Binûn

İçinde A'râf'ın Zikredildiği Surenin Tefsiri — 34. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

يقول تعالى ذكره: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا} الله مِن خلقه، فخافوا عقابَه بأداءِ فرائضِه، واجتنابِ معاصيه؛ {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا}. يقولُ: إذا ألمَّ بهم طَيْفٌ من الشيطانِ من غضبٍ أو غيره، مما يصدُّ عن واجب حقِّ الله عليهم، تذكروا عقاب الله وثوابه، ووعده ووعيده، وأبصَرُوا الحقَّ فعمِلُوا

Allah Teâlâ —zikri yüce olsun— şöyle buyurmaktadır: Kullarından {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا} “Şüphesiz takva sahipleri” —ki onlar farzlarını yerine getirip günahlarından sakınarak O'nun azabından korkarlar— {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا} “kendilerine şeytandan bir vesvese dokunduğunda [Allah'ı] anıp düşünürler”. [Yani] şöyle buyurmaktadır: Kendilerine şeytandan, öfke veya benzeri şeylerden kaynaklanan ve Allah'ın üzerlerindeki vacip olan hakkından alıkoyan bir vesvese dokunduğunda —ki bu onların üzerinedir—; Allah'ın cezasını ve mükâfatını, vaadini ve tehdidini hatırlarlar; hakkı görürler ve [onunla] amel ederler

به، وانتهوْا إلى طاعة الله فيما فرَض عليهم، وتركوا فيه طاعة الشيطانِ.

ve Allah'ın kendilerine farz kıldığı şeylerde O'na itaate yönelirler, bu hususta şeytana itaati terk ederler.

واختلفت القرأةُ في قراءةِ قوله: (طَيْفٌ)؛ فقرأته عامة قرأة أهل المدينة والكوفة {طَائِفٌ} على مثالِ "فاعلٍ"، وقرأه بعض المكيِّين والبصريِّينَ والكوفيين (طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطانِ) .

Kurrâ, (طَيْفٌ) kelimesinin kıraatinde ihtilaf etmiştir. Medine ve Kûfe kurrâsının geneli bunu 'fâil' (فَاعِل) vezninde {طَائِفٌ} şeklinde okumuştur. Bazı Mekkeli, Basralı ve Kûfeli kurrâ ise bunu (طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطانِ) şeklinde okumuştur .

واختلف أهل العلم بكلام العرب في فرق ما بين الطائفِ والطَّيْف.

Arap kelamını bilen ilim ehli ise 'tâif' (الطائف) ile 'tayf' (الطَّيْف) arasındaki fark konusunda ihtilaf etmiştir.

فقال بعضُ البصريين: الطائف والطيف سواءٌ، وهو ما كان كالخيال والشيءُ يُلِمُّ بكَ. قال: ويجوز أنْ يكونَ الطيفُ مخفَّفًا عن طيِّفٍ مثل مَيتٍ ومَيِّتٍ.

Bazı Basralılar şöyle demiştir: 'Tâif' ile 'tayf' birdir; o da hayal gibi olan ve insana arız olan şeydir. Dedi ki: Tayf kelimesinin, 'meyyit' (مَيِّت) ve 'meyt' (مَيت) gibi 'tayyif' (طيِّف) kelimesinden hafifletilmiş olması da caizdir.

وقال بعضُ الكوفيين: الطائفُ، ما طافَ بك من وَسْوسةِ الشيطانِ. وأمَّا الطيفُ: فإنما هو من اللمم والمَسِّ.

Bazı Kûfeliler şöyle demiştir: "Tâif (الطائف), şeytanın sana gelen vesvesesidir. Tayf (الطيف) ise ancak hafif günah (lemem) ve cin çarpmasından (mes) ibarettir."

وقال آخرُ منهم: الطيفُ: اللَّممُ. والطائف: كلُّ شيءٍ طاف بالإنسان.

Onlardan bir başkası da şöyle demiştir: "Tayf, küçük günahtır (lemem). Tâif ise insanı saran/ona dolaşan her şeydir."

وذُكر عن أبي عمرو بن العلاء أنه كان يقولُ: الطيفُ: الوسْوسةُ.

Ebû Amr b. el-Alâ'dan, onun şöyle dediği zikredilmiştir: "Tayf, vesvesedir."

قال أبو جعفر: وأوْلَى القراءتين في ذلك عندِى بالصواب قراءة من قرَأه: {طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ}؛ لأنّ أهلَ التأويل تأوّلوا ذلك بمعنى الغضب أو الزَّلة تكون من المَطِيف به. وإذا كان ذلك معناه، كان معلومًا - إذ كان الطيفُ إنما هو مصدرٌ من قول القائل: طاف يَطِيفُ - أنّ ذلك خبرٌ من الله عما يمس الذين اتقوا من الشيطانِ، وإنّما يَمسُّهم ما طاف بهم من أسبابِه، وذلك كالغضبِ والوسوسةِ، وإنما

Ebû Ca'fer der ki: Bu hususta iki kıraatten bana göre doğruya en layık olanı, onu { طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ } “Şeytandan bir vesvese/dürtü” şeklinde okuyanın kıraatidir. Zira tevil ehli bunu, insanın etrafında dolaşandan meydana gelen bir öfke veya sürçme anlamıyla tevil etmişlerdir. Anlamı bu şekilde olunca -çünkü 'tayf' (الطيف), kişinin 'tâfe yetîfu' (طاف يَطِيفُ) sözünün masdarıdır- bunun, Allah'tan takva sahiplerine şeytandan dokunan hâller hakkında bir haber olduğu anlaşılır. Zira onlara ancak şeytanın [onları] kuşatan öfke ve vesvese gibi sebepleri dokunur. Şüphesiz

يطوفُ الشيطانُ بابن آدم ليستزلَّه عن طاعة ربِّه، أو ليوسوس له، والوسوسة والاستزلال هو الطائفُ من الشيطان، وأما الطيفُ فإنّما هو الخيالُ، وهو مصدرٌ مِن طافَ يَطيفُ، ويقولُ: لم أسمع في ذلك طافَ يَطيفُ، ويتأوّله بأنه بمعنى الميت وهو من الواو.

şeytan âdemoğlunu ancak Rabbinin itaatinden saptırmak veya ona vesvese vermek için sarıp kuşatır. Vesvese ve saptırma ise şeytandan gelen 'tâif'tir. 'Tayf'a gelince, o sadece hayaldir ve 'tâfe yetîfu'nun (طاف يَطيف) masdarıdır. [Kişi]: 'Bu hususta tâfe yetîfu duymadım' der ve onun, vav kökenli olan 'el-meyyit' (الميت) anlamında olduğunu tevil eder.

