Binûn

İçinde Tevbe'nin Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 13. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا أحمدُ، قال: [ثنا أبو أحمدَ، قال:] ثنا إسرائيلُ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: {وَالْغَارِمِينَ}: المُسْتَدِينُ في غيرِ سَرَفٍ، ينبغى للإمامِ أَن يَقْضِيَ عنهم من بيتِ المالِ .

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: [Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki:] Bize İsrâîl, Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in: {وَالْغَارِمِينَ} “borçlular” kavli hakkında: “İsraf olmaksızın borçlanan kimsedir; imama düşen, onların borcunu beytülmâlden ödemesidir ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا مَعْقِلُ بنُ عُبَيدِ اللهِ، قال: سألْنا الزهريَّ عن الغارِمين، قال: أصحابُ الدَّينِ .

Dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ma'kıl b. Ubeydillâh rivayet edip dedi ki: ez-Zührî'ye borçluları sorduk, “Borç sahipleridir ” dedi.

قال: ثنا مَعْقِلٌ، عن عبدِ الكريمِ، قال: ثني خادمٌ لعمرَ بن عبدِ العزيز خَدَمَه عشرين سنةً، قال: كَتَبَ عمرُ بنُ عبدِ العزيزِ أن يُعْطَى الغارِمونَ. قال أحمدُ: أكثرُ ظَنِّي مِن الصدقاتِ.

Dedi ki: Bize Ma'kıl, Abdülkerîm'den rivayet etti, dedi ki: Ömer b. Abdilazîz'e yirmi yıl hizmet eden bir hizmetçisi bana rivayet edip dedi ki: Ömer b. Abdilazîz borçlulara [pay] verilmesini yazdı. Ahmed dedi ki: Kuvvetle muhtemeldir ki sadakalardan [verilmesini emretmiştir].

قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: الغارِمون: المُسْتَدِينُ في غيرِ سَرَفٍ .

Dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in şöyle dediğini rivayet etti: “Borçlular; israf olmaksızın borçlanan kimsedir .”

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: أمَّا الغارِمون: فقومٌ غَرَّقَتْهم الديونُ في غيرِ إمْلاقٍ ولا تَبْذيرٍ ولا فسادٍ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: “Borçlulara gelince; yoksulluk, saçıp savurma ve bozgunculuk olmaksızın borçların altında ezilmiş bir topluluktur.”

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: الغارِمُ: الذي يَدْخُلُ عليه الغُرْمُ.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Borçlu (el-Gârim); üzerine borç binen kimsedir.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ يمَانٍ، عن عثمانَ بن الأسودِ، عن مجاهدٍ: {وَالْغَارِمِينَ}. قال: هو الذي يذهبُ السيلُ والحريقُ بمالِه، ويَدَّانُ على عيالِه.

Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Osmân b. el-Esved'den, [o da] Mücâhid'in: {وَالْغَارِمِينَ} “borçlular” kavli hakkında: “O, selin ve yangının malını alıp götürdüğü ve ailesi için borçlanan kimsedir” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: المُسْتَدِينُ في غيرِ فسادٍ .

Dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, [o] Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in: “Bozgunculuk olmaksızın borçlanan kimsedir ” dediğini rivayet etti.

قال: حدَّثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: الغارِمون: الذين يَسْتَدِينون في غيرِ فسادٍ، ينبغى للإمام أن يَقْضِيَ عنهم .

Dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, [o] Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in şöyle dediğini rivayet etti: “Borçlular; bozgunculuk olmaksızın borçlanan kimselerdir, imama düşen onların [borcunu] ödemesidir .”

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن عثمانَ بن الأسْودِ، عن مجاهدٍ: هم قومٌ رَكبتْهم الديونُ في غيرِ فسادٍ ولا تبذيرٍ، فجعلَ اللهُ لهم في هذه الآية سَهْمًا.

Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, [o] Osmân b. el-Esved'den, [o da] Mücâhid'in şöyle dediğini rivayet etti: “Onlar, bozgunculuk ve saçıp savurma olmaksızın üzerlerine borç binen bir topluluktur; Allah bu ayette onlar için bir pay belirlemiştir.”

وأمَّا قولُه: {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ}، فإنه يعنى: وفي النفقة في نُصْرةِ دينِ اللهِ وطريقِه وشريعتِه التي شَرَعَها لعبادِه، بقتالِ أعدائِه، وذلك هو غزوُ الكفارِ.

Allah'ın: {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} “ve Allah yolunda” kavline gelince; O bununla şunu kastetmektedir: Allah'ın dinine, yoluna ve kulları için koyduğu şeriatına düşmanlarıyla savaşarak yardım uğrunda yapılan harcamadır; bu da kâfirlerle savaşmaktır.

وبالذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda söylediğimiz gibi tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وَهْبٍ، قال: قال ابن زيد في قولِه: {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ}. قال: الغازِى في سبيلِ اللَّهِ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, [Allah Teâlâ'nın] {وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ} “ve Allah yolunda [olanlar]” kavli hakkında: “Allah yolundaki gazidir .” dedi.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن زيدِ بن أسلمَ، عن عطاءِ بن يسارٍ، قال: قال النبيُّ ﷺ: "لا تَحِلُّ الصدقةُ لغَنِيٍّ إلا لخمسةٍ؛ رجلٍ عَمِل عليها، أو رجلٍ اشْتَراها بمالِه، أو في سبيلِ اللهِ، أو ابِن السبيلِ، أو رجلٍ كان له جارٌ تُصُدِّقَ عليه فأهْدَاها له .

Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, [o] Zeyd b. Eslem'den, [o da] Atâ b. Yesâr'dan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Beş kişi dışında zengine sadaka helal olmaz: Zekât memuru olan adam, onu malıyla satın alan adam, Allah yolunda olan [mücahid], yolcu veya kendisine sadaka verilip de onu komşusuna hediye eden adamın [komşusu] .”

قال: ثنا أبي، عن ابن أبي ليلى، عن عطيةَ، عن أبي سعيدٍ الخدريِّ، عن النبيِّ ﷺ، قال: "لا تَحِلُّ الصدقةُ لغَنيٍّ إلا لثلاثةٍ؛ في سبيلِ اللهِ، أو ابن السبيلِ، أو رجلٍ كان له جارٌ فتُصُدِّقَ عليه فأهْدَاها له".

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, İbn Ebî Leylâ'dan, [o] Atıyye'den, [o] Ebû Saîd el-Hudrî'den, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; buyurdu ki: «لا تَحِلُّ الصدقةُ لغَنيٍّ إلا لثلاثةٍ؛ في سبيلِ اللهِ، أو ابن السبيلِ، أو رجلٍ كان له جارٌ فتُصُدِّقَ عليه فأهْدَاها له» «Sadaka, üç kişi dışında zengine helal olmaz: Allah yolunda olan [mücahid], veya yolcu, ya da kendisine sadaka verilip de bunu komşusuna hediye eden kimsenin [komşusu].»

