Binûn

İçinde Hûd (aleyhisselâm)'ın Zikredildiği Surenin Tefsiri — 5. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقولُه: {أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}. يقولُ: هؤلاء الذين هذه صفتُهم، هم سكانُ الجنةِ الذين لا يخرجُون عنها، ولا يموتون فيها، ولكنهم فيها لابِثُون إلى غيرِ نهايةٍ.

O'nun: {أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} “İşte onlar cennetliklerdir. Onlar orada ebedî kalacaklardır” buyruğu ise şöyle demektir: İşte bu niteliklere sahip olan kimseler cennet halkıdır; oradan asla çıkarılmazlar, orada ölmezler, bilakis orada sonsuza dek kalacaklardır.

القولُ في تأويلِ قولهِ تعالى: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٢٤)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٢٤)} “Bu iki zümrenin durumu; kör ve sağır ile gören ve işiten kimsenin durumu gibidir. Bunlar hiç bir olur mu? Hâlâ düşünüp öğüt almaz mısınız?”

يقولُ تعالى ذكرُه: مَثَلُ فريقي الكفرِ والإيمانِ كمثل الأعمى الذي لا يَرَى بعَيْنَيه شيئًا ، والأصمِّ الذي لا يسمعُ شيئًا، فكذلك فريقُ الكفرِ لا يُبْصِرُ الحقَّ فيتَّبِعَه ويعملَ به؛ لشغلِه بكفرِه باللَّهِ، وغَلَبَةِ خِذْلانِ اللَّهِ عليه، لا يسمعُ داعيَ اللَّهِ إلى الرشادِ، فيُجيبَه إلى الهدى فيهتديَ به، فهو مُقيمٌ في ضلالتِه، يتردَّدُ في حَيْرتِه. {وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ}، فكذلك فريقُ الإيمانِ، أبصَرَ حُجَجَ اللَّهِ، وأقرَّ بما دَلَّت عليه مِن توحيد اللَّهِ، والبراءةِ مِن الآلهةِ والأندادِ، ونبوَّةِ الأنبياءِ، ﵈، وسمِعَ داعيَ اللَّهِ فأجابَه، وعَمِلَ بطاعةِ اللَّهِ.

Zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: Küfür ve iman fırkalarının misali; iki gözüyle hiçbir şey görmeyen kör ile hiçbir şey işitmeyen sağırın misali gibidir. İşte küfür fırkası da böyledir: Allah'ı inkâr etmekle meşgul olması ve Allah'ın yardımından mahrum bırakışının kendisine galip gelmesi sebebiyle hakkı görüp ona tâbi olmaz ve onunla amel etmez; Allah'ın doğru yola çağıran davetçisini işitip de bu hidayete icabet ederek doğru yolu bulmaz; o sapıklığı içinde yerinde saymakta, şaşkınlığı içinde bocalamaktadır. {وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} “ve gören ve işiten” [kısmına gelince]; aynı şekilde iman fırkası da Allah'ın delillerini görmüş, bu delillerin gösterdiği Allah'ın birliğini, sahte ilahlardan ve putlardan uzak olmayı, peygamberlerin -aleyhimüsselâm- peygamberliğini ikrar etmiş, Allah'ın davetçisini işitip ona icabet etmiş ve Allah'a itaatle amel etmiştir.

كما حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ، قال: قال ابنُ عباسٍ: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ}. قال: الأعمى والأصمُّ: الكافرُ. والبصيرُ والسميعُ: المؤمنُ.

Nitekim bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: İbn Abbâs [şöyle] dedi: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} “Bu iki zümrenin durumu; kör ve sağır ile gören ve işiten kimsenin durumu gibidir”. Dedi ki: Kör ve sağır olan kâfirdir; gören ve işiten ise mümindir.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ}: الفريقان، الكافران و المؤمنان. فأما الأعمى والأصمُّ فالكافران، وأما البصيرُ والسميعُ فهما المؤمنان.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} “Bu iki zümrenin durumu; kör ve sağır ile gören ve işiten kimsenin durumu gibidir” ayeti hakkında nakletti: İki fırka; kâfirler ve müminlerdir. Kör ve sağır olan kâfirler, gören ve işiten ise müminlerdir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} الآية، هذا مَثَلٌ ضَرَبَه اللَّهُ للكافرِ والمؤمنِ، فأما الكافرُ فصَمَّ عن الحقِّ فلا يسمعُه، وعَمِيَ عنه فلا يُبْصِرُه. وأما المؤمنُ فسَمِعَ الحقَّ فانتَفَع به، وأبصَرَه فوَعاه وحَفِظَه وعَمِل به.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} “Bu iki zümrenin durumu; kör ve sağır ile gören ve işiten kimsenin durumu gibidir...” ayeti hakkında anlattı: Bu, Allah'ın kâfir ve mümin için verdiği bir misaldir. Kâfire gelince, o hakka karşı sağırlaşmıştır, onu işitmez; ona karşı körleşmiştir, onu görmez. Mümine gelince, o hakkı işitmiş ve ondan faydalanmış; onu görmüş, kavramış, muhafaza etmiş ve onunla amel etmiştir.

يقولُ تعالى: {هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا}، يقولُ: هل يستوي هذان الفريقان، على اختلافِ حالتَيهما في أنفسِهما عندَكم أيُّها الناسُ؟ فإنهما لا يستويان عندَكم فكذلك حالُ الكافرِ والمؤمنِ لا يستويان عندَ اللَّهِ. {أَفَلَا تَذَكَّرُونَ} يقولُ، جلَّ ثناؤُه: أفلا تَعْتَبِرون أيُّها الناسُ وتتفكرون، فتَعْلَموا حقيقةَ اختلافِ أمرَيهما، فتَنْزجِروا عما أنتم عليه مِن الضلالِ إلى الهدى، ومِن الكفرِ إلى الإيمانِ؟ فالأعمى والأصمُّ والبصيرُ والسميعُ في اللفظِ أربعةٌ، وفي المعنى اثنان، ولذلك قيل: {هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا}، وقيل: {كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ}، والمعنى: كالأعمى الأصمِّ. وكذلك قيل: {وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ}، والمعنى: البصيرِ السميعِ. كقولِ القائلِ: قام الظريفُ والعاقلُ. وهو يَنْعَتُ بذلك شخصًا واحدًا.