وحكى البصريون وبعضُ الكوفيين سماعًا من العرب : طاف يطيفُ، وطِفتُ أَطِيفُ، وأنشدوا في ذلك :

Basralılar ve bazı Kûfeliler Araplardan işiterek şunu aktarmışlardır : 'Tâfe yetîfu' (طاف يطيف) ve 'tiftu etîfu' (طِفتُ أَطِيفُ). Bu hususta şu şiiri okumuşlardır :

أنّي أَلَمَّ بِكَ الخيَالُ يَطِيفُ … ومَطافُه لَكَ ذِكْرَةٌ وَشُعُوفُ

"Hayal sana nasıl da uğrayıp dolaşır... Onun dolaşması sana bir hatıra ve tutkulu bir aşktır."

وأما أهل التأويل، فإنهم اختلفوا في تأويله؛ فقال بعضهم: ذلك الطائفُ: هو الغضبُ.

Tevil ehline gelince, onlar bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir; onlardan bazıları: "O tâif, öfkedir" demiştir.

ذِكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثنا أبو كريبٍ وابن وكيعٍ، قالا: ثنا ابنُ يَمانٍ، عن أشعثَ، عن جعفر، عن سعيد: {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ}. قال: الطيفُ: الغضبُ .

Bize Ebû Küreyb ve İbn Vekî' anlattı, dediler ki: Bize İbn Yemân, Eş'as'tan, o Ca'fer'den, o Saîd'den {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ} “onlara bir vesvese dokunduğunda” buyruğu hakkında aktardı; dedi ki: "Tayf, öfkedir."

حدثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا حكّامٌ، عن عَنْبَسةَ، عن محمدِ بن عبدِ الرحمنِ، عن القاسم بن أبي بَزَّةَ، عن مجاهد في قوله: {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ}. قال: هو الغضب .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahman'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o Mücâhid'den Allah'ın: {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ} “onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda” buyruğu hakkında aktardı; dedi ki: "O, öfkedir."

حدثنا ابن وكيع، قال: ثنا عبد الله بن رجاءٍ، عن ابن جُريجٍ، عن عبدِ اللَّهِ بن

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Recâ, İbn Cüreyc'ten, o Abdullah b.

كثيرٍ، عن مجاهدٍ، قال: الغضبُ .

Kesîr'den, o Mücâhid'den aktardı; dedi ki: "Öfkedir."

حدثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهد في قوله: {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مَّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا}. قال: هو الغضب .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah'ın: {إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مَّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا} “onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda iyice düşünürler” buyruğu hakkında aktardı; dedi ki: "O, öfkedir."

حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد، في قولِ اللهِ: {طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ}. قال: الغضب.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah'ın: {طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ} “şeytandan bir vesvese” buyruğu hakkında aktardı; dedi ki: "Öfkedir."

وقال آخرون: هو اللَّمة والزَّلةُ من الشيطانِ.

Başkaları da şöyle demiştir: "O, şeytandan gelen hafif bir günah (lemme) ve sürçmedir."

ذِكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثني المثنى، قال: ثنا عبد الله بن صالحٍ، قال: ثني معاوية، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا}: و الطائف: اللَّمَّةُ من الشيطانِ {فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ} .

Bana el-Musennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan Allah'ın: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا} “Takvaya erenler var ya, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda iyice düşünürler” buyruğu hakkında aktardı; [ve] tâif, şeytandan gelen hafif günahtır (lemme), {فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ} “derhal gerçeği görürler” .

حدثني محمد بن سعد، قال: ثنى أبي، قال: ثني عمِّي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباس قوله: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ}. يقولُ: نَزْغٌ من الشيطانِ، {تَذَكَرُوا}.

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan [naklen] Allah'ın: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ} “Takvaya erenler var ya, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda” buyruğu hakkında şöyle dediğini aktardı: “Şeytandan gelen bir kışkırtma/dürtmedir (nezğ).” {تَذَكَرُوا} “...iyice düşünürler”.

حدَّثني محمد بن الحسينِ، قال: ثنا أحمد بن المفضَّلِ، قال: ثنا أسباط، عن السُّديِّ: {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا}. يقولُ: إذا زَلُّوا تابُوا .

Bana Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَرُوا} “Takvaya erenler var ya, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda iyice düşünürler” buyruğu hakkında aktardı; [es-Süddî] der ki: "Hata yaptıklarında tövbe ederler."

قال أبو جعفر: وهذان التأويلانِ متقاربا المعنَى؛ لأن الغضب من استزلالِ الشيطانِ، واللَّمَّةُ من الخطيئة أيضًا منه، وكلُّ ذلك من طائف الشيطان. وإذ كان ذلك كذلك، فلا وجه الخصوص معنًى منه دونَ معنى، بل الصواب أن يعُمَّ كما عمَّه جلّ ثناؤه، فيقالَ: إن الذين اتقوا إذا عرَض لهم عارضٌ من أسباب الشيطان - ما كان ذلك العارض - تذكروا أمرَ اللَّهِ، وانتهَوا إلى أمرِه.

Ebû Ca'fer der ki: Bu iki tevil anlamca birbirine yakındır. Çünkü öfke şeytanın saptırmasındandır; günahın küçük bir dokunuşu (lemme) da ondandır ve bütün bunlar şeytanın tâifindendir (ilişmesindendir). Durum böyle olunca, bir anlamı dışarıda bırakıp diğerine tahsis etmenin hiçbir yönü yoktur; aksine doğru olan, zikri yüce olan [Allah]'ın genel tuttuğu gibi genel tutarak şöyle denilmesidir: Takva sahiplerine şeytanın sebeplerinden herhangi bir arıza —o arıza ne olursa olsun— iliştiğinde Allah'ın emrini hatırlarlar ve O'nun emrine uyarlar.

وأما قوله: {فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ}. فإنه يعنى: فإذا هم مبصرون هدى الله وبيانه وطاعته فيه، فمنتهون عما دعاهم إليه طائف الشيطان.

Allah'ın: {فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ} “derhal gerçeği görürler” buyruğuna gelince; bu şu demektir: Onlar bu durumda Allah'ın hidayetini, açıklamasını ve O'na itaati görürler de şeytanın tâifinin (vesvesesinin) kendilerini çağırdığı şeyden vazgeçerler .