وأمَّا قوله: {سَبِيلِ اللَّهِ}، فالمسافرُ الذي يَجْتاز مِن بلدةٍ إلى بلدةٍ . والسبيلُ الطريقُ. وقيل للضاربِ فيه: ابن السبيلِ؛ للزومِه إياه، كما قال الشاعرُ .

Allah'ın: {سَبِيلِ اللَّهِ} “Allah'ın yolu” kavline gelince; bir beldeden diğer bir beldeye geçen yolcudur. Sebîl (السبيل), yoldur. Yola koyulup giden kimseye, yoldan ayrılmadığı için 'ibnü's-sebîl' (yolcu) denilmiştir; nitekim şair de şöyle demiştir :

أنا ابن الحربِ رَبَّتْنِى وليدًا … إلى أنْ شِبْتُ واكْتَهَلَتْ لِدَانِي

Ben savaşın oğluyum; beni henüz bir çocukken büyüttü... ta ki saçlarım ağarıp akranlarım olgunlaşıncaya kadar.

وكذلك تفعلُ العربُ، تُسَمِّى اللازمَ للشيءِ يُعْرَفُ بِه؛ بابنِه.

Araplar da böyle yapar; bir şeye sürekli bağlı olan ve onunla tanınan kimseyi o şeyin oğlu diye isimlendirir.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda söylediğimize benzer şekilde tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: ابن السبيلِ: المُجْتازُ من أرضٍ إلى أرضٍ .

Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in şöyle dediğini rivayet etti: “İbnü's-sebîl (yolcu); bir diyardan diğer bir diyara geçen kimsedir .”

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أحمد، قال: ثنا مِنْدَلٌ، عن لَيْثٍ، عن مجاهدٍ: {سَبِيلِ اللَّهِ}. قال: لابنِ السبيل حقٌّ مِن الزكاةِ وإن كان غنيًّا، إذا كان مُنْقَطَعًا به.

Bize Ahmed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Mindel, Leys'ten, [o da] Mücâhid'den {سَبِيلِ اللَّهِ} “Allah yolunda” [lafzı hakkında] şöyle rivayet etti: “Yolda kalmış olması hâlinde, zengin dahi olsa yolcunun (ibnü's-sebîl) zekâtta bir hakkı vardır” dedi.

حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا مَعْقِلُ بنُ عُبَيدِ اللَّهِ، قال: سألتُ الزهريِّ عن ابن السبيلِ، قال: يأتى عليَّ ابن السبيلِ وهو مُحتاجٌ. قلتُ: فإن كان غنيًّا؟ قال: وإن كان غنيًّا .

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ma'kıl b. Ubeydillâh rivayet edip dedi ki: ez-Zührî'ye yolcuyu (ibnü's-sebîl) sordum, “Yolcu bana muhtaç bir hâlde gelir” dedi. ‘Zengin olsa da mı?’ dedim. “Zengin olsa da” dedi .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {ابْنِ السَّبِيلِ}: الضيفُ، جُعِل له فيها حقٌّ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: {ابْنِ السَّبِيلِ} “[ve] yolcu[lar]” [hakkında]: “Misafirdir; onda kendisi için bir hak kılınmıştır” dedi.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وَهْبٍ، قال: قال [ابن زِيدٍ في قولِه] {وَابْنِ السَّبِيلِ}: المسافرُ مَن كان غنيًّا أو فقيرًا، إذا أُصِيبَتْ نفقتُه أو فُقِدَتْ، أو أصابَها شيءٌ، أو لم يكن معه شيءٌ، فحَقُّه واجبٌ.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: [İbn Zeyd Allah'ın:] {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolcu[lar]” [kavli hakkında] şöyle dedi: “Yolcu; zengin olsun fakir olsun harçlığı tükendiğinde, kaybolduğunda, başına bir şey geldiğinde yahut yanında hiçbir şey bulunmadığında [zekâttaki] hakkı vacip olan kimsedir.”

حدَّثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن جُوَيبرٍ، عن الضحاكِ، أنه قال في الغَنِيِّ إذا سافرَ فاحْتاجَ في سفرِه، قال: يأخُذُ مِن الزكاةِ .

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, [o da] ed-Dahhâk'ın, yolculuğa çıkıp da seferinde muhtaç duruma düşen zengin kimse hakkında: “Zekâttan alır ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن أبي جعفرٍ، قال: ابن السبيلِ: المُجْتازُ مِن الأرضِ إلى الأرضِ .

Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, [o] Câbir'den, [o da] Ebû Ca'fer'in şöyle dediğini rivayet etti: “İbnü's-sebîl (yolcu); bir diyardan diğer bir diyara geçen kimsedir .”

وقولُه: {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: قَسْمٌ قسَمه اللهُ لهم، فأَوْجَبه في أموالِ أهلِ الأموالِ لهم، واللهُ عليم بمصالحِ خلقِه فيما فَرَض لهم، وفي غيرِ ذلك، لا يَخْفَى عليه شيءٌ؛ فعلى عِلْمٍ منه فَرَض ما فَرَضَ مِن الصدقةِ، وبما فيها مِن المصلحةِ، حكيم في تَدْبيرِه خلقَه، لا يَدْخُلُ في تَدْبِيرِه خَلَلٌ.

Allah Teâlâ'nın: {فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ} “Allah tarafından bir farz olarak” ayeti hakkında Cenâb-ı Hakk şöyle buyurmaktadır: [Bu,] Allah'ın onlar için belirlediği ve servet sahiplerinin mallarında onlar lehine zorunlu kıldığı bir taksimattır. Allah, kulları için farz kıldığı hükümlerde ve diğer bütün hususlarda onların maslahatlarını (yararlarını) hakkıyla bilendir; O'na hiçbir şey gizli kalmaz. Dolayısıyla O, zekâttan farz kıldığı şeyleri ve bundaki maslahatı tam bir ilimle farz kılmıştır. O, yarattıklarını sevk ve idare etmesinde hikmet sahibidir; O'nun tedbirine hiçbir eksiklik ve kusur girmez.

واختَلف أهلُ العلمِ في كَيْفيةِ قَسْمِ الصدقاتِ التي ذَكَرَها اللهُ في هذه الآيةِ، وهل يجبُ لكلِّ صِنْفِ مِن الأصنافِ الثمانيةِ فيها حقٌّ، أو ذلك إلى ربِّ المالِ، ومَن يَتَوَلَّى قَسْمَها؛ في أنَّ له أن يُعْطِي جميعَ ذلك مَن شَاءَ مِن الأصنافِ الثمانيةِ؛ فقال عامةُ أهلِ العلمِ: للمُتَوَلِّى قَسْمِها وَضْعُها في أيِّ الأصْنافِ الثمانيةِ شاءَ، وإنما سَمَّى اللَّهُ الأصنافَ الثمانيةَ في الآيةِ، إعْلامًا منه خَلْقَه أن الصدقةَ لا تَخْرُجُ مِن هذه الأصنافِ الثمانيةِ إلى غيرِها، لا إيجابًا لقَسْمِها بينَ الأصنافِ الثمانيةِ [الذين ذَكَرهم اللهُ تعالى] .

İlim ehli, Allah'ın bu ayette zikrettiği sadakaların taksim edilme şekli konusunda ve sekiz sınıftan her biri için onda bir payın [verilmesinin] zorunlu olup olmadığı yahut bunun mal sahibine veya dağıtımını üstlenen kimseye mi bağlı olduğu; yani dilediği takdirde tamamını sekiz sınıftan istediğine verip veremeyeceği hususunda ihtilaf etmişlerdir. İlim ehlinin geneli şöyle demiştir: Dağıtımı üstlenen kimse, zekâtı sekiz sınıftan dilediğine verebilir. Allah'ın ayette bu sekiz sınıfı sayması, kullarına sadakanın bu sekiz sınıfın dışına çıkarılamayacağını bildirmek içindir; yoksa [sadakanın] [Allah Teâlâ'nın zikrettiği] sekiz sınıf arasında paylaştırılmasını zorunlu kılmak için değildir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن الحجاج بن أَرْطَاةَ، عن المنْهالِ بن عمرٍو، عن زِرِّ بن حُبَيْشٍ، عن حُذَيفة في قولِه: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا} عَلَيْهَا. قال: إن شِئْتَ جَعَلْتَه في صنفٍ واحدٍ، أو صِنْفَين، أو ثلاثةٍ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, el-Haccâc b. Ertât'tan, [o] el-Minhâl b. Amr'dan, [o] Zirr b. Hubeyş'ten, [o da] Huzeyfe'nin: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا} “Sadakalar ancak fakirler, yoksullar ve zekât toplayan memurlar içindir...” kavli hakkında: “Dilersen onu tek bir sınıfa, [dilersen] iki sınıfa veya üç sınıfa verebilirsin ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو معاويةَ، عن الحجاجِ، عن المِنْهالِ، عن زِرٍّ، عن حُذيفةَ، قال: إذا وَضَعْتَها في صِنْفٍ واحدٍ أجْزَأَ عنك.

Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Muâviye, el-Haccâc'dan, [o] el-Minhâl'den, [o] Zirr'den, [o da] Huzeyfe'den [şöyle] dediğini rivayet etti: “Onu tek bir sınıfa versen de senin adına yeterli olur.”

قال: ثنا جَريرٌ، عن لَيْثٍ، عن عطاءٍ، عن عمر: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ}. قال: أيُّما صِنفٍ أعطيتَه من هذا أجْزَاكَ .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, [o] Atâ'dan, [o da] Ömer'in: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} “Sadakalar ancak fakirler içindir” [kavli hakkında]: “Bundan hangi sınıfa verirsen bu senin adına yeterli olur ” dediğini rivayet etti.

[قال: ثنا ابن نُمَيرٍ، عن عبدِ المطلبِ، عن عطاءٍ: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} الآية. قال: لو وَضَعْتَها في صنفٍ من هذه الأصنافِ أَجْزَأك، ولو نَظَرْتَ إلى أهِل بيتٍ مِن المسلمين فقراءَ مُتَعَفِّفِين فجَبَرْتهم بها، كان أحبُّ إليَّ .

[Dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Abdülmuttalib'den, [o da] Atâ'nın: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} “Sadakalar ancak fakirler içindir...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Onu bu sınıflardan bir sınıfa versen senin adına yeterli olur. Ancak Müslümanlardan iffetli, fakir bir hane halkını gözetip bununla onların ihtiyacını gidersen bu bana daha sevimlidir .”

قال: أخبَرنا جَرِيرٌ، عن عطاءٍ، عن سعيدِ بن جبير: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ} - {وَابْنِ السَّبِيلِ}، فأيَّ صِنفٍ أعطيتَه من هذه الأصنافِ أجْزَاك] .

Dedi ki: Bize Cerîr, Atâ'dan, [o da] Saîd b. Cübeyr'in: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ} “Sadakalar ancak fakirler, yoksullar...” - {وَابْنِ السَّبِيلِ} “ve yolcu[lar içindir]” [kavli hakkında]: “Bu sınıflardan hangi sınıfa verirsen bu senin adına yeterli olur” dediğini haber verdi] .

قال: ثنا عِمْرانُ بنُ عُيَيْنةَ، عن عطاء، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ

[İbn Vekî‘] dedi ki: Bize İmrân b. Uyeyne, Atâ’dan, [o da] Saîd b. Cübeyr’den, [o da] İbn Abbâs’tan [naklen] rivayet etti:

مثلَه .

bunun benzerini rivayet etti .

قال: ثنا جَرِيرٌ، عن مُغِيرةَ، عن إبراهيمَ: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا}. قال: إنما هذا شيءٌ أَعْلَمَهُ، فَأَيَّ صِنفٍ مِن هذه الأصنافِ أعطيتَه أجْزَأ عنك .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, [o da] İbrâhîm'in: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا} “Sadakalar ancak fakirler, yoksullar ve zekât toplayan memurlar içindir...” [kavli hakkında]: “Bu sadece [Allah'ın] bildirdiği bir şeydir; bu sınıflardan hangi sınıfa verirsen senin adına yeterli olur ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبى، عن شُعْبَةَ، عن الحكم، عن إبراهيمَ: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ}. قال: في أيِّ هذه الأصنافِ وضعتها أجْزَأَك .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Şu'be'den, [o] el-Hakem'den, [o da] İbrâhîm'in: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} “Sadakalar ancak fakirler içindir” [kavli hakkında]: “Bunu bu sınıfların hangisine verirsen senin adına yeterli olur ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، [قال: إذا] وَضَعْتَها في صنفٍ واحدٍ مما سَمَّى اللَّهُ أَجْزأك .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, [o] Atâ b. es-Sâib'den, [o da] Saîd b. Cübeyr'in: “[Eğer] onu Allah'ın isimlendirdiklerinden tek bir sınıfa verirsen senin adına yeterli olur ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبي، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ بن أنسٍ، عن أبي العاليةِ، قال: إذا وضَعْتَها في صنفٍ واحدٍ مما سَمَّى اللَّهُ أجزأك

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize babam, Ebû Ca'fer er-Râzî'den, [o] er-Rebî' b. Enes'ten, [o da] Ebü'l-Âliye'nin: “Onu Allah'ın isimlendirdiklerinden tek bir sınıfa verirsen senin adına yeterli olur ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا خالدُ بنُ حَيَّانَ أبو يزيدَ، عن جعفرِ بن بُرْقَانَ، عن ميمونِ بن مِهْرَانَ: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ}. قال: إذا جَعَلْتَها في صنفٍ واحدٍ من هؤلاء أجْزَأ عنك.

