara muvafakat edenlerin hilafına olarak bunu onlardan nakletmiştir.

وَاحْتَجَّ مَنْ قَالَ: بِأَنَّهُ إِنْ كَانَ سِحْرُهُ لَمْ يَبْلُغْ بِهِ الْكُفْرَ لَا يُقْتَلُ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ الْمُتَّفَقِ عَلَيْهِ «لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ. . .» الْحَدِيثَ، وَقَدْ قَدَّمْنَاهُ مِرَارًا. وَلَيْسَ السِّحْرُ الَّذِي لَمْ يَكْفُرْ صَاحِبُهُ مِنَ الثَّلَاثِ الْمَذْكُورَةِ. قَالَ الْقُرْطُبِيُّ مُنْتَصِرًا لِهَذَا الْقَوْلِ: وَهَذَا صَحِيحٌ، وَدِمَاءُ الْمُسْلِمِينَ مَحْظُورَةٌ لَا تُسْتَبَاحُ إِلَّا بِيَقِينٍ، وَلَا يَقِينَ مَعَ الِاخْتِلَافِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.

Sihri kendisini küfre ulaştırmadığı takdirde öldürülmeyeceğini söyleyenler ise, İbn Mes'ûd'un müttefekun aleyh olan: «Müslüman bir kimsenin kanı ancak üç şeyden biriyle helal olur...» hadisiyle istidlal etmişlerdir ki bunu defalarca zikretmiştik. Sahibinin kâfir olmadığı sihir ise bu zikredilen üç şeyden biri değildir. Kurtubî bu görüşü savunarak şöyle demiştir: «Bu doğrudur; Müslümanların kanları dokunulmazdır, ancak kesin bir delille mubah kılınabilir, ihtilaf durumunda ise kesinlik yoktur. Doğrusunu en iyi Allah bilir.»

وَاحْتَجُّوا أَيْضًا بِأَنَّ عَائِشَةَ ﵂ بَاعَتْ مُدَبَّرَةً لَهَا سَحَرَتْهَا، وَلَوْ وَجَبَ قَتْلُهَا

Yine şununla da delil getirdiler ki Âişe radıyallâhu anhâ, kendisine sihir yapan müdebbere cariyesini satmıştır. Eğer öldürülmesi vacip olsaydı,

لَمَا حَلَّ بَيْعُهَا. قَالَهُ ابْنُ الْمُنْذِرِ، وَغَيْرُهُ. وَمَا حَاوَلَهُ بَعْضُهُمْ مِنَ الْجَمْعِ بَيْنَ الْأَدِلَّةِ الْمَذْكُورَةِ بِحَمْلِ السِّحْرِ عَلَى الَّذِي يَقْتَضِي الْكُفْرَ فِي قَوْلِ مَنْ قَالَ بِالْقَتْلِ، وَحَمْلِهِ عَلَى الَّذِي لَا يَقْتَضِي الْكُفْرَ فِي قَوْلِ مَنْ قَالَ بِعَدَمِ الْقَتْلِ لَا يَصِحُّ. لِأَنَّ الْآثَارَ الْوَارِدَةَ فِي قَتْلِهِ جَاءَتْ بِقَتْلِ السَّاحِرِ الَّذِي سَحَرَهُ مِنْ نَوْعِ الشَّعْوَذَةِ كَسَاحِرِ جُنْدَبٍ الَّذِي قَتَلَهُ، وَلَيْسَ ذَلِكَ مِمَّا يَقْتَضِي الْكُفْرَ الْمُخْرِجَ مِنْ مِلَّةِ الْإِسْلَامِ، كَمَا تَقَدَّمَ إِيضَاحُهُ. فَالْجَمْعُ غَيْرُ مُمْكِنٍ. وَعَلَيْهِ فَيَجِبُ التَّرْجِيحُ، فَبَعْضُهُمْ يُرَجِّحُ عَدَمَ الْقَتْلِ بِأَنَّ دِمَاءَ الْمُسْلِمِينَ حَرَامٌ إِلَّا بِيَقِينٍ. وَبَعْضُهُمْ يُرَجِّحُ الْقَتْلَ بِأَنَّ أَدِلَّتَهُ خَاصَّةٌ، وَلَا يَتَعَارَضُ عَامٌّ وَخَاصٌّ. لِأَنَّ الْخَاصَّ يَقْضِي عَلَى الْعَامِّ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْأُصُولِ كَمَا هُوَ مُقَرَّرٌ فِي مَحَلِّهِ.