كما حدثني محمد بن سعد، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس: {فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ}. يقول: إذا هم منتهون عن المعصيةِ، آخذون بأمرِ اللهِ، عاصونَ للشيطان .

Nitekim bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan aktardı; {فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ} “derhal gerçeği görürler” buyruğu hakkında şöyle demiştir: "Yani onlar günahı terk eden, Allah'ın emrine sarılan ve şeytana karşı gelen kimseler olurlar."

القول في تأويل قوله: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ (٢٠٢)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ (٢٠٢)} “[Şeytanların] kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğunun tevili hakkında söz.

يقول تعالى ذكره: وإخوان الشياطين تمدُّهم الشياطين في الغَيِّ، يعنى بقوله: {يَمُدُّونَهُمْ}: يزيدونَهم، ثم لا [يَنقُصون عما نقص] عنه الذين اتقوا إذا مسَّهمْ

Allah Teâlâ -zikri yücedir- buyurur ki: Şeytanların kardeşlerini şeytanlar azgınlığa sürüklerler. {يَمُدُّونَهُمْ} “onları azgınlığa sürüklerler” buyruğuyla 'onları [azgınlıkta] artırırlar'ı kastetmektedir. Sonra onlar, sakınan kimselere [şeytandan bir vesvese] dokunduğunda [kaçındıkları şeyden] [geri durmazlar]

طائفٌ من الشيطان.

kendilerine şeytandan bir vesvese [dokunduğunda].

وإنما هذا خبرٌ من الله عن فريقَى الإيمان والكفرِ؛ بأن فريق الإيمان، وأهل تقوى الله إذا استزلَّهم الشيطان تذكَّروا عظمة الله وعقابه، فكفتهم رهبته عن معاصيه، وردَّتْهم إلى التوبة والإنابة إلى الله مما كان منهم من زلَّةٍ، وأن فريق الكافرين يَزيدُهم الشيطانُ غيًّا إلى غيِّهم إذا ركِبوا معصيةً من معاصي الله، ولا يحجزهم تقوَى اللَّهِ، ولا خوفُ المعادِ إليه عن التمادى فيها والزيادة منها، فهو أبَدًا في زيادة من ركوبِ الإثم، والشيطان يزيده أبدًا، لا يُقصرُ الإنسى عن [شيء من] ركوبِ الفواحش، ولا الشيطان من مدِّهِ منه.

Bu, Allah'tan iman ve küfür fırkaları hakkında bir haberdir; zira iman fırkası ve Allah'tan sakınan takva ehli, şeytan kendilerini saptırmaya kalktığında Allah'ın büyüklüğünü ve cezasını hatırlarlar da O'nun korkusu kendilerini O'na isyan etmekten alıkoyar ve kendilerinden meydana gelen sürçmeden dolayı onları tövbeye ve Allah'a yönelmeye sevk eder. Kâfirler fırkasına gelince, Allah'ın günahlarından bir günah işlediklerinde şeytan onların sapkınlığına sapkınlık katar; Allah korkusu da O'na dönecekleri günün korkusu da onları günaha dalmaktan ve onu artırmaktan alıkoymaz . Dolayısıyla o sürekli günah işlemeyi artırır, şeytan da ona sürekli katkıda bulunur; ne insan fuhşiyatı işlemekten [herhangi bir şeyde] geri durur ne de şeytan onu azdırmaktan vazgeçer.

كما حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبد الله بن صالحٍ، قال: ثني معاوية، عن عليٍّ، عن ابن عباس قوله : {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيَّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} قال: لا الإنسُ يُقصِرون عما يعملون من السيئاتِ، ولا الشياطينُ تُمسِكُ عنهم .

Nitekim bana el-Musennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan Allah'ın : {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيَّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “[Şeytanların] kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğu hakkında aktardı; [İbn Abbâs] dedi ki: "Ne insanlar yaptıkları kötülüklerden vazgeçerler ne de şeytanlar onların peşini bırakır."

حدثني محمد بن سعد، قال: ثنى أبي، قال: ثني عمِّي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباس قوله: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ}. يقولُ: هم الجنُّ يُوحون إلى أوليائِهم من الإنسِ {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ}. يقولُ: لا يسأمون.

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan Allah'ın: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “[Şeytanların] kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğu hakkında aktardı; [İbn Abbâs] şöyle der: "Onlar, insanlardan olan dostlarına fısıldayan (vesvese veren) cinlerdir. {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğu hakkında ise şöyle der: Bıkıp usanmazlar."

حدَّثنا محمد بن الحسين، قال: ثنا أحمد بن المفضَّلِ، قال: ثنا أسباط، عن السُّديِّ: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ}: إخوانُ الشياطين من المشركينَ، يمدُّهم الشيطان في الغيِّ، {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den aktardı: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ} “kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler”: Şeytanların müşriklerden olan kardeşleridir; şeytan onları azgınlığa sürükler, {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “sonra da yakalarını bırakmazlar” .

حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، قال: قال ابن جريجٍ: قال عبدُ الله بن كثيرٍ: وإخوانهم من الجنِّ، يمدّونَ إخوانهم من الإِنسِ، {ثُمَّ لَا يُقصِرُونَ}. ويقولُ: ثم لا يُقصِرُ الإنسانُ. قال: والمدُّ الزيادةُ، يعنى: أهلَ الشركِ، يقولُ: لا يُقصرُ أهل الشركِ، كما يُقصِرُ الذين اتقَوا؛ لأنهم [لا يَرْعَرُون] ، لا يحجزهم الإيمان . قال ابن جريجٍ: قال مجاهدٌ: {وَإِخْوَانُهُمْ}. من الشياطين {يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ}، اسْتِجْهالًا يمدوُّن أهل الشرك، قال ابن جريج: {وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ} [الأعراف: ١٧٩]. قال: فهؤلاءِ الإنسُ. يقولُ الله: {وَإخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُم فِي الْغَيِّ}.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc anlattı, dedi ki: İbn Cüreyc şöyle dedi: Abdullah b. Kesîr dedi ki: Cinlerden olan kardeşleri, insanlardan olan kardeşlerini sürüklerler; {ثُمَّ لَا يُقصِرُونَ} “sonra da yakalarını bırakmazlar”. Şöyle der: "Sonra insan da vazgeçmez." Dedi ki: Medd (المد) artırmaktır; yani şirk ehlini [kasteder]. Şöyle der: Şirk ehli, takva sahiplerinin vazgeçtiği gibi vazgeçmez; çünkü onlar [sakınmazlar] , iman onları engellemez . İbn Cüreyc dedi ki: Mücâhid şöyle dedi: Şeytanlardan olan {وَإِخْوَانُهُمْ} “onların kardeşleri”, {يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar”, şirk ehlini cahilliğe sürüklerler. İbn Cüreyc dedi ki: {وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ} “Andolsun biz, cinler ve insanlardan birçoğunu cehennem için yarattık” [el-A'râf 179]. Dedi ki: İşte bunlar insanlardır. Allah şöyle buyurur: {وَإخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُم فِي الْغَيِّ} “kardeşlerine gelince, onları azgınlığa sürüklerler”.

حدثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلَى، قال: ثنى محمد بن ثورٍ، عن مَعمرٍ، عن قتادة: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ}. قال: إخوانُ الشياطين يمدُّهم الشيطانُ في الغى ثم لا يُقْصِرون .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den aktardı: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “[Şeytanların] kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğu hakkında; [Katâde] dedi ki: "Şeytanların kardeşlerini şeytan azgınlığa sürükler, sonra da vazgeçmezler."

حدثني محمد بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî

نجيحٍ، [عن مجاهدٍ] : {وَإِخْوَانُهُمْ}. من الشياطين {يَمُدُّونَهم في الْغَيِّ} استجهالًا .

Necîh'ten, [Mücâhid'den] aktardı: Şeytanlardan olan {وَإِخْوَانُهُمْ} “kardeşleri”, {يَمُدُّونَهم في الْغَيِّ} “onları azgınlığa sürüklerler”, yani cahilliğe sevk ederek .

وكان بعضُهم يتأوّلُ قولَه: {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ}. بمعنى: ولا الشياطينُ يُقْصِرون في مدِّهم إخوانهم من الغيِّ.

Onlardan bazıları O'nun: {ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğunu, "Şeytanlar da kardeşlerini azgınlığa sürüklemekten geri durmazlar" anlamında tevil ediyordu.

ذِكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بشرُ بن معاذ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة قوله: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} عنهم، ولا يرحمونهم .

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Allah'ın: {وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ} “[Şeytanların] kardeşlerine gelince, [şeytanlar] onları azgınlığa sürüklerler, sonra da yakalarını bırakmazlar” buyruğu hakkında aktardı; "Onların peşini bırakmazlar ve onlara merhamet etmezler."

قال أبو جعفر: وقد بينا أولى التأويلين عندنا بالصواب، وإنما اخترنا ما اخترنا من القولِ في ذلك على ما بيَّناه؛ لأن الله وصَف في الآية قبلها أهلَ الإيمان به، وارتداعَهم عن معصيته وما يكرهُه إلى محبته عند تذكُّرِهم عظمته، ثم أتبع ذلك الخبرَ عن إخوان الشياطين، وركوبهم معاصيه، وكان الأولى وصفهم بتماديهم فيها؛ إذ كان عقيب الخبر عن تقصير المؤمنين عنها.

Ebû Ca'fer der ki: Bizce iki tevilden doğruya en yakın olanını açıklamıştık. Bu hususta açıkladığımız görüşü tercih etmemizin sebebi şudur: Allah bundan önceki ayette Kendisine iman edenleri, büyüklüğünü hatırladıklarında O'na isyandan ve hoşlanmadığı şeylerden vazgeçip sevgisine yönelmelerini vasfetmiş, ardından bunu şeytanların kardeşleri ve onların günahları işlemeleri hakkındaki haberle takip etmiştir. Müminlerin günahtan vazgeçmelerine dair haberin hemen ardından geldiği için, onların da günahta ısrar etmeleriyle nitelendirilmeleri en uygun olanıdır.

وأمَّا قولُه: {يَمُدُّونَهُمْ}، فإن القرَأةَ اختلفت في قراءته؛ فقرأه بعضُ المدنيين (يُمدُّونَهُم) بضمِّ الياء من أَمْدَدْتُ، وقرأته عامة قرأة الكوفيين والبصريِّين {يَمُدُّونَهُمْ} بفتح الياء من مدَدت.

Allah'ın: {يَمُدُّونَهُمْ} “[şeytanlar] onları sürüklerler” buyruğuna gelince; kurrâ bunun kıraatinde ihtilaf etmiştir. Medinelilerin bir kısmı bunu, 'emdedtü'den (أَمْدَدْتُ) [türeterek] yâ harfinin dammesiyle (يُمدُّونَهُم) [şeklinde] okumuştur. Kûfeli ve Basralı kurrânın geneli ise 'mededtü'den (مدَدت) [türeterek] yâ harfinin fethasıyla {يَمُدُّونَهُمْ} [şeklinde] okumuştur.

قال أبو جعفر: والصوابُ من القراءة في ذلك عندنا {يَمُدُّونَهم} بفتحِ الياءِ؛ لأن الذي يمدّ الشياطين إخوانَهم من المشركين، إنما هو زيادةٌ من جنسِ الممدودِ، وإذا كان الذي مدَّ من جنس الممدود كان كلام العربِ مَدَدْتُ لا أمدَدْت.

Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda bize göre doğru olan kıraat, yâ harfinin fethasıyla {يَمُدُّونَهم} “onları sürüklerler” şeklindedir. Çünkü şeytanların müşrik kardeşlerine verdikleri destek/artış, artırılan şeyin kendi cinsindendir; artırılan şey kendi cinsinden olduğunda Arapların kelamı 'emdedtü' (أمدَدْت) değil, 'mededtü' (مَدَدْتُ) şeklindedir.

وأما قوله: {يُقصِرُونَ}. فإن القرَأَةَ على لغة من قال: أَقَصْرتُ أُقْصِرُ. وللعربِ فيه لغتان: قصرتُ عن الشيء، وأقْصَرتُ عنه.

Allah'ın: {يُقصِرُونَ} “yakalarını bırakmazlar/vazgeçmezler” buyruğuna gelince; kurrâ 'aksartu uksiru' (أَقَصْرتُ أُقْصِرُ) diyenlerin lehçesi üzeredir. Bu hususta Arapların iki lehçesi vardır: 'Kasartu ani'ş-şey' (قصرتُ عن الشيء) ve 'aksartu anh' (أقْصَرتُ عنه).

القول في تأويل قوله: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}.

Allah Teâlâ'nın: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “Onlara bir mucize/ayet getirmediğin zaman: 'Onu da bir yerlerden derleyip toplasaydın ya (veya kendin uydursaydın ya)!' derler” buyruğunun tevili hakkında söz.

