حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سلمةَ بن كُهَيْلٍ، عن مُسْلمٍ البَطِين، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: كانوا يَطُوفون عُراةً؛ الرجالُ بالنهارِ، والنساءُ بالليلِ، وكانت المرأةُ تقول:
Bize Amr b. Alî rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Seleme b. Kuheyl'den, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Çıplak olarak tavaf ederlerdi; erkekler gündüz, kadınlar geceleyin. Kadın da şöyle derdi:
اليومَ يَبْدُو بعضُه أو كلُّه … فما بَدَا منه فلا أُحِلُّه
Bugün onun bir kısmı yahut tamamı görünür... Ondan açığa çıkanı ise helal kılmam.
فقال الله: {خُذُوا زِينَتَكُمْ} .
Bunun üzerine Allah şöyle buyurdu: {خُذُوا زِينَتَكُمْ} “Ziynetinizi takının” .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُيَيْنةَ، عن عمرو، عن ابن عباسٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: الثيابُ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] şöyle dedi: [Ziynet], elbiselerdir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا غُنْدَرٌ ووهبُ بنُ جَريرٍ، عن شعبةَ، عن سلمةَ بن كُهَيْلٍ، قال: سمِعْتُ مسلمًا البَطِينَ يُحَدِّثُ عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: كانت المرأةُ تَطُوفُ بالبيتِ عُرْيانةً. قال غُنْدَرٌ: وهى عُرْيانةٌ. قال وهبٌ:
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize Gunder ve Vehb b. Cerîr, Şu‘be’den, o Seleme b. Küheyl’den rivayet etti; o şöyle dedi: Müslim el-Batîn’i, Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbâs’tan [radıyallâhu anhümâ] rivayet ederken işittim: Kadın, Beyt’i çıplak olarak tavaf ederdi. Gunder: «Ve o çıplak vaziyetteydi» dedi. Vehb ise şöyle dedi:
كانت المرأةُ تَطُوفُ بالبيتِ وقد أخْرَجَت صدرَها وما هنالك. قال غُنْدَرٌ: وتقولُ: مَن يُعِيرُني تِطْوافًا ؟ تَجْعَلُه على فرجِها، وتقولُ:
Kadın, göğsünü ve o taraflarını açmış olarak Beyt'i tavaf ederdi. Gunder dedi ki: Kadın: "Bana tavaf elbisesi ödünç verecek kimse var mı?" der, onu avret yerine örter ve şöyle söylerdi:
اليومَ يَبْدُو بعضُه أو كلُّه … وما بَدَا منه فلا أُحِلُّه
Bugün onun bir kısmı yahut tamamı görünür... Ondan açığa çıkanı ise helal kılmam.
فأَنْزَلَ اللَّهُ: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} .
Bunun üzerine Allah indirdi: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Ey Âdemoğulları! Her mescitte ziynetinizi takının.” .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قوله: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: كانوا يَطُوفون بالبيتِ عُراةً، فأمَرَهم اللهُ أن يَلْبَسوا ثيابَهم ولا يَتَعَرَّوا .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; Allah'ın: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Ey Âdemoğulları! Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında dedi ki: Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi; Allah onlara elbiselerini giymelerini ve soyunmamalarını emretti .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولِه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} الآية. قال: كان رجالٌ يَطُوفون بالبيتِ عُراةً، فأمَرَهم اللهُ بالزينةِ، والزينةُ اللِّباسُ، وهو ما يُوارِي السَّوْءَةَ، وما سوى ذلك مِن جيِّدِ البَزِّ والمتاعِ، فأُمِروا أن يَأْخُذوا زينتَهم عندَ كلِّ مسجدٍ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam nakletti; dedi ki: Bana amcam nakletti; dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” ayeti hakkında rivayet etti; dedi ki: Bazı adamlar Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi; Allah onlara ziyneti emretti. Ziynet ise elbisedir; o da avret yerini örten şey ve bunun dışında kumaş ve eşyanın güzel olanlarıdır. Böylece her mescitte ziynetlerini takınmaları emredildi .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا المحاربيُّ وابنُ فُضَيْلٍ، عن عبدِ الملكِ، عن عطاءٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ}. قال: كانوا يَطُوفون بالبيتِ عُراةً، فأُمِروا أن يَلْبَسوا ثيابَهم.
Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî ve İbn Fudayl, Abdülmelik'ten, o da Atâ'dan nakletti; [Atâ]: {خُذُوا زِينَتَكُمْ} “Ziynetinizi takının” [ayeti] hakkında şöyle dedi: [İnsanlar] Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi; [bunun üzerine] elbiselerini giymeleri emredildi.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن عبدِ الملكِ، عن عطاءٍ بنحوِه.
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Abdülmelik'ten, o da Atâ'dan benzerini rivayet etti.
حدَّثني عمرٌو، قال: ثنا يحيى، قال: ثنا عبدُ الملكِ، عن عطاءٍ، في قولِه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}: الْبَسوا ثيابَكم.
Bana Amr rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülmelik, Atâ'dan Allah'ın: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında: "Elbiselerinizi giyin" dediğini rivayet etti.
حدَّثنا يعقوبُ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخْبَرنا مغيرةُ، عن إبراهيمَ في قولِه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}: قال: كان ناسٌ يَطُوفون بالبيت عُراةً، فنُهُوا عن ذلك.
Bize Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Mugîre, İbrâhîm'den Allah'ın: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında haber verdi; dedi ki: Bazı insanlar Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi, bundan nehyedildiler.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن إبراهيمَ {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: كانوا يَطُوفون بالبيت عُراةً، فأُمروا أن يَلْبَسوا الثيابَ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o da İbrâhîm'den {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] rivayet etti; dedi ki: Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi, elbiseleri giymeleri emredildi .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ يَمانٍ، عن عثمانَ بن الأسودِ، عن مجاهدٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: ما وارَى العورةَ ولو عَباءةً .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Osmân b. el-Esved'den, o da Mücâhid'den {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] rivayet etti; dedi ki: Bir aba dahi olsa avret yerini örten şeydir .
حدَّثنا عمرٌو قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، وأبو عاصمٍ، وعبدُ الله بنُ داودَ، عن عثمانَ بن الأسودِ، عن مجاهدٍ في قولِه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: ما يُوارِى عورتَك ولو عباءةً.
Bize Amr rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Ebû Âsım ve Abdullah b. Dâvûd, Osmân b. el-Esved'den, o da Mücâhid'den Allah'ın: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında rivayet ettiler; dedi ki: Bir aba dahi olsa avret yerini örten şeydir.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}: في قريشٍ؛ لتركِهم الثيابِ في الطوافِ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında rivayet etti: Tavafta elbiseyi terk ettikleri için Kureyş hakkında [inmiştir] .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ بنحوِه.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، قال: ثنا سفيانُ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بن
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Sâlim'den, o da Saîd b.
جبيرٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: الثيابُ.
Cübeyr'den {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] rivayet etti; dedi ki: Elbiselerdir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا زيدُ بنُ حُبابٍ، عن إبراهيمَ، عن نافعٍ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: الشَّمْلةُ مِن الزينةِ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Zeyd b. Hubâb, İbrâhîm'den, o Nâfi'den, o İbn Tâvûs'tan, o da babasından {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] rivayet etti; dedi ki: Şemle ziynettendir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن عُيينةَ، عن عمرٍو، عن طاوسٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: الثيابُ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da Tâvûs'tan {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] rivayet etti; dedi ki: Elbiselerdir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا سُوَيْدٌ وأبو أسامةَ، عن حمادِ بن زيدٍ، عن أيوبَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: كانوا يَطُوفون بالبيتِ عُراةً، فطافَت امرأةٌ بالبيتِ وهى عُريانةٌ، فقالت:
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd ve Ebû Üsâme, Hammâd b. Zeyd'den, o Eyyûb'dan, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiler; dedi ki: Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi. Bir kadın Beyt'i çıplak olarak tavaf etti ve şöyle dedi:
اليوم يبدو بعضُه أو كلُّه … فما بَدَا منه فلا أُحلُّه
Bugün onun bir kısmı yahut tamamı görünür... Ondan açığa çıkanı ise helal kılmam.
حدَّثنا بشرٌ بنُ معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. قال: كان حيٌّ مِن أهلِ اليمنِ، كان أحدُهم إذا قدِم حاجًّا أو معتمرًا يقولُ: لا يَنْبَغِى أن أَطُوفَ في ثوبٍ قد دَنِسْتُ فيه. فيقولُ: مَن يُعِيرُني مِئْزرًا؟ فإن قدِر على ذلك، وإلا طاف عُرْيانًا، فأَنْزَل الله فيه ما تَسْمَعون: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} .
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Yemen ahalisinden bir kabile vardı; onlardan biri hacı veya umreci olarak geldiğinde: "İçinde günah işleyip kirlendiğim bir elbise ile tavaf etmem uygun olmaz" derdi. Sonra: "Bana bir peştamal ödünç verecek kimse var mı?" derdi. Eğer buna güç yetirebilirse [giyerdi], aksi takdirde çıplak tavaf ederdi. Bunun üzerine Allah işitmekte olduğunuz şu ayeti indirdi: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının.” .
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ: قال اللهُ: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}. يقولُ: ما يُوارِى
Bana Muhammed b. el-Huseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti: Allah [Teâlâ]: {يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Ey Âdemoğulları! Her mescitte ziynetinizi takının” buyurmuştur. [Süddî] şöyle der: [Ziynet], örten şeydir...
العورةَ عندَ كلِّ مسجدٍ.
örten şeydir.
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن الزهريِّ أن العربَ كانت تَطوفُ بالبيتِ عُراةً إلا الحُمْسَ؛ قريشٌ وأحْلافُهم، فمَن جاء مِن غيرِهم وضَع ثيابَه وطاف في ثيابِ أَحْمَسَ، فإنه لا يَحِلُّ له أَن يَلْبَسَ ثيابَه، فإن لم يَجِدْ مَن يُعِيرُه مِن الحُمْسِ، فإنه يُلْقِى ثيابَه ويَطوفُ عُرْيانًا، وإن طاف في ثيابِ نفسِه، ألْقاها إذا قضَى طوافه، يُحَرِّمُها فيَجْعَلُها حرامًا عليه، فلذلك قال: {آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} .
Bana Muhammed b. Abdilâlâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o ez-Zührî'den rivayet etti ki: Araplar Hums -yani Kureyş ve müttefikleri- müstesna, Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi. Onların dışından gelen kimse elbiselerini çıkarır ve bir Ahmesî'nin elbisesi içinde tavaf ederdi; çünkü kendi elbisesini giymesi kendisine helal sayılmazdı. Şayet Hums'tan kendisine ödünç verecek birini bulamazsa elbiselerini atar ve çıplak tavaf ederdi. Eğer kendi elbisesiyle tavaf ederse, tavafını bitirdiğinde onu atar, [kullanılmasını] haram sayıp onu kendisine haram kılardı. İşte bundan dolayı Allah: {آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “[Ey Âdemoğulları!] Her mescitte ziynetinizi takının” buyurmuştur .
وبه عن معمرٍ قال: قال ابن طاوس، عن أبيه: الشَّمْلةُ مِن الزينةِ .
Aynı isnatla Ma'mer'den rivayet edildiğine göre İbn Tâvûs, babasından şöyle dediğini nakletti: Şemle ziynettendir .
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعْتُ أبا معاذٍ، قال: ثنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} الآية: كان ناسٌ مِن أهلِ اليمنِ والأعرابِ إذا حجُّوا البيتَ يَطُوفون به عُرَاةً ليلًا، فأَمَرَهم اللهُ أن يَلْبَسوا ثيابَهم ولا يَتَعَرَّوْا في المسجدِ.
Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet etti; dedi ki: Dahhâk'ın: {آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “[Ey Âdemoğulları!] Her mescitte ziynetinizi takının” ayeti hakkında şöyle dediğini işittim: Yemen ahalisinden ve bedevilerden bazı insanlar Beyt'i haccettiklerinde geceleyin onu çıplak tavaf ederlerdi; bunun üzerine Allah onlara elbiselerini giymelerini ve mescitte soyunmamalarını emretti.
حدَّثني يونُسُ، قال: أخْبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: {خُذُوا زِينَتَكُمْ}. قال: زينتُهم ثيابُهم التي كانوا يَطْرَحونها عندَ البيتِ ويَتَعَرَّوْن.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd: {خُذُوا زِينَتَكُمْ} “Ziynetinizi takının” [ayeti hakkında] dedi ki: Onların ziyneti, Beyt'in yanında çıkarıp attıkları ve soyundukları elbiseleridir.
وحدَّثني به مرةً أُخرى بإسنادِه، عن ابن زيدٍ في قولِه: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. قال: كانوا إذا جاءوا البيتَ فطافوا به، حَرُمَت عليهم ثيابُهم التي طافوا فيها، فإن وَجدوا مَن يُعِيرُهم ثيابًا، وإلا طافوا بالبيتِ عُراةً، فقال: {مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ} قال: ثيابَ اللهِ التي
Bana bunu bir başka defa aynı isnadıyla İbn Zeyd'den rivayet etti; o, {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın, kulları için çıkardığı ziyneti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” [ayeti] hakkında şöyle dedi: Onlar Beyt'e gelip onu tavaf ettiklerinde, içinde tavaf ettikleri elbiseleri kendilerine haram olurdu. Şayet kendilerine elbise ödünç verecek birini bulurlarsa [giyerler], aksi takdirde Beyt'i çıplak tavaf ederlerdi. Bunun üzerine [Allah Teâlâ]: {مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ} “Ziyneti kim haram kıldı?” buyurdu. [İbn Zeyd] dedi ki: [Ziynet], Allah'ın...