Yüce Allah: {هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا} “Bunlar hiç bir olur mu?” buyurmaktadır. Yani: Ey insanlar, bizzat kendilerindeki durumlarının farklılığı karşısında bu iki grup sizin katınızda hiç bir olur mu? Nitekim bunlar sizin yanınızda eşit olmadığı gibi, kâfir ile müminin durumu da Allah katında asla eşit olmaz. Senası yüce olan Allah: {أَفَلَا تَذَكَّرُونَ} “Hâlâ düşünüp öğüt almaz mısınız?” buyurmaktadır. Yani: Ey insanlar, ibret alıp tefekkür etmez misiniz ki bu iki tarafın durumunun gerçek farklılığını bilesiniz de içinde bulunduğunuz sapıklıktan hidayete, inkârdan imana yönelerek vazgeçesiniz? Ayette kör, sağır, gören ve işiten lafız itibarıyla dört, fakat anlam itibarıyla ikidir; bu sebeple [ikil olarak] {هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا} “Bunlar hiç bir olur mu?” buyrulmuştur. Ayrıca {كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ} denilmiştir ki bunun manası 'kör olan sağır gibidir' demektir. Aynı şekilde {وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ} denilmiştir ki manası 'gören ve işiten' demektir. Bu, bir kimsenin tek bir şahsı niteleyerek: 'Zarif ve akıllı adam ayağa kalktı' demesi gibidir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٥) أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٢٦)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun teviline dair açıklama: {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٥) أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٢٦)} “Andolsun ki biz Nûh'u kavmine gönderdik: 'Şüphesiz ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım. Allah'tan başkasına ibadet etmeyin. Gerçekten ben sizin adınıza can yakıcı bir günün azabından korkuyorum.'”

يقولُ تعالى ذكرُه: {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ [إِنِّي لَكُمْ} أيُّها القومُ] {نَذِيرٌ} مِن اللَّهِ، أُنذرُكم بأسَه على كفرِكم به، فآمِنوا به وأطِيعوا أمرَه. ويعني بقولِه: {مُبِينٌ}: يُبِينُ لكم عما أُرسِل به إليكم، مِن أمرِ اللَّهِ ونهيِه.

Zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: {وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ [إِنِّي لَكُمْ} “Andolsun ki biz Nûh'u kavmine gönderdik. [Onlara şöyle dedi:] 'Şüphesiz ben sizin için” ey kavmim!] {نَذِيرٌ} “bir uyarıcıyım”; Allah katından [gelen], O'nu inkâr etmeniz sebebiyle sizi O'nun azabıyla uyaran biriyim; öyleyse O'na iman edin ve O'nun emrine itaat edin. {مُبِينٌ} “apaçık” sözüyle de şunu kastetmektedir: Allah'ın emir ve yasaklarından size ne ile gönderilmişse onu size apaçık bildiren [bir uyarıcıyım].

واختلفت القرأةُ في قراءةِ قولِه: {إِنِّي}؛ فقرَأ ذلك عامة قرأةِ الكوفةِ وبعضُ المدنيين بكسرِ "إن" على وجهِ الابتداءِ ؛ إذ كان في الإرسالِ معنى القولِ. وقرَأ ذلك بعضُ قرَأةِ أهلِ المدينةِ والكوفةِ والبصرةِ بفتحِ "إن" على إعمالِ الإرسالِ فيها، كأن معنى الكلامِ عندَهم: لقد أرسلنا نوحًا إلى قومِه بأني لكم نذيرٌ مبينٌ.

Kıraat âlimleri {إِنِّي} lafzının okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Kûfe kurrasının geneli ile Medinelilerin bir kısmı, gönderme (irsâl) eyleminde 'söz söyleme' anlamı bulunduğu için bunu cümlenin başlangıcı kabul ederek (istînâf) "elif"in kesresiyle [إِنِّي / İnnî] şeklinde okumuştur . Medine, Kûfe ve Basra kurrasının bir kısmı ise 'gönderme' eylemini onda amel ettirerek "elif"in fethasıyla [أَنِّي / Ennî] şeklinde okumuştur ; sanki onlara göre sözün anlamı: 'Andolsun ki Nûh'u kavmine, şüphesiz ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım diye gönderdik' şeklindedir.

والصوابُ مِن القولِ في ذلك عندي أن يقالَ: إنهما قراءتان متَّفِقَتا المعنى، قد قرَأ بكلِّ واحدةٍ منهما جماعةٌ من القرأةِ، فبأيَّتِهما قرَأ القارئُ كان مصيبًا للصوابِ في ذلك.

Bana göre bu konuda doğru olan söz: Bunların anlamı bir olan iki kıraat olduğudur; her biriyle de kurradan bir topluluk okumuştur. Dolayısıyla okuyucu bunlardan hangisiyle okursa okusun bu hususta isabet etmiş olur.

وقولُه: {أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ}. فمَن كَسَر الألفَ في قوله: {إِنِّي}. جعَل قولَه: {أَرْسَلْنَا} عاملًا في "أنْ" التي في قولِه: {أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ}. ويصيرُ المعنى حينَئذٍ: ولقد أرسلنا نوحًا إلى قومِه، أن لا تعبدوا إلا اللَّهَ، وقلْ لهم: {إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ}. ومَن فَتَحها رَدَّ "أنْ" في قولِه: {أَنْ لَا تَعْبُدُوا} عليها، فيكونُ المعنى حينَئذٍ: لقد أرسلنا نوحًا إلى قومِه بأني لكم نذيرٌ مبينٌ، بأن لا تعبدوا إلا اللَّهَ.

O'nun: {أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ} “Allah'tan başkasına kulluk etmeyin” buyruğuna gelince; {إِنِّي} lafzındaki elifi kesreli okuyan kimse, {أَرْسَلْنَا} “gönderdik” fiilini {أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ} buyruğundaki "en" (أَنْ) üzerinde amil kılmıştır. Bu durumda anlam şöyle olur: 'Andolsun ki biz Nûh'u kavmine, Allah'tan başkasına kulluk etmeyin ve onlara: {إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ} “Şüphesiz ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım” de, diye gönderdik.' Elifi fethalı okuyan kimse ise {أَنْ لَا تَعْبُدُوا} kısmındaki "en" edatını ona atfetmiştir. Bu takdirde anlam: 'Andolsun ki biz Nûh'u kavmine, ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım diye ve Allah'tan başkasına kulluk etmeyesiniz diye gönderdik' şeklinde olur.

ويعني بقولِه: بأن لا تعبدوا إلا اللَّهَ: أيُّها الناسُ، اتركوا عبادةَ الآلهةِ

O'nun: {بأن لا تعبدوا إلا اللَّهَ} “Allah'tan başkasına kulluk etmeyin” buyruğuyla kastettiği [şudur]: 'Ey insanlar! İlahların ibadetini terk edin

والأوثانِ، وإشراكَها في عبادتِه، وأفْرِدوا اللَّهَ بالتوحيدِ، وأخْلِصوا له العبادةَ، فإنه لا شريكَ له في خَلْقِه. وقولُه: {إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ}. يقولُ: إني، أيُّها القومُ، إن لم تَخُصُّوا اللَّهَ بالعبادةِ، وتُفْرِدوه بالتوحيدِ، وتَخْلعوا ما دونَه مِن الأندادِ والأوثانِ - أخافُ عليكم مِن اللَّهِ عذابَ يومٍ مؤلمٍ عقابُه وعذابُه لمَن عُذِّبَ فيه. وجَعَل الأليمَ مِن صفةِ اليومِ، وهو مِن صفةِ العذابِ؛ إذ كان العذابُ فيه، كما قيل: {وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا} [الأنعام: ٩٦]. وإنما السَّكَنُ مِن صفةِ ما سَكَنَ فيه، دونَ الليلِ.