onun satılması helal olmazdı. Bunu İbnü'l-Münzir ve başkaları söylemiştir. Bazılarının mezkûr delilleri cem ederek; 'öldürülür' diyenlerin görüşünü küfrü iktizâ eden sihre, 'öldürülmez' diyenlerin görüşünü ise küfrü iktizâ etmeyen sihre hamletme çabaları sahih değildir. Çünkü onun öldürülmesi hakkında vârid olan rivayetler, Cündeb'in öldürdüğü sihirbaz gibi sihri şa'beze (gözbağcılık) türünden olan sihirbazın öldürülmesini getirmiştir; bu ise daha önce açıklandığı üzere İslâm milletinden çıkaran küfrü iktizâ eden bir durum değildir. Dolayısıyla te'lif/cem etmek mümkün değildir. Buna binaen tercih yapmak vacip olur: Bazıları Müslümanların kanının ancak yakin ile helal olacağını belirterek öldürülmemesini tercih eder. Bazıları ise öldürme delillerinin hususi olduğunu, umum ile hususun teâruz etmeyeceğini zira usûl ehlinin çoğuna göre yerinde sabit olduğu üzere hassın âmmı tahsis edeceğini belirterek öldürülmesini tercih eder.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ -: وَالْأَظْهَرُ عِنْدِي أَنَّ السَّاحِرَ الَّذِي لَمْ يَبْلُغْ بِهِ سِحْرُهُ الْكُفْرَ وَلَمْ يَقْتُلْ بِهِ إِنْسَانًا أَنَّهُ لَا يُقْتَلُ. لِدَلَالَةِ النُّصُوصِ الْقَطْعِيَّةِ، وَالْإِجْمَاعِ عَلَى عِصْمَةِ دِمَاءِ الْمُسْلِمِينَ عَامَّةً إِلَّا بِدَلِيلٍ وَاضِحٍ. وَقَتْلُ السَّاحِرِ الَّذِي لَمْ يَكْفُرْ بِسِحْرِهِ لَمْ يَثْبُتْ فِيهِ شَيْءٌ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ، وَالتَّجَرُّؤُ عَلَى دَمِ مُسْلِمٍ مِنْ غَيْرِ دَلِيلٍ صَحِيحٍ مِنْ كِتَابٍ أَوْ سُنَّةٍ مَرْفُوعَةٍ غَيْرُ ظَاهِرٍ عِنْدِي. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى، مَعَ أَنَّ الْقَوْلَ بِقَتْلِهِ مُطْلَقًا قَوِيٌّ جِدًّا لِفِعْلِ الصَّحَابَةِ لَهُ مِنْ غَيْرِ نَكِيرٍ.

Bunu kaydeden [Şinkîtî] -Allah onu affetsin- der ki: Bana göre en zahir olan görüş; sihri küfre ulaşmayan ve onunla bir insanı öldürmeyen sihirbazın öldürülmeyeceğidir. Zira kat'î nasslar ve icmâ, açık bir delil olmadıkça Müslümanların kanlarının genel olarak dokunulmazlığına delalet etmektedir. Sihriyle kâfir olmayan sihirbazın öldürülmesi hususunda ise Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den hiçbir şey sabit olmamıştır. Kitap'tan veya merfû bir Sünnet'ten sahih bir delil olmaksızın bir Müslümanın kanına cüret etmek bana göre zahir/doğru bir yaklaşım değildir. İlim Allah Teâlâ'nın katındadır; bununla beraber Sahâbe'nin inkâr edilmeksizin bunu uygulamış olmasından ötürü onun mutlak olarak öldürüleceği görüşü de son derece güçlüdür.