أخْرَج لعبادِه الآية.
çıkardığı elbiseleridir; ayetin sonuna kadar.
وكالذي قلْنا أيضًا قالوا في تأويلِ قولِه: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا}.
Allah'ın: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا} “Yiyin, için fakat israf etmeyin” kavlinin tevili hakkında da yine bizim söylediğimiz gibi söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: أحَلَّ اللهُ الأكلَ والشربَ ما لم يكنْ سَرَفًا أو مَخِيلةً .
Bize Muhammed b. Abdilâlâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o İbn Tâvûs'tan, o babasından, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: İsraf veya kibir/gurur olmadığı müddetçe Allah yemeyi ve içmeyi helal kılmıştır .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُرَيْجٍ، عن عطاءٍ الخُراسانيِّ، عن ابن عباسٍ قوله: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}: في الطعامِ والشرابِ .
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Atâ el-Horasânî'den, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “Yiyin, için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez” kavli hakkında rivayet etti: Yiyecekte ve içecekte [israf etmeyin] .
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ، قال: كان الذين يَطُوفون بالبيتِ عُراةٌ يُحَرِّمون عليهم الوَدَكَ ما أقاموا بالموسِمِ، فقال اللهُ لهم: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}. يقولُ: لا تُسْرِفوا في التحريمِ .
Bana Muhammed b. el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; dedi ki: Beyt'i çıplak tavaf edenler, hac mevsiminde kaldıkları müddetçe iç yağını kendilerine haram kılarlardı. Allah onlara: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “Yiyin, için fakat israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez” buyurdu. Yani: [Helal olanları] haram kılmada aşırı gitmeyin .
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا أبو سعدٍ، قال: سمِعْتُ مجاهدًا يقولُ في قولِه: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا}. قال: أَمَرَهم أن يَأْكُلوا
Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sa‘d rivayet edip dedi ki: Mücâhid'i Allah'ın: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا} “Yiyin, için fakat israf etmeyin” kavli hakkında şöyle derken işittim: [Allah] onlara yemelerini emretti
ويَشْرَبوا مما رزَقَهم الله .
yemelerini ve içmelerini emretti .
حدَّثني يونُسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {وَلَا تُسْرِفُوا} قال: لا تأكُلوا حرامًا، ذلك الإسرافُ .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd: {وَلَا تُسْرِفُوا} “fakat israf etmeyin” kavli hakkında: "Haram yemeyin, işte israf budur" dedi .
وقوله: {إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ}. يقول: إن الله لا يُحِبُّ المتعدِّين حدَّه في حلالٍ أو حرامٍ، الغالين فيما أحَلَّ اللهُ أو حرَّم، بإحلال الحرام، وبتحريم الحلال، ولكنه يُحِبُّ أن يُحَلَّلَ ما أَحَلَّ، ويُحَرَّم ما حرَّم، وذلك العدلُ الذي أمر به.
Allah'ın: {إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ} “Çünkü O, israf edenleri sevmez” kavli ise şöyle demektir: Muhakkak ki Allah, helal veya haram konusunda Kendi sınırını aşanları , haramı helal sayarak ve helali haram kılarak Allah'ın helal kıldığı veya haram kıldığı şeylerde aşırılığa kaçanları sevmez. Fakat O, helal kıldığının helal sayılmasını, haram kıldığının da haram sayılmasını sever; emrettiği adalet de işte budur.
القول في تأويل قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}.
Allah Teâlâ'nın: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavlinin tevili hakkında:
يقول تعالى ذكره لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قل يا محمد لهؤلاء الجَهَلةِ مِن العرب الذين يَتَعَرَّوْن عندَ طوافهم بالبيت، ويُحَرِّمون على أنفسهم ما أحْلَلْتُ لهم من طيباتِ الرزقِ: مَن حرَّم أيُّها القومُ عليكم زينةَ اللَّهِ التي خلقها لعباده أن تتزيَّنوا بها وتَتَجَمَّلوا بلباسها، والحلال مِن رزقِ اللَّهِ الذي رزق خلْقَه لمطاعمهم ومَشارِبهم.
Allah Teâlâ zikri yüce olan Peygamberi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyuruyor: Ey Muhammed! Beyt'i tavaf ederken çırılçıplak soyunan ve temiz rızıklardan kendilerine helal kıldığım şeyleri kendi kendilerine haram kılan bu cahil Araplara de ki: Ey kavim! Allah'ın kulları için yarattığı, süslenip elbisesiyle güzelleşeceğiniz Allah'ın zinetini ve yarattıklarına yemeleri ve içmeleri için rızık olarak verdiği helal şeyleri size kim haram kıldı?
واخْتَلَف أهل التأويل في المعنيِّ بالطيباتِ من الرزق، بعد إجماعهم على أن الزينة ما قلنا؛ فقال بعضُهم: الطيبات من الرزق في هذا الموضع اللحُم؛ وذلك أنهم كانوا لا يَأْكُلونه في حال إحرامهم.
Tefsir ehli, zinetin bizim söylediğimiz [elbise] olduğu hususunda icma ettikten sonra, temiz rızıklar ile neyin kastedildiği konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "Bu ayetteki temiz rızıklardan maksat ettir; zira onlar ihramlıyken et yemezlerdi" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك منهم
Onlardan bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ الحسين، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضل، قال: ثنا أسباط، عن
Bana Muhammed b. el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât rivayet etti, [o da] ...
السديِّ في قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}: وهو الوَدَكُ .
es-Süddî'den; Allah'ın: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavli hakkında: O, iç yağıdır .
حدَّثني يونُسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}: الذي حرَّموا على أنفسهم. قال: كانوا إذا حجُّوا أو اعْتَمَروا حرَّموا الشاةَ عليهم وما يَخْرُجُ منها.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavli hakkında şöyle demiştir: [O temiz rızıklar,] kendi kendilerine haram kıldıkları şeylerdir. Dedi ki: Hac veya umre yaptıklarında koyunu ve ondan çıkan [ürünleri] kendilerine haram kılarlardı.
وحدَّثنى به يونُسُ مرةً أخرى، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ} إلى آخر الآية. قال: كان قومٌ يُحَرِّمون ما يَخْرُجُ من الشاة؛ لبنها وسمنها ولحمها، فقال الله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. قال: والزينةُ مِن الثيابِ .