ibadetini ve O'na kullukta bunları ortak koşmayı bırakın; tevhidi yalnız Allah'a has kılın ve ibadeti O'na ihlasla yapın; çünkü O'nun yaratmasında hiçbir ortağı yoktur. O'nun: {إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ} “Şüphesiz ben sizin adınıza elem verici bir günün azabından korkuyorum” buyruğuna gelince; şöyle demektedir: Ey kavmim! Eğer ibadeti yalnız Allah'a has kılmaz, tevhidi yalnız O'na tahsis etmez ve O'ndan başka edindiğiniz eşleri ve putları terk etmezseniz , şüphesiz ben, içinde azap görecek kimseler için cezası ve azabı çok acı olan bir günün Allah katından gelecek azabından sizin adınıza korkarım. Azap o günün içinde vuku bulduğu için -tıpkı: {وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا} [el-En'âm: 96] “Geceyi bir dinlenme zamanı kıldı” ayetinde olduğu gibi- 'elîm' (elem verici) vasfını günün niteliği kılmıştır. Oysa dinlenme hali bizzat gecenin değil, gecede dinlenenin vasfıdır.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ (٢٧)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ (٢٧)} “Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki: 'Biz seni sadece bizim gibi bir insan olarak görüyoruz. Sana uyanların da ilk bakışta en aşağılıklarımızdan başkası olmadığını görüyoruz. Sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz; bilakis sizin yalancı olduğunuzu sanıyoruz.'”

يقولُ تعالى ذكرُه: فقال الكبراءُ مِن قومِ نوحٍ وأشرافُهم، وهم الملأُ الذين كفروا باللَّهِ، وجَحَدوا نبوَّةَ نبيِّهم نوحٍ، ﵇: {مَا نَرَاكَ} يا نوحُ {إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا}: يعنُون بذلك أنه آدميٌّ مثلُهم في الخلقِ والصورةِ والجنسِ، كأنهم كانوا منكِرِين أن يكونَ اللَّهُ يرسلُ مِن البشرِ رسولًا إلى خلقِه. وقولُه: {وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ}. يقولُ: وما نَراك اتَّبَعك إلا الذين هم سَفِلَتُنا مِن الناسِ، دونَ الكُبَراءِ والأشرافِ، فيما نرَى ويظهرُ لنا.

Cenâb-ı Hak buyuruyor ki: Nûh kavminin ileri gelenleri ve eşrafı -ki onlar Allah'ı inkâr eden ve peygamberleri Nûh'un aleyhisselâm peygamberliğini yalanlayan seçkinler topluluğudur- şöyle dediler: {مَا نَرَاكَ} “Biz seni görmüyoruz” ey Nûh, {إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا} “ancak bizim gibi bir insan olarak [görüyoruz]”. Bununla, yaratılış, sûret ve cins bakımından onun da kendileri gibi bir âdemoğlu olduğunu kastediyorlardı; sanki onlar Allah'ın yarattıklarına insanlardan bir elçi göndermesini inkâr ediyor gibiydiler. O'nun: {وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ} “Sana uyanların da sadece ilk bakışta aramızdaki en aşağılık kimseler olduğunu görüyoruz” buyruğuna gelince; şöyle demektedir: Gördüğümüz ve bize zâhir olduğu kadarıyla, ileri gelenler ve eşraf değil, insanların sadece alt tabakasından olan kimseler sana tâbi olmuştur.

وقولُه: {بَادِيَ الرَّأْيِ} اختلفت القرأةُ في قراءتِه؛ فقَرأتْه عامَّةُ قرأةِ المدينةِ والعراقِ: {بَادِيَ الرَّأْيِ} بغيرِ همزِ "البادِي"، وبهمزِ {الرَّأْيِ}، بمعنى: ظاهرِ الرأيِ. مِن قولِهم: بَدَا الشيءُ يبدو. إذا ظَهَر ، كما قال الراجزُ:

O'nun: {بَادِيَ الرَّأْيِ} buyruğuna gelince, kurrâ bunun okunuşunda ihtilaf etmiştir; Medine ve Irak kurrasının geneli bunu "el-bâdî" kelimesini hemzesiz, {الرَّأْيِ} kelimesini ise hemzeli olarak 'açık ve zahir olan görüş' anlamında {بَادِيَ الرَّأْيِ} şeklinde okumuştur. Bu, bir şey ortaya çıktığında söylenen 'bir şey belirdi / ortaya çıktı' (بدَا الشيءُ يبدو) sözünden gelir . Nitekim receb şairi şöyle demiştir:

أضْحَى لِخالي شَبَهِي بَادِي بَدِي

Açıkça ve apaçık dayıma benzediğim ortaya çıktı,

وصارَ للفَحْلِ لِساني وَيَدِي

Dilim de elim de o yiğit deveye (dayıma) ait oldu .

بادي بَدِي، بغيرِ همزٍ. وقال آخرُ:

Burada hemzesiz olarak 'bâdî bedî' demiştir. Bir başkası da şöyle demiştir:

وقد عَلَتْنِي ذُرْأَةٌ بادِي بَدِي

Ve apaçık bir şekilde beni bir saç aklığı bürüdü

وقرَأ ذلك بعضُ أهلِ البصرةِ: (بادِئَ الرأيِ)، مهموزًا أيضًا، بمعنى: مبتدأَ الرأيِ. مِن قولِهم: بدأتُ بهذا الأمرِ. إذا ابتدأتَ به قبلَ غيرِه .

Basra ehlinin bir kısmı ise bunu yine hemzeli olarak 'görüşün başlangıcı / ilk akla gelen' anlamında (بادِئَ الرأيِ) şeklinde okumuştur. Bu, bir şeye başkalarından önce başladığında söylenen 'bu işe başladım' (بدأتُ بهذا الأمر) sözünden gelir .

وأولى القراءتين بالصوابِ في ذلك عندَنا، قراءةُ مَن قرأَ: {بَادِيَ}، بغيرِ همزِ "البادِي"، وبهمزِ {الرَّأْيِ}؛ لأن معنى ذلك الكلامِ: إلا الذين هم أراذِلُنا، في ظاهرِ الرأيِ، وفيما يظهرُ لنا.

Bu konuda bize göre iki kıraatten doğruya en yakın olanı , "el-bâdî" kelimesini hemzesiz, {الرَّأْيِ} kelimesini ise hemzeli olarak {بَادِيَ} şeklinde okuyanların kıraatidir. Çünkü bu sözün anlamı: 'İlk bakışta / zahirde ve bize görünen kadarıyla ancak en aşağılıklarımız [sana uydu]' demektir.