الْمَسْأَلَةُ السَّابِعَةُ

Yedinci Mesele

اعْلَمْ أَنَّ النَّاسَ اخْتَلَفُوا فِي تَعَلُّمِ السِّحْرِ مِنْ غَيْرِ عَمَلٍ بِهِ. هَلْ يَجُوزُ أَوْ لَا؟ ، وَالتَّحْقِيقُ وَهُوَ الَّذِي عَلَيْهِ الْجُمْهُورُ: هُوَ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ، وَمِنْ أَصْرَحِ الْأَدِلَّةِ فِي ذَلِكَ تَصْرِيحُهُ تَعَالَى بِأَنَّهُ يَضُرُّ وَلَا يَنْفَعُ فِي قَوْلِهِ: وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ [٢ ١٠٢] وَإِذَا أَثْبَتَ اللَّهُ أَنَّ السِّحْرَ ضَارٌّ وَنَفَى أَنَّهُ نَافِعٌ فَكَيْفَ يَجُوزُ تَعَلُّمُ مَا هُوَ ضَرَرٌ مَحْضٌ لَا نَفْعَ فِيهِ؟ !

Bilesin ki insanlar, amel etmeksizin sırf sihri öğrenmenin caiz olup olmadığı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Tahkik olan ve cumhûrun üzerinde bulunduğu görüş; bunun caiz olmadığıdır. Bu husustaki en sarih delillerden biri, Yüce Allah'ın: { وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ } “Kendilerine zarar verecek ve fayda sağlamayacak şeyleri öğreniyorlardı” kavlinde onun zarar verip fayda sağlamadığını açıkça bildirmesidir. Allah sihrin zararlı olduğunu ispat edip faydalı olduğunu nefyettiğine göre, hiçbir faydası bulunmayan katıksız bir zararı öğrenmek nasıl caiz olabilir?!

وَجَزَمَ الْفَخْرُ الرَّازِيُّ فِي تَفْسِيرِهِ فِي سُورَةِ «الْبَقَرَةِ» بِأَنَّهُ جَائِزٌ بَلْ وَاجِبٌ. قَالَ مَا نَصُّهُ:

Fahr er-Râzî ise Bakara Suresi'ndeki tefsirinde bunun caiz, hatta vacip olduğunu kesin bir dille ifade etmiştir. Metni aynen şöyledir:

(الْمَسْأَلَةُ الْخَامِسَةُ) فِي أَنَّ الْعِلْمَ بِالسِّحْرِ غَيْرُ قَبِيحٍ، وَلَا مَحْظُورٍ، اتَّفَقَ الْمُحَقِّقُونَ عَلَى ذَلِكَ لِأَنَّ الْعِلْمَ لِذَاتِهِ شَرِيفٌ، وَأَيْضًا لِعُمُومِ قَوْلِهِ تَعَالَى: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ [٣٩ ٩] ، وَلِأَنَّ السِّحْرَ لَوْ لَمْ يَكُنْ يُعْلَمُ لَمَا أَمْكَنَ الْفَرْقُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمُعْجِزَةِ، وَالْعِلْمُ بِكَوْنِ الْمُعْجِزِ مُعْجِزًا وَاجِبٌ، وَمَا يَتَوَقَّفُ الْوَاجِبُ عَلَيْهِ فَهُوَ وَاجِبٌ، فَهَذَا

«(Beşinci Mesele): Sihri bilmenin çirkin ve yasak olmadığı hususundadır; muhakkikler bu konuda ittifak etmişlerdir. Çünkü ilim zatı itibarıyla şereflidir; ayrıca Yüce Allah'ın: { هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ } “Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” kavlinin umumiliğinden ötürüdür. Bir de şundan dolayıdır ki: Şayet sihir bilinmeseydi onunla mucize arasındaki farkı ayırt etmek mümkün olmazdı. Mucizenin mucize olduğunu bilmek ise vaciptir; vacibin kendisine bağlı olduğu şey de vaciptir. Dolayısıyla bu durum,

يَقْتَضِي أَنْ يَكُونَ تَحْصِيلُ الْعِلْمِ بِالسِّحْرِ وَاجِبًا، وَمَا يَكُونُ وَاجِبًا كَيْفَ يَكُونُ حَرَامًا وَقَبِيحًا. انْتَهَى مِنْهُ بِلَفْظِهِ.

sihir ilmini tahsil etmenin vacip olmasını iktizâ eder. Vacip olan bir şey ise nasıl haram ve çirkin olabilir?» Sözü harfiyen burada bitti.