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Ebû Yezîd Hâlid b. Hayyân, Ca'fer b. Burkân'dan, [o da] Meymûn b. Mihrân'ın: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ} “Sadakalar ancak fakirler... içindir” [ayeti hakkında]: “Onu bunlardan tek bir sınıfa verirsen senin adına yeterli olur” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا محمدُ بنُ بِشْرٍ، عن مسعودٍ، عن عطاء، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ} الآية. قال: أَعْلَمَ أهلَها مَن هم.

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, Mes'ûd'dan, [o] Atâ'dan, [o da] Saîd b. Cübeyr'in: {إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ} “Sadakalar ancak fakirler, yoksullar... içindir” ayeti hakkında: “[Allah] onun ehline kimler olduklarını bildirmiştir” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا حَفْصٌ، عن لَيْثٍ، عن عطاءٍ، عن عمرَ، أنه كان يأخُذُ العَرْضَ في الصدقة، ويَجْعَلُها في صنفٍ واحدٍ .

[İbn Vekî'] dedi ki: Bize Hafs, Leys'ten, [o] Atâ'dan, [o da] Ömer'in, zekâtta eşyayı (urûz) aldığı ve onu tek bir sınıfa verdiği rivayetini nakletti.

وكان بعضُ المتأخرين يقولُ: إذا تولَّى ربُّ المالِ قَسْمَها، فإنّ عليه وَضْعَها في ستةِ أصنافٍ؛ وذلك أن المؤلَّفةُ قلوبُهم عنده قد ذَهَبوا، وأن سهمَ العاملين يَبْطُلُ بقَسْمِه إياها، ويَزْعُمُ أَنه لا يَجْزِيه أن يُعْطِيَ مِن كلِّ صنفٍ أقلَّ مِن ثلاثة أنفسٍ، وكان يقولُ: إن تَوَلَّى قَسْمَها الإمامُ، فإنَّ عليه أن يَقْسِمها على سبعةِ أصنافٍ، لا يَجْزِى عندَه غيرُ ذلك.

Sonraki dönem âlimlerinden bazıları şöyle derdi: Dağıtımı mal sahibi bizzat üstlendiğinde, onu altı sınıfa vermesi gerekir; zira ona göre kalpleri [İslam'a] ısındırılacak olanlar (müellefe-i kulûb) artık kalmamıştır ve bizzat kendisi taksim ettiği için memurların payı da düşer. Ayrıca her sınıftan üç kişiden daha azına vermesinin caiz olmayacağını ileri sürerdi. Yine şöyle derdi: Eğer dağıtımı devlet başkanı (imam) üstlenirse, onu yedi sınıf arasında paylaştırması gerekir; onun nezdinde bundan başkası geçerli olmaz.

القولُ في تأويلِ قوله: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ}.

Allah Teâlâ'nın: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ} “İçlerinden peygamberi inciten ve: 'O, [her söylenene inanan] bir kulaktır' diyenler vardır. De ki: 'O, sizin için bir hayır kulağıdır; Allah'a inanır, müminlere inanır ve sizden iman edenler için de bir rahmettir'” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكره: ومن هؤلاء المنافقين جماعةٌ يُؤْذُون رسولَ اللهِ ﷺ ويَعِيبونه، {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ}، سامعةٌ، يسمعُ مِن كلِّ أحدٍ ما يقولُ، فيَقْبَلُه

Allah Teâlâ zikretmektedir ki: Bu münafıklardan bir grup, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i incitmekte, onu ayıplamakta {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “ve 'O, [her söylenene inanan] bir kulaktır' demektedirler”; [yani] işiten [bir kulaktır], herkesin ne söylediğini dinler ve onu kabul eder

ويُصَدِّقُه. وهو من قولهم: رجلٌ أذَنةٌ، مثل "فعلة"، إذا كان يُسْرِعُ الاستماعَ والقبولَ، كما يقالُ: هو يَقِنٌ ويَقَنٌ. إذا كان ذا يقينٍ بكلِّ ما حُدِّثَ . وأصله مِن أذِنَ له يَأْذَنُ، إِذا اسْتَمَعَ له. ومنه الخبرُ عن النبيِّ ﷺ: "ما أَذِنَ اللَّهُ لشيءٍ كَأَذَنِه لنبيٍّ يَتَغَنَّى بالقرآنِ" . ومنه قولُ عديٍّ بن زيدٍ :

ve onu tasdik eder. Bu, onların çabucak kulak verip kabul eden kimse hakkında “feale” vezninde “raculün üzeneh” (رجل أذنة) demelerinden gelir; nitekim kendisine anlatılan her şeye kesin olarak inanan kimse için “hüve yakın ve yakan” (هو يقن ويقن) denilmesi gibidir. Bunun aslı, birini dinlediğinde [kullanılan] “ezine lehû ye'zenu” (أذن له يأذن) fiilindendir. Nitekim Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) nakledilen şu hadis de bundandır: “Allah, Kur'an'ı teganni ile okuyan bir peygamberi dinlediği gibi hiçbir şeyi dinlememiştir .” Adî b. Zeyd'in şu sözü de bu kabildendir :

أيُّها القلبُ تَعَلَّلْ بِدَدَنْ … إِنَّ هَمِّي فِي سَمَاعٍ وَأَذَنْ

Ey gönül! Oyun ve eğlenceyle oyalan … Benim derdim ise işitmekte ve kulak vermektedir

وذكر أن هذه الآية نَزَلت في ربيعِ بن الحارثِ.

Bu ayetin Rebî' b. el-Hâris hakkında indiği zikredilmiştir.

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سَلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: ذَكَر اللَّهُ غِشَّهم - يعنى المنافقين - وأَذَاهم [للنبيِّ ﷺ، فقال]: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} الآية، وكان الذي يقولُ تلك المقالةَ - فيما بَلَغني - نَبْتلُ بن الحارثِ، أخو بني عمرِو بن عوفٍ، وفيه نزلت هذه الآيةُ؛ وذلك أنه قال: إنما محمد أُذُنٌ؛ مَن حدَّثه شيئًا صَدَّقه. يقولُ الله: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ}. أي:

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan nakletti, o şöyle dedi: Allah onların -yani münafıkların- hilekârlıklarını ve [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e verdikleri] eziyeti zikredip [şöyle buyurdu]: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “Onlardan peygamberi inciten ve: 'O [her söyleneni dinleyen] bir kulaktır' diyenler de vardır” ayeti[ni zikretti]. Bana ulaşan bilgiye göre bu sözü söyleyen kimse, Benî Amr b. Avf kabilesinden Nebtel b. el-Hâris idi ve bu ayet onun hakkında inmişti. Bu da onun: "Muhammed ancak bir kulaktır; kim ona bir şey anlatsa onu hemen tasdik eder" demesinden dolayı idi. Allah Teâlâ [şöyle] buyurmaktadır: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ} “De ki: 'O, sizin için bir hayır kulağıdır.'” Yani:

يسمعُ الخيرَ ويُصَدِّقُ به .

Hayrı işitir ve onu tasdik eder .

واختَلَفت القرأةُ في قراءةِ قولَه: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ}.

Kıraat imamları, Allah'ın: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ} “De ki: 'O, sizin için bir hayır kulağıdır'” kavlinin kıraatinde ihtilaf etmişlerdir.

فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ}، بإضافةِ الأُذُنِ إلى الخَيرِ . يعنى: قلْ لهم يا محمدُ: هو أُذُن خيرٍ، لا أُذُنُ شَرٍّ.

Şehirlerin kurrâsının geneli bunu, “üzün” kelimesini “hayr” kelimesine izafet yaparak: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ} “De ki: 'O, sizin için bir hayır kulağıdır'” şeklinde okumuşlardır . Yani: Ey Muhammed! Onlara de ki: “O, bir şer kulağı değil, hayır kulağıdır.”

وذُكِر عن الحسنِ البصريِّ أنه قرَأ ذلك: (قل أذنٌ خيرٌ لكم) بتنوينِ "أُذُن" ، ويَصِيرُ "خيرٌ" خبرًا له، بمعنى: قلْ: مَن يسمعُ منكم أيُّها المنافقون ما تقولون ويُصَدِّقُكم - إن كان محمدٌ كما وَصَفْتُموه - مِن أنكم إذا أتَيْتُموه فأنكَرْتُم ما ذُكر له عنكم مِن أذَاكم إياه وعَيْبِكم له، سَمِعَ منكم وصَدَّقكم - خيرٌ لكم من أن يُكَذِّبَكم ولا يَقْبَلَ منكم ما تقولون. ثم كَذَّبَهم فقال: بل لا يَقْبَلُ إِلا مِن المؤمنين؛ {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ}.

Hasan-ı Basrî'den ise bunu “üzün” kelimesini tenvinleyerek (قل أذنٌ خيرٌ لكم) şeklinde okuduğu ve “hayrun” kelimesinin onun haberi olduğu zikredilmiştir. Bu da şu manaya gelir: De ki: Ey münafıklar! Sizin söylediklerinizi dinleyen ve sizi tasdik eden kimse -şayet Muhammed sizin nitelediğiniz gibi, kendisine gidip onu incittiğinize ve ayıpladığınıza dair ona aktarılanları inkâr ettiğinizde sizi dinleyip tasdik ediyorsa- sizi yalanlayıp söylediklerinizi kabul etmemesinden sizin için daha hayırlıdır. Sonra [Allah] onları yalanlayarak: Bilakis o ancak müminlerden kabul eder, [buyurup]: {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ} “Allah'a inanır, müminlere inanır” demiştir.

قال أبو جعفرٍ: والصوابُ مِن القراءةِ عندى في ذلك قراءةُ مَن قرأَ: {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ}، بإضافة الأُذُنِ إلى الخيرِ وخفضِ الخيرِ، بمعنى: قل هو أُذُنُ خيرٍ لكم، لا أُذُنُ شَرٍّ.

Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda bana göre kıraatin doğrusu; “üzün” kelimesini “hayr” kelimesine izafe edip “hayr”ı kesreli okuyarak: “De ki: O sizin için bir şer kulağı değil, hayır kulağıdır” manasında {قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ} “De ki: 'O, sizin için bir hayır kulağıdır'” şeklinde okuyanların kıraatidir.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda söylediğimize benzer şekilde tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بن صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den rivayet etti, o da...

ابن عباس قولَه: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ}: يسمَعُ مِن كلِّ أحدٍ .

İbn Abbâs'ın: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ} “İçlerinden peygamberi inciten ve: 'O, bir kulaktır' diyenler vardır. De ki: 'O bir kulaktır...'” kavli hakkında: “Herkesi dinler ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا بِشْرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قوله: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ}. قال: كانوا يقولون: إنما محمدٌ أُذُنٌ، لا يُحَدَّثُ عَنَّا شيئًا إلا هو أُذُنٌ يسمعُ ما يقال له.

Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ} “İçlerinden peygamberi inciten ve: 'O, bir kulaktır' diyenler vardır. De ki: 'O bir kulaktır...'” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Onlar: 'Muhammed ancak bir kulaktır; bizden kendisine bir şey aktarılmasın ki o kendisine söylenen her şeyi dinleyen bir kulak olmasın' diyorlardı.”

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابُن نُمَيرٍ، عن ورقاءَ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ}: نقولُ ما شِئْنا ونحلِفُ، فيُصَدِّقُنا .

Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Varkâ'dan, [o] İbn Ebî Necîh'ten, [o da] Mücâhid'in: {وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ} “ve: 'O, bir kulaktır' derler” kavli hakkında: “Dilediğimizi söyler ve yemin ederiz, o da bizi tasdik eder ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {هُوَ أُذُنٌ}. قال: يقولون: نقولُ ما شِئْنا، ثم نحلفُ له فيُصَدِّقُنا .

Bize Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, [o da] Mücâhid'in: {هُوَ أُذُنٌ} “O, bir kulaktır” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Onlar: 'Dilediğimizi söyler, sonra ona yemin ederiz; o da bizi tasdik eder' diyorlardı .”

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا حَجَّاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، عن مجاهدٍ نحوَه .

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Huseyn rivayet edip dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, [o da] Mücâhid'den bunun benzerini rivayet etti .

وأما قوله: {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ}، فإنه يقولُ: يُصَدِّقُ باللهِ وحدَه لا شريكَ له. وقوله {وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ}. يقولُ: ويُصَدِّقُ المؤمنين، لا الكافرين ولا المنافقين.

Allah'ın: {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} “Allah'a inanır” kavline gelince; O: Tek ve ortaksız olan Allah'ı tasdik eder, buyurmaktadır. {وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ} “[ve] müminlere inanır” kavli ise; kâfirleri ve münafıkları değil, müminleri tasdik eder, demektir.

وهذا تكذيبٌ مِن اللهِ للمنافقين الذين قالوا: محمدٌ أُذُنٌ. يقولُ جلَّ ثناؤُه: إنما محمدٌ ﷺ مستمِعُ خيرٍ، يُصدِّقُ باللهِ وبما جاءه مِن عندِه، ويُصدِّقُ المؤمنين، لا أهل النفاق والكفرِ باللهِ.

Bu, “Muhammed her söze kulak verendir” diyen münafıkları Allah'ın bir yalanlamasıdır. [Allah] celle senâuhû şöyle buyurmaktadır: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ancak hayrı dinler; Allah'ı ve O'nun katından kendisine geleni tasdik eder; nifak ve Allah'a küfür ehlini değil, müminleri tasdik eder.

وقيل: {وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ}. معناه: ويؤمنُ المؤمنين؛ لأن العربَ تقولُ، فيما ذُكِر لنا عنها: آمنتُ له، وآمنتُه. بمعنى: صَدَّقتُه، كما قيل: {رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ} [النمل: ٧٢]. ومعناه: رَدِفَكم. وكما قال: {لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ} [الأعراف: ١٥٤]. ومعناه: للذين هم ربَّهم يَرْهَبون.

{وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ} kavlinin manasının: “Müminlere inanır” olduğu da söylenmiştir; çünkü bize aktarıldığına göre Araplar “onun sözünü tasdik ettim” anlamında hem “âmentü lehû” (آمنت له) hem de “âmentühü” (آمنته) derler. Nitekim: {رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ} “Çabucak gelmesini istediğiniz şeylerin bir kısmı belki de ardınıza düşmüştür” [Neml: 72] ayetinde [“redife leküm” ifadesinin] anlamı “ardınıza düştü (redifeküm)” demektir. Yine Allah'ın: {لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ} “Rablerinden korkanlar için...” [A'râf: 154] kavlinde [“li-rabbihim yerhabûn” ifadesinin] anlamı “Rablerinden korkarlar (rabbehum yerhabûn)” demektir.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda söylediğimize benzer şekilde tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني المُثَنَّى، ثنى عبدُ اللهِ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباس: {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ}. يعنى: يُؤمِنُ باللَّهِ، ويُصَدِّقُ المؤمنين .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, [o da] İbn Abbâs'ın: {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ} “Allah'a inanır, müminlere inanır” kavli hakkında: “Allah'a iman eder ve müminleri tasdik eder ” dediğini rivayet etti.

وأما قوله: {وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ}، فإن القرأةَ اختَلَفَت في قراءتِه؛ فقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا} ، بمعنى: قل هو أذنُ خيرٍ لكم، وهو رحمةٌ للذين آمَنوا منكم. فرفع الرحمةَ عطفًا بها على الأُذُنِ.

Allah'ın: {وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ} “ve sizden iman edenler için de bir rahmettir” kavline gelince; kıraat imamları bunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Şehirlerin kurrâsının geneli bunu: “De ki: O sizin için bir hayır kulağıdır ve sizden iman edenler için de bir rahmettir” manasında, “rahmet” kelimesini “üzün”e atfederek merfû olarak {وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا} şeklinde okumuşlardır .

وقرأه بعضُ الكوفيين: (وَرَحْمَةٍ) عطفًا بها على الخيرِ ، بتأويلِ: قل أذنُ خيرٍ لكم وأُذُن رحمةٍ.

Kûfelilerden bazıları ise bunu “hayr” kelimesine atfederek , “De ki: O sizin için bir hayır kulağı ve bir rahmet kulağıdır” teviliyle mecrûr olarak (وَرَحْمَةٍ) şeklinde okumuştur .

قال أبو جعفرٍ، ﵀: وأَوْلى القراءتَين بالصوابِ في ذلك عندى قراءةُ مَن قرَأه: {وَرَحْمَةٌ} بالرفعِ عطفًا بها على الأُذُنِ، بمعنى: وهو رحمةٌ للذين آمَنوا

Ebû Ca‘fer [et-Taberî] -rahimehullâh- der ki: Bu hususta iki kıraatten bana göre doğruya en layık olanı; “ve o, sizden iman edenler için bir rahmettir” manasında, “el-üzün” lafzına atfederek {وَرَحْمَةٌ} “ve bir rahmettir” [ifadesini] merfû olarak okuyan kimsenin kıraatidir.

منكم. وجَعَله الله رحمةً لمَن اتَّبعه واهْتَدى بهُداه، وصَدَّق بما جاء به مِن عندِ ربِّه؛ لأن اللَّهَ اسْتَنْقَذهم به مِن الضلالةِ، وأَوْرَثَهم باتِّباعه جناتِه.

[yani] sizden [iman edenler için]. Allah onu, kendisine tabi olan, gösterdiği doğru yola uyan ve Rabbinden getirdiği şeyleri tasdik eden kimseler için bir rahmet kılmıştır; çünkü Allah onun vesilesiyle onları dalaletten kurtarmış ve ona tabi olmaları sebebiyle kendilerini cennetlerine varis kılmıştır.

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦١)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦١)} “Allah'ın Resûlü'nü incitenler için ise acı bir azap vardır” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكرُه لهؤلاء المنافقين الذين يَعيِبُون رسولَ اللهِ ﷺ ويقولون: {هُوَ أُذُنٌ}، وأمثالهم من مُكَذِّبِيه، والقائلين فيه الهُجْرَ والباطلَ: عذابٌ مِن اللَّهِ موجعٌ لهم في نارِ جهنمَ.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Allah'ın Resûlü'nü (sallallâhu aleyhi ve sellem) ayıplayan ve: {هُوَ أُذُنٌ} “O, bir kulaktır” diyen bu münafıklar ile onu yalanlayan ve onun hakkında çirkin ve batıl sözler söyleyen benzerleri için cehennem ateşinde Allah'tan can yakıcı bir azap vardır.

القولُ في تأويلِ قولِه: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٦٢)}.

Allah Teâlâ'nın: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٦٢)} “Sizi razı etmek için Allah'a yemin ederler. Oysa eğer mümin iseler, razı etmelerine Allah ve Resûlü daha lâyıktır” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكرُه للمؤمنين به وبرسولِه ﷺ: يحلِفُ لكم أيُّها المؤمنون هؤلاء المنافقون باللهِ ليرضوكم فيما بَلَغَكم عنهم مِن أذاهم رسولَ اللهِ ﷺ، وذِكْرِهم إياه بالطعنِ عليه والعَيْبِ، له، ومُطابقتِهم سرًّا أهلَ الكفرِ عليكم، بالله والأيْمان الفاجرةِ، أنهم ما فَعَلوا ذلك، وإنهم لعلَى دينِكم، ومعكم على من خالَفكم، يَبْتَغون بذلك رضِاكم. يقولُ الله جلّ ثناؤه: {وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ} [بالتوبةِ والإنابةِ مما قالوا ونَطَقوا] ، {إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ}.