يقولُ تعالى ذكره: وإذا لم تأتِ يا محمد هؤلاء المشركين بآية [من الله] ، {قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. يقولُ: قالوا: هلا اخترتها واصطفيتها، من قولِ اللَّهِ تعالى: {وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِى مِن رُسُلِهِ مَن يَشَاءُ} [آل عمران: ١٧٩]. يعنى: يختارُ ويصطفى. وقد بيَّنا ذلك في مواضعه بشواهده .

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Sen bu müşriklere [Allah'tan] bir ayet getirmediğin zaman, {قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da bir yerlerden derleyip toplasaydın ya!' derler”. Yani: "Onu seçip beğenseydin ya!" derler; bu da Allah Teâlâ'nın: {وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِى مِن رُسُلِهِ مَن يَشَاءُ} “Fakat Allah, peygamberlerinden dilediğini seçer” [Âl-i İmrân 179] buyruğundandır. Yani: Seçer ve beğenir. Biz bunu ilgili yerlerinde delilleriyle açıklamıştık.

ثم اختلف أهلُ التأويلِ في تأويل ذلك؛ فقال بعضُهم: معناه: هلَّا افتعَلْتَها من قِبَلِ نفسك واختلَقْتَها؟ بمعنى: هلا اجتبيتها اختلاقًا؟ كما تقولُ العرب: لقد اختار فلان هذا الأمر وتخيَّره اختلاقًا.

Sonra tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir; onlardan bazıları şöyle demiştir: Bunun anlamı: "Onu kendiliğinden uydurup ortaya atsaydın ya?" yani "Onu uydurarak seçip toplasaydın ya?" demektir. Nitekim Araplar: "Filan kişi bu işi uydurarak seçip benimsedi" derler.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة قوله: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهم بآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. أي: لولا أتيتنا بها من قبل نفسك. هذا قول كفار

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [nakille] O'nun: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهم بآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “Onlara bir ayet getirmediğin zaman: 'Onu [da kendiliğinden] derleyip toplasaydın ya!' derler” buyruğu hakkında [şöyle dediğini aktardı]: Yani: 'Onu bize kendiliğinden getirseydin ya!' Bu, kâfirlerinin

قريشٍ .

Kureyş'in [sözüdür] .

حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن عبدِ الله بن كثيرٍ، عن مجاهد قوله: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْنَهَا}. قالوا: لولا اقتضَبْتَها . قالوا: تُخْرِجُها من نفسك .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Abdullah b. Kesîr'den, o Mücâhid'den Allah'ın: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْنَهَا} “Onlara bir ayet getirmediğin zaman: 'Onu da derleyip toplasaydın ya!' derler” buyruğu hakkında aktardı: "Onlar: 'Onu irticalen söyleseydin ya , onu kendinden çıkarsaydın ya!' dediler ."

حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيد في قوله: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. قالوا: لولا تقوَّلتَها، جئت بها من عندِك .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “Onlara bir ayet getirmediğin zaman: 'Onu da derleyip toplasaydın ya!' derler” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Onlar: 'Onu uydursaydın ya, onu kendi katından getirseydin ya!' dediler."

حدثني المثنى، قال: ثنى عبد الله، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباس قولَه: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. يقولُ: لولا تلقَيْتَها. وقال مرةً أخرى: لولا أحدثْتها فأنشأْتها .

Bana el-Musennâ anlattı, dedi ki: Bana Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!'” buyruğu hakkında aktardı; [İbn Abbâs] şöyle der: "Onu alıp kabul etseydin ya!" Başka bir seferinde de: "Onu kendin icat edip ortaya koysaydın ya!" demiştir .

حدثني محمد بن الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضَّل، قال: ثنا أسباط، عن السديِّ: {قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْنَهَا}. يقولون : لولا أحدثتها .

Bana Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْنَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!' derler” buyruğu hakkında aktardı: Şöyle derler : 'Onu kendin uydursaydın ya!'

حدثنا الحسن بن يحيى، قال: أخبرنا عبد الرزَّاقِ، قال أخبرنا معمرٌ، عن قتادةَ قوله: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. قال: لولا جئت بها من نفسك.

Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, Katâde'den {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!'” buyruğu hakkında bildirdi; [Katâde] şöyle dedi: "Onu kendiliğinden getirseydin ya!"

وقال آخرون: معنى ذلك: هلّا أخذتَها من ربِّك، وتقبلتها منه.

Başkaları ise şöyle dedi: Bunun anlamı: 'Onu Rabbinden alsaydın ve O'ndan kabul etseydin ya!' demektir.

ذِكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدثني محمد بن سعد، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباس قوله: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}، يقول: لولا تقبلتها من الله .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!'” buyruğu hakkında aktardı; [İbn Abbâs] şöyle der: 'Onu Allah'tan kabul edip alsaydın ya!'

حدثنا محمد بن عبد الأعلَى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن مَعمر، عن قتادةَ: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. يقول: لولا تقبَّلْتَها من ربِّك .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den aktardı: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!'” [Katâde] der ki: 'Onu Rabbinden kabul edip alsaydın ya! '

حُدِّثتُ عن الحسين بن الفرج، قال: سمعت أبا معاذ، قال: ثنا عُبيدُ بنُ سليمان، قال: سمعتُ الضحاك يقول في قوله: {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا}. يقول: لولا أخذتها أنت، فجئت بها من السماء .

Bana el-Huseyn b. el-Ferec'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleyman anlattı, dedi ki: ed-Dahhâk'ı {لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا} “'Onu da derleyip toplasaydın ya!'” buyruğu hakkında şöyle derken işittim: 'Onu sen alsaydın da semadan getirseydin ya!'

قال أبو جعفر: وأوْلَى التأويلين بالصوابِ في ذلك، تأويلُ مَن قال: تأويلُه؛ هلَّا أحدثتها من نفسِك؛ لدلالة قولِ اللَّهِ: {قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ}. يُبيِّنُ ذلك أن الله إنما أمَر نبيه ﷺ بأن يجيبَهم بالخبرِ عن نفسِه أنه إنما يتبع ما يُنَزِّلُ عليه ربُّه ويوحيه إليه، لا أنه يُحدِثُ من قِبَل نفسِه قولًا ويُنشِئُه، فيدعو الناس إليه.

Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda iki görüşten doğruya en yakın olanı; Allah'ın: {قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ} “De ki: Ben ancak Rabbimden bana vahyolunana uyarım. Bu [Kur'an], Rabbinizden gelen basiretlerdir (delillerdir)” buyruğunun delaleti sebebiyle, bunun tevilinin 'Onu kendiliğinden uydursaydın ya!' olduğunu söyleyenin tevilidir. Bu da açıklamaktadır ki Allah, Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem, kendiliğinden bir söz uydurup ortaya atarak insanları ona davet eden biri olmadığını, aksine sadece Rabbinin kendisine indirdiği ve vahyettiği şeye uyduğunu kendisi adına onlara haber vererek cevap vermesini emretmiştir.