وَلَا يَخْفَى سُقُوطُ هَذَا الْكَلَامِ وَعَدَمُ صِحَّتِهِ. وَقَدْ تَعَقَّبَهُ ابْنُ كَثِيرٍ فِي تَفْسِيرِهِ بَعْدَ أَنْ نَقَلَهُ عَنْهُ بِلَفْظِهِ الَّذِي ذَكَرْنَا بِمَا نَصُّهُ:

Bu sözün tutarsızlığı ve sıhhatten yoksunluğu gizli değildir. İbn Kesîr tefsirinde, bunu kendisinden az önce zikrettiğimiz lafzıyla naklettikten sonra şu sözlerle onu tenkit etmiştir:

وَهَذَا الْكَلَامُ فِيهِ نَظَرٌ مِنْ وُجُوهٍ: أَحَدُهَا قَوْلُهُ: «الْعِلْمُ بِالسِّحْرِ لَيْسَ بِقَبِيحٍ» إِنْ عَنَى بِهِ لَيْسَ بِقَبِيحٍ عَقْلًا فَمُخَالِفُوهُ مِنَ الْمُعْتَزِلَةِ يَمْنَعُونَ هَذَا، وَإِنْ عَنَى أَنَّهُ لَيْسَ بِقَبِيحٍ شَرْعًا فَفِي هَذِهِ الْآيَةِ الْكَرِيمَةِ يَعْنِي قَوْلَهُ تَعَالَى وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ تَبْشِيعٌ لِعِلْمِ السِّحْرِ. وَفِي السُّنَنِ «مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ» ، وَفِي السُّنَنِ «مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً وَنَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ» وَقَوْلُهُ «وَلَا مَحْظُورَ، اتَّفَقَ الْمُحَقِّقُونَ عَلَى ذَلِكَ» كَيْفَ لَا يَكُونُ مَحْظُورًا مَعَ مَا ذَكَرْنَا مِنَ الْآيَةِ، وَالْحَدِيثِ، وَاتِّفَاقُ الْمُحَقِّقِينَ يَقْتَضِي أَنْ يَكُونَ قَدْ نَصَّ عَلَى هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ أَئِمَّةُ الْعُلَمَاءِ أَوْ أَكْثَرُهُمْ. وَأَيْنَ نُصُوصُهُمْ عَلَى ذَلِكَ! !

«Bu sözde birkaç yönden tenkit edilecek husus vardır: Birincisi: Onun 'Sihri bilmek çirkin değildir' sözüdür. Şayet bununla aklen çirkin olmadığını kastediyorsa, Mu'tezile'den muhalifleri bunu kabul etmezler. Şayet şer'an çirkin olmadığını kastediyorsa, bu kerim ayette, yani Yüce Allah'ın { وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ } “Kendilerine zarar verecek ve fayda sağlamayacak şeyleri öğreniyorlardı” kavlinde sihir ilmi çirkin gösterilmiştir. Sünen'de: 'Kim bir arrâfa veya kâhine giderse Muhammed'e indirileni inkâr etmiş olur' buyrulmuştur. Yine Sünen'de: 'Kim bir düğüm atar ve ona üflerse sihir yapmıştır' buyrulmuştur. Onun 'Ve yasak da değildir, muhakkikler bu konuda ittifak etmişlerdir' sözüne gelince; zikrettiğimiz ayet ve hadisle birlikte nasıl yasak olmaz! Muhakkiklerin ittifakı, ulema imamlarının veya onların çoğunun bu meseleyi açıkça nassla belirtmiş olmasını iktizâ eder. Onların buna dair nassları nerededir?!