Bana Yûnus bunu başka bir sefer yine rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd: ayetin sonuna kadar {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ} “De ki: Allah'ın zinetini kim haram kıldı?...” kavli hakkında şöyle demiştir: Bir topluluk koyundan çıkan şeyleri; sütünü, yağını ve etini haram kılıyordu. Bunun üzerine Allah: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” buyurdu. Dedi ki: Zinet ise elbiselerdendir .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا حِبَّانُ بن موسى، قال: أخبرنا ابن المبارك، عن سفيان، عن رجل، عن الحسن، قال: لما بعث الله محمدًا فقال: هذا نبييِّ، هذا خيارى، اسْتَنُّوا به، خُذُوا في سنته وسبيله، لم تُغلق دونَه الأبواب، ولم تَقُمْ دونَه الحَجَبَةُ، ولم يُغْدَ عليه بالجفانِ، ولم يُرْجَعْ عليه بها، وكان يَجْلِسُ بالأرض، ويَأْكُلُ طعامه بالأرضِ، ويَلْعَقُ يدَه، ويَلْبَسُ الغَليظ، ويَرْكَبُ الحمار، ويُرْدِفُ بعده، وكان يقولُ: "مَن رغب عن سُنَّتى فليس منى". قال الحسن: فما أكثر الراغبين عن سنته،
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Hibbân b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Süfyân'dan, o bir adamdan, o da el-Hasan'dan [şöyle] dediğini haber verdi: Allah, Muhammed'i [sallallâhu aleyhi ve sellem] peygamber olarak gönderip de: «Bu Benim peygamberimdir, bu Benim seçkin kulumsur; ona uyun, onun sünnetini ve yolunu tutun!» buyurduğu zaman, [onun huzuruna girmeye engel olacak şekilde] kapılar kapanmaz, önünde kapıcılar durmazdı; kendisine sabah akşam büyük çanaklarla [ziyafetler] getirilip götürülmezdi. O, yere oturur, yemeğini yerde yer, [yemekten sonra] parmaklarını yalar, kaba [kumaştan elbiseler] giyer, merkebe biner ve arkasına [birini] bindirirdi. Şöyle buyururdu: «Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.» Hasan dedi ki: Onun sünnetinden yüz çevirenler,
التاركين لها، ثم إن عُلُوجًا فُساقًا، أكلة الربا والغلول، قد سفَّههم ربى ومقتهم، زعموا ألا بأسَ عليهم فيما أكلوا وشربوا وزخْرَفوا هذه البيوت، يَتَأَوَّلون هذه الآية: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. وإنما جعَل ذلك لأولياء الشيطان. قد جعلها ملاعب لبطنه وفرجه. مِن كلامٍ لم يَحْفَظْه سفيانُ .
onu terk edenler [ne kadar da çoktur]! Sonra birtakım fâsık kafirler , faiz ve ganimet hırsızlığı yiyenler -ki Rabbim onları akılsız kılmış ve onlara gazap etmiştir- yediklerinde, içtiklerinde ve şu evleri süsleyip donatmalarında kendilerine hiçbir vebal olmadığını iddia ettiler ve şu ayeti tevil ettiler: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” Halbuki [bunu iddia eden kişi] bunu şeytanın dostları için kılmıştır. Onu midesinin ve şehvetinin oyuncağı haline getirmiştir. —Süfyân'ın ezberleyemediği sözlerden— .
وقال آخرون: بل عُنى بذلك ما كانت الجاهلية تُحرِّمُ مِن البَحائرِ والسَّوائبِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla Câhiliye ehlinin haram kıldığı bahîre ve sâibe kastedilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}: وهو ما حرَّم أهلُ الجاهلية عليهم من أموالهم؛ البحيرةُ والسائبةُ والوَصيلةُ والحامُ .
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavli hakkında rivayet etti: Bu, Câhiliye ehlinin kendi mallarından kendilerine haram kıldıkları bahîre, sâibe, vasîle ve hâm'dır .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبد الله بن صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ بن صالحٍ، عن على، عن ابن عباسٍ قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. قال: إن أهل الجاهلية كانوا يُحرِّمون أشياء أحَلَّها الله من الثياب وغيرها، وهو قولُ اللهِ: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا} [يونس: ٥٩]. وهو هذا، فأنزل الله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali['den], o da İbn Abbâs'tan [rivayet ettiğine göre], onun: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavli hakkında şöyle demiştir: Câhiliye ehli, elbiselerden ve diğer şeylerden Allah'ın helal kıldığı bazı şeyleri haram kılıyorlardı. Allah'ın: {قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا} “De ki: Gördünüz mü, Allah'ın sizin için indirdiği rızıktan bir kısmını haram, bir kısmını da helal kıldınız!” [Yûnus 59] kavli işte budur. Bunun üzerine Allah: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” [ayetini] indirdi.
القولُ في تأويل قوله: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}.
Allah Teâlâ'nın: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” kavlinin tevili hakkında:
يقول تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قل يا محمدُ لهؤلاء الذين أمَرْتُك أن تقول لهم: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. إذ عَيُّوا بالجواب فلم يَدْرُوا ما يُجيبُونك: زينةُ اللهِ التي أخْرج لعباده وطيباتُ رزقه للذين صدقوا اللَّهَ ورسولَه، واتَّبعوا ما أُنْزِل إليك من ربِّك في الدنيا، وقد شرَكَهم في ذلك فيها من كفر بالله ورسوله، وخالف أمرَ ربِّه، وهى للذين آمنُوا بالله ورسوله خالصةً يوم القيامة، لا يَشْرَكُهم في ذلك يومَئِذٍ أحدٌ كفر بالله ورسوله، وخالف أمر ربِّه.
Allah Teâlâ zikri yüce olan Peygamberi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyuruyor: Ey Muhammed! Kendilerine: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” demeni emrettiğim şu kimselere, cevap vermekten aciz kalıp sana ne cevap vereceklerini bilemediklerinde [şöyle] de: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve rızkının temiz olanları, dünya hayatında Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edenler ve Rabbinden sana indirilen şeylere uyanlar içindir. Dünyada Allah'ı ve Resûlü'nü inkar edip Rabbinin emrine karşı gelenler de bu hususta onlara ortak olmuşlardır. Kıyamet gününde ise o, Allah'a ve Resûlü'ne iman edenlere mahsustur; o gün Allah'ı ve Resûlü'nü inkar edip Rabbinin emrine karşı gelenlerden hiçbiri bu hususta onlara ortak olamaz.
وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، قال: ثنى معاوية، عن عليّ بن أبى طلحة، عن ابن عباسٍ: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}. يقولُ: [هي للذين شاركوا] الكفار في الطيباتِ، فأكَلوا مِن طيباتِ طعامها ، ولبسوا من خيار ثيابها ، ونكحوا من صالح نسائها ، وخلصوا بها يومَ القيامة .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” kavli hakkında rivayet etti; şöyle der: [O,] kafirlerle temiz şeylerde ortak olanlar [içindir]; onlar [dünyanın] temiz yiyeceklerinden yemiş , elbiselerinin en hayırlılarından giymiş , kadınlarının sâlih olanlarıyla evlenmişler ve kıyamet gününde de yalnızca kendilerine tahsis edilmiştir .
وحدَّثنى به المثنى مرةً أُخرى بهذا الإسنادِ بعينه، عن ابن عباسٍ، فقال: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا}. يعنى: يُشارِكُ المسلمون المشركين في الطيباتِ
Bana el-Müsennâ bir başka sefer aynı bu isnadla İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir”. Yani: Müslümanlar temiz şeylerde müşriklerle ortaktırlar
في الحياة الدنيا، ثم يُخْلِصُ الله الطيبات في الآخرة للذين آمنُوا، وليس للمشركين فيها شيءٌ .
sonra Allah ahirette temiz şeyleri sadece iman edenlere tahsis eder ve müşrikler için orada hiçbir pay yoktur .
حدَّثني محمد بن سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: قال الله لمحمدٍ ﷺ: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}. يقولُ: قل هي في الآخرة خالصةً لمن آمن بى في الدنيا، لا يَشْرَكُهم فيها أحدٌ ، وذلك أن الزينة في الدنيا لكلِّ بنى آدم، فجعلها الله خالصة لأوليائه في الآخرة .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti; dedi ki: Bana amcam rivayet etti; dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Allah Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem): {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı? De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” buyurmuştur. Şöyle buyurmaktadır: De ki: O, ahirette dünyada Bana iman edenlere mahsustur; bu hususta hiç kimse onlara ortak olamaz . Bunun sebebi, zinetin dünyada bütün Ademoğulları için olmasıdır; nitekim Allah ahirette onu sadece Kendi dostlarına tahsis etmiştir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سلمة بن نُبيطٍ، عن الضحاك: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}. قال: اليهودُ والنصارى يَشْرَكونكم فيها في الدنيا، وهى للذين آمنوا خالصةً يومَ القيامةِ (١).
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Seleme b. Nübeyt'ten, o ed-Dahhâk'tan: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” kavli hakkında rivayet etti; dedi ki: Yahudiler ve Hristiyanlar dünyada bu hususta size ortak olurlar; kıyamet gününde ise o, yalnızca iman edenlere mahsustur (١).
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن الحسنِ: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}: خالصةً للمؤمنين في الآخرة، لا يُشارِكُهم فيها الكفارُ، فأما في الدنيا فقد شاركوهم .
Bize Muhammed b. Abdilâlâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da el-Hasan'dan: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” kavli hakkında rivayet etti: Ahirette müminlere mahsustur, kafirler bu hususta onlara ortak olamazlar. Dünyaya gelince, [dünyada] onlara ortak olmuşlardır .
حدَّثنا بشرُ بن معاذٍ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}: مَن عمل بالإيمان في الدنيا خلصت له
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” [ayeti hakkında] rivayet etti: Dünyada imanın gereğince amel eden kimse için
كرامةُ اللهِ يومَ القيامةِ، ومَن ترك الإيمان في الدنيا، قَدِم على ربِّه لا عذر له .
kıyamet gününde Allah'ın ikramı sırf ona mahsus olur. Dünyada imanı terk eden kimse ise, hiçbir mazereti olmaksızın Rabbinin huzuruna varır .
حدَّثني محمد بن الحسين، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضل، قال: ثنا أسباطُ، عن السديِّ: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا}: يَشْتَركُ فيها معهم المشركون، {خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} للذين آمَنوا.
Bana Muhammed b. el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir” [ayetinde]; dünyada müşrikler de bu hususta onlara ortak olurlar, {خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” [kavli ise] iman edenler içindir.
حُدِّثْتُ عن الحسين بن الفرج، قال: سمِعْتُ أبا معاذٍ، قال: ثنا عُبيدُ بنُ سليمان، قال: سمِعْتُ الضحاك يقولُ في قوله: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ}. يقولُ: المشركون يُشاركون المؤمنين في الدنيا، في اللباس والطعام والشراب، ويومَ القيامةِ يَخْلُصُ اللباسُ والطعامُ والشرابُ للمؤمنين، وليس للمشركين في شيءٍ مِن ذلك نصيبٌ .
Hüseyin b. el-Ferec'den bana rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Ebû Muâz'ı dinledim; dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet edip dedi ki: ed-Dahhâk'ın: {قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} “De ki: Allah'ın kulları için yarattığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: Müşrikler dünyada giyimde, yiyecekte ve içecekte müminlerle ortaktırlar. Kıyamet gününde ise giyim, yiyecek ve içecek yalnızca müminlere mahsustur ve müşriklerin bunlardan hiçbir şeyde payı yoktur .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسين، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: الدنيا يُصِيبُ منها المؤمنُ والكافرُ، ويَخْلُصُ خيرُ الآخرة للمؤمن ، وليس للكافر فىها نصيبٌ.
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: Dünyadan hem mümin hem de kafir nasiplenir; ahiret hayrı ise sırf mümine aittir ve orada kafir için hiçbir nasip yoktur.
حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}. قال: هذه يوم القيامة للذين آمنوا، لا يَشْرَكُهم فيها أهلُ الكفر، ويَشْرَكونهم فيها في الدنيا، وإذا كان يومُ القيامة فليس لهم فيها قليلٌ ولا كثيرٌ.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: İbn Zeyd: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” kavli hakkında şöyle dedi: Bu, kıyamet gününde iman edenler içindir; küfür ehli bu hususta onlara ortak olamaz. Dünyada ise onlara ortak olurlar. Kıyamet günü olduğunda ise kafirler için bundan az veya çok hiçbir şey yoktur.
وقال سعيدُ بنُ جبيرٍ في ذلك بما حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا إسماعيل بن أبانٍ وحَبُّويه الرازيُّ أبو يزيد، عن يعقوب القُمِّيِّ، عن سعيد بن جبيرٍ: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ}. قال: ينتفعون بها في الدنيا، ولا يَتْبَعُهم إثمُها.
Saîd b. Cübeyr de bu hususta, İbn Vekî‘in bize rivayet ettiği şu sözü söylemiştir: Bize İsmâil b. Ebân ve Ebû Yezîd Habbûye er-Râzî, Ya‘kūb el-Kummî'den, o da Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o: {قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “De ki: O, dünya hayatında iman edenler içindir; kıyamet gününde ise yalnızca onlara mahsustur” [ayeti hakkında] şöyle dedi: [Müminler] dünyada ondan faydalanırlar ve onun [vebali/hesabı olan] günahı onların peşinden gelmez (onlara yüklenmez).
واختلفت القرأةُ في قراءة قوله: {خَالِصَةً}؛ فقرأ ذلك بعضُ قرأة المدينة (خالصةٌ). برفعها، بمعنى: قل هي خالصة للذين آمنوا .