Allah Teâlâ, Kendisine ve Resûlü'ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) iman edenlere şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Bu münafıklar, Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) verdikleri eziyet, onu dil uzatarak ve ayıplayarak anmaları ve küfür ehline gizlice sizin aleyhinizde muvafakat etmeleri hakkında size ulaşan şeylerde sizi razı etmek için, bunu yapmadıklarına, sizin dininiz üzere olduklarına ve size muhalefet edenlere karşı sizinle beraber bulunduklarına dair Allah'a ve günahkârca yeminlere sığınarak yemin ederler; bununla sizin rızanızı ararlar. Allah -şan-ı yücedir- şöyle buyurur: {وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ} “[Oysa] razı etmelerine Allah ve Resûlü daha lâyıktır” [söyledikleri ve konuştukları şeylerden tövbe ve inabe ederek] , {إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ} “eğer mümin iseler”.

يقولُ: إن كانوا مُصَدِّقِين بتوحيدِ اللَّهِ، مُقِرِّين بوَعْدِه ووَعِيدِه.

[Yani] şayet Allah'ın birliğini tasdik ediyor, vaadini ve tehdidini ikrar ediyorlarsa [razı etmeye Allah ve Resûlü daha lâyıktır], buyurmaktadır.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli [müfessirler] de ifade etmişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ} الآية: ذُكِر لنا أن رجلًا مِن المنافقين، قال: واللهِ إن هؤلاء الخيارُنا وأشرافُنا، وإن كان ما يقولُ محمدٌ حقًّا، لهم شرٌّ مِن الحَميرِ. قال: فسَمِعها رجلٌ مِن المسلمين فقال: واللهِ إن ما يقولُ محمدٌ حقٌّ، ولأنتَ شَرٌّ مِن الحمارِ. فَسَعَى بها الرجلُ إلى نبيِّ اللهِ ﷺ، فأرسَل إلى الرجال فدَعاه، فقال: "ما حَمَلك على الذي قلتَ؟ ". فَجَعَل يَلْتَعِنُ ويحلفُ باللَّهِ ما قال ذلك. قال: وجَعَل الرجلُ المسلمُ يقولُ: اللهمَّ صَدِّقِ الصادقَ وكذِّبِ الكاذبَ. فأنزَل اللهُ في ذلك: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ} .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ} “Sizi razı etmek için Allah'a yemin ederler...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Bize anlatıldığına göre münafıklardan bir adam: “Vallahi şunlar bizim hayırlılarımız ve eşrafımızdır. Eğer Muhammed'in dediği doğruysa, onlar merkeplerden daha kötüdür” dedi. [Katâde] dedi ki: Bunu Müslümanlardan bir adam duydu ve: “Vallahi Muhammed'in dediği haktır ve sen kesinlikle merkepden daha kötüsün!” dedi. Adam bunu Allah'ın Nebisi'ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) iletmek üzere koştu. Bunun üzerine [Resûlullah] o adama haber gönderip onu çağırdı ve: “Söylediğin şeyi söylemeye seni sevk eden neydi?” buyurdu. [Münafık adam] la'netleşmeye ve öyle bir şey söylemediğine dair Allah'a yemin etmeye başladı. [Katâde] dedi ki: Müslüman adam ise: “Allahım! Doğru söyleyeni doğrula, yalan söyleyeni yalanla!” demeye başladı. Bunun üzerine Allah bu hususta: {يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ} “Sizi razı etmek için Allah'a yemin ederler. Oysa eğer mümin iseler, razı etmelerine Allah ve Resûlü daha lâyıktır” ayetini indirdi.

القولُ في تأويلِ قولِه: {أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ (٦٣)}.

Allah Teâlâ'nın: {أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ (٦٣)} “Bilmediler mi ki, kim Allah'a ve Resûlü'ne karşı sınır çizerse (düşmanlık ederse), şüphesiz onun için içinde ebedî kalacağı cehennem ateşi vardır! İşte büyük rezillik (ve rüsvaylık) budur” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكرُه: ألم يعلمْ هؤلاء المنافقون الذين يَحْلِفون باللهِ كذبًا للمؤمنين ليُرْضُوهم، وهم مُقيمون على النفاقِ، أنه مَن يُحاربِ الله ورسولَه، ويُخالفهما فيُناوِئْهما بالخلافِ عليهما، {فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ} في الآخرةِ، {خَالِدًا فِيهَا}. يقولُ: لابِثًا فيها، مُقِيمًا إلى غيرِ نهايةٍ. {ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ}. يقولُ: فلُبْثُه في نارِ جهنمَ وخلودُه فيها هو الهوانُ والذلُّ العظيمُ.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Nifak üzere ısrar ettikleri halde müminleri razı etmek için onlara Allah adına yalan yere yemin eden bu münafıklar bilmediler mi ki, her kim Allah ve Resûlü'ne savaş açar, onlara muhalefet edip düşmanlık gösterirse, ahirette {فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ} “şüphesiz onun için cehennem ateşi vardır”, {خَالِدًا فِيهَا} “içinde ebedî kalıcı olarak”. [Yani] içinde sonu olmaksızın kalıcı ve ikamet edici olarak. {ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ} “İşte büyük rezillik budur”. [Yani] onun cehennem ateşinde kalışı ve orada ebedî oluşu, en büyük alçaklık ve zillettir.

وقرأت القرآةُ: {فَأَنَّ} بفتحِ "الألف" مِن "أَنَّ"، بمعنى: ألم يَعْلَموا أَنَّ لَمَن حادَّ الله ورسولَه نارَ جهنمَ. وإعمالِ {يَعْلَمُوا} فيها، كأَنهم جَعَلُوا "أَنَّ" الثانيةَ مُكَرَّرةً على الأولى، واعْتَمَدوا عليها؛ إذ كان الخبرُ معها دونَ الأولى.

Kurrâ (kıraat imamları), {فَأَنَّ} “şüphesiz ki” [ifadesini] “enne”deki elifin fethasıyla okumuşlardır; [bu da] 'Allah ve Resûlü'ne karşı sınır çizen (düşmanlık eden) kimse için cehennem ateşinin olduğunu bilmediler mi?' anlamındadır. [Bu okuyuş], {يَعْلَمُوا} [fiilini] onda amel ettirmek sûretiyledir; sanki onlar, haber birincisiyle değil de ikincisiyle birlikte olduğu için ikinci “enne”yi birincinin tekrarı kılmışlar ve ona dayanmışlardır.