ثُمَّ إِدْخَالُهُ عَلِمَ السِّحْرِ فِي عُمُومِ قَوْلِهِ تَعَالَى: قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ [٣٩ ٩] فِيهِ نَظَرٌ. لِأَنَّ هَذِهِ الْآيَةَ إِنَّمَا دَلَّتْ عَلَى مَدْحِ الْعَالِمِينَ الْعِلْمَ الشَّرْعِيَّ، وَلَمَّا قُلْتَ إِنَّ هَذَا مِنْهَا! ثُمَّ تُرَقِّيهِ إِلَى وُجُوبِ تَعَلُّمِهِ بِأَنَّهُ لَا يَحْصُلُ الْعِلْمُ بِالْمُعْجِزِ إِلَّا بِهِ ضَعِيفٌ بَلْ فَاسِدٌ. لِأَنَّ أَعْظَمَ مُعْجِزَاتِ رَسُولِنَا ﵊ هِيَ الْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ، وَلَا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ.

Sonra sihir ilmini Yüce Allah'ın: { قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ } “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” kavlinin umumuna dâhil etmesi de tenkide açıktır. Çünkü bu ayet ancak şer'î ilmi bilenleri övmeye delalet etmiştir; sen bunun onlardan olduğunu nereden çıkardın! Sonra mucizeye dair ilmin ancak onunla elde edilebileceğini söyleyerek sihri öğrenmenin vücûbuna kadar yükseltmesi de zayıftır, hatta fasittir. Zira Resûlümüz aleyhisselâm'ın en büyük mucizesi; önünden de arkasından da batılın kendisine yaklaşamayacağı, Hakîm ve Hamîd [olan Allah] tarafından indirilmiş olan yüce Kur'an'dır.

ثُمَّ إِنَّ الْعِلْمَ بِأَنَّهُ مُعْجِزٌ لَا يَتَوَقَّفُ عَلَى عِلْمِ السِّحْرِ أَصْلًا. ثُمَّ مِنَ الْمَعْلُومِ بِالضَّرُورَةِ أَنَّ الصَّحَابَةَ، وَالتَّابِعِينَ وَأَئِمَّةَ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتَهُمْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْمُعْجِزَ، وَيُفَرِّقُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ غَيْرِهِ، وَلَمْ يَكُونُوا يَعْلَمُونَ السِّحْرَ، وَلَا تَعَلَّمُوهُ، وَلَا عَلَّمُوهُ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ. انْتَهَى.

Kaldı ki onun bir mucize olduğunu bilmek asla sihir ilmine bağlı değildir. Ayrıca zaruri olarak bilinmektedir ki Sahâbe, Tâbiîn, Müslümanların imamları ve onların avamı mucizeyi biliyor, onunla başkasının arasını ayırt edebiliyorlardı; oysa sihri bilmiyorlardı, ne onu öğrenmişler ne de öğretmişlerdi. Doğrusunu en iyi Allah bilir.» İktibas bitti.

وَلَا يَخْفَى أَنَّ كَلَامَ ابْنِ كَثِيرٍ هَذَا صَوَابٌ، وَأَنَّ رَدَّهُ عَلَى الرَّازِيِّ وَاقِعٌ مَوْقِعَهُ، وَأَنَّ تَعَلُّمَ السِّحْرِ لَا يَنْبَغِي أَنْ يُخْتَلَفَ فِي مَنْعِهِ. لِقَوْلِهِ جَلَّ وَعَلَا: وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ [٢ ١٠٢] . وَقَوْلُ ابْنِ كَثِيرٍ فِي كَلَامِهِ الْمَذْكُورِ: وَفِي الصَّحِيحِ «مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا. . إِلَخْ» إِنْ كَانَ يَعْنِي أَنَّ الْحَدِيثَ بِذَلِكَ صَحِيحٌ فَلَا مَانِعَ، وَإِنْ كَانَ يَعْنِي أَنَّهُ فِي الصَّحِيحَيْنِ أَوْ أَحَدِهِمَا فَلَيْسَ كَذَلِكَ. وَبِذَلِكَ كُلِّهِ تَعْلَمُ أَنَّ قَوْلَ ابْنِ حَجَرٍ فِي (فَتْحِ الْبَارِي) : وَقَدْ أَجَازَ بَعْضُ الْعُلَمَاءِ تَعَلُّمَ السِّحْرِ لِأَمْرَيْنِ: إِمَّا لِتَمْيِيزِ مَا فِيهِ كُفْرٌ مِنْ غَيْرِهِ. وَإِمَّا لِإِزَالَتِهِ عَمَّنْ وَقَعَ فِيهِ.