وقولُه: {وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ}. يقولُ: وما نَتَبَيَّنُ لكم علينا مِن فضلٍ نِلْتُموه بمُخالفتِكم إيانا في عبادةِ الأوثانِ إلى عبادةِ اللَّهِ، وإخلاصِ العُبُودةِ له،

Cenâb-ı Hakk'ın: {وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ} “Sizin bize karşı hiçbir üstünlüğünüzü de görmüyoruz” kavline gelince; [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Putlara tapma konusunda bize muhalefet edip Allah'a ibadete ve O'na kulluğu ihlasla yapmaya yönelmeniz sebebiyle elde ettiğiniz, bize karşı bir üstünlüğünüz olduğunu açıkça görmüyoruz,

فنتبعَكم طلبَ ذلك الفضلِ، وابتغاءَ ما أصبتُموه بخلافِكم إيانا {بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ}، وهذا خطابٌ منهم لنوحٍ، ﵇، وذلك أنهم إنما كذَّبوا نوحًا دونَ أتباعِه؛ لأن أتباعَه لم يكونوا رسلًا، وأخرَج الخطابَ، وهو واحدٌ، مُخرجَ خطابِ الجميعِ، كما قيل: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ} [الطلاق: ١]. وتأويلُ الكلامِ: بل نظنُّك، يا نوحُ، في دَعْواك أن اللَّهَ ابْتَعَثَك إلينا رسولًا - كاذبًا.

o fazileti arzulayarak ve bize muhalefet etmekle elde ettiğiniz şeyi isteyerek size tâbi olalım. {بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ} “Bilakis sizin yalancı olduğunuzu sanıyoruz”. Bu, onlardan Nûh'a -aleyhisselâm- yönelik bir hitaptır. Zira onlar Nûh'un tâbilerini değil, bizzat Nûh'u yalanlamışlardı; çünkü ona uyanlar peygamber değildi. Muhatap tek kişi olduğu halde hitap çoğul sîgasıyla getirilmiştir; nitekim [şu ayette de]: {يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ} [Talâk: 1] “Ey Peygamber! Kadınları boşadığınız zaman...” şeklinde buyrulmuştur. Sözün tefsiri şudur: Ey Nûh, bilakis biz senin Allah'ın seni bize elçi olarak gönderdiği iddiasında yalancı olduğunu düşünüyoruz.

وبنحوِ ما قلنا في تأويلِ قوله: {بَادِيَ الرَّأْيِ}. قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de O'nun: {بَادِيَ الرَّأْيِ} sözünün tefsiri hakkında bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ، عن عطاءٍ الخُراسانيِّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ}. قال: فيما ظَهَرَ لنا .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Atâ el-Horasânî'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ} “Sana uyanların da ilk bakışta en aşağılıklarımızdan başkası olmadığını görüyoruz” sözü hakkında anlattı; 'Bize zahir olduğu/göründüğü kadarıyla' dedi .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ (٢٨)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ (٢٨)} “[Nûh] dedi ki: 'Ey kavmim! Bir baksanıza, ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzere isem ve O kendi katından bana bir rahmet vermiş de bu size gizli tutulmuşsa? Siz onu istemediğiniz halde biz onu size zorla mı kabul ettireceğiz?'”

يقولُ تعالى ذكرُه، مخبِرًا عن قيلِ نوحٍ لقومِه، إذ كذَّبوه وردُّوا عليه ما جاءهم به مِن عندِ اللَّهِ من النصيحةِ: {يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي}: على علمٍ ومعرفةٍ وبيانٍ مِن اللَّهِ لي ما يَلْزَمُني له، ويجبُ عليَّ مِن إخلاصِ العبادةِ له، وتركِ إشراكِ الأوثانِ معه فيها، {وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ}. يقولُ: ورَزَقَني منه التوفيقَ والنبوةَ والحكمةَ، فآمنتُ به، وأطعتُه فيما أمَرني ونَهاني: {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ}.

Şanı yüce olan [Allah], kavmi Nûh'u yalanlayıp Allah katından kendilerine getirdiği samimi öğüdü geri çevirdiğinde onun kavmine şöyle söylediğini haber vermektedir: {يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي} “Ey kavmim! Bir baksanıza, ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzere isem” yani; O'nun hakkı olarak yerine getirmem gerekenler, ibadeti sadece O'na halis kılıp putları bu ibadette O'na ortak koşmayı terk etmek hususunda üzerime vacip olan şeyler hakkında Allah'tan [gelen] bir ilim, marifet ve apaçık bir delil üzere isem; {وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ} “ve O kendi katından bana bir rahmet vermiş de”. [Nûh] şöyle demektedir: Bana Kendi katından muvaffakiyet, peygamberlik ve hikmet nasip etmiş, ben de O'na iman edip bana emrettiği ve yasakladığı şeylerde O'na itaat etmişsem; {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ} “bu size gizli tutulmuşsa?”.

واختلفت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرأتْه عامةُ قرأةِ أهلِ المدينةِ وبعضُ أهلِ البصرةِ والكوفةِ (فَعَمِيَتْ)، بفتحِ العينِ وتخفيفِ الميمِ بمعنى: فعَمِيت الرحمةُ عليكم فلم تهتدوا لها، فتُقِرُّوا بها، وتُصَدِّقوا رسولَكم عليها .

Kıraat âlimleri bunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Medine ehli kurrasının geneli ile Basra ve Kûfe ehlinin bir kısmı bunu ayın harfinin fethası ve mimin şeddesiz okunmasıyla (فَعَمِيَتْ) şeklinde okumuştur. Bunun anlamı: 'Rahmet size kapalı kaldı/gizlendi de siz ona hidayet bulamadınız; dolayısıyla onu ikrar edip elçinizi bu hususta tasdik etmediniz' demektir .

وقرأ ذلك عامةُ قرأةِ الكوفيين: {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ} بضمِّ العينِ وتشديدِ "الميمِ" ، اعتبارًا منهم ذلك بقراءةِ عبدِ اللَّهِ، وذلك أنها فيما ذُكِر في قراءةِ عبدِ اللَّهِ: (فعمَّاها عليكم) .

Kûfeliler kurrasının geneli ise bunu Abdullah'ın kıraatini göz önüne alarak ayın harfinin dammesi ve mimin şeddesiyle {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ} şeklinde okumuştur . Zira zikredildiğine göre Abdullah'ın kıraatinde bu ayet: (فعمَّاها عليكم) “onu size gizli kıldıysa” şeklindedir .

وأولى القراءتين في ذلك عندي بالصوابِ قراءةُ مَن قرأَه: {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ} بضمِّ العينِ وتشديدِ الميمِ؛ للذي ذَكَروا مِن العلةِ لمَن قرَأ به، ولقربِهِ مِن قولِهِ: {أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ}. فأضافَ الرحمةَ إلى اللَّهِ، فكذلك تعميتُه على الآخرين بالإضافةِ إليه أولى. وهذه الكلمةُ مما حَوَّلت العربُ الفعلَ عن موضعِه؛ وذلك أن الإنسانَ هو الذي يَعْمَى عن إبصارِ الحقِّ، إذ يَعْمَى عن إبصارِه، والحقُّ لا يوصفُ بالعَمَى، إلا على الاستعمالِ الذي قد جَرَى به الكلامُ، وهو في جوازِه لاستعمالِ العربِ إياه، نظيرُ قولِهم: دَخَل الخاتمُ في يَدِي، والخُفُّ في رِجْلي. ومعلومٌ أن الرِّجْلَ هي التي تدخلُ في الخُفِّ، والأُصْبُعَ في الخاتمِ، ولكنهم استعملوا ذلك كذلك، لمَّا كان معلومًا المرادُ فيه.

Bu hususta iki kıraat içinde bana göre doğruya en yakın olanı; bu kıraati tercih edenler için zikredilen gerekçeden ve O'nun: {أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ} “Gördünüz mü, ya ben Rabbimden [gelen] apaçık bir delil üzere isem ve O kendi katından bana bir rahmet vermişse...” buyruğuna yakınlığından ötürü, ayın harfinin dammesi ve mimin şeddesiyle {فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ} “size gizli kılındıysa” şeklinde okuyanın kıraatidir. Nitekim [Nûh], rahmeti Allah'a izafe etmiştir; aynı şekilde onun başkalarına gizli kılınmasını da O'na [Allah'a] izafe etmek daha uygundur. Bu kelime, Arapların fiili asıl yerinden kaydırdığı (mecaz kıldığı) kullanımlardandır. Şöyle ki, görmekten mahrum kaldığında hakkı görmekten körleşen bizzat insanın kendisidir; hak ise dilde cari olan [mecazî] kullanım müstesna körlükle nitelenemez. Bunun caiz oluşu, Arapların bu tür kullanımı sebebiyledir ve onların: 'Yüzük elime girdi' ve 'Mest ayağıma girdi' sözlerine benzer. Oysa meste girenin ayak, yüzüğe girenin de parmak olduğu malumdur; fakat maksat bilindiği için bunu bu şekilde kullanmışlardır.

وقولُه: {أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ}. يقولُ: أنأْخُذُكم بالدخولِ في الإسلامِ، وقد عمَّاه اللَّهُ عليكم؟ {وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ}. يقولُ: وأنتم لإلْزامِناكُموها {كَارِهُونَ}. يقولُ: لا نفعلُ ذلك، ولكن نَكِلُ أمرَكم إلى اللَّهِ، حتى يكونَ هو الذي يَقْضِي في أمرِكم ما يرى ويشاءُ.

O'nun: {أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ} “Siz onu istemediğiniz halde biz sizi ona zorlayacak mıyız?” buyruğu ise şöyle demektir: Allah onu size kapalı/gizli kılmışken biz sizi İslam'a girmeye mi zorlayacağız? {وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ} “Siz onu istemediğiniz halde”; yani siz onu size zorla benimsetmemizden {كَارِهُونَ} “hoşlanmadığınız halde”. [Nûh] diyor ki: Biz bunu yapmayız, bilakis hakkınızda dilediği ve uygun gördüğü hükmü verinceye kadar işinizi Allah'a havale ederiz.

وبنحوِ الذي قلنا في تأويلِ ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bunun tefsiri hakkında bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ: قال نوحٌ: يا قَوْمِ {إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي}. قال: قد عَرَفتُها، وعَرَفتُ بها أمرَه، وأنه لا إلهَ إلا هو، {وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ}: الإسلامَ والهُدى والإيمانَ والحُكْمَ والنبوةَ .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti: Nûh dedi ki: Ey kavmim! {إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي} “Ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzere isem”. Dedi ki: Ben onu bildim ve onunla O'nun emrini ve O'ndan başka ilah olmadığını kavradım; {وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ} “ve O bana kendi katından bir rahmet vermişse”; [yani] İslam'ı, hidayeti, imanı, hükmü ve nübüvveti .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي} الآية، أمَا واللَّهِ لو استطاعَ نبيُّ اللَّهِ ﷺ الألزمَها قومَه، ولكن لم يستطعْ ذلك، ولم يَمْلِكْه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي} “Ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzere isem...” ayeti hakkında nakletti; 'Allah'a yemin olsun ki Allah'ın peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem güç yetirebilseydi onu kavmine zorla kabul ettirirdi; fakat buna güç yetiremedi ve buna malik olamadı ' dedi.

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، قال: ثنا سفيانُ، عن داودَ، عن أبي العاليةِ،

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Dâvûd'dan, [o da] Ebu'l-Âliye'den nakletti:

قال: في قراءةِ أبيٍّ: (أنُلْزِمُكُمُوهَا مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنا وأَنْتم لها كارِهُونَ) .

Dedi ki: Übeyy'in kıraatinde [bu ayet]: (أنُلْزِمُكُمُوهَا مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنا وأَنْتم لها كارِهُونَ) “Siz onu istemediğiniz halde biz onu kendiliğimizden size zorla mı benimseteceğiz?” şeklindedir .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ الزُّبيرِ، عن ابنِ عيينةَ، قال: أخبرَنا عمرُو بنُ دينارٍ، قال: قرَأ ابنُ عباسٍ: (أَنُلْزِمُكُمُوهَا مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنا). قال عبدُ اللَّهِ: (مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنَا): مِن تلقاءِ أنفسِنا .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, İbn Uyeyne'den anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Dînâr haber verdi, dedi ki: İbn Abbâs: (أَنُلْزِمُكُمُوهَا مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنا) şeklinde okudu. Abdullah dedi ki: '(مِنْ شَطْرِ أَنْفُسِنَا) sözü, 'kendi tarafımızdan / kendiliğimizden' demektir .

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا ابنُ عيينةَ، عن عمرِو بنِ دينارٍ، عن ابنِ عباسٍ مثلَه .

Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr b. Dînâr'dan, o da İbn Abbâs'tan benzerini anlattı .

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن داودَ بنِ أبي هندٍ، عن أبي العاليةِ، عن أبيِّ بنِ كعبٍ: (أَنُلْزِمُكُمُوها مِن شَطْرِ قُلُوبِنا وأَنتم لها كارِهُونَ) .

Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Dâvûd b. Ebî Hind'den, o Ebü'l-Âliye'den, o da Übeyy b. Ka'b'dan nakletti: (أَنُلْزِمُكُمُوها مِن شَطْرِ قُلُوبِنا وأَنتم لها كارِهُونَ) “Siz onu istemediğiniz halde biz onu gönüllerimizden kopup gelen bir istekle size zorla mı benimseteceğiz?” .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٩)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٩)} “'Ey kavmim! Buna karşılık ben sizden herhangi bir mal istemiyorum. Benim mükâfatım ancak Allah'a aittir. Ben iman edenleri kovacak da değilim. Çünkü onlar kesinlikle Rablerine kavuşacaklardır. Fakat ben sizi cahillik eden bir topluluk olarak görüyorum.'”

وهذا أيضًا خبرٌ مِن اللَّهِ عن قِيلِ نوحٍ لقومِه، أنه قال لهم: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ} على نصيحتي لكم، ودِعايتِكم إلى توحيدِ اللَّهِ، وإخلاصِ العبادةِ له {مَالًا}: أجرًا على ذلك، فتَتَّهِموني في نصيحتى، وتظنون أن فِعْلي ذلك طلبُ عَرَضٍ مِن أعراضِ الدنيا، {إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ}. يقولُ: ما ثوابُ نصيحتي لكم ودِعايتِكم إلى ما أدْعوكم إليه، إلا على اللَّهِ، فإنه هو الذي يُجازيني ويُثِيبُني

Bu da yine Allah'tan, Nûh'un kavmine şöyle söylediğine dair bir haberdir: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ} “Ey kavmim! Ben sizden istemiyorum”; size yaptığım nasihat ve sizi Allah'ın birliğine, ibadeti yalnızca O'na tahsis etmeye çağırışım karşılığında {مَالًا} “bir mal”, yani buna karşılık bir ücret [istemiyorum] ki, nasihatim konusunda beni itham edesiniz ve benim bunu dünyalık geçici bir menfaat elde etmek için yaptığımı zannedesiniz. {إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ} “Benim mükâfatım ancak Allah'a aittir.” [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Size nasihat etmemin ve sizi kendisine çağırdığım şeye davet etmemin sevabı ancak Allah'a aittir. Çünkü benim karşılığımı verecek ve beni mükâfatlandıracak olan yalnızca O'dur.

عليه، {وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا}: وما أنا بمُقْصٍ مَن آمَن باللَّهِ، وأقرَّ بوحدانيتِه، وخَلَعَ الأوثانَ، وتَبَرَّأَ منها، بأن لم يكونوا مِن عِلْيَتِكم وأشرافِكم؛ {إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ}. يقولُ: إن هؤلاء الذين تسألوني طَرْدَهم، صائِرون إلى اللَّهِ، واللَّهُ سائلُهم عما كانوا في الدنيا يعملون، لا عن [شَرَفِهم وحَسَبِهم] .

{وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا} “Ben iman edenleri kovacak da değilim”; yani Allah'a iman edip O'nun birliğini ikrar eden, putları terk edip onlardan uzaklaşan kimseleri, ileri gelenlerinizden ve soylularınızdan olmadıkları gerekçesiyle uzaklaştıracak değilim. {إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ} “Çünkü onlar kesinlikle Rablerine kavuşacaklardır.” Şöyle demektedir: Kendilerini kovmamı istediğiniz bu kimseler Allah'a varacaklardır ve Allah onlara [soylarını ve asaletlerini] değil, dünyada ne amel işlediklerini soracaktır.

وكان قيلُ نوحٍ ذلك لقومِه؛ لأن قومَه قالوا له، كما:

Nûh'un kavmine böyle söylemesinin sebebi, kavminin ona şu şekilde demiş olmasıdır:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ قولَه: {وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا}. قال: قالوا له: يا نوحُ، إن أحببتَ أن نَتَّبِعَك فاطرُدْهم، وإلا فلن نَرْضَى أن نكونَ نحن وهم في الأمرِ سواءً، فقال: {وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ}، فيسألُهم عن أعمالِهم .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den O'nun: {وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا} “Ben iman edenleri kovacak da değilim” ayeti hakkında nakletti; dedi ki: Ona: 'Ey Nûh! Sana uymamızı istiyorsan onları kov, aksi takdirde biz onlarla bu işte eşit olmaya asla razı olmayız' dediler. Bunun üzerine o: {وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ} “Ben iman edenleri kovacak da değilim. Çünkü onlar kesinlikle Rablerine kavuşacaklardır” dedi; yani [Allah] onlara amellerini soracaktır .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ، وحدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نجيحٍ ، جميعًا عن مجاهدٍ قولَه: {إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ}. قال: جزائي .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı; ve bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten , hepsi birden Mücâhid'den O'nun: {إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ} “Benim mükâfatım ancak Allah'a aittir” ayeti hakkında: 'Benim karşılığım [ancak Allah'a aittir]' dediğini nakletti .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ. عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı .

قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن ورقاءَ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

[Müsennâ] dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı.

وقولُه: {وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ}. يقولُ: ولكني، أيُّها القومُ، أراكم قومًا تَجْهَلون الواجبَ عليكم مِن حقِّ اللَّهِ، واللازمَ لكم مِن فرائضِه، ولذلك مِن جَهْلِكم سألتُموني أن أطرد الذين آمنوا باللَّهِ.

Yüce Allah'ın: {وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ} “Fakat ben sizi cahillik eden bir topluluk olarak görüyorum” buyruğu şöyle demektir: Fakat ben, ey kavmim, Allah'ın hakkından üzerinize vacip olanı ve O'nun farzlarından size gerekeni bilmeyen bir topluluk olduğunuzu görüyorum. İşte bu cehaletinizden ötürü benden Allah'a iman edenleri kovmamı istediniz.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٣٠)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٣٠)} “'Ey kavmim! Ben onları kovarsam, beni Allah'a karşı kim savunabilir? Hiç düşünmüyor musunuz?'”

يقولُ: {وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي} فيمنَعُني {مِنَ اللَّهِ}، إن هو عاقَبَني على طَرْدي المؤمنين الموحِّدين اللَّهَ، {إِنْ طَرَدْتُهُمْ}، {أَفَلَا تَذَكَّرُونَ}. يقولُ: أفلا تَتفَكَّرون فيما تقولون، فتَعْلَمون خطأه، فتَنْتَهوا عنه؟

Şöyle buyurmaktadır: {وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي} “Ey kavmim! Kim bana yardım edip” beni koruyabilir {مِنَ اللَّهِ} “Allah'a karşı”, Allah'ı birleyen müminleri kovmam sebebiyle beni cezalandırırsa, {إِنْ طَرَدْتُهُمْ} “eğer onları kovarsam”, {أَفَلَا تَذَكَّرُونَ} “hiç düşünmüyor musunuz?” Şöyle demektedir: Söylediğiniz şey üzerinde hiç düşünmüyor musunuz ki onun yanlışlığını anlayıp bundan vazgeçesiniz?

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٣١)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٣١)} “'Ben size Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum, gaybı da bilmem. Ben bir meleğim de demiyorum. Gözlerinizin hor gördüğü kimseler hakkında, Allah onlara hiçbir hayır vermez de diyemem. Onların içlerindekini Allah daha iyi bilir. Aksi takdirde ben elbette zalimlerden olurdum.'”

وقولُه: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} عطفٌ على قولِه: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا}. ومعنى الكلامِ: ويا قومِ لا أسألُكم عليه أجرًا، {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} التي لا يُفْنِيها شيءٌ، فأَدْعُوكم إلى اتِّباعي عليها، {وَلَا أَعْلَمُ} أيضًا {الْغَيْبَ} يعني: ما خَفِيَ مِن سرائرِ العبادِ؛ فإن ذلك لا يعلمُه إلا اللَّهُ، فأدَّعِيَ الربوبيةَ، وأدعوَكم إلى عبادتي. {وَلَا أَقُولُ} أيضًا: {إِنِّي مَلَكٌ} مِن الملائكةِ أُرسلتُ إليكم، فأكونَ كاذبًا في دَعْوايَ ذلك، بل أنا بشرٌ مثلُكم كما تقولون، أُمرتُ بدُعائِكم إلى اللَّهِ، وقد أَبْلَغْتُكم ما أُرسِلتُ به إليكم، {وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا}. يقولُ: ولا أقولُ للذين

Yüce Allah'ın: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} “Size Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum” buyruğu, O'nun: {وَيَاقَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا} “Ey kavmim! Buna karşılık sizden bir mal istemiyorum” buyruğuna atıftır. Sözün anlamı şöyledir: Ey kavmim! Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum; {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} “size Allah'ın hazineleri yanımdadır da demiyorum” —ki hiçbir şey o hazineleri tüketmez— böylece sizi buna dayanarak bana tâbi olmaya çağırayım. Keza {وَلَا أَعْلَمُ} [ben] “bilmem”, {الْغَيْبَ} “gaybı da”; yani kulların gizli hallerinden saklı kalan şeyleri [bilmem]. Zira bunu Allah'tan başkası bilemez; [şayet bilseydim] ilahlık iddia eder ve sizi bana kulluk etmeye çağırırdım. Keza {وَلَا أَقُولُ} [şöyle de] “demiyorum”: {إِنِّي مَلَكٌ} “Ben bir meleğim”, meleklerden [biri olup] size gönderildim; [böyle desem] bu iddiamda yalancı durumuna düşerdim. Bilakis ben de sizin dediğiniz gibi sizin benzeriniz bir insanım; sizi Allah'a davet etmekle emrolundum ve size ne ile gönderildiysem onu tastamam tebliğ ettim. {وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا} “Gözlerinizin hor gördüğü kimseler için: 'Allah onlara asla bir hayır vermeyecektir' de demiyorum.” Şöyle demektedir: Ve şu kimseler hakkında [böyle] demiyorum:

اتَّبعوني وآمنوا باللَّهِ ووَحَّدوه، الذين تستحقرُهم أعينُكم، وقلتُم: إنها أَرَاذِلُكم: {لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا}، وذلك الإيمانُ باللَّهِ، {اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ}. يقولُ: اللَّهُ أعلمُ بضمائرِ صدورِهم، واعتقادِ قلوبِهم، وهو وليُّ أمرِهم في ذلك، وإنما لي منهم ما ظهرَ وبدا، وقد أظهَروا الإيمانَ باللَّهِ واتَّبَعوني، فلا أطرُدُهم، ولا أستَحِلُّ ذلك، {إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ}. يقولُ: إني إن قلتُ لهؤلاءِ الذين أظْهَروا الإيمانَ باللَّهِ وتَصْديقي: {لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا}، وقضيتُ على سرائرِهم، بخلافِ ما أَبْدَتْه ألْسِنَتُهم لي، على غيرِ علمٍ مني بما في نفوسِهم، وطردتُهم بفعلي ذلك، لَمِنَ الفاعلين ما ليس لهم فعلُه، المعتدين ما أمَرَهم اللَّهُ به، وذلك هو الظلمُ.

...bana uyan, Allah'a iman edip O'nu birleyen, gözlerinizin hakir gördüğü ve 'Onlar bizim en ayak takımlarımızdır' dediğiniz kimseler hakkında: {لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا} “Allah onlara hiçbir hayır vermez” —ki o da Allah'a imandır— diyemem. {اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ} “Onların içlerindekini Allah daha iyi bilir.” Şöyle demektedir: Göğüslerinin gizlediklerini ve kalplerinin inancını en iyi Allah bilir, bu konuda onların işini üstlenen O'dur; bana düşen ise onların zahirde açığa vurduklarıdır. Onlar Allah'a imanı açığa vurmuş ve bana uymuşlardır; bu yüzden onları kovmam ve bunu helal saymam. {إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ} “Aksi takdirde ben elbette zalimlerden olurdum.” Şöyle demektedir: Eğer ben Allah'a imanı ve beni tasdik ettiklerini açığa vuran bu kimselere {لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا} “Allah onlara hiçbir hayır vermez” dersem, içlerinde ne olduğuna dair bir bilgim olmaksızın dillerinin bana açıkladığının aksine gizli halleri hakkında hüküm verirsem ve bu fiilimle onları kovarsam , yapma hakları olmayan şeyi yapanlardan, Allah'ın kendilerine emrettiği sınırları aşanlardan olurum ki bu da zulmün ta kendisidir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmışlardır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ قولَه: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} التي لا يُفْنِيها شيءٌ، فأكونَ إنما أدعوكم لتَتَّبِعوني عليها، لأُعْطِيَكم منها، {وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ} نزلتُ مِن السماءِ برسالةٍ، ما أنا إلا بشرٌ مثلُكم، {وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ}: ولا أقولُ اتَّبِعوني على علمِ الغيبِ .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den O'nun şu buyruğu hakkında nakletti: {وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ} "Hiçbir şeyin tüketip bitiremeyeceği Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum ki size onlardan vermek üzere bana uymanız için sizi davet ediyor olayım. {وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ} Gökten bir elçilikle indim demiyorum, ben sizin gibi bir beşerden başkası değilim. {وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ} Gaybı bilme esası üzere bana uyun da demiyorum" .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣٢)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun teviline dair açıklama: {قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣٢)} “Dediler ki: 'Ey Nûh! Bizimle mücadele ettin ve bizimle olan mücadeleyi pek uzattın. Eğer doğru söyleyenlerden isen, bizi tehdit ettiğin şeyi haydi bize getir!'”

يقولُ تعالى ذكرُه: قال قومُ نوحٍ لنوحٍ، ﵇: قد خاصَمْتَنا، فأكثرتَ خُصُومتَنا، فأْتِنا بما تَعِدُنا مِن العذابِ إن كنتَ مِن الصادقين في عِداتِك ودَعْواك أنك للَّهِ رسولٌ، يعني: بذلك أنه لن يقدرَ على شيءٍ مِن ذلك.

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: Nûh'un kavmi Nûh'a —aleyhisselam— dedi ki: Bizimle tartıştın ve bizimle tartışmayı çok uzattın; vaatlerinde ve Allah'ın elçisi olduğun iddiasında doğru söyleyenlerden isen, bizi tehdit ettiğin azabı bize getir! Bununla onun böyle bir şeye asla güç yetiremeyeceğini kastediyorlardı.

حدَّثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ [أبي نجيحٍ] ، عن مجاهدٍ: {جَادَلْتَنَا}. قال: مارَيْتَنا .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn [Ebî Necîh'ten] , o da Mücâhid'den nakletti: {جَادَلْتَنَا} “Bizimle mücadele ettin” ayeti hakkında: 'Bizimle çekiştin' dedi .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı .

وحدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ أبي جعفرٍ، عن ورقاءَ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Ebî Ca'fer, Verkâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini anlattı .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ، قال: قال مجاهدٌ: {قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا}. قال: مارَيْتَنَا . {فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا}. قال ابنُ جريجٍ: تكذيبًا بالعذابِ، وأنه باطلٌ .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Mücâhid: {قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا} “Dediler ki: 'Ey Nûh! Bizimle mücadele ettin'” ayeti hakkında: 'Bizimle çekiştin ' dedi. {فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا} “ve bizimle mücadelede çok ileri gittin. Bizi tehdit ettiğin şeyi başımıza getir!” ayeti hakkında ise İbn Cüreyc: 'Azabı yalanlayarak ve onun asılsız olduğunu iddia ederek [böyle dediler]' dedi .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٣٣) وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٣٤)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tevili hakkındaki görüş: {قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٣٣) وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٣٤)} “[Nûh] dedi ki: 'Onu dilerse ancak Allah başınıza getirir ve siz [O'nu] aciz bırakacak değilsiniz. Eğer Allah sizi azdırmayı (helak etmeyi) dilemişse, ben size nasihat etmek istesem de nasihatim size fayda vermez. O sizin Rabbinizdir ve O'na döndürüleceksiniz.'”

يقولُ تعالى ذكرُه: قال نوحٌ لقومِه حينَ اسْتَعْجَلوه العذابَ: يا قومِ، ليس الذي تستعجلون مِن العذابِ إليَّ، إنما ذلك إلى اللَّهِ لا إلى غيرِه، هو الذي يأتيكم به إن شاء، {وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ}. يقولُ: ولستُم إذا أرادَ تعذيبَكم - بمُعْجِزِيه؛ أي: بفائتِيه هربًا منه؛ لأنكم حيثُ كنتم في مُلْكِه وسلطانِه وقدرتِه، حكمُه عليكم جارٍ.

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: Nûh kavmi azabın çabuk gelmesini istediğinde onlara dedi ki: Ey kavmim! Çabuk gelmesini istediğiniz azap bana ait değildir; o başkasına değil, ancak Allah'a aittir. Dilerse onu başınıza getirecek olan O'dur. {وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ} “Ve siz O'nu aciz bırakacak değilsiniz.” Şöyle demektedir: O sizi cezalandırmak istediğinde siz O'nu aciz bırakacak, yani O'ndan kaçıp kurtulacak değilsiniz; zira nerede olursanız olun O'nun mülkünde, hâkimiyetinde ve kudretindesiniz, O'nun hükmü üzerinizde geçerlidir.

{وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي}. يقولُ: ولا ينفعُكم تَحْذِيري عقوبتَه، ونزولَ سَطْوتِه بكم على كفرِكم به، {إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ} في تَحْذيري إياكم ذلك؛ لأن نُصْحي لا ينفعُكم؛ لأنكم لا تَقْبَلونه، {إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ}. يقولُ: إن كان اللَّهُ يريدُ أن يُهْلِكَكم بعذابِه، {هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}. يقولُ: وإليه تُرَدُّون بعدَ الهلاكِ.

{وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي} “Nasihatim size fayda vermez.” Şöyle demektedir: O'nu inkâr etmeniz sebebiyle O'nun cezasından ve baskınının üzerinize inmesinden sizi sakındırmam size fayda vermez; {إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ} sizi bunlardan sakındırmak hususunda “ben size nasihat etmek istesem de”; çünkü siz onu kabul etmediğiniz için nasihatim size yarar sağlamaz; {إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ} “eğer Allah sizi azabıyla helak etmek istiyorsa.” {هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “O sizin Rabbinizdir ve O'na döndürüleceksiniz”; yani helak edildikten sonra O'na döndürüleceksiniz.

حُكِي عن طَيِّئٍ أنها تقولُ: أصبح فلانٌ غاويًا. أي: مريضا. وحُكِي عن غيرِهم سماعًا منهم: أغويتُ فلانًا. بمعنى: أهلكتَه. وغَوِيَ الفصيلُ. إذا فَقَدَ اللبنَ فماتَ. وذُكِر أن قولَ اللَّهِ: {فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا} [مريم: ٥٩] أي: هَلاكًا.

Tayy kabilesinden: Asbaha fülânün gâviyen (أصبح فلانٌ غاويًا) yani 'falanca hasta oldu' dedikleri nakledilmiştir. Başkalarından bizzat işitilerek: Ağveytü fülânen (أغويتُ فلانًا) yani 'onu helak ettim' denildiği aktarılmıştır. Yine deve yavrusu sütsüz kalıp öldüğünde: Gaviyel-fasîl (غَوِيَ الفصيلُ) denir. Allah'ın: {فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا} “Onlar gayyâ ile karşılaşacaklardır” [Meryem: 59] buyruğunun da 'helak ile' anlamına geldiği zikredilmiştir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ (٣٥)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ (٣٥)} “Yoksa 'Onu uydurdu' mu diyorlar? De ki: 'Eğer onu ben uydurduysam günahı boynumadır. Ben ise sizin işlediğiniz günahtan uzağım.'”

يقولُ تعالى ذكرُه، أيقولُ - يا محمدُ - هؤلاء المشركون من قومِك: افتَرى محمدٌ هذا القرآنَ، وهذا الخبرَ عن نوحٍ؟ قلْ لهم: إن افتريتُه فتخرَّصتُه واختلقتُه {فَعَلَيَّ إِجْرَامِي}. يقولُ: فعليَّ إثمي في افْترائي ما افتريتُ على ربِّي دونَكم، لا تؤاخَذُون بذَنْبي ولا إثْمي، ولا أُوَاخَذُ بذنبِكم، {وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ}. يقولُ: وأنا بريءٌ مما تُذنِبون وتَأْثَمُون بربِّكم مِن افْترائِكم عليه.

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: [Ey Muhammed!] Kavminden olan şu müşrikler: 'Muhammed bu Kur'an'ı ve Nûh'a dair bu haberi kendisi uydurdu' mu diyorlar? Onlara de ki: Eğer ben onu uydurup yalan yere düzmüş ve iftira etmişsem, {فَعَلَيَّ إِجْرَامِي} “benim günahım banadır.” Şöyle demektedir: Rabbime karşı uydurduğum iftiranın günahı sizin değil sadece benim boynumadır; siz benim günahım ve vebalimden sorumlu tutulmazsınız, ben de sizin günahınızdan sorumlu tutulmam. {وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ} “Ben ise sizin işlediğiniz günahtan uzağım.” Şöyle demektedir: O'na iftira ederek Rabbinize karşı işlediğiniz günahlardan ve veballerden ben uzağım.

يقالُ منه: أَجْرَمتُ إجرامًا وجَرَمْتُ أُجْرِمُ جَرْمًا. كما قال الشاعرُ :

Bu kökten olmak üzere: Ecramtü icrâmen (أَجْرَمتُ إجرامًا) ve ceremtü ecrimü cermen (جَرَمْتُ أُجْرِمُ جَرْمًا) denir. Şairin dediği gibi :

طريدُ عشيرةٍ ورهينُ ذنبٍ … بما جَرَمَتْ يَدِي وَجَنَى لِساني

Kavminden kovulmuş ve günahına rehin düşmüş biri olarak... / Elimin işlediği günah ve dilimin kazandığı suç yüzünden.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦)} “Nûh'a şöyle vahyolundu: 'Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başka artık hiç kimse iman etmeyecektir. O halde onların yaptıklarına üzülme!'”

يقولُ تعالى ذكرُه: وأوحَى اللَّهُ إلى نوحