ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرَنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ في قولِه: {مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ}. قال: تَبَيَّنَ للنبيِّ ﷺ أن أبا طالبٍ حينَ [ماتَ أن التوبةَ قد انْقطَعَت عنه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk anlattı, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den O'nun: {مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} “onların cehennem ehli oldukları kendilerine açıkça belli olduktan sonra” kavli hakkında bildirdi; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Ebû Tâlib [öldüğü] zaman tövbenin ondan kesildiği açıkça belli oldu .
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأَعْلَى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَوْرٍ، عَن مَعْمَرٍ، عن قتادةَ، قال: تَبَيَّنَ له حينَ] ماتَ، وعَلِمَ أن التوبة قد انْقطَعَت عنه . يعنى في قولِه: {مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} .
Bize Muhammed b. Abdil-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti; dedi ki: O] öldüğü zaman kendisine açıkça belli oldu ve tövbenin ondan kesildiğini bildi . Yani O'nun: {مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} “onların cehennem ehli oldukları kendilerine açıkça belli olduktan sonra” kavlinde [bunu kastetmektedir].
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سَمِعتُ أبا مُعاذٍ، قال: ثنا عُبَيدُ بنُ سليمانَ، قال: سَمِعتُ الضَّحَّاكَ في قولِه: {مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ} الآية. يقولُ: إذا ماتوا مُشْرِكِين، يقول الله: [{إِنَّهُ مَنْ] يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ} الآية [المائدة: ٧٢].
Bana Hüseyin b. el-Ferec'den nakledildi; dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın O'nun: {مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ} “Müşrikler için mağfiret dilemek Peygamber'e ve iman edenlere yaraşmaz” ayeti hakkında şöyle dediğini işittim: Müşrik olarak öldükleri zaman [böyledir]; Allah şöyle buyurur: [{إِنَّهُ مَنْ] يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ} “Şüphesiz kim Allah'a ortak koşarsa, artık Allah ona cenneti kesinlikle haram kılmıştır” ayeti [el-Mâide: 72].
واختَلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ قولِه: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}؛ قال بعضُهم: معناه: فلمَّا تَبَيَّنَ له بموته مشركًا باللَّهِ تَبرَّأَ منه وتَرَكَ الاستغفارَ له.
Tefsir ehli O'nun: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı” kavlinin tevili hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: Bunun anlamı: Allah'a ortak koşmuş olarak ölmesiyle onun durumu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı ve onun için mağfiret dilemeyi terk etti demektir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن حبيبٍ،
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahmân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Habîb'den nakletti;
عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: ما زالَ إبراهيمُ يستغفِرُ لأبيه حتى مات، {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} .
Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İbrahim, babası ölünceye kadar onun için mağfiret dilemeye devam etti; {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı”.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: حدَّثنا أبى، عن سفيانَ، عن حبيبٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: ما زال إبراهيمُ يستغفِرُ لأبيه حتى مات، فلما ماتَ تَبَيَّنَ له أنه عدوٌّ للَّهِ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Habîb'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İbrahim, babası ölünceye kadar onun için mağfiret dilemeye devam etti. Ölünce onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli oldu.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن حبيبِ بن أبي ثابتٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: لم يزَلْ إبراهيم يستغفِرُ لأبيه حتى ماتَ، فلما ماتَ لم يستغفِرْ له.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Habîb b. Ebî Sâbit'ten, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İbrahim, babası ölünceye kadar onun için mağfiret dilemeye devam etti; ölünce ise onun için mağfiret dilemedi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبد اللَّهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}: يعنى: استغفَر له ما كان حيًّا، فلما ماتَ أمسكَ عن الاستغفارِ له.
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “İbrahim'in babası için mağfiret dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi. Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı”; yani: Hayatta olduğu müddetçe onun için mağfiret diledi, ölünce ise onun için mağfiret dilemekten vazgeçti.
حدَّثني مَطَرُ بنُ محمدٍ الضَّبِّيُّ، قال: ثنا أبو عاصمٍ وأبو قُتَيبةَ سَلْمُ بنُ قُتَيبةَ، قالا: ثنا شعبةُ، عن الحَكَمِ، عن مجاهدٍ في قولِه: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}. قال: لمَّا ماتَ .
