حدَّثني المُثَنى، قال: ثنا الحجاجُ، قال: ثنا أبو عَوانةَ، عن المغيرةِ، عن أصحابِه، عن إبراهيمَ: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ}. قال: كلُّ شيءٍ للهِ، الخمُسُ للرسولِ ولذى القُرْبى واليَتامَى والمساكينِ وابن السبيلِ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Haccâc anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Muğîre'den, o arkadaşlarından, onlar da İbrâhîm'den O'nun: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “Bilin ki ganimet aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri muhakkak Allah'a aittir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Her şey Allah'ındır; beşte bir pay Resul'e, akrabaya, yetimlere, yoksullara ve yolcuya aittir.
وقال آخَرون: معنى ذلك: فإن لبيتِ اللَّهِ خُمُسَه وللرسولِ.
Başkaları da şöyle demiştir: Bunun anlamı: "Şüphesiz onun beşte biri Allah'ın evi (Kâbe) ve Resul içindir" demektir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعُ بنُ الجرَّاحِ، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ
Bize Ebû Kureyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ b. el-Cerrâh, Ebû Ca‘fer er-Râzî'den, o da er-Rebî‘
ابنِ أنسٍ، عن أبى العاليةِ الرِّياحيِّ، قال: كان رسولُ اللَّهِ يُؤْتَى بالغنيمة، فيَقْسِمُها على خمسةٍ، تكونُ أربعةُ أخماسٍ لمن شهِدها، ثم يَأْخُذُ الخمسَ فيَضْرِبُ بيدِه فيه، فيَأْخُذُ منه الذى قبَض كفُّه فيَجْعَلُه للكعبةِ، وهو سهمُ اللَّهِ، ثم يَقْسِمُ ما بقى على خمسةِ أسهمٍ، فيكونُ سهمٌ للرسولِ، وسهمٌ لذوى القُرْبى: وسهمٌ لليَتامَى، وسهمٌ للمساكينِ، وسهمٌ لابن السبيلِ .
b. Enes'ten, o da Ebü'l-Âliye er-Riyâhî'den nakletti; dedi ki: Resulullah'a ganimet getirilir, onu beşe bölerdi; dörtte biri [yani dört beşte biri] ona şahit olanlar için olurdu. Sonra beşte biri alır, elini onun içine daldırır, avucunun tuttuğu miktarı alır ve onu Kâbe'ye ayırırdı; işte Allah'ın payı budur. Sonra geriye kalanı beş paya taksim ederdi: Bir pay Resul için, bir pay akraba için, bir pay yetimler için, bir pay yoksullar için ve bir pay da yolcu için olurdu .
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو جعفرٍ الرازيُّ، عن الربيعِ بنِ أنسٍ، عن أبى العاليةِ: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} إلى آخرِ الآيةِ. قال: فكان يُجاءُ بالغَنيمةِ، فتُوضَعُ فَيَقْسِمُها رسولُ اللهِ ﷺ خمسةَ أسهمٍ، فيَجْعَلُ أربعةً بينَ الناسِ، ويَأْخُذُ سهمًا، ثم يَضْرِبُ بيدِه فى جميعِ ذلك السهمِ، فما قبَض عليه مِن شيءٍ جعَله للكعبةِ، فهو الذى سُمِّى للَّهِ، ويقولُ: "لا تَجْعَلوا للهِ نصيبًا، فإن للَّهِ الدنيا والآخرةَ". ثم يَقْسِمُ نصيبَه على خمسةِ أسهمٍ؛ سهمٍ للنبيِّ ﷺ، وسهمٍ لذَوِى القُرْبى، وسهمٍ لليَتامَى، وسهمٍ للمساكينِ، وسهمٍ لابنِ السبيلِ.
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ca‘fer er-Râzî, er-Rebî‘ b. Enes'ten, o da Ebü'l-Âliye'den: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “Bilin ki ganimet aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri muhakkak Allah'a aittir...” ayetin sonuna kadar [olan kısmı hakkında] şöyle dediğini nakletti: Ganimet getirilir, konulurdu; Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu beş paya böler, dördünü insanların arasında paylaştırır, bir payı da alırdı. Sonra elini o payın tamamına daldırır, avucuna ne gelirse onu Kâbe'ye ayırırdı; işte bu, Allah için isimlendirilen kısımdır. Ve: "Allah'a [ayrıca bir] hisse ayırmayın, zira dünya da ahiret de Allah'ındır" derdi. Sonra kendi payını beş hisseye taksim ederdi: Bir hisse Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için, bir hisse akrabalar için, bir hisse yetimler için, bir hisse yoksullar için ve bir hisse de yolcu için.
وقال آخرون: ما سُمِّى لرسولِ اللهِ ﷺ مِن ذلك فإنما هو مرادٌ به قرابتُه، وليس للهِ ولا لرسولِه منه شيءٌ.
Başkaları da şöyle demiştir: Bundan Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem için isimlendirilen pay ile ancak onun akrabaları kastedilmiştir; onda Allah ve Resulü için hiçbir pay yoktur.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنا معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o da İbn
عباسٍ، قال: كانت الغنيمةُ تُقْسَمُ على خمسةِ أخْماسٍ، فأربعةٌ منها لمَن قاتلَ عليها، وحُمُسٌ واحدٌ يُقْسَمُ على أربعةٍ، فرُبعٌ للهِ والرسولِ ولذِى القُرْبى -يعنى قرابةَ النبيِّ ﷺ- فما كان للهِ والرسولِ فهو لقرابةِ النبيِّ ﷺ، ولم يَأْخُذِ النبيُّ ﷺ مِن الخُمُسِ شيئًا، والربُعُ الثانى لليَتامَى، والربعُ الثالثُ للمَساكينِ، والربعُ الرابعُ لابنِ السبيلِ .
Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Ganimet beş parçaya taksim edilirdi; dördü onun için savaşanlara aitti. Bir parça ise dörde taksim edilirdi: Dörtte biri Allah, Resul ve akraba -yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabası- içindi; Allah ve Resul için olan Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabasına aitti ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem beşte birden hiçbir şey almazdı. İkinci dörtte bir yetimlere, üçüncü dörtte bir yoksullara ve dördüncü dörtte bir de yolcuya aitti .
وأولى الأقوالِ فى ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: قولُه: {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} افتتاحُ كلامٍ، وذلك لإجماعِ الحجَّةِ على أن الخُمُسَ غيرُ جائزٍ قَسْمُه على ستةِ أسهمٍ، ولو كان للهِ فيه سهمٌ، كما قال أبو العاليةِ، لوجَب أن يكونَ خمسُ الغَنيمةِ مَقْسومًا على ستةِ أسهمٍ. وإنما اختَلَف أهلُ العلمِ في قسمِه على خمسةٍ فما دونَها، فأما على أكثرَ مِن ذلك، فما لا نَعْلَمُ قائلًا قاله غيرَ الذي ذكَرْنا مِن الخبرِ عن أبى العاليةِ. وفى إجماعِ مَن ذكَرْتُ الدلالةُ الواضحةُ على صحةِ ما اخْتَرْنا.
Bu husustaki görüşlerin doğruya en yakın olanı, O'nun: {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “şüphesiz beşte biri Allah'ındır” kavlinin söze bir başlangıç olduğunu söyleyen kimsenin sözüdür. Zira hüccet ehli icma etmiştir ki beşte birin altı paya taksim edilmesi caiz değildir. Şayet Ebü'l-Âliye'nin dediği gibi onda Allah için bir pay olsaydı, ganimetin beşte birinin altı paya taksim edilmesi vacip olurdu. İlim ehli ancak onun beş paya veya daha azına taksim edilmesinde ihtilaf etmiştir; bundan daha fazlasına taksimine gelince, Ebü'l-Âliye'den zikrettiğimiz haberden başka bunu söyleyen bir kimse bilmiyoruz. Zikrettiğim kimselerin icmasında, tercih ettiğimiz görüşün sıhhatine dair apaçık bir delil vardır.
فأما مَن قال: سهمُ الرسولِ كان لذوِى القربى. فقد أوْجَب للرسولِ سهمًا وإن كان ﷺ صرَفه إلى ذَوِى قَرابتِه، فلم يَخْرُجْ مِن أن يكونَ القَسْمُ كان على خمسةِ أسهمٍ.
"Resul'ün payı akrabalarına aitti" diyen kimseye gelince; o, her ne kadar [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem onu kendi akrabalarına sarf etmiş olsa da Resul için bir pay vacip görmüştür; dolayısıyla taksimin beş pay üzerine yapılmış olmasından dışarı çıkmamıştır.
وقد حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} الآية. كان نبيُّ
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “Bilin ki ganimet olarak elde ettiğiniz herhangi bir şeyin beşte biri muhakkak Allah'ındır” ayeti [hakkındaki şu sözünü] anlattı: [Allah'ın] Peygamberi
اللهِ ﷺ إذا غنِم غَنيمةً جُعِلَت أَخْماسًا، فكان خمسٌ للهِ ولرسولِه، ويَقْسِمُ المسلمون ما بقى، وكان الخمسُ الذى جُعِل للهِ ولرسولِه - لرسولِه ولذوِي القربَى واليتامى والمساكينِ وابنِ السبيلِ، فكان هذا الخمسُ خمسةَ أخماسٍ؛ خمسٌ للَّهِ ورسولِه، وخمسٌ لذوى القربي، وخمسٌ لليتامى، وخمسٌ للمساكينِ، وخمسٌ لابنِ السبيلِ.
Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem bir ganimet elde ettiğinde o beşe bölünürdü; beşte biri Allah ve Resulü'ne ayrılır, Müslümanlar da kalanı paylaşırdı. Allah ve Resulü için ayrılan beşte bir ise -Resulü , akraba, yetimler, yoksullar ve yolcu içindi. Dolayısıyla bu beşte bir de beş parçaya ayrılırdı: Beşte biri Allah ve Resulü'ne, beşte biri akrabaya, beşte biri yetimlere, beşte biri yoksullara ve beşte biri de yolcuya aitti.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن موسى بنِ أبى عائشةَ، قال: سأَلْتُ يحيى بنَ الجَزَّارِ عن سهمِ النبيِّ ﷺ، فقال: هو خمسُ الخمسِ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mûsâ b. Ebî Âişe'den nakletti; dedi ki: Yahyâ b. el-Cezzâr'a Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in payını sordum, şöyle dedi: O, beşte birin beşte biridir .
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا ابنُ عُيينةَ وجريرٌ، عن موسى بنِ أبى عائشةَ، عن يحيى بنِ الجزارِ مثلَه .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne ve Cerîr, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o da Yahyâ b. el-Cezzâr'dan benzerini nakletti .
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، عن يحيى بنِ الجزارِ مثلَه.
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o da Yahyâ b. el-Cezzâr'dan benzerini nakletti.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابنِ جُريجٍ: {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ}. قال: أربعةُ أخماسٍ لمن حضَر البَأْسَ، والخمسُ الباقِي للهِ
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den [naklen] {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “şüphesiz beşte biri Allah'a aittir” [ayeti hakkında] şöyle dedi[ğini aktardı]: Beşte dördü savaşa fiilen katılanlar içindir; geriye kalan beşte bir ise Allah'a aittir
وللرسولِ؛ خمسُه يَضَعُه حيث رأَى، وخمسُه لذوي القربي، وخمسُه لليتامى، وخمسُه للمساكين، ولابنِ السبيلِ خمسُه .
ve Resul'e aittir; onun beşte birini uygun gördüğü yere koyar, beşte biri akrabaya, beşte biri yetimlere, beşte biri yoksullara ve beşte biri de yolcuya aittir .
وأما قولُه: {وَلِذِي الْقُرْبَى}. فإن أهلَ التأويلِ اخْتَلَفوا فيهم؛ فقال بعضُهم: هم قرابةُ رسولِ اللهِ ﷺ مِن بنى هاشمٍ.
O'nun: {وَلِذِي الْقُرْبَى} “ve akrabaya” kavline gelince; ehl-i tevil onlar hakkında ihtilaf etti. Bazıları şöyle dedi: Onlar, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Benî Hâşim'den olan akrabalarıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثني أبي، عن شَرِيكٍ، عن خُصَيْفٍ، عن مجاهدٍ، قال: كان آلُ محمدٍ ﷺ لا تَحِلُّ لهم الصدقةُ، فجُعِل لهم خمسُ الخمسِ .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bana babam, Şerîk'ten, o Husayf'tan, o da Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in âline sadaka helal değildi; bu yüzden onlara beşte birin beşte biri ayrıldı .
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا شَريكٌ، عن خُصَيْفٍ، عن مجاهدٍ، قال: كان النبيُّ ﷺ وأهلُ بيتِه لا يَأْكُلون الصدقةَ، فجُعِل لهم خمسُ الخمسِ.
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Husayf'tan, o da Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ehl-i beyti sadaka yemezlerdi; bu yüzden onlara beşte birin beşte biri ayrıldı.
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عبدُ السلامِ، عن خُصَيْفٍ، عن مجاهدٍ، قال: قد علِم اللهُ أن فى بنى هاشمٍ الفقراءَ، فجعَل لهم الخمسَ مكانَ الصدقةِ .
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Abdüsselâm, Husayf'tan, o da Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Allah Benî Hâşim içinde fakirlerin olduğunu bildi ve sadaka yerine onlara beşte bir payı verdi .
حدَّثني محمدُ بنُ عُمارةَ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ أبانٍ، قال: ثنا الصَّبَّاحُ بنُ يحيى المُزَنىُّ، عن السدىِّ، عن [أبي الديلمِ]، قال: قال علىُّ بنُ الحسينِ رحمةُ اللَّهِ
Bana Muhammed b. Umâre anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebân anlattı, dedi ki: Bize es-Sabbâh b. Yahyâ el-Müzenî, es-Süddî'den, o da [Ebû'd-Deylem'den] nakletti; dedi ki: Ali b. el-Hüseyin -Allah'ın rahmeti
عليه لرجلٍ مِن أهلِ الشأْمِ: أما قرَأْتَ فى "الأنفال": {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ} الآيةَ؟ قال: نعم. قال: فإنكم لأنتم هم؟ قال: نعم .
üzerine olsun- Şam ehlinden bir adama: "Enfâl'deki: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ} “Bilin ki ganimet aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri muhakkak Allah'a ve Resul'e aittir...” ayetini okumadın mı?" dedi. Adam: "Evet" dedi. [Ali b. el-Hüseyin]: "Şüphesiz onlar bizleriz!" dedi. [Adam]: "Evet" dedi .
حدَّثنا الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن خُصَيْفٍ، عن مجاهدٍ، قال: هؤلاء قَرابةُ رسولِ اللهِ ﷺ الذين لا تَحِلُّ لهم الصدقةُ.
Bize el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Husayf'tan, o da Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Bunlar, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendilerine sadaka helal olmayan akrabalarıdır.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا أبو معاويةَ، عن حجاجٍ، عن عطاءٍ، عن ابنِ عباسٍ، أن نَجْدةَ كتب إليه يَسْأَلُه [عن ذَوِى القُرْبى] ، فكتَب إليه: [كُنَّا نَزْعُمُ] أنا نحن هم، فأبَى ذلك علينا قومُنا .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye, Haccâc'dan, o Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan nakletti ki; Necde ona bir mektup yazarak [akrabaları] sormuştu. O da ona şöyle yazdı: [Biz zannediyorduk ki] onlar bizleriz; fakat kavmimiz bize bunu vermekten imtina etti .
قال: حدَّثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابنِ جُريجٍ: {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ}. قال: أربعةُ أخْماسٍ لمن حضَر البَأْسَ، والخمسُ الباقى للهِ وللرسولِ، خمسُه يَضَعُه حيثُ رأَى، وخمسٌ لذوى القربى، وخمسٌ لليتامى، وخمسٌ للمساكين، ولابنِ السبيلِ خمسُه.
Dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den: {فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ} “şüphesiz beşte biri Allah'ındır” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Dört pay savaşa katılanlar içindir; kalan beşte bir ise Allah ve Resul'e aittir; onun beşte birini uygun gördüğü yere koyar, beşte biri akrabaya, beşte biri yetimlere, beşte biri yoksullara ve beşte biri de yolcuya aittir.
وقال آخرون: بل هم قريشٌ كلُّها.
Başkaları da şöyle demiştir: Bilakis onlar Kureyş'in tamamıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يونُسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبَرني عبدُ اللَّهِ بنُ نافعٍ، عن أَبي مَعْشَرٍ،
Bana Yûnus b. Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bana Abdullah b. Nâfi‘, Ebû Ma‘şer’den haber verdi;
عن سعيدٍ المَقْبُرِيِّ، قال: كتَب نَجْدَةُ إلى ابنِ عباسٍ يَسْأَلُه عن ذى القربي، قال: فكتَب إليه ابنُ عباسٍ: قد كنا نقولُ: إنا هم. فأبَى ذلك علينا قومُنا، وقالوا: قريشٌ كلُّها ذوو قربي .
Said el-Makburî'den nakletti; dedi ki: Necde, İbn Abbâs'a mektup yazıp akrabaları sordu. İbn Abbâs ona şöyle yazdı: "Biz onların kendimiz olduğunu söylerdik; fakat kavmimiz bize bunu vermekten imtina etti ve: 'Kureyş'in tamamı akrabadır' dedi" .
وقال آخرون: سهمُ ذى القربى كان لرسولِ اللهِ ﷺ، ثم صار مِن بعدِه لولىِّ الأمر مِن بعدِه.
Başkaları da şöyle demiştir: Akraba payı Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e aitti, sonra vefatından sonra kendisinden sonraki devlet yöneticisine intikal etti.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ أنه سُئِل عن سهمِ ذى القربى، فقال: كان طُعْمةً لرسولِ اللهِ ﷺ ما كان حيًّا، فلما تُوُفِّيَ جُعِل لولىِّ الأمر مِن بعدِه.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; ona akraba payı sorulunca şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem hayatta olduğu sürece onun için bir geçimlik idi; vefat edince kendisinden sonraki devlet yöneticisine tahsis edildi.
وقال آخرون: بل سهمُ ذى القربى كان لبنى هاشمٍ وبنى المطَّلبِ خاصةً.
Başkaları da şöyle demiştir: Bilakis akraba payı sadece Benî Hâşim ve Benî el-Muttalib'e aitti.
وممن قال ذلك الشافعىُّ، وكانت علَّتُه فى ذلك ما حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا يونُسُ بن بكيرٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثني الزهرىُّ، عن سعيدِ بنِ المسيبِ، عن جبيرِ بنِ مُطْعِمٍ، قال: لما قسَم رسولُ اللهِ ﷺ سهمَ ذى القربي مِن خيبرَ علي بني هاشمٍ وبنى المطلبِ مشَيْتُ أنا وعثمانُ بنُ عفانَ ﵁، فقلنا: يا رسولَ اللَّهِ، هؤلاء إخوتُك بنو هاشمٍ، لا نُنْكِرُ فضلَهم؛ لمكانِك الذى جعَلك اللهُ به منهم، أرأَيْتَ إخوانَنا بنى المطلبِ، أعْطَيْتَهم وتَركْتَنا، وإنما نحن وهم منك بمنزلةِ
Bunu söyleyenlerden biri de eş-Şâfiî’dir. Onun bu husustaki gerekçesi, bize Ebû Küreyb'in anlattığı şu rivayetti: Dedi ki: Bize Yûnus b. Bükeyr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bana ez-Zührî, Saîd b. el-Müseyyeb'den, [o da] Cübeyr b. Mut‘im'den anlattı; o şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber'deki akraba payını Benî Hâşim ve Benî el-Muttalib arasında taksim edince, ben ve Osman b. Affân radıyallâhu anh yürüyüp [huzuruna vardık] ve şöyle dedik: "Ey Allah'ın Resulü! Şu Benî Hâşim senin kardeşlerindir; Allah'ın seni onların arasından çıkarmış olması sebebiyle kazandıkları üstünlüğü inkâr etmeyiz. Peki kardeşlerimiz olan Benî el-Muttalib'e ne dersin? Onlara verdin, bizi ise mahrum bıraktın. Oysa biz ve onlar sana yakınlık bakımından aynı...
واحدةٍ. فقال: "إنهم لم يُفارِقونا فى جاهليةٍ ولا إسلامٍ، إنما بنو هاشمٍ وبنو المطلبِ شيءٌ واحدٌ". ثم شبَّك رسولُ اللهِ ﷺ يديه إحداهما بالأخرى .
biriz. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Şüphesiz onlar ne Cahiliye'de ne de İslam'da bizden ayrılmadılar. Benî Hâşim ve Benî el-Muttalib tek bir şeydir." Sonra Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki elinin parmaklarını birbirine kenetledi .
وأولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ عندى قولُ مَن قال: سهمُ ذى القربي كان لقَرابةِ رسول الله ﷺ مِن بنى هاشمٍ وحلفائِهم مِن بنى المطلبِ؛ لأن حليفَ القومِ منهم، ولصحةِ الخبرِ الذي ذكَرْناه بذلك عن رسولِ اللهِ ﷺ.
Bu konudaki görüşlerin bana göre doğruya en yakın olanı: "Akraba payı, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Benî Hâşim'den olan akrabalarına ve Benî el-Muttalib'den olan müttefiklerine aittir; çünkü bir kavmin müttefiki onlardandır ve bu hususta Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den zikrettiğimiz haberin sıhhati dolayısıyla" diyen kimsenin görüşüdür.
واخْتَلَف أهلُ العلمِ في حكمِ هذين السهمين -أعنى سهمَ رسولِ اللهِ ﷺ، وسهمَ ذى القربي- بعدَ رسول اللهِ ﷺ؛ فقال بعضُهم: يُصْرَفان في مَعونةِ الإسلامِ وأهلِه.
İlim ehli, bu iki payın -yani Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in payı ile akraba payının- Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından sonraki hükmü hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "Bunlar İslam'ın ve Müslümanların yararına harcanır" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا أحمدُ بنُ يُونُسَ، قال: ثنا أبو شِهابٍ، عن وَرْقاءَ، عن نَهْشَلٍ، عن الضحاكِ، عن ابنِ عباسٍ، قال: جُعِل سهمُ اللهِ وسهمُ الرسولِ واحدًا، ولذى القربى، فجُعِل هذان السهمان في الخيلِ والسلاحِ، وجُعِل سهمُ اليتامى والمساكينِ وابنِ السبيلِ، لا يُعْطَى غيرَهم .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Yûnus anlattı, dedi ki: Bize Ebû Şihâb, Varkâ'dan, o Nehşel'den, o ed-Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Allah'ın payı ile Resul'ün ve akrabanın payı bir kılındı; bu iki pay atlara ve silaha tahsis edildi. Yetimlerin, yoksulların ve yolcunun payı ise belirlendi ve başkalarına verilmez .
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن قيسِ بنِ مسلمٍ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Kays b. Müslim'den nakletti.
قال: سأَلْتُ الحسنَ عن قولِ اللَّهِ: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ}. قال: هذا مِفْتاحُ كلامٍ؛ للَّهِ الدنيا والآخرةُ. ثم اختلف الناسُ في هذين السهمين بعدَ وفاةِ رسولِ اللهِ ﷺ، فقال قائلون: سهمُ النبيِّ ﷺ لقرَابةِ النبيِّ ﷺ. وقال قائلون: سهمُ القرابةِ لقرابةِ الخليفةِ. واجْتَمَع رأيُهم أن يَجْعَلوا هذين السهمين في الخيلِ والعُدَّةِ في سبيلِ اللَّهِ، فكانا على ذلك في خلافةِ أبي بكرٍ [وعمرَ ﵄] .
Dedi ki: Hasan'a Allah'ın: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ} “Bilin ki ganimet aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri muhakkak Allah'a ve Resul'e aittir...” kavlini sordum. O şöyle dedi: Bu bir söze başlama ifadesidir; dünya da ahiret de Allah'ındır. Sonra Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından sonra insanlar bu iki pay hakkında ihtilaf ettiler. Bazıları: "Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in payı, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabalarınındır" dedi. Bazıları da: "Akraba payı, halifenin akrabalarınındır" dedi. Sonunda bu iki payı Allah yolunda atlara ve teçhizata harcama hususunda görüş birliğine vardılar; Ebû Bekir [ve Ömer radıyallâhu anhümâ'nın] hilafetinde bu şekilde uygulandı.
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن قيسِ بنِ مسلمٍ، قال: سأَلْتُ الحسنَ بنَ محمدٍ، فذكر نحوَه.
Bize Ahmed b. İshak anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Kays b. Müslim'den nakletti; dedi ki: Hasan b. Muhammed'e sordum; benzerini zikretti.
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرُ بنُ عبيدٍ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، قال: كان أبو بكرٍ وعمرُ ﵄ يَجْعَلان سهمَ النبيِّ ﷺ فى الكُرَاعِ والسلاحِ، فقلتُ لإبراهيم: ما كان علىٌّ ﵁ يقولُ فيه؟ قال: كان علىٌّ أشدَّهم فيه .
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Ubeyd, el-A‘meş'ten, o da İbrâhîm'den nakletti; dedi ki: Ebû Bekir ve Ömer radıyallâhu anhümâ Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in payını binek hayvanlarına ve silaha ayırırlardı. İbrâhîm'e: "Ali radıyallâhu anh bu hususta ne derdi?" dedim. Dedi ki: "Ali bu konuda onların en katı olanıydı" .
حدَّثني المُثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ} الآية. قال ابنُ عباسٍ: فكانت الغَنيمةُ تُقْسَمُ على خمسةِ أخماسٍ؛ أربعةٍ بينَ مَن قاتَل عليها، وخمسٍ واحدٍ يُقْسَمُ على أربعةٍ؛ للَّهِ وللرسولِ، ولذى القربى -يعنى قرابةَ النبيِّ ﷺ- فما كان للهِ وللرسولِ فهو لقَرابةِ النبيِّ ﷺ، ولم يَأْخُذِ النبيُّ ﷺ مِن الخمسِ شيئًا، فلما قبَض اللهُ رسولَه ﷺ، ردَّ أبو بكرٍ ﵁ نصيبَ القرَابةِ فى المسلمين، فجعَل يَحْمِلُ به في سبيلِ اللَّهِ، لأن رسولَ اللهِ ﷺ قال: "لا نُورَثُ، ما ترَكْنا صدقةٌ".
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ} “Bilin ki, ganimet olarak aldığınız herhangi bir şeyin beşte biri mutlaka Allah'a, Peygamber'e, akrabalara, yetimlere ve yoksullara aittir...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: İbn Abbâs dedi ki: "Ganimet beş paya bölünürdü; dördü savaşanlar arasında [paylaştırılır], beşte biri ise dörde bölünürdü: Allah için, Peygamber için ve akrabalar -yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabaları- için. Allah ve Resulü için olan pay, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabalarına verilirdi; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem beşte birlik paydan (humustan) hiçbir şey almazdı. Allah, Resulü sallallâhu aleyhi ve sellem'in ruhunu kabzettiğinde Ebû Bekir radıyallâhu anh akrabaların payını Müslümanlara devretti ve onu Allah yolunda [cihad için binek ve teçhizatta] kullandı. Zira Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «لا نُورَثُ، ما ترَكْنا صدقةٌ» «Biz miras bırakmayız, bıraktığımız sadakadır» buyurmuştu".
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، أنه سُئِل عن سهمِ ذى القربى، فقال: كان طُعمةً لرسولِ اللهِ ﷺ، فلما تُوُفِّى حمَل عليه أبو بكرٍ وعمرُ في سبيلِ اللهِ صدقةً على رسولِ اللهِ ﷺ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; ona akraba payı sorulunca şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem için bir geçimlik idi; vefat edince Ebû Bekir ve Ömer onu Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sadaka olarak Allah yolunda [cihada] tahsis ettiler.
وقال آخرون: سهم ذوي القربى مِن بعدِ رسولِ اللهِ ﷺ مع سهمِ رسولِ اللهِ ﷺ إلى والى أمرِ المسلمين.
Başkaları da şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından sonra akraba payı, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in payıyla birlikte Müslümanların idarecisine intikal eder.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عمرُو بنُ ثابتٍ، عن عمرانَ بنِ ظَبْيان، عن حُكَيمِ بنِ سعدٍ، عن علىٍّ ﵁، قال: يُعْطَى كُلُّ إنسانٍ نصيبه مِن الخمسِ، ويلى الإمامُ سهمَ اللهِ ورسولِه.
Bize Ahmed b. İshak anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Sâbit, İmrân b. Zabyân'dan, o Hukeym b. Sa'd'dan, o da Ali radıyallâhu anh'tan nakletti; dedi ki: Herkese beşte birden payı verilir; imam ise Allah'ın ve Resulünün payını idare eder.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، أنه سُئِل عن
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [naklettiğine göre] kendisine ... hakkında sorulmuştu:
سهمِ ذوِي القربي، فقال: كان طُعْمةً لرسولِ اللهِ ﷺ ما كان حيًّا، فلما تُوُفِّى جُعِل لولىِّ الأمرِ مِن بعدِه.
ona akraba payı sorulunca şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem hayatta olduğu sürece onun için bir geçimlik idi; vefat edince kendisinden sonraki devlet yöneticisine tahsis edildi.
وقال آخرون: سهمُ رسولِ اللهِ ﷺ مردودٌ في الخمسِ، والخمسُ مَقْسومٌ على ثلاثةِ أسهمٍ؛ على اليتامى، والمساكينِ، وابنِ السبيلِ، وذلك قولُ جماعةٍ مِن أهلِ العراقِ.
Başkaları da şöyle demiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in payı beşte bire geri döndürülür ve beşte bir üç paya taksim edilir; yetimlere, yoksullara ve yolculara. Bu, Irak ehlinden bir grubun görüşüdür.
وقال آخرون: الخمسُ كلُّه لقَرابةِ رسولِ اللهِ ﷺ.
Başkaları da şöyle demiştir: Beşte birin tamamı Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in akrabalarınındır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا عبدُ الغَفَّارِ، قال: ثنا المِنْهَالُ بنُ عمرٍو، قال: سأَلْتُ عبد الله بنَ محمدِ بنِ علىٍّ، وعلىَّ بنَ الحسينِ عن الخمسِ، فقال: هو لنا. فقلتُ لعلىٍّ: إن الله يقولُ: {وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}. فقال: يتامانا ومَساكينُنا .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Abdülgaffâr anlattı, dedi ki: Bize el-Minhâl b. Amr anlattı; dedi ki: Abdullah b. Muhammed b. Ali'ye ve Ali b. el-Hüseyin'e beşte biri sordum; "O bizlerindir" dedi. Ali'ye: "Allah: {وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ} “yetimlere, yoksullara ve yolculara” buyuruyor" dedim. Şöyle dedi: "Bizim yetimlerimiz ve yoksullarımızdır" .
والصوابُ مِن القولِ فى ذلك عندَنا أن سهمَ رسولِ اللهِ ﷺ مردودٌ في الخمسِ، والخمسُ مقسومٌ على أربعة أسهمٍ، على ما رُوِى عن ابنِ عباسٍ؛ للقَرابةِ، سهمٌ، ولليتامى سهمٌ، وللمساكين سهمٌ، ولابنِ السبيلِ سهمٌ؛ لأن اللَّهَ أَوْجَب الخمسَ لأقوامٍ موصوفين بصفاتٍ، كما أوْجَب الأربعةَ الأخماسِ لآخرين، وقد أجْمَعوا أن حقَّ الأربعةِ الأخماسِ لن يَسْتَحِقَّه غيرُهم، فكذلك حقُّ أهلِ الخمسِ لن يَسْتَحِقَّه غيرُهم، فغيرُ جائزٍ أن يَخْرُجَ عنهم إلى غيرِهم، كما غيرُ جائزٍ أن تَخْرُجَ بعضُ السُّهمانِ التي جعَلها اللهُ لمن سماه في كتابِه بفقدِ بعضِ مَن يَسْتَحِقُه إلى غيرِ
Bu konuda bize göre doğru olan görüş; İbn Abbâs'tan rivayet edildiği üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in payının beşte bire iade edildiği ve beşte birin dört paya bölündüğüdür: Yakın akrabaya bir pay, yetimlere bir pay, yoksullara bir pay ve yolcuya bir pay. Zira Allah, beşte dördü başkalarına gerekli kıldığı gibi, beşte biri de belirli niteliklerle vasıflanmış kimselere farz kılmıştır. İlim ehli, beşte dördün hakkını onlardan başkasının hak edemeyeceği hususunda icmâ etmişlerdir; aynı şekilde beşte bir ehlinin hakkını da onlardan başkası hak edemez. Dolayısıyla, Allah'ın Kitabı'nda isimlendirdiği kimseler için belirlediği payların bir kısmının, onu hak edenlerden bazısının bulunmaması sebebiyle diğer
أهلِ السُّهمانِ الأُخَرِ.
sahiplerinden başkasına çıkarılması caiz olmadığı gibi, onlardan başkasına çıkarılması da caiz değildir.
وأما اليتامى فهم أطفالُ المسلمين الذين قد هلَك آباؤُهم، والمساكينُ هم أهلُ الفاقةِ والحاجةِ مِن المسلمين، وابنِ السبيلِ المُجْتازُ سفرًا قد انقُطِع به.
Yetimlere gelince; onlar, babaları ölmüş olan Müslüman çocuklardır. Yoksullar; Müslümanlardan darlık ve ihtiyaç içinde olanlardır. Yolcu ise; yolculuk sırasında yolda kalmış kimsedir.
كما حدَّثني المُثنى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الخمسُ الرابعُ لابنِ السبيلِ، وهو الضيفُ الفقيرُ الذي يَنْزِلُ بالمسلمين .
Nitekim bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Dördüncü pay yolcuya aittir; o da Müslümanlara misafir olan fakir misafirdir .
القولُ في تأويلِ قولِه: {إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤١)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tefsiri: {إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤١)} “Eğer siz Allah'a ve hakkı batıldan ayıran o günde, iki topluluğun karşılaştığı günde kulumuza indirdiğimize iman etmişseniz... Allah her şeye kadirdir.”
يقولُ تعالى ذِكرُه: أيْقِنوا أيُّها المؤمنون أنما غنِمْتُم مِن شَيءٍ فمقسومٌ القَسْمَ الذي بيَّنْتُه، وصدِّقوا به إن كنتم أقْرَرْتُم بوَحْدانية اللهِ، وبما أَنْزَلَ اللهُ على عبدِه محمدٍ ﷺ يومَ فرَق بينَ الحقِّ والباطلِ ببدرٍ، فأبان فَلَجَ المؤمنين وظهورَهم على عدوِّهم، وذلك {يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ}؛ جمعُ المؤمنين، وجمعُ المشركين، واللهُ على إهلاكِ أهلِ الكفرِ وإذْلالِهم بأيدى المؤمنين، وعلى غيرِ ذلك مما يَشاءُ {قَدِيرٌ}، لا يمتنعُ عليه شيءٌ أراده.
Zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: Ey müminler! Ganimet aldığınız herhangi bir şeyin beyan ettiğim şekilde paylaştırılacağına kesin olarak inanın ve bunu tasdik edin; eğer Allah'ın birliğini ve Bedir'de hak ile batılın arasını ayırdığı günde kulu Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirdiğini ikrar ettiyseniz. O gün müminlerin üstünlüğünü ve düşmanlarına karşı zaferini apaçık ortaya koymuştur. O da {يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ} “iki topluluğun karşılaştığı gün”dür; yani müminler topluluğu ile müşrikler topluluğunun karşılaştığı gün. Allah, küfür ehlini helak etmeye, müminlerin eliyle onları zelil kılmaya ve dilediği başka her şeye {قَدِيرٌ} “kadirdir”; dilediği hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المُثنى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن علىٍّ، عن ابنِ
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn
عباسٍ قولَه: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ}. يعنى بالفرقانِ يومَ بدرٍ، فرَق اللهُ فيه بينَ الحقِّ والباطلِ .
Abbâs'tan Allah'ın: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ} “hakkı batıldan ayıran gün” kavli hakkında nakletti: Furkan ile Bedir gününü kastetmektedir; Allah o günde hak ile batılın arasını ayırmıştır .
حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .
Bize Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini nakletti .
حدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني الليثُ، قال: ثني عُقَيْلٌ، عن ابنِ شهابٍ، عن عروةَ بنِ الزبير. [وإسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرزاقِ، عن معمرٍ، عن الزهرىِّ، عن عروةَ بنِ الزبيرِ] -يَزيدُ أحدُهما على صاحبِه- في قولِه: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ}: يومَ فرَق اللهُ بينَ الحقِّ والباطلِ، وهو يومُ بدرٍ، وهو أولُ مَشْهَدٍ شهِده رسولُ اللهِ ﷺ، وكان رأسَ المشركين عتبةُ بنُ ربيعةَ، فالْتَقَوْا يومَ الجمعةِ لتسعَ عشْرةَ ليلةً مضَتْ مِن شهرِ رمضانَ، وأصحابُ رسولِ اللهِ ﷺ ثلاثُ مائةٍ وبضعةَ عشَرَ رجلًا، والمشركون ما بينَ الألفِ والتسعِ مائةٍ، فهزَم اللهُ يومَئذٍ المشركين، وقُتِل منهم زيادةٌ على سبعين، وأُسِر منهم مثلُ ذلك .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Leys anlattı, dedi ki: Bana Ukayl, İbn Şihâb'dan, o da Urve b. ez-Zübeyr'den nakletti. [Ve İshak, dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, Ma'mer'den, ez-Zührî'den, o da Urve b. ez-Zübeyr'den] -biri diğerinden fazla olarak- Allah'ın: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ} “hakkı batıldan ayıran gün” kavli hakkında şöyle demiştir: Allah'ın hak ile batılın arasını ayırdığı gündür, o da Bedir günüdür. O, Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bizzat katıldığı ilk savaştır. Müşriklerin reisi Utbe b. Rebîa idi. Ramazan ayının bitimine on dokuz gece kala Cuma günü karşılaştılar. Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı üç yüz on küsur adamdı; müşrikler ise bin ile dokuz yüz arasındaydı. Allah o gün müşrikleri hezimete uğrattı; onlardan yetmişten fazla adam öldürüldü ve bir o kadarı da esir alındı .
حدَّثنا محمد بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن مِقْسَمٍ: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ}. قال: يومَ بدرٍ، فرَق اللهُ بينَ الحقِّ والباطلِ.
Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Miksem'den: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ} “hakkı batıldan ayıran gün” hakkında nakletti; dedi ki: Bedir günüdür; Allah hak ile batılın arasını ayırmıştır.
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أَخْبَرنا عبد الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن
Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer haber verdi, [...]'den:
عثمانَ الجزريِّ، عن مِقْسَمٍ فى قولِه: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ}. قال: يومَ بدرٍ، فرَق اللهُ بينَ الحقِّ والباطلِ .
Osmân el-Cezerî'den, o da Miksem'den Allah'ın: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ} “hakkı batıldan ayıran gün” kavli hakkında nakletti; dedi ki: Bedir günüdür; Allah hak ile batılın arasını ayırmıştır .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ}: يومَ بدرٍ، وبدرٌ بينَ المدينةِ ومكةَ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ} “Hakkı batıldan ayıran günde, iki topluluğun karşılaştığı günde...” kavli hakkında nakletti: Bedir günüdür; Bedir ise Medine ile Mekke arasındadır .
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثني يحيى بنُ يعقوبَ أبو طالبٍ، عن ابنِ عونٍ، عن محمدِ بنِ عبدِ اللَّهِ الثَّقفيِّ، عن أبي عبدِ الرحمنِ السُّلَمىِّ عبدِ اللهِ بنِ حَبيبٍ، قال: قال الحسنُ بنُ علىِّ بنِ أبي طالبٍ ﵁: كانت ليلةُ الفرقانِ يومَ الْتَقَى الجمعان لسبعَ عشْرةَ مِن شهرِ رمضانَ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bana Yahyâ b. Ya'kūb Ebû Tâlib, İbn Avn'dan, o Muhammed b. Abdillâh es-Sekafî'den, o da Ebû Abdirrahmân es-Sülemî Abdullah b. Habîb'den nakletti; dedi ki: el-Hasan b. Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh şöyle dedi: İki topluluğun karşılaştığı Furkan gecesi, Ramazan ayının on yedinci gecesiydi .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابنِ جُريجٍ، عن مجاهدٍ: {يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ}. قال ابنُ جريجٍ: قال ابن كثيرٍ: يومَ بدرٍ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den: {يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ} “iki topluluğun karşılaştığı günde” kavli hakkında nakletti; İbn Cüreyc dedi ki: İbn Kesîr: "Bedir günüdür" dedi.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمة، عن ابنِ إسحاقَ: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ}. أَىْ: يومَ فُرِق بينَ الحقِّ والباطلِ بقدرتى، يومَ الْتَقَى الجمعان منكم ومنهم.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan nakletti: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ} “ve hakkı batıldan ayıran o günde, iki topluluğun karşılaştığı günde kulumuza indirdiğimize...”. Yani kudretimle hak ile batılın arasının ayrıldığı gün, sizden ve onlardan iki topluluğun karşılaştığı gündür.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ}: وذاكم يومُ بدرٍ، يومَ فرَق اللهُ بينَ الحقِّ والباطلِ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ} “ve hakkı batıldan ayıran o günde kulumuza indirdiğimize...”; bu, Allah'ın hak ile batılın arasını ayırdığı Bedir günüdür .
القولُ في تأويلِ قولِه: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tefsiri: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz, onlar ise uzak yamacında idiler; kervan da sizden daha aşağıda idi.”
يقولُ تعالى ذِكرُه: أيْقِنوا أيُّها المؤمنون، واعْلَموا أَن قَسْمَ الغَنيمة على ما بيَّنه لكم ربُّكم، إن كنتم آمَنْتُم باللهِ وما أَنْزَل على عبدِه يومَ بدرٍ، إذ فرَق بينَ الحقِّ والباطلِ، مِن نصرِ رسولِه، {إِذْ أَنْتُمْ} حينئذٍ {بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا}. يقولُ: بشَفيرِ الوادى الأدنَى إلى المدينةِ، {وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى}. يقولُ: وعدوُّكم مِن المشركين نزولٌ بشَفيرِ الوادى الأقصى إلى مكةَ، {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. يقولُ: والعِيرُ فيه أبو سفيانَ وأصحابُه في موضعٍ أسفلَ منكم إلى ساحلِ البحرِ.
Zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: Ey müminler! Eğer Allah'a ve Bedir gününde hak ile batılın arasını ayırdığı vakit Resulüne yardımından kulu üzerine indirdiğine iman etmişseniz ganimet taksiminin Rabbinizin size beyan ettiği şekilde olduğuna kesin olarak inanın ve bilin. {إِذْ أَنْتُمْ} “Hani siz” o vakit {بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا} “vadinin yakın yamacında idiniz”; yani vadinin Medine'ye daha yakın olan kenarında idiniz. {وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى} “Onlar ise uzak yamacında idiler”; yani müşriklerden olan düşmanınız ise vadinin Mekke'ye daha uzak olan kenarında konaklamıştı. {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Kervan da sizden daha aşağıda idi”; yani içinde Ebû Süfyân ve arkadaşlarının bulunduğu kervan da sizden daha aşağıda, deniz sahilinde bir yerdeydi.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا}. قال: شَفيرِ الوادى الأدنى، وهم بشَفيرِ الوادى الأقْصَى. {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. قال: أبو سفيانَ وأصحابُه أسفلَ منهم.
Bize Muhammed b. Abdilalâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den nakletti: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz”. [Katâde] şöyle dedi: Vadinin [Medine'ye] en yakın kenarında [idiniz], onlar ise vadinin en uzak kenarında idiler. {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Kervan da sizden daha aşağıda idi”. [Katâde] dedi ki: Ebû Süfyân ve arkadaşları onlardan daha aşağıda idi.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدٌ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى}: وهما شَفيرا الوادى، كان نبيُّ اللهِ أعلى الوادى، والمشركون بأسفلِه، {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. يعنى أبا سفيانَ، انجَذَم بالعيرِ على حَوْزِيَّته حتى قدِم بها مكةَ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin şu sözünü nakletti: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz, onlar ise uzak yamacında idiler”; bunlar vadinin iki kenarıdır; Allah'ın Peygamberi vadinin yukarı tarafında, müşrikler ise aşağı tarafında idi. {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Kervan da sizden daha aşağıda idi”; yani Ebû Süfyân'ı kastetmektedir, kervanla sahil yoluna sapıp kendi himayesinde çekip gitti ve nihayet onunla Mekke'ye vardı.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابنِ إسحاقَ: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى}: مِن الوادى إلى مكةَ، {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. أي: عيرُ أبي سفيانَ التي خرَجْتُم لتَأْخُذوها وخرَجوا ليَمنَعوها عن غيرِ مِيعادٍ منكم ولا منهم .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan nakletti: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz, onlar ise uzak yamacında idiler”; vadiden Mekke tarafına doğru [olan yamacında idiler], {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Kervan da sizden daha aşağıda idi”; yani sizin ele geçirmek için çıktığınız, onların da sizden ve onlardan hiçbir sözleşme olmaksızın korumak için çıktıkları Ebû Süfyân'ın kervanı [kastedilmektedir].
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبى نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. قال: أبو سفيانَ وأصحابُه مُقْبِلون مِن الشامِ تُجَّارًا، لم يَشْعُروا بأصحابِ بدرٍ، ولم يَشْعُرْ محمدٌ ﷺ بكفارِ قريشٍ، ولا كفارُ قريشٍ بمحمدٍ وأصحابِه، حتى الْتَقى على ماءِ بدرٍ مَن يَسْتَقِى لهم كلِّهم، فاقْتَتَلوا، فغلبهم أصحابُ محمدٍ ﷺ، فأسَرُوهم.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti; O, {وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Kervan da sizden daha aşağıda idi” kavli hakkında dedi ki: Ebû Süfyân ve arkadaşları Şam'dan tüccar olarak gelmekteydiler; Bedir ehlinden haberleri yoktu. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in de Kureyş kâfirlerinden haberi yoktu; Kureyş kâfirlerinin de Muhammed ve arkadaşlarından haberi yoktu. Nihayet hepsine su taşıyan kimseler Bedir suyunda karşılaştılar , bunun üzerine savaştılar; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı onlara galip gelip onları esir aldılar.
حدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ بنحوِه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini nakletti.
حدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن وَرْقاءَ، عن ابن أبى نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, o da İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını nakletti .
حدَّثني محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المفضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السدىِّ، قال: ذكرَ منازلَ القومِ والعيرِ، فقال: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى}، والرَّكبُ هو أبو سفيانَ {أَسْفَلَ مِنْكُمْ}. على شاطئ البحرِ.
Bana Muhammed b. el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den nakletti; dedi ki: [Allah Teâlâ] topluluğun ve kervanın konak yerlerini zikrederek şöyle buyurdu: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz, onlar ise uzak yamacında idiler”; kervan ise Ebû Süfyân'dır , {أَسْفَلَ مِنْكُمْ} “Sizden daha aşağıda” deniz sahilinde [idi].
واختَلَفَت القرأةُ فى قراءةِ قولِه: {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ}. فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ المدنيين والكوفيين: {بِالْعُدْوَةِ}، بضمِّ العينِ . وقرَأَه بعضُ المكيين والبصريين: (بالعِدْوَةِ) بكسرِ العينِ . وهما لغتان مشهورتان بمعنًى واحدٍ، فبأيتِهما قرَأ القارئُ فمصيبٌ.
Kıraat imamları {إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ} kavlinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Medineli ve Kûfeli kurrânın geneli bunu ayn harfinin zammesiyle {بِالْعُدْوَةِ} şeklinde okumuştur . Mekkelilerin ve Basralıların bir kısmı ise ayn harfinin kesresiyle (بالعِدْوَةِ) şeklinde okumuştur . Bunlar aynı manada meşhur iki lehçedir; okuyucu hangisiyle okursa isabet etmiştir.
يُنْشَدُ بيتُ الراعي :
er-Râî'nin şu beyti inşad edilir :
وعينان حُمْرٌ مآقِيهما … كما نظَر العِدْوةَ الجُؤْذَرُ
Ve pınarları kırmızı iki göz ... Tıpkı yabani buzağının vadinin kenarına (el-ıdve) baktığı gibi
بكسرِ العينِ مِن العِدْوةِ، وكذلك يُنْشَدْ بيتُ أوسِ بنِ حَجَرٍ:
el-Idve (العِدْوةِ) kelimesinde ayn harfinin kesresiyle [okunur]. Evs b. Hacer'in şu beyti de aynı şekilde inşad edilir:
وفارِسٍ [لو تَحُلُّ الخيلُ] عِدْوَتَه … ولَّوْا سِراعًا وما هَمُّوا بإقْبالِ
Nice süvari vardır ki [atlılar onun bulunduğu] vadi kenarına (ıdvetine) konsalar ... Hızla geri dönerler ve ona doğru yönelmeyi akıllarından bile geçirmezler.
القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tefsiri: {وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا} “Eğer sözleşmiş olsaydınız, sözleşme vaktinde ihtilafa düşerdiniz; fakat Allah, yerine getirilmesi gereken bir emri gerçekleştirmek için [böyle yaptı].”
يعنى تعالى ذكرُه: ولو كان اجْتماعُكم في الموضعِ الذى اجْتَمَعْتُم فيه أنتم أيُّها المؤمنون، وعدوُّكم مِن المشركين عن مِيعادٍ منكم ومنهم، {لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ}؛ لكثرةِ عددِ عدوِّكم، وقلةِ عددِكم، ولكنَّ اللهَ جمَعَكم على غيرِ مِيعادٍ بينَكم وبينَهم؛ {لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا}، وذلك القضاءُ مِن اللهِ كان نصرَه أولياءَه مِن المؤمنين بالله ورسولِه، وهلاكَ أعدائِه وأعدائهم ببدرٍ؛ بالقتلِ والأسْرِ.
Zikri yüce olan [Allah] şunu kastetmektedir: Ey müminler! Eğer sizin ve müşriklerden olan düşmanınızın toplandığı o yerde toplanmanız, sizden ve onlardan bir sözleşme neticesinde olsaydı, düşmanınızın sayısının çokluğu ve sizin sayınızın azlığı sebebiyle {لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ} “sözleşme vaktinde ihtilafa düşerdiniz”; fakat Allah aranızda ve onların arasında bir sözleşme olmaksızın sizi bir araya getirdi ki {لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا} “fakat Allah, yerine getirilmesi gereken bir emri gerçekleştirmek için [böyle yaptı]”. Allah'ın bu hükmü; Allah'a ve Resulüne iman eden dostlarına yardım etmesi, Bedir'de düşmanlarını ve onların düşmanlarını öldürmek ve esir almak suretiyle helak etmesiydi.
كما حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابنِ إسحاقَ: {وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ}: ولو كان ذلك عن مِيعادٍ منكم ومنهم، ثم بلَغَكم كثرةُ عددِهم وقلةُ عددِكم ما لقِيتُموهم، {وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا}. أى: ليَقْضِيَ اللهُ ما أراد بقدرتِه مِن إعزازِ الإسلامِ وأهلِه، وإذلالِ الشركِ وأهلِه، عن غيرِ ملأٍ منكم، ففعَل ما أراد مِن ذلك بلطفِه .
Nitekim bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan nakletti: {وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ} “Eğer sözleşmiş olsaydınız, sözleşme vaktinde ihtilafa düşerdiniz”; eğer bu, sizden ve onlardan bir sözleşme ile olsaydı, sonra onların sayısının çokluğu ve sizin sayınızın azlığı size ulaşsaydı onlarla karşılaşmazdınız; {وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا} “fakat Allah, yerine getirilmesi gereken bir emri gerçekleştirmek için [böyle yaptı]”. Yani: Allah'ın, kudretiyle İslam'ı ve ehlini aziz kılmak, şirki ve ehlini zelil kılmak hususunda dilediği şeyi sizin bir planınız olmaksızın yerine getirmesi için [böyle yaptı]; böylece dilediği şeyi lütfuyla gerçekleştirdi .
حدَّثني يونُسُ، قال: أَخْبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أَخْبَرنى يونُسُ عن ابنِ
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Yûnus, İbn
شهابٍ، قال: أخبرَنى عبدُ الرحمنِ بنُ عبدِ اللَّهِ بن كعبِ بنِ مالكٍ، أن عبدَ اللَّهِ بنَ كعبٍ، قال: سَمِعْتُ كعبَ بنَ مالكٍ يقولُ في غزوةِ بدرٍ: إنما خرَج رسولُ اللهِ ﷺ والمسلمون يُريدون عِيرَ قريشٍ، حتى جمَع اللهُ بينَهم وبينَ عدوِّهم على غيرِ مِيعادٍ .
dedi ki: Bana Abdurrahman b. Abdillâh b. Ka'b b. Mâlik, Abdullah b. Ka'b'ın şöyle dediğini haber verdi: Ka'b b. Mâlik'in Bedir Gazvesi hakkında şöyle dediğini işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve Müslümanlar sadece Kureyş'in kervanını arayarak çıkmışlardı ; nihayet Allah hiçbir sözleşme olmaksızın onları düşmanlarıyla bir araya getirdi .
حدَّثني يعقوب، قال: ثنا ابنُ عليةَ، عن ابنِ عونٍ، عن عميرِ بنِ إسحاقَ، قال: أقْبَل أبو سفيانَ فى الركْبِ مِن الشامِ، وخرَج أبو جهلٍ ليَمْنَعَه مِن رسولِ اللهِ ﷺ وأصحابِه، فالْتَقَوْا ببدرٍ، ولا يَشْعُرُ هؤلاء بهؤلاء، ولا هؤلاء بهؤلاء، حتى الْتَقَت السُّقاةُ، قال: ونهَد الناسُ بعضُهم لبعضٍ .
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan, o da Umeyr b. İshâk'tan nakletti; dedi ki: Ebû Süfyân kervan içinde Şam'dan geldi, Ebû Cehil de onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabından korumak için çıktı; nihayet Bedir'de karşılaştılar. Ne berikilerin ötekilerden haberi vardı ne de ötekilerin berikilerden haberi vardı; nihayet sucular karşılaştı. Dedi ki: İnsanlar birbirlerine doğru hamle yapıp hücum ettiler .