İbn Kesîr'in bu sözünün isabetli olduğu, Râzî'ye verdiği reddiyenin tam yerinde olduğu ve Yüce Allah'ın: { وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ } “Kendilerine zarar verecek ve fayda sağlamayacak şeyleri öğreniyorlardı” buyruğundan ötürü sihir öğrenmenin yasaklığı hususunda ihtilaf edilmemesi gerektiği gizli değildir. İbn Kesîr'in mezkûr sözündeki: «Sahîh'te: 'Kim bir arrâfa veya kâhine giderse... ilh.'» ifadesine gelince; şayet hadisin bu lafızla sahih olduğunu kastediyorsa buna bir mani yoktur. Eğer Sahîhayn'da veya birinde olduğunu kastediyorsa durum öyle değildir. Bütün bunlarla anlarsın ki İbn Hacer'in (Fethu'l-Bârî)'deki: «Bazı ulema iki sebepten ötürü sihir öğrenmeye cevaz vermiştir: Ya içinde küfür olanı olmayandan ayırt etmek için ya da sihre maruz kalan kimseden onu izale etmek için» sözü,

فَأَمَّا الْأَوَّلُ: فَلَا مَحْذُورَ فِيهِ إِلَّا مِنْ جِهَةِ الِاعْتِقَادِ، فَإِذَا سَلِمَ الِاعْتِقَادُ فَمَعْرِفَةُ الشَّيْءِ

[ve devamındaki]: «Birincisine gelince: İtikat yönü müstesna onda bir sakınca yoktur; itikat selamet bulursa bir şeyi

بِمُجَرَّدِهِ لَا تَسْتَلْزِمُ مَنْعًا. كَمَنْ يَعْرِفُ كَيْفِيَّةَ عِبَادَةِ أَهْلِ الْأَوْثَانِ لِلْأَوْثَانِ. لِأَنَّ كَيْفِيَّةَ مَا يُعَلِّمُهُ السَّاحِرُ إِنَّمَا هِيَ حِكَايَةُ قَوْلٍ أَوْ فِعْلٍ، بِخِلَافِ تَعَاطِيهِ، وَالْعَمَلِ بِهِ.

sırf bilmek bir yasağı gerektirmez. Tıpkı putperestlerin putlara nasıl ibadet ettiğini bilen kimse gibi. Zira sihirbazın öğrettiği şeyin keyfiyeti ancak bir söz veya fiilin hikâye edilmesidir; ona bulaşmak ve onunla amel etmek ise böyle değildir.

وَأَمَّا الثَّانِي: فَإِنْ كَانَ لَا يَتِمُّ كَمَا زَعَمَ بَعْضُهُمْ إِلَّا بِنَوْعٍ مِنْ أَنْوَاعِ الْكُفْرِ أَوِ الْفِسْقِ فَلَا يَحِلُّ أَصْلًا، وَإِلَّا جَازَ لِلْمَعْنَى الْمَذْكُورِ. اهـ خِلَافَ التَّحْقِيقِ، إِذْ لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يُبِيحَ مَا صَرَّحَ اللَّهُ بِأَنَّهُ يَضُرُّ، وَلَا يَنْفَعُ، مَعَ أَنَّ تَعَلُّمَهُ قَدْ يَكُونُ ذَرِيعَةً لِلْعَمَلِ بِهِ، وَالذَّرِيعَةُ إِلَى الْحَرَامِ يَجِبُ سَدُّهَا كَمَا قَدَّمْنَاهُ. قَالَ فِي الْمَرَاقِي:

İkincisine gelince: Şayet bazılarının iddia ettiği gibi küfür veya fısk türlerinden biri olmaksızın tamamlanmıyorsa asla helal olmaz; aksi takdirde zikredilen manadan ötürü caizdir» sözü tahkike aykırıdır. Zira Allah'ın zarar verip fayda sağlamadığını açıkça bildirdiği bir şeyi mübah kılmaya kimsenin hakkı yoktur; kaldı ki onu öğrenmek onunla amel etmeye bir vesile olabilir; harama götüren vesilenin (sedd-i zerâi') ise daha önce açıkladığımız üzere kapatılması vaciptir. Merâkı'da şöyle denmiştir:

سَدُّ الذَّرَائِعِ إِلَى الْمُحَرَّمِ ... حَتْمٌ كَفَتْحِهَا إِلَى الْمُنْحَتِمِ

Haram kılınana giden vesileleri tıkamak vaciptir... Tıpkı vacip olana giden yolları açmanın kesin olduğu gibi.

هَذَا هُوَ الظَّاهِرُ لَنَا. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى.

Bize zahir olan [doğru görüş] budur. İlim ise Allah Teâlâ'nın katındadır.

الْمَسْأَلَةُ الثَّامِنَةُ

Sekizinci Mesele

اعْلَمْ أَنَّ الْعُلَمَاءَ اخْتَلَفُوا فِي حَلِّ السِّحْرِ عَنِ الْمَسْحُورِ. فَأَجَازَهُ بَعْضُهُمْ، وَمَنَعَهُ بَعْضُهُمْ. وَمِمَّنْ أَجَازَهُ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى. قَالَ الْبُخَارِيُّ فِي صَحِيحِهِ (بَابُ هَلْ يُسْتَخْرَجُ السِّحْرُ) : وَقَالَ قَتَادَةُ: قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ: رَجُلٌ بِهِ طِبٌّ أَوْ يُؤْخَذُ عَنِ امْرَأَتِهِ، أَيُحَلُّ عَنْهُ، أَوْ يُنْشَرُ؟ قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ، إِنَّمَا يُرِيدُونَ بِهِ الْإِصْلَاحَ. فَأَمَّا مَا يَنْفَعُ فَلَمْ يَنْهَ عَنْهُ اهـ. وَمَالَ إِلَى هَذَا الْمُزَنِيُّ. وَقَالَ الشَّافِعِيُّ: لَا بَأْسَ بِالنُّشْرَةِ. قَالَهُ الْقُرْطُبِيُّ. وَقَالَ أَيْضًا: قَالَ ابْنُ بَطَّالٍ: وَفِي كِتَابِ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ: أَنْ يَأْخُذَ سَبْعَ وَرَقَاتٍ مِنْ سِدْرٍ أَخْضَرَ فَيَدُقُّهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ، ثُمَّ يَضْرِبُهُ بِالْمَاءِ وَيَقْرَأُ عَلَيْهِ آيَةَ الْكُرْسِيِّ ثُمَّ يَحْسُو مِنْهُ ثَلَاثَ حَسَوَاتٍ وَيَغْتَسِلُ. فَإِنَّهُ يَذْهَبُ عَنْهُ كُلُّ مَا بِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى، وَهُوَ جَيِّدٌ لِلرَّجُلِ إِذَا حُبِسَ عَنْ أَهْلِهِ انْتَهَى مِنْهُ.

Bilesin ki ulema büyülenmiş kimseden büyünün çözülmesi (nüşre) hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları buna cevaz vermiş, bazıları ise menetmiştir. Buna cevaz verenlerden biri Saîd b. el-Müseyyeb rahimehullâhu teâlâ'dır. Buhârî Sahîh'inde (Sihir Çıkarılır mı Babı)'nda şöyle demiştir: Katâde dedi ki: Saîd b. el-Müseyyeb'e: «Kendisinde sihir bulunan veya karısından bağlanan kimsenin sihri çözülür mü veya nüşre yapılır mı?» dedim. O da: «Bunda bir beis yoktur, onlar bununla ancak ıslahı murad ederler. Fayda veren şeye gelince, o yasaklanmamıştır» dedi. Müzenî de bu görüşe meyletmiştir. Şâfiî ise: «Nüşrede bir sakınca yoktur» demiştir. Bunu Kurtubî nakletmiştir. Kurtubî ayrıca şöyle demiştir: İbn Battâl dedi ki: Vehb b. Münebbih'in kitabında [şöyle geçer]: Yeşil sidr ağacından yedi yaprak alır, bunları iki taş arasında ezer, sonra su ile karıştırıp üzerine Âyete'l-Kürsî'yi okur. Sonra ondan üç yudum içer ve [kalanıyla] yıkanır. Böylece inşâallahu teâlâ kendisindeki her türlü rahatsızlık gider. Bu, ehlinden bağlanan erkek için çok iyidir. Oradan iktibas bitti.

وَمِمَّنْ أَجَازَ النَّشْرَةَ وَهِيَ حَلُّ السِّحْرِ عَنِ الْمَسْحُورِ: أَبُو جَعْفَرٍ الطَّبَرِيُّ، وَعَامِرٌ الشَّعْبِيُّ، وَغَيْرُهُمَا. وَمِمَّنْ كَرِهَ ذَلِكَ: الْحَسَنُ. وَفِي الصَّحِيحِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ لِلنَّبِيِّ ﷺ لَمَّا سَحَرَهُ لَبِيدُ بْنُ الْأَعْصَمِ: هَلَّا تَنَشَّرْتَ؟ فَقَالَ: «أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ شَفَانِي وَكَرِهْتُ أَنْ أُثِيرَ عَلَى النَّاسِ شَرًّا» .

Büyülenmiş kimseden sihrin çözülmesi demek olan nüşreye cevaz verenler arasında Ebû Ca'fer et-Taberî, Âmir eş-Şa'bî ve başkaları da vardır. Bunu mekruh görenler arasında ise el-Hasan yer alır. Sahîh'te Âişe'den rivayet edildiğine göre o, Lebîd b. el-A'sam büyü yaptığında Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e: «Nüşre yaptırsaydın ya?» demiştir. Bunun üzerine [Resûlullah]: «Allah bana şifa verdi; insanlara bir şer uyandırmayı ise kerih gördüm» buyurmuştur.

قَالَ مُقَيِّدُهُ - عَفَا اللَّهُ عَنْهُ -: التَّحْقِيقُ الَّذِي لَا يَنْبَغِي الْعُدُولُ عَنْهُ فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ: أَنَّ اسْتِخْرَاجَ السِّحْرِ إِنْ كَانَ بِالْقُرْآنِ كَالْمُعَوِّذَتَيْنِ، وَآيَةِ الْكُرْسِيِّ وَنَحْوِ ذَلِكَ مِمَّا تَجُوزُ الرُّقْيَا بِهِ فَلَا مَانِعَ مِنْ ذَلِكَ. وَإِنْ كَانَ بِسِحْرٍ أَوْ بِأَلْفَاظٍ عَجَمِيَّةٍ، أَوْ بِمَا لَا يُفْهَمُ مَعْنَاهُ، أَوْ بِنَوْعٍ آخَرَ مِمَّا لَا يَجُوزُ فَإِنَّهُ مَمْنُوعٌ. وَهَذَا وَاضِحٌ وَهُوَ الصَّوَابُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى كَمَا تَرَى.

Bunu kaydeden [Şinkîtî] -Allah onu affetsin- der ki: Bu meselede kendisinden dönülmemesi gereken tahkik [edilen doğru hüküm] şudur: Şayet sihrin çıkarılması Muavvizeteyn, Âyete'l-Kürsî ve benzeri kendisiyle rukye yapılması caiz olan Kur'an ayetleriyle olursa bunda hiçbir mani yoktur. Şayet sihirle veya yabancı lafızlarla, yahut anlamı anlaşılmayan sözlerle ya da caiz olmayan başka bir türle yapılırsa bu memnûdur (yasaktır). Bu gayet açıktır ve gördüğün üzere inşâallahu teâlâ doğru olan da budur.