Kıraat imamları {خَالِصَةً} kavlinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Medine kurrâsından bazıları bunu merfû olarak (خَالِصَةٌ) şeklinde okumuşlardır; bu da: "De ki: O, iman edenler için sırf/yalnızca onlara aittir" anlamındadır .
وقرأه سائرُ قرأة الأمصار {خَالِصَةً} بنصبها على الحال من "لهم"، وقد تُرِكَ ذكرها من الكلام اكتفاءً منها بدلالة الظاهر عليها، على ما قد وصفتُ في تأويل الكلام أن معنى الكلام: قل هي للذين آمنوا في الحياة الدنيا مشتركةً، وهى لهم في الآخرة خالصةً. ومن قال ذلك بالنصب جعل خبر {هِيَ} في قوله: {لِلَّذِينَ آمَنُوا}.
Diğer beldelerin kurrâsı ise {خَالِصَةً} kelimesini mansub olarak, [takdir edilen] "lehum" zamirinden hâl yaparak okumuşlardır. Zahirin delalet etmesiyle yetinilerek bu kelime lafızda zikredilmemiştir; zira sözün tevilinde açıkladığım gibi anlam şöyledir: "De ki: O, dünya hayatında iman edenler için [başkalarıyla] ortaklaşadır, ahirette ise yalnızca onlara aittir." Bunu nasb ile okuyanlar {هِيَ} zamirinin haberini {لِلَّذِينَ آمَنُوا} kavlinde takdir etmişlerdir.
قال أبو جعفر: وأولى القراءتين عندى بالصحة قراءةُ مَن قرأ نصبًا؛ لإيثارِ العرب النصب في الفعل إذا تأخَّر بعد الاسم والصفة، وإن كان الرفعُ جائزًا، غير أن ذلك أكثر في كلامهم.
Ebû Ca'fer der ki: Bana göre iki kıraatten doğruya en layık olanı, nasb ile okuyanın kıraatidir; çünkü Araplar fiil [veya şibh-i fiil], isim ve sıfattan sonra geciktiğinde nasbı tercih ederler. Ref caiz olsa da bu [nasb], onların kelamında daha yaygındır.
القولُ في تأويل قوله: {كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣٢)}.
Allah Teâlâ'nın: {كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣٢)} “İşte bilen bir topluluk için ayetleri böyle açıklarız” kavlinin tevili hakkında:
يقولُ تعالى ذكره: كما بيَّنْتُ لكم الواجب عليكم في اللباس والزينة، والحلالَ من المطاعم والمشارب والحرام منها، وميَّزتُ بين ذلك لكم أيُّها الناسُ، كذلك أُبَيِّنُ جميع أدلتى وحُجَجى، وأعلام حلالى وحرامى وأحكامى، لقومٍ يَعْلَمون ما يُبَيَّنُ لهم، ويَفْقَهون ما يُميَّزُ لهم.
Allah Teâlâ zikri yüce olsun şöyle buyuruyor: Ey insanlar! Giyim ve zinet konusunda üzerinize farz olanı, yiyecek ve içeceklerin helal ve haram olanlarını size beyan ettiğim ve bunları sizin için birbirinden ayırdığım gibi; bütün delillerimi, hüccetlerimi, helalimin, haramımın ve hükümlerimin alametlerini de kendilerine açıklananı bilen ve kendilerine tefrik edileni kavrayan bir kavim için işte böyle açıklarım.
القولُ في تأويل قوله: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ}.
Allah Teâlâ'nın: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ} “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkinlikleri, günahı ve haksız yere taşkınlık yapmayı haram kılmıştır” kavlinin tevili hakkında:
يقول تعالى ذكره لنبيِّه محمدٍ: قل يا محمدُ لهؤلاء المشركين الذين يَتَجَرَّدون من ثيابهم للطواف بالبيت، ويُحَرِّمون أكل طيبات ما أحلَّ الله لهم من رزقه: أَيُّها القومُ، إن اللَّهَ لم يُحَرِّمُ ما تُحَرِّمونه، بل أحلَّ ذلك لعباده المؤمنين وطيَّبه لهم، وإنما حرَّم ربى القبائح من الأشياء، وهى الفواحش، ما ظهر منها فكان علانيةً، وما بطن منها فكان سرًا في خَفاءٍ.
Allah Teâlâ zikri yüce olan Peygamberi Muhammed'e şöyle buyuruyor: Ey Muhammed! Beyt'i tavaf etmek için elbiselerini çıkaran ve Allah'ın kendilerine helal kıldığı temiz rızıklardan yemeyi haram sayan bu müşriklere de ki: Ey kavim! Muhakkak ki Allah sizin haram kıldığınız şeyleri haram kılmamış, bilakis onları mümin kullarına helal ve temiz kılmıştır. Rabbim ancak çirkin şeyleri yani fahiş kötülükleri haram kılmıştır; bunların açık olanını, yani aleni yapılanını da gizli olanını, yani gizlilik içinde sır olarak yapılanını da [haram kılmıştır].
وقد روى عن مجاهدٍ في ذلك ما حدَّثني الحارث، قال: ثنى عبد العزيز، قال: ثنا أبو سعدٍ ، قال: سمِعْتُ مجاهدًا يقولُ في قوله: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ}. قال: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا}: طوافُ أهل الجاهلية عُراةً، {وَمَا بَطَنَ}: الزنا .
Bu hususta Mücâhid'den bize el-Hâris'in rivayet ettiği şu söz rivayet edilmiştir; dedi ki: Bana Abdülazîz rivayet etti; dedi ki: Bize Ebû Sa'd rivayet etti; dedi ki: Mücâhid'in: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ} “açık ve gizli olanlarını” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “açık olanı”: Câhiliye ehlinin çıplak tavaf etmesidir; {وَمَا بَطَنَ} “gizli olanı” ise zinadır .
وقد ذكرتُ اختلاف أهل التأويل في تأويل ذلك بالروايات فيما مضى، فكرهتُ إعادته .
Tefsir ehlinin bu ayetin tevili hakkındaki ihtilaflarını rivayetleriyle birlikte daha önce zikretmiştim; bu yüzden tekrar etmeyi uygun görmedim .
وأما الإثمُ فإنه المعصيةُ، والبغى الاستطالةُ على الناس. يقولُ تعالى ذكره: إنما حرَّم ربى الفواحش مع الإثم والبغى على الناس.
İsm'e gelince, o günahtır/isyandır. Bağy ise insanlara karşı haddi aşmak, üstünlük taslamaktır. Allah Teâlâ zikri yüce olsun şöyle buyurur: Rabbim ancak fahiş kötülüklerle birlikte günahı ve insanlara karşı haksız yere taşkınlık yapmayı haram kılmıştır.
وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ الحسين، قال: ثنا أحمد بن المفضل، قال: ثنا أسباط، عن
Bize Muhammed b. el-Huseyn rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal rivayet edip dedi ki: Bize Esbât rivayet etti, [o da] şundan:
السديِّ: {وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ}: أما الإثم فالمعصيةُ، والبغىُ أن يبغى على الناس بغيرِ الحقِّ .
es-Süddî'den: {وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ} “günahı ve haksız yere taşkınlık etmeyi” [kavli hakkında şöyle dedi]: İsm'e gelince o günahtır/isyandır; bağy ise insanlara haksız yere taşkınlık/zorbalık etmektir .
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيز، قال: ثنا أبو سعدٍ، قال: سمعتُ مجاهدًا في قوله: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ}. قال: نهى عن الإثم، وهى المعاصى كلُّها، وأخْبَر أن [الباغى بَغْيُه] كائنٌ على نفسه.
Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sa'd rivayet edip dedi ki: Mücâhid'in: {مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ} “açık ve gizli çirkinlikleri, günahı ve taşkınlığı” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: [Allah] günahtan menetti; o da bütün isyanlardır. Ve [taşkınlık edenin taşkınlığının] kendi aleyhine döneceğini haber verdi.
القولُ في تأويل قوله: {وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٣٣)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٣٣)} “Ve hakkında hiçbir delil indirmediği bir şeyi Allah'a ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi [de haram kılmıştır]” kavlinin tevili hakkında:
يقول جلَّ ثناؤه: إنما حرَّم ربى الفواحش والشرك به؛ أَن تَعْبُدوا مع اللَّهِ إلهًا غيره، {مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا}. يقولُ: حرم ربُّكم عليكم أن تجعلوا معه في عبادته شِركًا لشيءٍ لم يَجْعَلْ لكم في إشراككم إياه في عبادته حجةً ولا بُڑرهانًا، وهو السلطانُ، {وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ}. يقولُ: وأن تقولوا: إن اللَّهَ أَمَرَكم بالتعرِّى والتجرُّد للطواف بالبيتِ، وحرَّم عليكم أكل هذه الأنعام التي حرَّمتُموها وسيَّبتُموها، وجَعَلْتُموها وصائل وحوامى، وغير ذلك مما لا تَعْلَمون أن الله حرَّمه، أو أمر به، أو أباحه، فتُضيفوا إلى الله تحريمه وحَظْرَه والأمر به، فإن ذلك هو الذي حرَّمه الله عليكم، دونَ ما تَزْعُمون أن الله حرَّمه، أو تقولون إن الله أمركم به، جهلًا منكم بحقيقة ما تقولون وتُضيفونه إلى الله.
Zikri yüce olan Allah şöyle buyurur: Rabbim ancak fahiş kötülükleri ve Kendisine şirk koşulmasını -yani Allah ile birlikte başka bir ilaha ibadet etmenizi- haram kılmıştır. {مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا} “hakkında hiçbir delil indirmediği bir şeyi” kavli hakkında der ki: Rabbiniz, ibadetinde Kendisine ortak koşmanız hususunda size hiçbir hüccet ve bürhan -ki o sultandır- kılmadığı bir şeyi ibadetinde O'na ortak kılmanızı size haram kılmıştır. {وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ} “ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi [de haram kılmıştır]” kavli hakkında der ki: Allah'ın Beyt'i tavaf etmek için soyunup çıplak kalmayı size emrettiğini söylemenizi; haram kıldığınız, serbest bıraktığınız, vasîle ve hâm kıldığınız şu sağmal hayvanları yemenin size haram kılındığını ve Allah'ın haram kıldığını, emrettiğini veya mubah kıldığını bilmediğiniz diğer şeyleri söyleyip bunları haram kılmayı, yasaklamayı ve emretmeyi Allah'a nispet etmenizi [haram kılmıştır]. Zira Allah'ın haram kıldığını iddia ettiğiniz veya söylediğiniz ve Allah'a nispet ettiğiniz şeyin hakikatini bilmemenizden ötürü Allah'ın size emrettiğini söylediğiniz şeylerin aksine, Allah'ın size haram kıldığı şey işte budur.
القول في تأويل قوله: {وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٣٤)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٣٤)} “Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri geldiğinde ne bir an erteleyebilirler ne de öne alabilirler” kavlinin tevili hakkında:
يقول تعالى ذكره تَهَدُّدًا للمشركين الذين أخبر جل ثناؤُه عنهم أنهم كانوا إذا فعلوا فاحشةً قالوا: {وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا}. ووعيدًا منه لهم على كذبهم عليه، وعلى إصرارهم على الشرك به، والمُقام على كفرهم، ومُذَكِّرًا لهم ما أحلَّ بأمثالهم من الأم الذين كانوا قبلهم: {وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ}. يقول: ولكلِّ جماعةٍ اجتمعت على تكذيب رسل الله وردِّ نصائحهم والشرك بالله مع متابعة ربِّهم حُجَجَه عليهم {أَجَلٌ} يعنى: وقتٌ لحلول العقوبات بساحتهم، ونزول المثُلات بهم على شركهم، {فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ}. يقولُ: فإذا جاء الوقتُ الذي وقَّته الله لهلاكهم، وحلول العقاب بهم، {لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}. يقول: لا يتأخرون بالبقاء في الدنيا، ولا يُمَتَّعون بالحياة فىها عن وقتِ هلاكهم وحين حلول أجل فنائهم ساعةً من ساعاتِ الزمانِ، {وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}. يقول: ولا يتقدَّمون بذلك أيضًا عن الوقتِ الذي جعله الله لهم وقتًا للهلاكِ.
Zikri yüce olan Allah, çirkin bir iş yaptıklarında: {وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا} “Babalarımızı bu halde bulduk, Allah da bize bunu emretti” dediklerini haber verdiği müşrikleri tehdit etmek ; Kendisine iftira etmeleri, O'na şirk koşmadaki ısrarları ve küfürlerinde sebat etmeleri sebebiyle onları uyarıp azapla korkutmak; ayrıca kendilerinden önceki benzeri ümmetlerin başına getirdiklerini onlara hatırlatmak üzere şöyle buyurur: {وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ} “Her ümmetin bir eceli vardır.” Der ki: Rablerinin kendilerine hüccetlerini peş peşe getirmesine rağmen, Allah'ın elçilerini yalanlama, onların nasihatlerini reddetme ve Allah'a şirk koşma üzerinde birleşmiş olan her topluluğun {أَجَلٌ} “bir eceli” -yani şirkleri sebebiyle yurtlarına cezaların gelip çatacağı ve başlarına ibretlik cezaların ineceği bir vakit- vardır. {فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ} “Ecelleri geldiğinde” kavli hakkında der ki: Allah'ın onların helaki ve cezalandırılmaları için belirlediği vakit geldiğinde, {لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “ne bir an erteleyebilirler ne de öne alabilirler.” Der ki: Dünyada kalarak geriye bırakılmazlar ve helak olma vakitlerinden, yok oluş ecellerinin gelip çattığı andan sonra zamanın bir anı kadar dahi orada yaşamaktan faydalandırılmazlar. {وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “ne de öne alabilirler” kavli hakkında der ki: Allah'ın onlar için helak vakti kıldığı andan daha önceye de alınmazlar.
القولُ في تأويل قوله: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٣٥)}.
Allah Teâlâ'nın: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٣٥)} “Ey Âdemoğulları! Size içinizden ayetlerimi anlatan elçiler geldiğinde, kim sakınır ve kendini düzeltirse onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de.” kavlinin tevili hakkında:
يقول تعالى ذكره معرِّفًا خلقه ما أعدَّ لحزبه وأهل طاعته والإيمان به وبرسله، وما أعدَّ لحزب الشيطان وأوليائه والكافرين به وبرسله: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ}. يقول: إن يَجِئكم رسلى الذين أُرسلُهم إليكم بدعائكم إلى طاعتي، والانتهاء إلى أمرى ونهيى، {مِنْكُمْ}. يعنى: من أنفسكم، ومن عشائركم وقبائلكم، {يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي}. يقول: يَتلون عليكم آيات كتابى،
Zikri yüce olan Allah, Kendi fırkasına, Kendisine itaat edip O'na ve peygamberlerine iman eden kimselere hazırladığı şeyleri; şeytanın fırkasına, onun dostlarına, Kendisini ve peygamberlerini inkâr edenlere hazırladığı şeyleri kullarına bildirerek şöyle buyurmaktadır: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ} “Ey Âdemoğulları! Size içinizden elçiler geldiğinde...” [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Şayet sizi Bana itaate, emir ve yasaklarıma uymaya davet etmek üzere gönderdiğim elçilerim size gelirse; {مِنْكُمْ} “içinizden” yani kendi cinsinizden, akraba ve kabilelerinizden [elçiler]; {يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي} “size ayetlerimi anlatan” [yani] Kitabımın ayetlerini size okuyan...
ويعرِّفونكم أدلتى وأعلامى على صدق ما جاءوكم به من عندى، وحقيقة ما دَعَوْكم إليه من توحيدى، {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ}. يقول: فمن آمن منكم بما أتاه به رسلى مما قصَّ عليه من آياتي وصدق، واتقى الله فخافه بالعمل بما أمره به والانتهاء عما نهاه عنه على لسان رسوله، {وَأَصْلَحَ}. يقولُ: وأصلح أعماله التي كان لها مفسدًا قبل ذلك من معاصى الله بالتحوُّب منها، {فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ}. يقول: فلا خوفٌ عليهم يوم القيامةِ مِن عقابِ اللَّهِ إِذا ورَدُوا عليه، {وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ} على ما فاتهم من دُنياهم التي تركوها، وشَهَواتِهم التي تجنبوها؛ اتباعًا منهم لنهى الله عنها، إذا عاينُوا مِن كرامة الله ما عاينوا هنالك.
katımdan getirdikleri şeylerin doğruluğuna ve sizi davet ettikleri tevhidimin hakikatine dair delillerimi ve işaretlerimi size bildiren [elçiler gelirse]... {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ} “kim sakınır ve kendini düzeltirse” kavli hakkında der ki: Sizden her kim elçilerimin getirdiği, onlara anlattığı ayetlerime inanıp tasdik ederse; Allah'ın Resulü'nün diliyle emrettiği şeyleri yaparak ve yasakladığı şeylerden kaçınarak Allah'tan korkup sakınırsa; {وَأَصْلَحَ} “ve kendini düzeltirse” yani daha önce Allah'a isyan ederek ifsat ettiği amellerini günahtan kaçınarak düzeltirse; {فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ} “onlara hiçbir korku yoktur” kavli hakkında der ki: Kıyamet günü O'nun huzuruna vardıklarında Allah'ın azabından ötürü onlara hiçbir korku yoktur. {وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ} “ve onlar üzülmeyeceklerdir de” [kavli hakkında der ki:] Allah'ın yasaklamasına uymak suretiyle terk ettikleri dünyalarından kaçırdıkları şeylere ve sakındıkları arzularına karşı -orada Allah'ın ikramından müşahede ettiklerini gördükleri zaman- üzülmeyeceklerdir.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا هشامٌ أبو عبد الله، قال: ثنا هَيَّاجٌ،
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshak rivayet edip dedi ki: Bize Hişâm Ebû Abdillâh rivayet edip dedi ki: Bize Heyyâc rivayet etti,
قال: ثنا عبد الرحمن بنُ زيادٍ، عن أبي سيَّارٍ السُّلَميِّ، قال: إن الله ﵎ جعَل آدمَ وذريته في كفِّه، فقال: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}. ثم نظر إلى الرسل، فقال: {يَاأَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٥١) وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ (٥٢)} [المؤمنون: ٥١ - ٥٢]. ثم بثَّهم .
dedi ki: Bize Abdurrahman b. Ziyâd, Ebû Seyyâr es-Sülemî'den rivayet etti, dedi ki: Şüphesiz Allah (celle celâluhu) Âdem'i ve zürriyetini avucuna aldı ve şöyle buyurdu: {يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ} “Ey Âdemoğulları! Size içinizden ayetlerimi anlatan elçiler geldiğinde, kim sakınır ve kendini düzeltirse onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de.” Sonra peygamberlere bakıp şöyle buyurdu: {يَاأَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٥١) وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ (٥٢)} [el-Mü'minûn: 51-52] “Ey peygamberler! Temiz şeylerden yiyin ve salih amel işleyin. Şüphesiz Ben sizin yaptıklarınızı hakkıyla bilenim. Ve şüphesiz bu sizin ümmetiniz tek bir ümmettir, Ben de sizin Rabbinizim; öyleyse Benden sakının.” Sonra onları dağıttı/yaydı .
فإن قال قائلٌ: فأين جوابُ قوله: {إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ}؟
Eğer birisi: “{إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ} “Size içinizden elçiler geldiğinde...” sözünün cevabı nerededir ?” diye soracak olursa,
قيل: قد اختلف أهلُ العربية في ذلك؛ فقال بعضُهم في ذلك: الجوابُ مُضْمَرٌ، يَدُلُّ عليه ما ظهر من الكلام، وذلك قولُه: {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ}. وذلك لأنه حين قال: {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ}. كأنه قال: فأَطِيعوهم.
Şöyle cevap verilir: Arap dili ehli bu hususta ihtilaf etmiştir. Onlardan bazısı bu konuda şöyle demiştir: Cevap muzmerdir (gizlidir); sözün açıkta olan kısmı buna delalet etmektedir, o da O'nun {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ} “Artık kim sakınır ve [kendini] düzeltirse” buyruğudur. Zira O, {فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ} “Artık kim sakınır ve [kendini] düzeltirse” buyurduğunda sanki “Onlara itaat edin!” demiş gibidir.