وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ: {لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. قال: كان ناسٌ مِن العربِ يَطُوفون بالبيتِ عُراةً، ولا يَلْبَسُ أحدُهم ثوبًا طاف فيه .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi” kavli hakkında nakletti; o: 'Araplardan birtakım insanlar Beyt'i çıplak tavaf ederler ve hiçbirisi içinde tavaf ettiği elbiseyi [bir daha] giymezdi ' dedi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مُجاهدٍ بنحوِه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا أبو سعدٍ المَدَنيُّ ، قال: سمِعْتُ مجاهدًا يقولُ في قولِه: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا}. قال: أربعُ آياتٍ نزَلَت في قريشٍ، كانوا في الجاهليةِ لا يَطوفون بالبيتِ إلا عُراةً.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sa'd el-Medenî anlattı, dedi ki: Mücâhid'in O'nun: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا} “Ey Âdemoğulları! Size mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi ve süs [elbisesi] indirdik” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: 'Kureyş hakkında dört ayet indi; onlar Câhiliye döneminde Beyt'i ancak çıplak tavaf ederlerdi.'
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن عوفٍ، قال: سمِعْتُ مَعْبَدًا الجُهَنيَّ يقولُ في قولِه: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. قال: اللباسُ الذي يَلْبَسون.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Avf'tan anlattı, dedi ki: Ma‘bed el-Cühenî'yi O'nun: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Ey Âdemoğulları! Size mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi indirdik” kavli hakkında şöyle derken işittim: '[Bundan kasıt] giydikleri elbisedir.'
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. قال: كانت قريشٌ تَطوفُ عُراةً، لا يَلْبَسُ أحدُهم ثوبًا طاف فيه، وقد كان ناسٌ مِن العربِ يَطوفون بالبيتِ عُراةً.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Ey Âdemoğulları! Size mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi indirdik” hakkında nakletti; o şöyle dedi: 'Kureyş çıplak tavaf eder, hiçbirisi içinde tavaf ettiği elbiseyi giymezdi; Araplardan birtakım insanlar da Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi.'
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ [وسهلُ بنُ يوسُفَ] ، عن عوفٍ، عن مَعْبَدٍ الجُهَنيِّ : {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. فاللباسُ الذي يُوارِى سوءاتِكم هو لَبُوسُكم هذه .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer [ve Sehl b. Yûsuf] , Avf'tan, o Ma'bed el-Cühenî'den nakletti: {يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Ey Âdemoğulları! Size mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi indirdik”; mahrem yerlerinizi örten giysi, işte bu elbiselerinizdir .
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. قال: هي الثيابُ .
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi” kavli hakkında nakletti; o: 'Bunlar elbiselerdir ' dedi.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا أبو سعدٍ، قال: ثنى مَن سمِع عُروةَ بنَ الزبيرِ يقولُ: اللباسُ الثيابُ .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sa'd anlattı, dedi ki: Urve b. ez-Zübeyr'in: 'Libas elbiselerdir ' dediğini işiten kimse bana anlattı.
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ، قال: ثنا عُبيدٌ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ}. قال: يعني ثيابَ الرجلِ التي يَلْبَسُها.
Bana el-Hüseyn b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: ed-Dahhâk'ın {قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ} “Size mahrem yerlerinizi örtecek bir giysi indirdik” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: 'Kişinin giydiği elbiselerini kastetmektedir.'
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ وعزَّ: {وَرِيشًا}.
Aziz ve celil olanın şu buyruğunun tefsiri: {وَرِيشًا} “Ve süs [elbisesi]”.
اخْتَلَفت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرَأَتُه عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {وَرِيشًا}. بغيرِ ألفٍ.
Kıraat âlimleri bunu okuma hususunda ihtilaf etmişlerdir; beldelerin kıraat âlimlerinin geneli bunu elifsiz olarak {وَرِيشًا} şeklinde okumuştur.
وذُكِر عن زِرِّ بن حُبَيْشٍ والحسنِ البصريِّ: أنهما كانا يَقْرأانه: (ورِياشًا).
Zirr b. Hubeyş ve el-Hasen el-Basrî'den ise bunu (ورِياشًا) şeklinde okudukları zikredilmiştir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الصمدِ بنُ عبدِ الوارثِ، عن أبانٍ العَطَّارِ، قال: حدَّثنا عاصمٌ، أن زِرَّ بنَ حبيشٍ قرَأها: (ورِياشًا) .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abdüssamed b. Abdilvâris, Ebân el-Attâr'dan anlattı, dedi ki: Bize Âsım, Zirr b. Hubeyş'in bunu (ورِياشًا) şeklinde okuduğunu anlattı .
والصوابُ من القراءةِ في ذلك قراءة من قرَأة : {وَرِيشًا}. بغيرِ ألفٍ؛ لإجماعِ الحُجَّةِ مِن القرأةِ عليها.
Bu hususta doğru olan kıraat, kıraat ehlinin hüccet olanlarının üzerinde icma etmesi sebebiyle elifsiz olarak {وَرِيشًا} şeklinde okuyanların kıraatidir.
وقد رُوِى عن النبيِّ ﷺ خبرٌ في إسنادِه نظرٌ، أنه قرَأه: (ورِياشًا) .
Nebi ﷺ'den, isnadında tenkit olan bir haberde onun da bunu (ورِياشًا) şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir .
فمَن قرَأ ذلك: (ورِياشًا) فإنه مُحْتَمِلٌ أن يَكونَ أراد به جمعَ الريشِ، كما يُجْمَعُ الذئبُ ذِئابًا، والبئرُ بِئارًا.
Bunu (ورِياشًا) şeklinde okuyan kimsenin, 'zi'b'in (ذئب) çoğulunun 'ziâb' (ذئاب), 'bi'r'in (بئر) çoğulunun 'biâr' (بئار) yapılması gibi, bununla 'rîş' (ريش) kelimesinin çoğulunu kastetmiş olması muhtemeldir.
ويَحْتَمِلُ أن يَكونَ أراد به مَصْدرًا مِن قولِ القائلِ: راشَه اللَّهُ يَرِيشُه رِياشًا [ورَيْشًا] ورِيشًا. كما يقالُ: لبِسه يَلْبَسُه لِباسًا ولِبْسًا. وقد أَنْشَد بعضُهم :
Kişinin 'râşehullâhu yerîşuhû riyâşen [ve reyşen] ve rîşen' (رَاشَهُ اللهُ يَرِيشُهُ رِيَاشًا وَرَيْشًا وَرِيشًا) sözünden bir mastar kastedilmiş olması da muhtemeldir. Nitekim 'lebisehû yelbesuhû libâsen ve libsen' (لَبِسَهُ يَلْبَسُهُ لِبَاسًا وَلِبْسًا) denir. Bazıları şu beyti inşad etmiştir:
فلمَّا كشَفْنَ اللِّبْسَ عنه مسَحْنَه … بأطرافِ طَفْلٍ زانَ غَيْلًا مُوَشَّمَا
Örtüyü üzerinden kaldırdıklarında, dövmeli dolgun kolu süsleyen narin [parmak] uçlarıyla onu okşadılar.
بكسرِ اللامِ مِن اللِّبْسِ.
el-Libs (اللِّبْس) kelimesinin lâm harfinin kesresiyle.
والرِّياشُ في كلامِ العربِ الأثاثُ وما ظهَر مِن الثيابِ و المتَاعِ، مما يُلْبَسُ أو يُحْشَى مِن فراشٍ أو دِثارٍ.
Arap kelâmında 'er-riyâş'; ev eşyası, giyilen elbiselerin ve yatak yahut örtü gibi içine dolgu yapılan veya giyilen eşyaların dışa görünenidir.
والريشُ أيضًا هو المتاعُ والأموالُ عندَهم، وربما اسْتَعْمَلوه في الثيابِ والكِسْوةِ دونَ سائرِ المالِ، يقولون: أعْطاه سَرْجًا بريشِه، ورَحْلًا بريشِه. أي: بكِسوتِه وجَهازِه. ويقولون: إنه لحَسَنُ ريشِ الثيابِ. وقد يُسْتَعْمَلُ الرِّياشُ في الخَصْبِ ورَفاهةِ العيشِ.
'er-Rîş' de onlara göre eşya ve mallardır; bazen bunu diğer mallar hariç sadece elbise ve giyecek hakkında da kullanırlar; 'Ona eyeri rîşiyle (takımıyla), deveyi rîşiyle (yük ve takımlarıyla) verdi' derler; yani giysisi ve techizatıyla demektir. Yine: 'Şüphesiz onun elbisesinin rîşi (görünüşü ve kumaşı) pek güzeldir' derler. Bazen de 'er-riyâş' bolluk ve refah dolu bir hayat için kullanılır.
وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال: الرِّياشُ المالُ.
er-Riyâş'ın Mal Olduğunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: (ورِياشًا ). يقولُ: مالًا .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan (ورِياشًا ) kavli hakkında nakletti; o: 'Mal demektir ' demiştir.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنا المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: (ورِياشًا). قال: المالُ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bize el-Müsennâ da anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den (ورِياشًا) hakkında nakletti; o: 'Maldır ' dedi.
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ:
Bana Muhammed b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti:
(ورياشًا). قال: أما (رِياشًا)، فرِياشُ المالِ .
(ورياشًا) hakkında şöyle dedi: 'Riyâş'a gelince, o malın riyâşıdır (göz alıcı ziynetidir) .'
حدَّثني الحارثُ قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا أبو سعدٍ المَدَنيُّ، قال: ثنى مَن سمِع عروةَ بنَ الزبيرِ يقولُ: الرياشُ المالُ .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sa'd el-Medenî anlattı, dedi ki: Urve b. ez-Zübeyr'in: 'er-Riyâş maldır ' dediğini işiten kimse bana anlattı.
حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ، قال: ثنا عُبيدٌ، عن الضحاكِ في قولِه: (ورِياشًا): يعنى المالَ .
Bana el-Hüseyin'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd, Dahhâk'tan (ورِياشًا) kavli hakkında anlattı: 'Malı kastetmektedir .' dedi.
ذكرُ مَن قال: هو اللباسُ ورَفاهةُ العيشِ
Onun Elbise ve Refah Dolu Hayat Olduğunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: (ورِياشًا) . قال: الرِّياشُ اللباسُ والعيشُ والنَّعيمُ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan (ورِياشًا) kavli hakkında nakletti; o: 'er-Riyâş; elbise, geçim ve nimettir ' demiştir.
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ وسهلُ بنُ يوسُفَ، عن عوفٍ، عن مَعْبَدٍ الجُهَنيِّ: (ورِياشًا). قال: الرِّياشُ المعاشُ.