وحكى عن الفراء أنه كان يقول: اجتبيتُ الكلام واختلفته وارتجلتُه: إذا افتعلته من قبل نفسك. حدثني بذلك الحارث، قال: ثنا القاسم عنه.

el-Ferrâ'dan şöyle dediği rivayet edildi: 'Sözü derleyip uydurdum (ictebeytü'l-kelâm / اجتبيتُ الكلام), kendiliğimden uydurdum (ihteleftühû / واختلفته) ve irticalen söyledim (irteceltehû / وارتجلتُه) [ifadeleri], onu kendi tarafından uydurduğun zaman [kullanılır].' Bana bunu el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Kâsım ondan nakletti.

قال أبو عُبيدٍ، وكان أبو زيدٍ يقولُ: إنما تقولُ العرب ذلك للكلام يَبتَدِئُه الرجلُ لم يكن أعدَّه قبل ذلك في نفسه .

Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd şöyle derdi: Araplar bunu ancak bir kimsenin daha önce zihninde hazırlamadığı bir söze ilk defa başlaması durumunda söylerler.

قال أبو عبيد : واخترعته مثل ذلك (٢).

Ebû Ubeyd dedi ki : 'Onu icat ettim (ihtera'tühû / واخترعته)' ifadesi de bunun (٢) gibidir .

القول في تأويل قوله: {قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٢٠٣)}.

Allah Teâlâ'nın: {قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٢٠٣)} “De ki: 'Ben ancak Rabbimden bana vahyolunana uyarım. Bu, Rabbinizden gelen basiretler (açık deliller)dir, inanan bir topluluk için bir hidayet ve bir rahmettir.'” buyruğunun tevili hakkında.

يقول تعالى ذكره لنبيه محمد ﷺ: قل يا محمد للقائلين لك إذا لم تأتهم بآيةٍ: هلّا أحدثتها من قبل نفسك: إن ذلك ليس لِي، ولا يجوز لي فِعْلُه؛ لأن الله إنما أمرنى باتِّباع ما يُوحى إليَّ من عنده، فإنما أتبع ما يوحَى إليّ من ربِّي؛ لأنى عبده، وإلى أمرِه أَنتَهى، وإيَّاه أُطيعُ، {هَذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ}. يقولُ: هذا القرآن والوحى الذي أتلوه عليكم - {بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ}. يقولُ: حُججٌ عليكم، وبيان لكم من ربِّكم، واحدتها: بصيرةٌ، كما قال جل ثناؤه: {هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ} [الجاثية: ٢٠]. وإنما ذكر هذا ووحَّد في قولِه: {هَذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ}. لما وصفتُ من أنه مراد به القرآن والوحىُ.

Allah Teâlâ zikri yüce Peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Onlara bir ayet getirmediğin zaman sana 'Onu kendiliğinden uydursaydın ya!' diyenlere de ki: Bu benim yetkimde değildir ve bunu yapmam bana caiz olmaz; çünkü Allah bana ancak Kendi katından bana vahyolunana uymamı emretmiştir; ben sadece Rabbimden bana vahyolunana uyarım, zira ben O'nun kuluyum, O'nun emrinde durur ve yalnız O'na itaat ederim. {هَذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ} “Bu, Rabbinizden gelen basiretlerdir” buyruğu ise: Size okumakta olduğum bu Kur'an ve vahiy; {بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ} “Rabbinizden gelen basiretlerdir”, yani aleyhinize kesin deliller ve Rabbinizden size bir açıklamadır, tekili 'basîret'tir (بصيرة), nitekim şânı yüce olan Allah: {هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ} “Bu [Kur'an], insanlar için basiretler (deliller), kesin olarak inanan bir topluluk için de bir hidayet ve bir rahmettir” [el-Câsiye 20] buyurmuştur. {هَذَا بَصَائِرُ مِن رَبِّكُمْ} buyruğunda işaret isminin tekil ve müzekker [hâzâ / هذا] olarak getirilmesi, açıkladığım üzere bununla Kur'an ve vahyin kastedilmiş olmasındandır.

وقوله: {وَهُدًى}. يقولُ: وبيانٌ يهدى المؤمنين إلى الطريق المستقيم، ورحمةٌ رَحِمَ الله به عبادَه المؤمنين، فأنقذهم به من الضلالةِ والهَلَكَةِ، {لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}. يقولُ: هو بصائرُ من الله وهدى ورحمةٌ لمن آمن، يقولُ: لمن صدَّقَ بالقرآن أنه تنزيل الله ووحيه، وعمل بما فيه دونَ مَن كذَّبَ به وجحدَه، وكفرَ به، بلْ هو على الذين لا يؤمنون به غمٌّ وخِزْىٌ.

Allah Teâlâ'nın: {وَهُدًى} “ve bir hidayet” [buyruğuna gelince]; [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: [O,] müminleri dosdoğru yola ileten bir açıklama ve Allah'ın kendisiyle mümin kullarına merhamet ettiği, böylece onları sapıklıktan ve helakten kurtardığı bir rahmettir. {لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ} “İnanan bir topluluk için” [buyruğu hakkında ise şöyle] buyurmaktadır: [O,] Allah'tan gelen basiretler (açık deliller), bir hidayet ve Kur'an'ın Allah'ın indirmesi ve vahyi olduğunu tasdik edip içindekilerle amel eden kimseler için bir rahmettir; onu yalanlayan, inkâr eden ve küfreden kimseler için değil. Bilakis o, iman etmeyenlerin aleyhine bir keder ve bir rüsvaylıktır.

القول في تأويل قوله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٢٠٤)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٢٠٤)} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin.” buyruğunun tevili hakkında.

يقولُ تعالى ذكره للمؤمنين به، المصدّقينَ بكتابه، الذين القرآن لهم هدى ورحمةٌ: {إِذَا قُرِئَ} عليكم أيها المؤمنون {الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ}. يقولُ: أَصغُوا له سمعَكم لتتفهَّموا آياتِه، وتعتبروا بمواعظِه، وأنصتوا إليه لتعقلُوه وتدبروه ، ولا تلغوا فيه فلا تعقلوه، {لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}. يقولُ: ليرحمكُمْ ربُّكُم بالعاظِكم بمواعظه، واعتباركم بعبره، واستعمالكم ما بينه لكم ربكم من فرائضه في آيِه.

Allah Teâlâ Kendi'sine iman eden, Kitabı'nı tasdik eden ve Kur'an'ın kendileri için bir hidayet ve rahmet olduğu kimselere şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! {إِذَا قُرِئَ} size {الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin”, yani ayetlerini anlayasınız ve öğütlerinden ibret alasınız diye ona kulak verin; onu akledip tefekkür edesiniz diye ona karşı susun, onda boş lakırdı edip de anlamamazlık etmeyin. {لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ} “ki size merhamet edilsin”, yani Rabbinizin öğütleriyle öğütlenmeniz, ibretlerinden ibret almanız ve Rabbinizin ayetlerinde sizin için açıkladığı farzlarını uygulamanız sebebiyle Rabbiniz size merhamet etsin.

ثم اختلف أهل التأويل في الحالِ التي أمر الله بالاستماع لقارئ القرآن إذا قرَأ والإنصات له؛ فقال بعضهم: ذلك حال كون المصلِّي في الصلاة خلف إمام يأتمٌّ به، وهو يسمعُ قراءة الإمام، عليه أن يستمع لقراءتِه، وقالوا: في ذلك نزلت هذه الآية.

Sonra tevil ehli, Kur'an okunduğunda Allah'ın onu dinlemeyi ve susmayı emrettiği durum hakkında ihtilaf etmişlerdir; onlardan bazıları şöyle demiştir: Bu, namaz kılan kimsenin, kendisine uyduğu bir imamın arkasında namazda bulunması ve imamın kıraatini işitmesi durumudur; [bu durumda] onun kıraatini dinlemesi gerekir. Ve onlar: Bu ayet bunun hakkında inmiştir , demişlerdir.

ذِكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا أبو بكر بن عياشٍ، عن عاصمٍ، عن المسيب بن رافعٍ، قال: كان عبد الله يقولُ: كنا يُسلِّمُ بعضنا على بعض في الصلاةِ؛ سلامٌ على فلانٍ، وسلامٌ على فلان، قال: فجاءَ القرآنُ: {وَإِذَا قُرئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bekir b. Ayyâş, Âsım'dan, o el-Müseyyeb b. Râfi'den aktardı; dedi ki: Abdullah şöyle derdi: Biz namazda birbirimize selâm verir; "Falana selâm olsun, filana selâm olsun" [derdik]. [el-Müseyyeb] dedi ki: Bunun üzerine şu Kur'an [ayeti] geldi: {وَإِذَا قُرئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun”.

قال: ثنا حفصُ بن غِياثٍ، عن إبراهيم الهجريِّ، عن أبي عياض، عن أبي هريرة، قال: كانوا يتكلمون في الصلاة، فلما نزلت هذه الآية: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ}. والآية الأخرى أُمروا بالإنصات .

[Ebû Küreyb] dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs, İbrâhim el-Hecerî'den, o Ebû İyâz'dan, o Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Namazda konuşurlardı, bu {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ} “Kur'an okunduğu zaman...” ayeti ile diğer ayet inince susmakla emrolundular .

حدثني أبو السائب، قال: ثنا حفصٌ، عن أشعثَ، عن الزهريِّ، قال: نزلت هذه الآية في فتًى من الأنصار كان رسول الله ﷺ كلما قرأ شيئًا قرَأَهُ، فنزلت: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} .

Bana Ebû's-Sâib anlattı, dedi ki: Bize Hafs, Eş'as'tan, o ez-Zührî'den aktardı; dedi ki: Bu ayet Ensâr'dan bir genç hakkında indi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ne zaman bir şey okusa o da okurdu, bunun üzerine {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

حدثنا أبو كريب، قال: ثنا المحاربِيُّ، عن داود بن أبي هندٍ، عن يُسَيْرِ بن جابرٍ، قال: صلَّى ابن مسعودٍ فسمع ناسًا يقرءُون مع الإمام، فلما انصرف، قال: أما آن لكم أن تفقهوا؟ أما آن لكم أن تعقِلوا: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}، كما أمركم الله .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o Yuseyr b. Câbir'den nakletti; dedi ki: İbn Mes'ûd namaz kıldırdı ve imamla birlikte okuyan bazı insanları işitti; namazdan çıkınca şöyle dedi: 'Hâlâ fıkhetme (derinlemesine kavrama) vaktiniz gelmedi mi? Allah'ın size emrettiği gibi: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” [emrini] akletme vaktiniz gelmedi mi?'

حدثنا حميد بن مَسعدةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المفضَّلِ، قال: ثنا الجُريريُّ، عن طلحةَ بن عُبيدِ اللهِ بن كريزٍ، قال: رأيتُ عُبيد بن عُميرٍ وعطاء بن أبي رباحٍ يتحدثان، والقاصُّ يقصُّ، فقلتُ: ألا تستمعان إلى الذكر وتستوجبان الموعود؟ قال: فنظرَا إليَّ ثم أقبلا على حديثهما. قال: فأعدتُ، فنظرا إليَّ، ثم أقبلا على

Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize el-Cüreyrî, Talha b. Ubeydillâh b. Kureyz'den nakletti; dedi ki: Ubeyd b. Umeyr ile Atâ b. Ebî Rabâh'ı, vâiz kıssa anlatırken [kendi aralarında] konuşurlarken gördüm ve: 'Zikri dinleyip vâdedilene hak kazanmaz mısınız?' dedim. Dedi ki: Bana baktılar, sonra konuşmalarına döndüler. Dedi ki: [Sözümü] tekrarladım; bana baktılar, sonra [yine]

حديثهما. قال: فأعدتُ الثالثةَ، قال: فنظرًا إليَّ، فقالا: إنما ذلك في الصلاةِ، {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} .

geri döndüler. Dedi ki: Üçüncü kez tekrarladım; dedi ki: Bana baktılar ve dediler ki: 'Bu ancak namazdadır: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” .'

حدَّثني العباسُ بن الوليد، قال: أخبرني أبي، قال: سمعت الأوزاعيَّ، قال: ثنا عبد الله بن عامرٍ، قال: ثنى زيد بن أسلمَ، عن أبيه، عن أبي هريرة عن هذه الآية: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: نزلت في رفْعِ الأصوات، وهم خلف رسول الله ﷺ في الصلاة .