Bana Matar b. Muhammed ed-Dabbî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım ve Ebû Kuteybe Selm b. Kuteybe anlattılar, dediler ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den, o da Mücâhid'den O'nun: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı” kavli hakkında nakletti; dedi ki: Öldüğü zaman .
حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحَكَمِ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize Muhammed b. el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den, o da Mücâhid'den benzerini nakletti.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ}. قال: موتُه وهو كافرٌ.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca”. Dedi ki: Kafir olarak ölmesidir.
حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنى أبي، عن شُعْبَةَ، عن الحَكَمِ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bana babam, Şu'be'den, o el-Hakem'den, o da Mücâhid'den benzerini anlattı.
قال: ثنا [ابن أبي غَنِيَّةَ] ، عن أبيه، عن الحَكَمِ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}. قال: حينَ ماتَ ولم يُؤْمِنْ .
Dedi ki: Bize [İbn Ebî Ganiyye] , babasından, o el-Hakem'den nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı”. Dedi ki: Ölüp de iman etmediği vakittir .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن عمرِو بن دينارٍ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}: موتُه وهو كافرٌ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, Amr b. Dînâr'dan nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı”: Kafir olarak ölmesidir.
قال: ثنا عمرُو بنُ عَوْنٍ، قال: ثنا هُشَيمٌ، عن جُوَيبرٍ، عن الضَّحَّاكِ في قولِه: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}. قال: لمَّا ماتَ .
Dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o da Dahhâk'tan O'nun: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı” kavli hakkında nakletti; dedi ki: Öldüğü zaman .
حدَّثنا بشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ}: لمَّا ماتَ على شِرْكِه تَبَرَّأَ منه .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca”: Şirki üzere öldüğü zaman ondan uzaklaştı .
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعتُ أبا مُعاذٍ، يقولُ: ثنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ}: كان إبراهيمُ، صلواتُ اللَّهِ عليه، يَرْجُو أَن يُؤْمِنَ أبوه ما دامَ حَيًّا، فلما ماتَ على شِرْكِه تَبَرَّأ منه.
Bana Hüseyin b. el-Ferec'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân anlattı, dedi ki: Dahhâk'ı O'nun: {وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ} “İbrahim'in babası için mağfiret dilemesi [başka bir sebepten] değildi” kavli hakkında şöyle derken işittim: İbrahim -Allah'ın salavatı onun üzerine olsun- babası hayatta kaldığı müddetçe onun iman edeceğini umuyordu; şirki üzere ölünce ise ondan uzaklaştı.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجَّاجُ، عن ابن جُرَيجٍ، عن
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da
مجاهدٍ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ}. قال: موتُه وهو كافرٌ.
Mücâhid'den nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştı”. Dedi ki: Kafir olarak ölmesidir.
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن حبيبِ بن أبي ثابتٍ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: ما زالَ إبراهيمُ يستغفِرُ لأبيه حتى ماتَ، فلما ماتَ تَبَيَّنَ له أنه عدوٌّ اللَّهِ فلم يستغفِرْ له .
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Habîb b. Ebî Sâbit'ten, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: İbrahim, babası ölünceye kadar onun için mağfiret dilemeye devam etti; ölünce ise onun Allah'ın düşmanı olduğu kendisine açıkça belli oldu da artık onun için mağfiret dilemedi .
قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا أبو إسرائيلَ، عن عليِّ بن بَذِيمةَ، عن سعيدِ بن جُبَيرٍ، عن ابن عباسٍ: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ}. قال: فلمَّا ماتَ.
Dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû İsrâîl, Ali b. Bezîme'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ} “Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca”. Dedi ki: Öldüğü zaman.
وقال آخرون: معناه: فلما تَبَيَّنَ له في الآخرةِ، وذلك أن أباه يَتَعلَّقُ به إذا أرادَ أن يَجوزَ الصراطَ، فيَمُرُّ به عليه، حتى إذا كادَ أن يُجاوِزَه حانَتْ مِن إبراهيمَ التِفاتةٌ، فإذا هو بأبيه في صورةِ قِرْدٍ أو ضَبُعٍ، فخَلَّى عنه وتَبَرَّأ منه حينَئذٍ .
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: Ahirette onun durumu kendisine açıkça belli olunca [ondan uzaklaştı] demektir. Bu da şöyledir: [İbrahim] Sırat'ı geçmek istediğinde babası ona tutunur; o da onunla birlikte Sırat üzerinden geçer. Tam onu geçmek üzereyken İbrahim bir an dönüp bakar, bir de görür ki babası maymun veya sırtlan suretindedir. Bunun üzerine onu bırakır ve o anda ondan uzaklaşır .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا حفصُ بنُ غياثٍ، قال: ثنا [عبدُ الملكِ بنُ أبي سليمانَ]، قال: سمِعتُ سعيدَ بنَ جُبَيرٍ يقولُ: إن إبراهيمَ يقولُ يومَ القيامةِ: ربِّ والدى، ربِّ والدى. فإذا كانت الثالثةُ أَخَذَ بيدِه، فيَلْتَفِتُ إليه وهو ضِبْعانٌ فيَتَبَرَّأُ
Bize Amr b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Gıyâs anlattı, dedi ki: Bize [Abdülmelik b. Ebî Süleymân] anlattı, dedi ki: Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini işittim: Şüphesiz İbrâhim kıyamet günü: «Rabbim! Babam, Rabbim! Babam!» der. Üçüncüsü olduğunda elinden tutar; derken ona dönüp bakar ki o bir erkek sırtlandır; bunun üzerine [ondan] uzaklaşır
منه.
uzaklaşır.
حدَّثنا ابن حُمَيدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن عُبَيدِ بن عُمَيرٍ، قال: إنكم مَجموعون يومَ القيامةِ في صعيدٍ واحدٍ، يُسْمِعُكم الداعى، ويَنْفُذُكم البصرُ. قال: فتَزْفِرُ جهنمُ زَفْرةً لا يَبْقَى مَلَكٌ مُقَرَّبٌ ولا نبيٌّ مُرسَلٌ إِلا وَقَعَ لرُكْبَتَيه، تُرْعَدُ فرائصُه. قال: فحَسِبْتُه يقولُ: نَفْسي نَفْسى. قال: ويُضْرَبُ الصِّراطُ على جِسْرِ جهنمَ كحدِّ السيفِ، دَحْضٌ مَزَلَّةٌ، وفي جانبَيه ملائكةٌ معهم خَطاطيفُ كشوكِ السَّعْدانِ. قال: فَيَمْضُون كالبرقِ، وكالريحِ، وكالطيرِ، وكأجاويدِ الرِّكابِ، وكأجاويدِ الرجالِ، والملائكةُ يقولون: رَبَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. فناجٍ سالمٌ، ومخدوشٌ ناجٍ، ومكدوسٌ في النارِ، فيقولُ إبراهيمُ لأبيه: إنى كنتُ آمُرُك في الدنيا فتَعْصِيني، ولستُ تارِكَك اليومَ، فخُذْ بحَقْوِى . فيأخُذُ بِضَبْعَيْه ، فيُمْسَخُ ضَبْعًا، فإذا رَآه قد مُسِخَ تَبرَّأَ منه .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da Ubeyd b. Umeyr'den nakletti; dedi ki: Kıyamet günü tek bir düzlükte toplanacaksınız; çağrıcı sesini size işittirir ve gözlerinizin hepsi aynı anda görülür. Dedi ki: Cehennem öyle bir kükrer ki, ne yakınlaştırılmış bir melek ne de gönderilmiş bir peygamber kalır, hepsi dizleri üstüne çöker, eklem yerleri titrer. Dedi ki: Sanırım onun: 'Nefsim, nefsim!' dediğini söyledi. Dedi ki: Sırat, Cehennem köprüsü üzerine kılıç ağzı gibi, kaygan ve ayak kaydırıcı bir halde kurulur; iki yanında sa'dân dikeni gibi çengeller bulunan melekler vardır. Dedi ki: İnsanlar şimşek gibi, rüzgar gibi, kuş gibi, yarış atları gibi ve hızlı koşan adamlar gibi geçerler; melekler ise: 'Rabbim, selamet ver, selamet ver!' derler. Kimi kurtulup selamete erer, kimi tırmalanıp yaralanarak kurtulur, kimi de cehenneme yığılıp atılır. İbrahim babasına: 'Ben dünyada sana emrederdim de sen bana isyan ederdin; bugün ise seni terk edecek değilim, belimden tut!' der. O da onun iki kolunun arasından tutar; derken bir sırtlana dönüştürülür. Onun suretinin değiştirildiğini görünce ondan uzaklaşır .
وأَوْلى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ قولُ اللَّهِ؛ وهو خبرُه عن إبراهيمَ أنه لمَّا تَبَيَّن له أن أباه للَّهِ عدو تَبرَّأَ منه، وذلك حالَ علمِه ويقينِه أنه للَّهِ عدوٌّ وهو به مشركٌ، وهو حالُ ثُبُوتِه على شِرْكِه.
Bu hususta doğruya en yakın olan görüş, Allah'ın sözüdür; o da İbrahim'den haber vererek babasının Allah'a düşman olduğu kendisine açıkça belli olunca ondan uzaklaştığını bildirmesidir. Bu da onun Allah'a bir düşman olduğunu ve O'na ortak koştuğunu bildiği ve kesin olarak anladığı andır; bu da onun şirki üzere sabit kaldığı andır.
القولُ في تأويلِ قوله: {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ}.
Allah Teâlâ'nın: { إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ } “Şüphesiz İbrâhim, çok içli/yalvarıp yakaran [ve] engin kavrayışlı/yumuşak huyludur” sözünün teviline dair açıklama.
اختَلَف أهلُ التأويلِ في معنى "الأَوَّاهِ"؛ فقال بعضُهم: هو الدَّعَّاءُ.
Tefsir ehli "el-Evvâh" kelimesinin anlamı hakkında ihtilaf etmişlerdir; bazıları: O, çokça dua edendir (ed-De'â) demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: الأَوَّاهُ الدَّعَّاءُ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, çokça dua edendir .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ وابن وكيعٍ، قالا: ثنا أبو بكرٍ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ الله، قال: الأَوَّاهُ الدَّعَّاءُ.
Bize Ebû Küreyb ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize Ebû Bekir, Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, çokça dua edendir.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وَهْبٍ، قال: ثني جريرُ بنُ حازمٍ، عن عاصمِ بن بَهْدلةَ، عن زِرِّ بن حُبَيشٍ، قال: سألتُ عبدَ اللَّهِ عن الأَوَّاهِ، فقال: هو الدَّعَّاءُ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Cerîr b. Hâzim, Âsım b. Behdcle'den, o Zirr b. Hubeyş'ten nakletti; dedi ki: Abdullah'a el-Evvâh'ı sordum; 'O, çokça dua edendir' dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بِشْرٍ، عن ابن أبي عَروبةَ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ اللَّهِ مثلَه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, İbn Ebî Arûbe'den, o Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan benzerini anlattı.
قال: ثنا قبيصةُ، عن سفيانَ، عن عبدِ الكريمِ، عن أبي عبيدةَ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: الأَوَّاهُ الدُّعَاءُ.
Dedi ki: Bize Kabîsa, Süfyân'dan, o Abdülkerîm'den, o Ebû Ubeyde'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, duadır.
قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ اللَّهِ مثلَه.
Dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan benzerini anlattı.
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ وإسرائيلُ، عن عاصمٍ، عن زِرٍّ، عن عبدِ الله مثلَه.
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân ve İsrâîl, Âsım'dan, o Zirr'den, o da Abdullah'tan benzerini anlattılar.
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: ثنا
Bana Ya'kūb b. İbrâhîm ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize...
داود بن أبي هند، قال: نُبِّئتُ عن عُبَيدِ بن عُمَيرٍ، قال: الأَوَّاهُ، الدعاءُ.
Dâvûd b. Ebî Hind anlattı, dedi ki: Bana Ubeyd b. Umeyr'den nakledildi; dedi ki: Evvâh, duadır.
حدَّثني إسحاقُ بنُ شاهينَ، قال: ثنا داودُ، [عن عبدِ اللَّهِ بن عبيدٍ، قال: الأَوَّاهُ الدَّعَّاءُ.
Bana İshâk b. Şâhîn anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, [Abdullah b. Ubeyd'den anlattı, dedi ki: Evvâh, çokça dua edendir.
حدَّثني ابن المُثَنَّى، قال: حدَّثني عبدُ الأَعْلَى، قال: حدَّثنا داود] ، عن عبدِ اللَّهِ بن عُبيد بن عميرٍ الليثيِّ، عن أبيه، قال: الأَوَّاه الدَّعَّاءُ.
Bana İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bana Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd anlattı] , Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr el-Leysî'den, o da babasından nakletti; dedi ki: Evvâh, çokça dua edendir.
وقال آخرون: بل هو الرحيمُ.
Başkaları ise: Aksine o, çok merhametlidir (er-Rahîm) demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin görüşleri:
حدَّثنا ابن بَشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن سَلَمةَ، عن مسلمٍ البَطِينِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، قال: سُئِل عبدُ اللَّهِ عن الأوَّاهِ، فقال: الرحيمُ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Seleme'den, o Müslim el-Batîn'den, o da Ebü'l-Ubeydeyn'den nakletti; dedi ki: Abdullah'a el-Evvâh hakkında soruldu da: 'Çok merhametlidir' dedi .
حدَّثني محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنى محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحَكَمِ، قال: سمِعتُ يحيى بنَ الجَزَّارِ يُحدِّثُ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ - رجلٍ ضَرِيرِ البصرِ - أنه سأَل عبدَ اللَّهِ عن الأَوَّاهِ، فقال: الرحيمُ .
Bana Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bana Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, el-Hakem'den nakletti; dedi ki: Yahyâ b. el-Cezzâr'ın, Ebü'l-Ubeydeyn'den -gözleri görmeyen bir adamdı- rivayet ettiğini işittim; o Abdullah'a el-Evvâh hakkında sormuş, o da: 'Çok merhametlidir' demiştir .
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا المُحارِبيُّ، وحدَّثنا خَلَّادُ بنُ أسلمَ، قال: أخبَرنا النضرُ بنُ شُمَيلٍ، جميعًا عن المسعوديِّ، عن سَلَمَةَ بن كُهَيلٍ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، أَنه سأل ابنَ مسعودٍ فقال: ما الأَوَّاهُ؟ قال: الرحيمُ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî anlattı; ve bize Hallâd b. Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr b. Şümeyl haber verdi; hepsi el-Mes'ûdî'den, o Seleme b. Küheyl'den, o Ebü'l-Ubeydeyn'den nakletti; o İbn Mes'ûd'a sorup: 'Evvâh nedir?' demiş, o da: 'Çok merhametlidir' demiştir.
حدَّثني زكريا بنُ يحيى بن أبي زائدةَ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن الأعْمشِ، عن
Bana Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebî Zâide anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, el-A'meş'ten, o da...
الحَكَمِ، عن يحيى بن الجَزَّارِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، أنه جاء إلى عبد الله - وكان ضريرَ البصرِ - فقال: يا أبا عبدِ الرحمنِ، مَن نسألُ إذا لم نسألْك؟ فكأَنَّ ابن مسعودٍ رَقَّ له، قال: أخبِرْني عن الأوَّاهِ؟ قال: الرحيمُ .
el-Hakem'den, o Yahyâ b. el-Cezzâr'dan, o da Ebü'l-Ubeydeyn'den nakletti; o Abdullah'a geldi -kendisi görme engelli idi- ve: 'Ey Ebû Abdurrahman, sana sormayacağız da kime soracağız?' dedi. Sanki İbn Mes'ûd ona acıdı. O da: 'Bana evvâh hakkında haber ver?' dedi. [İbn Mes'ûd]: 'Çok merhametlidir' dedi .
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا وكيعٍ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن سَلَمةَ بن كَهَيلٍ، عن مسلمٍ البَطِينِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، قال: سألتُ عبدَ اللَّهِ عن الأوَّاه، فقال: هو الرحيمُ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı; ve bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Seleme b. Küheyl'den, o Müslim el-Batîn'den, o da Ebü'l-Ubeydeyn'den nakletti; dedi ki: Abdullah'a el-Evvâh hakkında sordum, 'O, çok merhametlidir' dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن الأعْمشِ، عن الحَكَمِ، عن يحيى بن الجَزَّارِ، قال: جاء أبو العُبَيْدَيْنِ إلى عبدِ اللَّهِ فقال له: ما حاجتُك؟ قال: ما الأَوَّاهُ؟ قال: الرحيمُ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, el-A'meş'ten, o el-Hakem'den, o da Yahyâ b. el-Cezzâr'dan nakletti; dedi ki: Ebü'l-Ubeydeyn Abdullah'a geldi ve [Abdullah] ona: 'İhtiyacın nedir?' dedi. O: 'Evvâh nedir?' dedi. [Abdullah]: 'Çok merhametlidir' dedi.
قال: ثنا ابن إدريسَ، عن الأعْمشِ، عن الحَكَمِ، عن يَحيى بن الجَزَّارِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ - رجلٍ مِن بنى سُواءةَ - قال: جاء رجلٌ إلى عبدِ اللَّهِ فسأله عن الأوَّاءِ، فقال له عبدُ اللَّهِ: الرحيمُ.
Dedi ki: Bize İbn İdrîs, el-A'meş'ten, o el-Hakem'den, o Yahyâ b. el-Cezzâr'dan, o da Ebü'l-Ubeydeyn'den -Benî Süvâe'den bir adamdı- nakletti; dedi ki: Bir adam Abdullah'a gelip ona el-Evvâh hakkında sordu; Abdullah ona: 'Çok merhametlidir' dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا المُحارِبيُّ وهانئُ بنُ سعيدٍ، عَن حَجَّاجٍ، عن الحَكَمِ، عن يحيى بن الجَزَّارِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: الأَوَّاهُ الرحيمُ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî ve Hânî b. Saîd, Haccâc'dan, o el-Hakem'den, o Yahyâ b. el-Cezzâr'dan, o Ebü'l-Ubeydeyn'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, çok merhametlidir.
حدَّثني يعقوبُ وابنُ وكيعٍ قالا: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عَن شعبةَ، عن الحَكَمِ، عن يحيى بن الجَزَّارِ، أن أبا العُبَيْدَيْنِ رجلٌ مِن بنى نُمَيرٍ - قال يعقوبُ: كان ضريرَ البصرِ. وقال ابن وكيعٍ: كان مكفوفَ البصرِ - سأَل ابنَ مسعودٍ فقال: ما الأوَّاهُ؟ قال: الرحيمُ.
Bana Ya'kūb ve İbn Vekî' anlattı, dediler ki: Bize İbn Uleyye, Şu'be'den, o el-Hakem'den, o da Yahyâ b. el-Cezzâr'dan nakletti; Benî Nümeyr'den bir adam olan Ebü'l-Ubeydeyn -Ya'kūb: 'Gözleri görmüyordu (darîru'l-basar)' dedi. İbn Vekî' ise: 'Âmâ idi (mekfûfü'l-basar)' dedi- İbn Mes'ûd'a sorup: 'Evvâh nedir?' dedi. [İbn Mes'ûd]: 'Çok merhametlidir' dedi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن زكريا، عن أبي إسحاقَ، عن أبي مَيْسرةَ، قال: الأوَّاهُ الرحيمُ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Zekeriyyâ'dan, o Ebû İshâk'tan, o da Ebû Meysere'den nakletti; dedi ki: Evvâh, çok merhametlidir .
قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي مَيْسرةَ مثلَه.
Dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o da Ebû Meysere'den benzerini anlattı.
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي مَيْسرةَ مثلَه.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o da Ebû Meysere'den benzerini anlattı.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بِشْرٍ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، عن الحسنِ، قال: هو الرحيمُ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr, Saîd'den, o Katâde'den, o da el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: O, çok merhametlidir .
حدَّثنا بِشْرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: كُنَّا نُحدَّثُ أن الأوَّاهَ الرحيمُ.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; dedi ki: Bize evvâhın 'çok merhametli' olduğu anlatılırdı.
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأَعْلَى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَوْرٍ، عَن مَعْمَرٍ، عن قتادةَ: {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ}. قال: رحيمٌ . [وقال] عبدُ الكريمِ الجَزَرِيُّ، عن أبي عبيدةَ، عن ابن مسعودٍ مثلَ ذلك .
Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ} "Şüphesiz İbrahim çok içli/merhametliydi" ayeti hakkında nakletti; [Katâde]: 'Çok merhametlidir' dedi . Abdülkerîm el-Cezerî de Ebû Ubeyde'den, o da İbn Mes'ûd'dan bunun benzerini [nakletmiştir] .
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ الكريمِ، عن أبي عبيدةَ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: الأَوَّاهُ الرحيمُ .
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdülkerîm'den, o Ebû Ubeyde'den, o da Abdullah'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, çok merhametlidir .
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن سَلَمةَ، عن مسلمٍ
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Seleme'den, o da Müslim'den
البَطِينِ، عن أبي العُبَيْدَيْنِ، أنه سأل عبدَ اللَّهِ عن الأَوَّاهِ، فقال: الرحيمُ.
el-Batîn'den, o da Ebü'l-Ubeydeyn'den nakletti ki; o, Abdullah'a el-Evvâh hakkında sormuş, [Abdullah da]: 'Çok merhametlidir' demiştir.
قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن عمرِو بن شُرَحْبيلَ، قال: الأَوَّاهُ الرحيمُ.
Dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o da Amr b. Şürahbîl'den nakletti; dedi ki: Evvâh, çok merhametlidir.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا مباركٌ، عن الحسنِ، قال: الأوَّاه، الرحيمُ بعبادِ اللَّهِ.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Mübârek, el-Hasan'dan nakletti; dedi ki: Evvâh, Allah'ın kullarına karşı çok merhametli olandır.
قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا أبو خَيْثمةَ زهيرٌ، قال: ثنا أبو إسحاقَ الهَمْدانيُّ، عن أبي مَيْسرةَ عمرِو بن شُرَحْبيلَ، قال: الأَوَّاهُ: الرحيمُ، بلحنِ الحبشةِ .
Dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hayseme Züheyr anlattı, dedi ki: Bize Ebû İshâk el-Hemdânî, Ebû Meysere Amr b. Şürahbîl'den nakletti; dedi ki: Evvâh, Habeş dilinde çok merhametli demektir .
وقال آخرون: بل هو المُوقِنُ .
Başkaları ise: 'Aksine o, [kesin bir inançla] yakîn sahibidir' dediler .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا وكيعٍ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن قابوسَ، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: الأَوَّاهُ المُوقِنُ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı; ve bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Kābûs'tan, o babasından, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, yakîn sahibidir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ آدمَ، عن ابن مُباركٍ، عن خالدٍ، عن عِكْرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: الأَوَّاهُ المُوقِنُ، بلسانِ الحبشةِ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Âdem, İbnü'l-Mübârek'ten, o Hâlid'den, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, Habeş dilinde yakîn sahibi demektir .
قال: ثنا حميدُ بنُ عبدِ الرحمنِ، عن حسنٍ، عن مسلمٍ، عن مجاهدٍ، عن
Dedi ki: Bize Humeyd b. Abdirrahmân, Hasen'den, o Müslim'den, o Mücâhid'den, o da
ابن عباسٍ، قال: الأَوَّاه الموقنُ، بلسانِ الحبشةِ .
İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, Habeş dilinde yakîn sahibi demektir .
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: سَمِعتُ سفيانَ، يقولُ: الأَوَّاهُ المُوقِنُ. وقال بعضُهم: الفَقِيهُ المُوقِنُ.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Süfyân'ı şöyle derken işittim: Evvâh, yakîn sahibidir. Bazıları da: Fakih ve yakîn sahibidir, dediler.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن جابرٍ، عن عطاءٍ، قال: الأوَّاهُ المُوقِنُ، بلسانِ الحبشةِ .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Câbir'den, o da Atâ'dan nakletti; dedi ki: Evvâh, Habeş dilinde yakîn sahibi demektir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن أبيه، عن رجلٍ، عن عكرمةَ، قال: هو المُوقِنُ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, babasından, o bir adamdan, o da İkrime'den nakletti; dedi ki: O, yakîn sahibidir .
قال: ثنا ابن نُمَيرٍ، عن الثوريِّ، عن مُجالدٍ، عن أبي هاشمٍ، عن مجاهدٍ، قال: الأَوَّاهُ المُوقِنُ .
Dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Sevrî'den, o Mücâlid'den, o Ebû Hâşim'den, o da Mücâhid'den nakletti; dedi ki: Evvâh, yakîn sahibidir .
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا الثوريُّ، عن مسلم، عن مجاهدٍ، قال: الأَوَّاهُ المُوقِنُ .
Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Sevrî, Müslim'den, o da Mücâhid'den haber verdi; dedi ki: Evvâh, yakîn sahibidir .
قال: أخبَرنا عبد الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قابوسَ، عن أبي ظَبْيانَ، عن ابن عباسٍ، قال: الأَوَّاهُ: المُوقِنُ.
Dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Kābûs'tan, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan haber verdi; dedi ki: Evvâh, yakîn sahibidir.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da...
مجاهدٍ: أَوَّاهٌ: مُوقِنٌ .
Mücâhid'den nakletti: Evvâh, yakîn sahibidir .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: أَوَّاهٌ، قال: مُؤْتَمِنٌ مُوقِنٌ.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: Evvâh, dedi ki: Güvenilir, yakîn sahibidir.