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer ve Sehl b. Yûsuf, Avf'tan, o da Ma'bed el-Cühenî'den (ورِياشًا) hakkında nakletti; o: 'er-Riyâş geçimliktir (maâş)' dedi.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، قال: أخْبَرَنا عوفٌ، قال: قال مَعْبَدٌ الجُهَنيُّ: (ورِياشًا). قال: هو المعاشُ.
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Avf haber verdi, dedi ki: Ma'bed el-Cühenî (ورِياشًا) hakkında: 'O geçimliktir' dedi.
وقال آخرون: الريشُ الجمالُ.
Başkaları ise: 'er-Rîş cemâldir (güzelliktir)' demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يونُسُ، قال: أخْبرنا ابن وهبٍ قال: قال ابن زيدٍ في قولِه:
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd [Allah Teâlâ'nın] şu buyruğu hakkında şöyle dedi:
{وَرِيشًا} . قال: الريشُ الجمالُ .
{وَرِيشًا} “Ve süs [elbisesi]” hakkında şöyle dedi: 'er-Rîş, güzelliktir .'
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ وعزَّ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ}.
Aziz ve celil olanın şu buyruğunun tefsiri: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ} “Takva elbisesi ise işte o daha hayırlıdır”.
اخْتَلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: لباسُ التقوَى هو الإيمانُ.
Tefsir ehli bunun tefsirinde ihtilaf etmişlerdir; bazısı: 'Takva elbisesi imandır' demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ}: هو الإيمانُ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ} “Takva elbisesi ise işte o daha hayırlıdır”; o imandır .
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: الإيمانُ .
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi”; imandır .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: حدَّثني حجاجٌ، عن ابن جُرَيْجٍ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: الإيمانُ .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi”; imandır .
وقال آخرون: هو الحياءُ.
Başkaları ise: "O hayâdır" demişlerdir.
ذكرُ منَ قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ وسهلُ بنُ يوسُفَ، عن عوفٍ، [عن مَعْبَدٍ] الجُهَنيِّ في قولِه: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: الذي ذكَره اللَّهُ في
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer ve Sehl b. Yûsuf, Avf'tan, [o da Ma'bed] el-Cühenî'den O'nun: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi...” kavli hakkında [şöyle] dediğini anlattı: Allah'ın...
القرآن هو الحياءُ .
Kur'an'da zikrettiği [bu elbise] hayâdır ."
حدَّثني يعقوبُ بن إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: أخْبَرنا عوفٌ، قال: قال مَعْبدٌ الجُهَنيُّ، فذكَر مثلَه.
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Avf haber verdi, dedi ki: Ma'bed el-Cühenî dedi; sonra benzerini zikretti.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن عوفٍ، عن مَعْبَدٍ بنحوِه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Avf'tan, o da Ma'bed'den benzerini nakletti.
وقال آخرون: هو العملُ الصالحُ.
Başkaları ise: "O salih ameldir" demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ}. قال: لباسُ التقوى العملُ الصالحُ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ} “Takva elbisesi ise işte o daha hayırlıdır”. O şöyle demiştir: "Takva elbisesi, salih ameldir ."
وقال آخرون: بل ذلك هو السَّمْتُ الحسنُ.
Başkaları ise: "Bilakis o güzel edep ve vakar (es-semtü'l-hasen)dir" demişlerdir.
[ذكرُ من قال ذلك]
[Bunu Söyleyenlerin Zikri]
حدَّثني زكريا بن يحيى بن أبي زائدةَ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ داودَ، عن محمدِ بن موسى، عن زيادِ بن عمرٍو، عن ابن عباسٍ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}. قال: السمتُ
Bana Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Dâvûd, Muhammed b. Mûsâ'dan, o Ziyâd b. Amr'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “ve takva elbisesi...” [ayeti hakkında] nakletti; [İbn Abbâs] şöyle dedi: Edep ve
الحسنُ في الوجهِ .
[beliren] güzel tavır ve vakardır " dedi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ بنُ الحجاجِ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ إسماعيلَ، عن سليمانَ بن أرْقمَ، عن الحسنِ، قال: رأيْتُ عثمانَ بنَ عفانَ على منبرِ رسولِ اللهِ ﷺ عليه قميصٌ قُوهِيٌّ محلولُ الزِّرِّ، وسمعْتُه يَأْمُرُ بقتلِ الكلابِ، ويَنْهَى عن اللعبِ بالحمامِ، ثم قال: يا أيُّها الناسُ اتَّقوا الله في هذه السَّرائرِ، فإني سَمِعْتُ رسولَ اللهِ ﷺ يقولُ: "والذي نفسِ محمدٍ بيدِه، ما عمل أحدٌ قطُّ سرًّا إِلا أَلْبَسَهُ اللَّهُ رِداءَ عَلانيةٍ، إن خيرًا فخيرًا، وإن شرًا فشرًا". ثم تلا هذه الآيةَ: (وريِاشًا). ولم يَقْرَأها: {وَرِيشًا} - {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ}. قال: "السَّمْتُ الحسنُ" .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak b. el-Haccâc anlattı, dedi ki: Bize İshak b. İsmâîl, Süleymân b. Erkam'dan, o da el-Hasan'dan nakletti, dedi ki: Osman b. Affân'ı Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem minberinde üzerinde düğmesi çözülmüş Kûhî (Kûhistan kumaşından) bir gömlek varken gördüm; onun köpeklerin öldürülmesini emrettiğini ve güvercinlerle oynamayı yasakladığını işittim. Sonra şöyle dedi: "Ey insanlar! Bu gizli hallerde Allah'tan korkun; zira ben Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işittim: 'Muhammed'in nefsi elinde olana yemin olsun ki, hiç kimse gizlice bir amel işlemez ki Allah ona [o amelin] açığa vurma ridasını giydirmesin; hayırsa hayır, şerse şer.' Sonra şu ayeti okudu: (وريِاشًا) —ve onu {وَرِيشًا} “Ve süs [elbisesi]” olarak okumadı— {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ} “Takva elbisesi ise işte o daha hayırlıdır. Bu, Allah’ın ayetlerindendir”. [Osman]: 'Güzel tavır ve vakardır' dedi ."