Bana el-Abbâs b. el-Velîd anlattı, dedi ki: Bana babam haber verdi, dedi ki: el-Evzâî'yi işittim, dedi ki: Bize Abdullah b. Âmir anlattı, dedi ki: Bana Zeyd b. Eslem, babasından, o Ebû Hureyre'den bu: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti hakkında aktardı; [Ebû Hureyre] dedi ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem arkasında namazda iken seslerin yükseltilmesi hakkında indi .

حدثنا ابن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن أبي هاشم إسماعيل بن كثير، عن مجاهد في قوله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصَّلاةِ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû Hâşim İsmâil b. Kesîr'den, o Mücâhid'den {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” buyruğu hakkında aktardı: '[Bu] namazdadır' dedi .

حدثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبد الرحمن بن مهديٍّ، عن رجل، عن قتادة، عن سعيدِ بن المسيَّبِ: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصلاة .

Bize İbnu'l-Musennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Mehdî, bir adamdan, o Katâde'den, o Saîd b. el-Müseyyeb'den {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” buyruğu hakkında aktardı; [Saîd] dedi ki: 'Namazdadır' .

حدثنا أبو كريب، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: ثنا ليثٌ، عن مجاهد: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصلاة .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Bize Leys, Mücâhid'den nakletti: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun”. [Mücâhid] dedi ki: 'Namazdadır' .

حدثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمد بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سمعتُ

Bize İbnu'l-Musennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: İşittim...

حميدًا الأعرجَ، قال: سمعتُ مجاهدًا يقولُ في هذه الآية: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصلاةِ.

Humeyd el-A'rec'i, dedi ki: Mücâhid'i bu ayet: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” hakkında şöyle derken işittim: 'Namazdadır.'

قال: ثنى عبد الصمد، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا حميد، عن مجاهدٍ بمثله.

[İbnu'l-Musennâ] dedi ki: Bana Abdüssamed anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: Bize Humeyd, Mücâhid'den aynısını anlattı.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ وابن إدريسَ، عن ليث، عن مجاهدٍ: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصلاة المكتوبة.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr ve İbn İdrîs, Leys'ten, o Mücâhid'den aktardı: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun”. [Mücâhid] dedi ki: 'Farz namazdadır.'

قال: ثنا المحاربيُّ، عن ليثٍ، عن مجاهد، وعن حجاج، عن القاسم بن أبى بَزَّةَ، عن مجاهد، وعن ابن أبي ليلى، عن الحكمِ، عن سعيد بن جبيرٍ: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: في الصلاة المكتوبة .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize el-Muhâribî, Leys'ten, o Mücâhid'den; ve Haccâc'dan, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o Mücâhid'den; ve İbn Ebî Leylâ'dan, o el-Hakem'den, o Saîd b. Cübeyr'den {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” buyruğu hakkında nakletti: 'Farz namazdadır' dedi .

قال: ثنا أبي، عن سفيان، عن أبي هاشم، عن مجاهد: في الصلاة المكتوبة .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû Hâşim'den, o Mücâhid'den nakletti: 'Farz namazdadır' .

قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن ليث، عن مجاهدٍ مثلَه.

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Leys'ten, o Mücâhid'den aynısını nakletti.

قال: ثنا المحاربيُّ وأبو خالد، عن جويبر، عن الضحاك قال: في الصلاة المكتوبة .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize el-Muhâribî ve Ebû Hâlid, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan nakletti; [ed-Dahhâk] dedi ki: 'Farz namazdadır' .

قال: ثنا جرير وابن فُضيلٍ، عن مغيرةَ، عن إبراهيم، قال: في الصلاة المكتوبة .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Cerîr ve İbn Fudayl, Mugîre'den, o İbrâhim'den nakletti; [İbrâhim] dedi ki: 'Farz namazdadır' .

حدَّثنا بشرُ بن معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيد، عن قتادة قوله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: كانوا يتكلمون في صلاتهم

Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [naklen] Allah'ın: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Onlar namazlarında konuşuyorlardı

بحوائِجِهم أوّلَ ما فُرضت عليهم، فأنزل الله ما تسمعون: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} .

[namaz] kendilerine ilk farz kılındığında ihtiyaçlarını [konuşurlardı]. Bunun üzerine Allah işitmekte olduğunuz: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” [ayetini] indirdi.

حدثنا محمد بن عبد الأعلَى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن معمر، عن قتادة: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: كان الرجل يأتى وهم في الصلاة فيسألُهم: كم صليتم؟ كم بقى؟ فأنزل الله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} . وقال غيره: كانوا يرفعون أصواتهم في الصلاة حين يسمعون ذكر الجنة والنارِ، فأنزل الله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرَآنُ} .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun”. [Katâde] dedi ki: Adam gelir ve onlar namazdayken onlara: 'Kaç [rekât] kıldınız? Kaç kaldı?' diye sorardı. Bunun üzerine Allah: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayetini indirdi. Başkası ise şöyle dedi: Cennet ve cehennemin zikrini işittiklerinde namazda seslerini yükseltirlerdi, bunun üzerine Allah: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرَآنُ} “Kur'an okunduğu zaman...” [ayetini] indirdi.

حدثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو خالدٍ والمحاربيُّ، عن أشعثَ، عن الزهريِّ، قال: كان النبي ﷺ يقرأُ ورجلٌ يقرأُ، فنزلت: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} .

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hâlid ve el-Muhâribî, Eş'as'tan, o ez-Zührî'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem okurken bir adam da okuyordu; bunun üzerine: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

قال: ثنا أبو خالد الأحمرُ، عن الهَجَريِّ، عن أبي عياض، عن أبي هريرةَ، قال: كانوا يتكلمون في الصلاةِ، فلما نزلت: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: هذا في الصلاة .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Ebû Hâlid el-Ahmer, el-Hecerî'den, o Ebû İyâz'dan, o Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Namazda konuşurlardı, {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” inince, [Ebû Hureyre]: 'Bu, namaz hakkındadır' dedi .

قال: ثنا أبى، عن حُريثٍ، عن عامرٍ، قال: في الصلاة المكتوبةِ.

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Hureys'ten, o Âmir'den nakletti; dedi ki: Farz namazdadır.

حدَّثني محمد بن الحسينِ، قال: ثنا أحمد بن المفضلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا}. قال: إذا قُرئَ في الصلاة .

Bana Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنصِتُوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” buyruğu hakkında aktardı: 'Namazda okunduğu zamandır' dedi .

حدثني المثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنا معاوية، عن علي، عن ابن عباس قوله: {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ}. يعني: في الصلاة المفروضة .

Bana el-Musennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan {وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin” buyruğu hakkında nakletti: Yani farz namazdadır .