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سَمِعتُ أبا مُعَاذٍ، يقولُ: أَخبَرنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ}. قال: الأوَّاهُ المُوقِنُ .
Bana el-Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ı {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ} “Şüphesiz İbrahim çok içli/duygulu ve yumuşak huyludur” sözü hakkında şöyle derken işittim: Evvâh, yakîn sahibidir .
وقال آخرون: هي كلمةٌ بالحبشيةِ، معناها المؤمنُ.
Başkaları ise: 'Habeşçe bir kelimedir, anlamı mümindir' dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ}. قال: الأوَّاه هو المؤمنُ بالحبشيةِ .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {لأَوَّاهٌ حَلِيمٌ} “Çok içli/duygulu ve yumuşak huyludur” [ayeti hakkında]; [İbn Abbâs] dedi ki: Evvâh, Habeş dilinde mümindir .
حدَّثنا عليُّ بن داودَ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ}: يعنى المؤمنَ التَّوَّابَ .
Bize Ali b. Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize Abdullāh b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لأَوَّاهٌ} “Şüphesiz İbrahim çok içli/duyguludur” sözü hakkında nakletti: Yani mümin ve çokça tövbe edendir .
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا حسنُ بنُ صالحٍ، عن مسلمٍ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ، قال: الأوَّاهُ المؤمنُ .
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Hasen b. Sâlih, Müslim'den, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; dedi ki: Evvâh, mümindir .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حَجَّاجُ، عن ابن جُرَيجٍ: الأَوَّاهُ
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti: el-Evvâh
المؤمنُ ، بالحبشيةِ .
Habeş dilinde mümin demektir .
وقال آخرون: هو المُسبِّحُ الكثيرُ الذكرِ اللَّهِ.
Başkaları ise: 'O, çokça tesbih eden ve Allah'ı çokça zikredendir' dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَرِيكٌ، عن سالمٍ، عن سعيدٍ، قال: الأوَّاهُ المُسبِّحُ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Himmânî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Sâlim'den, o da Saîd'den nakletti; dedi ki: Evvâh, tesbih edendir .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا المُحاربيُّ، عن حَجَّاجٍ، عن الحَكَمِ، عن الحسنِ بن مسلمِ بن يَنَّاقٍ، أن رجلًا كان يُكْثِرُ ذكرَ اللَّهِ ويُسَبِّحُ، فذكر ذلك للنبيِّ ﷺ فقال: "إنَّه أوَّاهٌ" .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Haccâc'dan, o el-Hakem'den, o da el-Hasen b. Müslim b. Yennâk'tan nakletti: Bir adam Allah'ı çokça zikreder ve tesbih ederdi; bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e zikredilince: "Şüphesiz o bir evvâhtır" buyurdu .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا [زيدُ بنُ حبابٍ] ، عن ابن لَهِيعَةَ، عن الحارثِ بن يزيدَ، عن عليِّ بن رباحٍ، عن عقبةَ بن عامرٍ، قال: الأوَّاهُ الكثيرُ الذكرِ الله .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize [Zeyd b. Hubâb] , İbn Lehîa'dan, o el-Hâris b. Yezîd'den, o Ali b. Rabâh'tan, o da Ukbe b. Âmir'den nakletti; dedi ki: Evvâh, Allah'ı çokça zikredendir .
وقال آخرون: هو الذي يُكْثِرُ تلاوةَ القرآنِ.
Başkaları ise: 'O, Kur'an'ı çokça okuyandır' dediler.
ذكرُ من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، قال: ثنا المِنْهالُ بنُ خليفةَ، عن حَجَّاجِ بن أرطاةَ، عن عطاءٍ، عن ابن عباسٍ، أن النبيَّ ﷺ دَفَنَ مَيِّتًا فقال: "يَرْحَمُكَ اللَّهُ، إِن
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Yemân rivayet edip dedi ki: Bize el-Minhâl b. Halîfe, Haccâc b. Ertât'tan, [o] Atâ'dan, [o da] İbn Abbâs'tan [naklen] rivayet etti ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir ölüyü defnetti ve şöyle buyurdu: «Allah sana rahmet etsin, şüphesiz sen...»
كنتَ لأَوَّاهًا". يعنى تَلاءُ للقرآنِ .
bir evvâhdın" buyurdu. Yani Kur'an'ı çokça okuyandın .