وقال آخرون: هو خشيةُ اللهِ.
Başkaları ise: "O Allah korkusudur (haşyetullah)" demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا أبو سعدٍ المَدَنيُّ، قال: ثنى مَن سِمع عروةَ بنَ الزبيرِ يقولُ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: خشيةُ اللهِ .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sa'd el-Medenî anlattı, dedi ki: Urve b. ez-Zübeyr'in {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi” [hakkında]: "Allah korkusudur " dediğini işiten kimse bana anlattı.
وقال آخرون: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} في هذه المواضعِ سترُ العورةِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bu yerlerdeki {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi” [ifadesi], avret yerinin örtülmesidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يونُسُ، قال: أَخْبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: يَتَّقِى اللَّهَ فيُوارِى عورتَه ، ذلك لباسُ التقوَى .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi” kavli hakkında şöyle dedi: "Allah'tan korkar da avret yerini örter ; işte takva elbisesi budur ."
واخْتَلَفت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرأته عامةُ قرأةِ المكِّيين والكوفيِّين والبصريِّين: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ}. برفع "اللباسِ" .
Kurrâ bunu okumakta ihtilaf etmiştir; Mekkeli, Kûfeli ve Basralı kurrânın geneli onu: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ} “Takva elbisesi ise işte o daha hayırlıdır” şeklinde 'el-libâs' kelimesini ref ile (merfû olarak) okumuştur .
وقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ المدينةِ: (ولباسَ التَّقْوَى). بنصبِ "اللباسِ"، وهى قراءةُ بعضِ قرأةِ الكوفيِّين .
Medine kurrâsının geneli ise bunu 'el-libâs' kelimesini nasb ile (mensûb olarak) (ولباسَ التَّقْوَى) şeklinde okumuştur ki bu, bazı Kûfeli kurrânın da kıraatidir .
فمَن نصَب: (وَلباسَ). فإنه نصَبه عطفًا به على "الريشِ"، بمعنى: قد أنْزَلْنا عليكم لباسًا يُوارى سوءاتِكم وريشًا، وأنْزَلنا لباسَ التقوى.
Kim (وَلباسَ) kelimesini mensûb okumuşsa, onu 'er-rîş' kelimesine atfederek mensûb kılmıştır; yani manası: 'Biz size avret yerlerinizi örtecek bir elbise, bir süs elbisesi indirdik ve takva elbisesini de indirdik' demektir.
وأما الرفعُ، فإن أهلِ العربيةِ مختلفون في المعنى الذي به ارْتَفَع "اللباسُ"، فكان بعضُ نحويى البصرة يقولُ: هو مرفوعٌ على الابتداءِ، وخبره في قولِه: {ذَلِكَ خَيْرٌ}.
Ref'e gelince; Arap dili âlimleri 'el-libâs' kelimesinin kendisi sebebiyle merfû olduğu mana hususunda ihtilaf etmişlerdir. Basralı nahivcilerin bazısı şöyle diyordu: O, mübteda (özne) olarak merfûdur, haberi (yüklemi) ise {ذَلِكَ خَيْرٌ} “İşte o daha hayırlıdır” buyruğundadır.
وقد اسْتَخطَأه بعضُ أهلِ العربيةِ في ذلك، وقال: هذا غلَطٌ؛ لأنه لم يَعُدْ على "اللباس" في الجملةِ عائدٌ، فيَكونَ "اللباسُ" إذا رُفع على الابتداء وجُعِل {ذَلِكَ خَيْرٌ} خبرًا.
Arap dili âlimlerinin bazısı bu hususta onu hatalı görmüş ve şöyle demiştir: "Bu bir yanılgıdır; çünkü cümle içinde 'el-libâs' kelimesine dönen bir ait (bağlayıcı zamir) bulunmamaktadır ki 'el-libâs' ibtidâ (mübteda) olarak merfû kılındığında {ذَلِكَ خَيْرٌ} “İşte o daha hayırlıdır” [cümlesi de onun] haberi olsun."
وقال بعضُ نحويى الكوفةِ : {وَلِبَاسُ} يُرْفَعُ بقولِه: ولباسُ التقوى خيرٌ. ويُجْعَلُ {ذَلِكَ} مِن نعتِه.
Bazı Kûfeli nahivciler ise şöyle demiştir : {وَلِبَاسُ} “Elbisesi” kelimesi, 'Takva elbisesi hayırlıdır' sözüyle merfû kılınır ve {ذَلِكَ} “İşte o” kelimesi onun sıfatı (na'tı) yapılır.
وهذا القولُ عندى أولى بالصوابِ في رفعِ "اللباس"؛ لأنه لا وجهَ للرفعِ فيه إلا أن يَكونَ مرفوعًا بـ {خَيْرٌ}، وإذا رُفِع بـ {خَيْرٌ} لم يكنْ في {ذَلِكَ} وجهٌ إلا أن يُجْعَلَ {وَلِبَاسُ} نعتًا؛ [لأنه لا] عائدَ على "اللباسِ" مِن ذكرِه في قولِه: {ذَلِكَ خَيْرٌ} فيكونَ {خَيْرٌ} مرفوعا بـ {ذَلِكَ}، و هو {ذَلِكَ} به.
Bana göre 'el-libâs' kelimesinin ref'i hususunda bu görüş gerçeğe daha uygundur; çünkü onda {خَيْرٌ} “Hayırlıdır” ile merfû kılınmasından başka bir ref yönü yoktur. {خَيْرٌ} ile merfû kılındığında ise {ذَلِكَ} “İşte o” kelimesinin [bağlamında] {وَلِبَاسُ} kelimesine sıfat kılınmaktan başka bir yön kalmaz. [Çünkü] {ذَلِكَ خَيْرٌ} “İşte o daha hayırlıdır” sözünde 'el-libâs' kelimesini zikreden ve ona dönen bir aitlik zamiri yoktur ki [böylece] {خَيْرٌ} kelimesi {ذَلِكَ} ile merfû olsun, {ذَلِكَ} de onunla [merfû olsun] .
فإذ كان ذلك كذلك، فتأويلُ الكلامِ إذا رُفع {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: ولباسُ التقوى ذلك الذي قد علِمْتُموه خيرٌ لكم يا بنى آدمَ مِن لباسِ الثياب التي تُوارِى سوءاتِكم، ومِن الرِّياشِ التي أنْزَلْناها إليكم، فالبَسُوه.
Durum böyle olunca, {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi” merfû okunduğu takdirde sözün tefsiri şudur: 'Ey Âdemoğulları! Bildiğiniz şu takva elbisesi, avret yerlerinizi örten elbiselerden ve size indirdiğimiz süs elbiselerinden (er-riyâş) sizin için daha hayırlıdır, öyleyse onu giyinin.'
وأما تأويلُ مَن قرَأه نصبًا فإنه: يا بني آدمَ قد أنْزَلْنا عليكم لباسًا يُوارى سوءاتِكم وريشًا ولباسَ التقوى، هذا الذي أنْزَلْناه عليكم مِن اللباسِ الذي يُوارِى سوءاتِكم والريشِ ولباسِ التقوى - خيرٌ لكم من التعرِّي والتجرُّدِ مِن الثيابِ في طوافِكم بالبيتِ، فاتَّقوا الله والْبَسوا ما رزَقكم اللهُ مِن الرِّياش، ولا تُطِيعوا الشيطانَ بالتجرُّدِ والتعرِّى مِن الثيابِ، فإن ذلك سخريةٌ منه بكم وخُدْعةٌ، كما فعَل بأبويكم آدمَ وحواءَ، فخدَعَهما حتى جرَّدهما مِن لباسِ اللهِ الذي كان ألْبَسَهما، بطاعتِهما له في أكلِ ما كان اللهُ نهاهما عن أكلِه من ثمرِ الشجرةِ التي عصَياه بأكلِها.
Onu mansûb olarak okuyanın tefsirine gelince, bu şöyledir: 'Ey Âdemoğulları! Size avret yerlerinizi örten elbiseyi, süs elbisesini ve takva elbisesini indirdik; avret yerlerinizi örten elbiseden, süs elbisesinden ve takva elbisesinden size indirdiğimiz bu şeyler, Beyt'i tavafınız esnasında soyunup çırılçıplak kalmaktan sizin için daha hayırlıdır. O hâlde Allah'tan korkun ve Allah'ın size rızık olarak verdiği süs elbiselerini giyinin; soyunup çırılçıplak kalarak şeytana itaat etmeyin! Zira bu, tıpkı ana babanız Âdem ve Havva'ya yaptığı gibi onun sizinle alay etmesi ve bir tuzağıdır. Nitekim o ikisini kandırmış, sonunda Allah'ın kendilerine yemesini yasakladığı ve meyvesinden yemekle [Allah'a] isyan ettikleri ağaçtan yemeleri konusunda kendisine itaat etmeleri sebebiyle Allah'ın kendilerine giydirmiş olduğu elbiseden onları soymuştu.'
وهذه القراءةُ أولى القراءتين في ذلك عندى بالصوابِ ، أغنى نصبَ قولِه: (ولباسَ التقوى). لصحةِ معناه في التأويلِ على ما بيَّنْتُ، وأن اللَّهَ إنما ابْتَدَأَ الخبرَ عن إنزالِه اللباسَ الذي يُوارِي سوءاتِنا والرِّياشَ؛ توبيخًا للمشركين الذين كانوا يَتَجَرَّدون في حالِ طَوافِهم بالبيتِ، ويَأْمُرُهم بأخْذِ ثيابهم والاستتارِ بها في كلِّ حالٍ، مع الإيمانِ به واتباعِ طاعتِه، ويُعْلِمُهم أن كلَّ ذلك خيرٌ مِن كلِّ ما هم عليه مُقِيمون، مِن كفرِهم باللهِ وتَعَرِّيهم، [لا أنه] أعْلَمَهم أن بعضَ ما أنْزَل إليهم خيرٌ مِن بعضٍ.
Bana göre bu hususta iki kıraatten gerçeğe daha uygun olanı —yani (ولباسَ التقوى) sözünün mensûb okunmasıdır— açıkladığım üzere tefsirdeki anlamının sıhhati sebebiyledir. Şüphesiz Allah, avret yerlerimizi örten elbiseyi ve süs elbisesini indirdiğine dair habere; Beyt'i tavafları esnasında çırılçıplak soyunan müşrikleri kınamak, onlara her durumda elbiselerini giymelerini ve örtünmelerini, O'na iman edip O'na itaate uymalarını emretmek ve bütün bunların, Allah'ı inkâr etmekten ve soyunmaktan ibaret olan sürdürdükleri durumların hepsinden daha hayırlı olduğunu bildirmek için başlamıştır; [yoksa] kendilerine indirdiği şeylerin bazısının bazısından daha hayırlı olduğunu onlara bildirmek için [değildir] .
ومما يَدُلُّ على صحة ما قلْنا في ذلك، الآياتُ التي بعد هذه الآيةِ، وذلك قولُه: {يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا}. وما بعدَ ذلك من الآياتِ إلى قولِه: {أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ}. فإنه جلَّ ثناؤُه في كلِّ ذلك يَأْمُرُ بِأَخْذِ الزينةِ مِن الثيابِ واسْتِعمالِ اللباسِ، وتركِ التجرُّدِ والتعرِّى، وبالإيمانِ به واتباعِ أمرِه والعملِ بطاعتِه، ويَنْهَى عن الشركِ به واتباعِ أمرِ الشيطانِ، مُؤكِّدًا في كلِّ ذلك ما قد أجْمَله في قولِه: (يا بنى آدَمَ قد أَنْزَلْنا عليكم لباسًا يُوارِى سَوْءاتِكم وريشًا ولباسَ التقْوَى ذلك خيرٌ).
Bu hususta söylediğimiz şeyin doğruluğuna delalet eden şeylerden biri de bu ayetten sonraki ayetlerdir; nitekim O şöyle buyurmaktadır: {يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا} “Ey Âdemoğulları! Şeytan, ana babanızı avret yerlerini kendilerine göstermek için elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi sizi de fitneye düşürmesin”. Bundan sonraki ayetlerden: {أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ} “Yoksa Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri mi söylüyorsunuz?” buyruğuna kadar olan kısım da böyledir. Zira O —övgüsü yüce olsun— bütün bunlarda elbiselerden zineti takınmayı, giyinmeyi, soyunup çıplak kalmayı terk etmeyi, O'na iman edip emrine uymayı ve itaatiyle amel etmeyi emretmekte; O'na ortak koşmaktan ve şeytanın emrine uymaktan nehyetmekte, bütün bunlarda (يا بنى آدَمَ قد أَنْزَلْنا عليكم لباسًا يُوارِى سَوْءاتِكم وريشًا ولباسَ التقْوَى ذلك خيرٌ) sözünde özetlediği hususu pekiştirmektedir.
وأولى الأقوال بالصحة في تأويلِ قولِه: (ولباسَ التقْوَى). استِشْعارُ النفوسِ تقْوَى اللَّهِ، في الانتهاءِ عما نهَى اللهُ عنه مِن مَعاصِيه، والعملِ بما أمَر به مِن طاعتِه، وذلك يَجْمَعُ الإيمانَ به، والعملَ الصالحَ، والحياءَ، وخشيتَه، والسَّمْتَ
O'nun (ولباسَ التقْوَى) sözünün tevilinde görüşlerin gerçeğe en uygun olanı; nefislerin, Allah'ın yasakladığı günahlardan sakınarak ve emrettiği itaatiyle amel ederek Allah takvasını bir iç giysi (şiar) edinmesidir. Bu da O'na imanı, salih ameli, hayâyı, O'na duyulan haşyeti (korkuyu) ve [güzel] vakarı
الحسنَ؛ لأن مَن اتَّقَى الله كان به مؤمنًا، وبما أمَرَه به عاملًا، ومنه خائفًا، وله مراقبًا، ومن أن يُرَى عندَ ما يَكْرَهُه من عبادِه مُسْتَحْيِيًا ، ومَن كان كذلك ظهَرَت آثارُ الخيرِ فيه، فحسُن سَمْتُه وهَدْيُه، ورُئِيت عليه بَهْجَةُ الإيمانِ ونورُه.
vakarı kendisinde toplar. Çünkü kim Allah'tan sakınırsa O'na iman etmiş, O'nun emrettiği şeyle amel etmiş, O'ndan korkmuş, O'nu gözetmiş ve kullarından hoşlanmadığı şeylerin yanında görülmekten hayâ etmiş olur . Kim de böyle olursa, kendisinde hayrın eserleri belirir, tavrı ve gidişatı güzelleşir, üzerinde imanın neşesi ve nuru görülür.
وإنما قلْنا: عنى بـ (لباسَ التقوَى). استشعارَ النفسِ والقلبِ ذلك؛ لأن اللباسَ إنما هو ادِّراعُ ما يُلْبَسُ، واجتيابُ ما يُكْتَسَى، أو تغطيةُ بدنِه أو بعضِه به، فكلُّ مَن ادَّرَع شيئًا [واجتابه] حتى يُرَى عينُه أو أثرُه عليه، فهو له لابسٌ، ولذلك جعَل جلَّ ثناؤُه الرجالَ للنساءِ لباسًا، وهن لهم لباسًا، وجعَل الليلَ لعبادِه لباسًا.
Bizim, (لباسَ التقوَى) ile nefsin ve kalbin bunu şiar edinmesini kastettiğini söylememizin sebebi şudur: Çünkü 'elbise' (libâs), ancak giyilen şeyin zırh gibi bürünülmesi, giyilecek şeyin sırta geçirilmesi veya bedenin ya da bir kısmının onunla örtülmesidir. Kim bir şeyi kendisi veya eseri üzerinde görülecek derecede bürünür [ve giyinirse] , o kimse onu giymiş olur. İşte bundan dolayı Allah —övgüsü yüce olsun— erkekleri kadınlar için, kadınları da onlar için bir elbise yapmış ve geceyi de kulları için bir örtü (elbise) kılmıştır.
ذكرُ مَن تأوَّل ذلك بالمعنى الذي ذكَرْنا مِن تأويله إذا قُرِئ قولُه: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} رفعًا.
{وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Takva elbisesi” buyruğu merfû okunduğunda onu zikrettiğimiz mana doğrultusunda tefsir edenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: الإيمانُ، {ذَلِكَ خَيْرٌ}. يقولُ: ذلك خيرٌ من الرِّياشِ واللباسِ، يُوارى سوءاتِكم .
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}: İmandır, {ذَلِكَ خَيْرٌ} “İşte o daha hayırlıdır”; [es-Süddî] der ki: "Bu, süs elbisesinden ve avret yerlerinizi örten elbiseden daha hayırlıdır ."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَلِبَاسُ التَّقْوَى}. قال: ولباسُ خيرٍ، وهو الإيمانُ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’nin {وَلِبَاسُ التَّقْوَى} “Ve takva elbisesi...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: “[O,] hayır elbisesidir; o da imandır.”
القول في تأويلِ قولِه جلّ وعزّ: {ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٢٦)}.
Aziz ve celil olanın şu buyruğunun tefsiri: {ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٢٦)} “İşte o daha hayırlıdır. Bu, Allah’ın ayetlerindendir; umulur ki öğüt alıp düşünürler”.
يقولُ تعالى ذكرُه: ذلك الذي ذكَرْتُ لكم أني أنْزَلْتُه إليكم أيُّها الناسُ، من اللباسِ والرِّياشِ، مِن حجج اللهِ وأدلتِه التي يَعْلَمُ بها مَن كفرَ صحةَ توحيدِ اللهِ، وخطأَ ما هم عليه مُقِيمون مِن الضَّلالَةِ. {لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ}. يقولُ: جعَلْتُ ذلك لهم دليلًا على ما وصَفْتُ ليَذَّكَّروا فيَعْتَبِروا ويُنِيبوا إلى الحقِّ وتركِ الباطلِ؛ رحمةً منى بعبادى.
Zikri yüce olan buyurur ki: Ey insanlar! Size indirdiğimi zikrettiğim bu elbise ve süs elbisesi (er-riyâş), kâfir olan kimsenin Allah'ın birliğinin doğruluğunu ve üzerinde ısrar ettikleri dalaletin yanlışlığını kendisiyle bileceği Allah'ın delillerinden ve kanıtlarındandır. {لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ} “Umulur ki öğüt alıp düşünürler”; buyurur ki: 'Kullarıma bir rahmetim olarak; düşünüp ibret alsınlar, hakka yönelip batılı terk etsinler diye bunu onlara nitelediğim şeye bir delil kıldım.'
القول في تأويلِ قولِه جلَّ ثناؤُه: {يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا}.
Övgüsü yüce olanın şu buyruğunun tefsiri: {يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا} “Ey Âdemoğulları! Şeytan, ana babanızı avret yerlerini kendilerine göstermek için elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi sizi de fitneye düşürmesin”.
يقولُ جلَّ ثناؤُه: يا بني آدمَ لا يَخْدَعَنَّكم الشيطانُ فيُبْدِيَ سوءاتِكم للناسِ بطاعتِكم إياه عندَ اختبارِه لكم، كما فعَل بأبويكم آدمَ وحوَّاءَ عندَ اختبارِه إياهما، فأطاعاه وعصيا ربَّهما، فأَخْرَجهما بما سبَّب لهما مِن مَكْرِهِ وخَدْعِه مِن الجنةِ، ونزَع عنهما ما كان اللهُ الْبَسَهما مِن اللباسِ؛ ليُرِيَهما سوءاتِهما بكشفِ عورتِهما، وإظْهارِها لأعينِهما بعد أن كانت مستترةً.
Övgüsü yüce olan buyurur ki: Ey Âdemoğulları! Şeytan sizi sınaması esnasında ona itaat etmeniz suretiyle sizi aldatıp avret yerlerinizi insanlara açığa çıkarmasın; nitekim ana babanız Âdem ve Havvâ'yı sınaması esnasında onlara da böyle yapmıştı. Onlar ona itaat edip Rablerine isyan etmişler, o da hilesi ve aldatmasıyla sebep olduğu şey yüzünden onları cennetten çıkarmış, avret yerlerini açığa çıkarmak ve örtülü iken gözlerine görünür kılmak suretiyle avret yerlerini kendilerine göstermek için Allah'ın onlara giydirmiş olduğu elbiseyi üzerlerinden soyup almıştı.
وقد بيَّنا فيما مضَى أن معنى الفتنة الاختبارُ والابتلاء بما أغْنَى عن إعادتِه .
Fitne kelimesinin sınama ve imtihan anlamına geldiğini daha önce tekrarına hacet bırakmayacak şekilde açıklamıştık .
وقد اخْتَلَف أهلُ التأويلِ في صفةِ اللباسِ الذي أخْبَر [جلَّ ثناؤُه عن الشيطانِ] أنه نزَعه عن أبوينا، وما كان؛ فقال بعضُهم: كان ذلك أظفارًا.
Ehl-i tevil (müfessirler), [övgüsü yüce olanın, şeytan hakkında] ana babamızdan soyup çıkardığını haber verdiği elbisenin niteliği ve ne olduğu hususunda ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazısı: "O [elbise], tırnaklardı" demiştir.
ذكْرُ قولِ من لم نَذْكُرْ قولَه فيما مضَى مِن كتابِنا هذا في ذلك
Bu hususta kitabımızın geçen kısımlarında sözünü zikretmediğimiz kimselerin sözünün zikri :
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ آدمَ، عن شريكٍ، [عن سماكٍ ، عن عكرمةَ: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}. قال: لباسُ كلِّ دابةٍ منها، ولباسُ الإنسانِ الظُّفُرُ، فَأَدْرَكَت آدمَ التوبةُ عندَ ظُفُرِه. أو قال: أظْفارِه .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Âdem, Şerîk'ten, [o Simâk'tan ], o İkrime'den {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” hakkında nakletti: "Her canlının elbisesi kendisindendir; insanın elbisesi ise tırnaktır. Tevbe Âdem'e tırnağında —veya tırnaklarında— yetişti " dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عبدُ الحميدِ الحِمَّانيُّ، عن [نضرٍ أبي] عمرَ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: تُركَت أظفارُه عليه زينةً ومَنافعَ. في قولِه: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Abdülhamîd el-Hımmânî, [Nadr Ebû] Ömer'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” kavli hakkında nakletti, o şöyle demiştir: "Tırnakları zinet ve menfaatler için onun üzerinde bırakıldı."
حدَّثني أحمدُ بنُ الوليدِ القُرشيُّ، قال: ثنا إبراهيمُ بنُ أبي الوَزيرِ، قال: أخْبَرنا مَخْلَدُ بنُ الحسينِ، عن عمرِو بن مالكٍ، عن أبي الجَوْزاءِ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}. قال: كان لباسُهما الظُّفُرَ، فلمَّا أصابا الخطيئةَ نُزِع عنهما ، وتُرِكَت الأظفارُ تَذْكِرةً وزينةً.
Bana Ahmed b. el-Velîd el-Kureşî anlattı, dedi ki: Bize İbrâhîm b. Ebi'l-Vezîr anlattı, dedi ki: Bize Mahled b. el-Hüseyin, Amr b. Mâlik'ten, o Ebi'l-Cevzâ'dan, o da İbn Abbâs'tan {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” kavli hakkında nakletti; o: "Onların elbisesi tırnaktı; günahı işlediklerinde [o elbise] üzerlerinden soyuldu ve tırnaklar bir hatıra ve zinet olarak bırakıldı" dedi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن سماكٍ، عن عكرمةَ في قولِه: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}. قال: كان لباسه الظُّفُرَ، فانْتَهَت توبتُه إلى أظفارِه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Hımmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Simâk'tan, o da İkrime'den {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: "Onun elbisesi tırnaktı; tövbesi ise tırnaklarına kadar ulaştı."
وقال آخرون: كان لباسُهما نورًا.
Başkaları ise: "Onların elbisesi nurdu" demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُيَيْنةَ، عن عمرٍو، عن وهبِ بن مُنبِّهٍ: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}. قال: النورَ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da Vehb b. Münebbih'ten {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” hakkında nakletti; o: "Nurdu " dedi.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ الزبيرِ، عن ابن عُيينةَ، قال: ثنا عمرٌو، قال سمِعْتُ وهبَ بنَ مُنَبِّهٍ يقولُ في قولِه: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا}. قال: كان لباسُ آدمَ وحواء نورًا على فُروجِهما، لا يَرَى هذا عورةَ هذه، ولا هذه عورةَ هذا .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, İbn Uyeyne'den anlattı, dedi ki: Bize Amr anlattı, dedi ki: Vehb b. Münebbih'i {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا} “Onlara edep yerlerini göstermek için elbiselerini soyuyordu” kavli hakkında şöyle derken işittim: "Âdem ile Havvâ'nın elbisesi avret yerleri üzerinde bir nur idi; ne bu onun avretini görüyordu ne de o bunun avretini görüyordu ."
وقال آخرون: إنما عنَى اللهِ بقولِه: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}: يَسْلُبُهما تقوَى اللهِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Allah {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” kavliyle sadece, onlardan Allah korkusunu / takvayı çekip almasını kastetmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا مُطَّلِبُ بن زيادٍ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ: {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا}. قال: التُّقَى .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Muttalib b. Ziyâd, Leys'ten, o da Mücâhid'den {يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا} “Elbiselerini soyarak” hakkında nakletti; o: "Takvadır " dedi.