وقد كان بعضُ نَحْويِّى البصرة يختارُ الكسرَ في ذلك على الابتداءِ؛ بسببِ دخولِ "الفاءِ" فيها، وأن دخولَها فيها عندَه دليلٌ على أنها جوابُ الجزاءِ، وأنها إذا كانت [جوابَ الجزاءِ] ، كان الاختيارُ فيها الابتداءَ.

Basralı nahivcilerden bazıları, içine “fâ” harfinin girmesi sebebiyle ve ona göre fâ'nın girmesinin onun ceza (şart) cevabı olduğuna delil teşkil etmesi ve [ceza cevabı] olduğunda onda ibtidaîliğin (kesrenin) tercih edilmesi gerekçesiyle ibtida üzere kesreyi (feinne) tercih etmekteydi.

والقراءةُ التي لا أَسْتَجِيزُ غيرَها فتحُ الألفِ في كلا الحرفَين - أعنى "أنّ" الأولى والثانيةَ - لأن ذلك قراءةُ الأمصارِ، وللعِلَّة التي ذكرتُ من جهة العربيةِ.

Benim başkasına cevaz vermediğim kıraat, her iki kelimede -yani birinci ve ikinci “enne”de- elifin fethalı olmasıdır. Çünkü bu, beldelerin kıraatidir ve Arap dili açısından zikrettiğim gerekçeden ötürüdür.

القولُ في تأويلِ قولِه: {يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ (٦٤)}.

Allah Teâlâ'nın: {يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ (٦٤)} “Münafıklar, kalplerinde olanı kendilerine haber verecek bir surenin üzerlerine indirilmesinden çekinirler. De ki: 'Alay edin bakalım! Şüphesiz Allah, çekindiğiniz şeyi ortaya çıkarıcıdır'” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ تعالى ذكرُه: يَخْشَى المنافقون أن تَنزِلَ فيهم سورةٌ {تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ}. يقولُ: تُظهِرُ المؤمنين على ما في قلوبِهم.

Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Münafıklar, haklarında {تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ} “kalplerinde olanı kendilerine haber verecek” bir surenin inmesinden korkarlar. [Yani] kalplerinde bulunan şeyi müminlere açığa çıkaracak [bir surenin inmesinden].

وقيل: إن الله أنزَل هذه الآيةَ على رسولِ اللهِ ﷺ؛ لأن المنافقين كانوا إذا عابوا رسول اللهِ ﷺ وذكروا شيئًا مِن أمره وأمرِ المسلمين، قالوا: لعل الله لا يُفْشِى سِرَّنا. فقال اللهُ لنبيِّه محمدٍ ﷺ: قلْ لهم: {اسْتَهْزِئُوا}. مُتَهَدِّدًا لهم مُتَوَعِّدًا، {إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ}.

Denildi ki: Allah bu ayeti Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) indirdi; zira münafıklar Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) ayıpladıklarında ve onun ile Müslümanların işinden bir şey andıklarında: “Umarız Allah sırrımızı ifşa etmez” derlerdi. Bunun üzerine Allah, Nebisi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem): Onlara bir tehdit ve uyarı olarak {اسْتَهْزِئُوا} “Alay edin bakalım!”, {إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ} “şüphesiz Allah çekindiğiniz şeyi ortaya çıkarıcıdır” de, buyurdu.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda söylediğimize benzer şekilde tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ}. قال: يقولون القولَ

Bize Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, [o] İbn Ebî Necîh'ten, [o da] Mücâhid'den rivayet etti: {يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ} “Münafıklar, kendileri hakkında bir surenin indirilmesinden çekinirler” [ayeti hakkında] şöyle dedi: Bir söz söylerler

بينَهم، ثم يقولون: عسى اللهُ أن لا يُفْشِيَ سِرَّنا علينا .

sonra da: “Umarız Allah aleyhimize sırrımızı ifşa etmez ” derler.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجُ، عن ابن جُرَيْجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه، إلَّا أنه قال: سِرَّنا هذا.

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Huseyn rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, [o da] Mücâhid'den aynısını rivayet etti; ancak o: “Şu sırrımızı” demiştir.

وأما قولُه: {إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ}، فإنه يعنى به: إِن اللَّهَ مُظْهِرٌ عليكم أيُّها المُنافِقون ما كنتم تَحْذَرون أن تُظهِروه، فأظهَر اللهُ ذلك عليهم وفَضَحَهم، فكانت هذه السورةُ تُدْعَى الفاضحةَ.

Allah'ın: {إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ} “Şüphesiz Allah, çekindiğiniz şeyi ortaya çıkarıcıdır” kavline gelince; bununla: “Ey münafıklar! Açığa çıkmasından çekindiğiniz şeyi Allah muhakkak sizin aleyhinize ortaya çıkaracaktır” manasını kastetmektedir. Nitekim Allah bunu onların aleyhine açığa çıkarmış ve onları rezil etmiştir. Bundan dolayı bu sureye el-Fâdıha (rezil eden sure) denilirdi.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: كانت تُسَمَّى هذه السورةُ الفاضحة؛ فاضحةَ المنافِقين .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin şöyle dediğini rivayet etti: Bu sureye el-Fâdıha, [yani] münafıkları rezil eden [sure] denilirdi .

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (٦٥)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (٦٥)} “Şayet onlara soracak olsan, elbette: 'Biz sadece dalıp eğleniyorduk' derler. De ki: 'Allah ile, O'nun ayetleriyle ve O'nun Resûlü ile mi alay ediyordunuz?'” kavlinin tevili hakkında [söz].

يقولُ جلّ ثناؤه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: ولئن سألتَ يا محمدُ هؤلاء المنافقين عما قالوا مِن الباطلِ والكذبِ، ليَقولُنَّ لك: إنما قُلنا ذلك لَعِبًا، وكنَّا نخوضُ في حديثٍ لعبًا وهزؤًا. يقولُ الله لمحمدٍ ﷺ: قلْ يا محمدُ أباللهِ وآياتِ كتابِه ورسولِه كنتُم تَسْتَهْزِئُون؟

Allah -şan-ı yücedir- Nebisi Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Eğer bu münafıklara söyledikleri batıl ve yalan sözleri soracak olursan, sana kesinlikle: “Biz onu sadece eğlence olsun diye söyledik; eğlence ve şaka kabilinden bir söze dalmıştık” diyeceklerdir. Allah, Muhammed'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurur: Ey Muhammed, de ki: “Allah ile, Kitabı'nın ayetleriyle ve O'nun Resûlü ile mi alay ediyordunuz?”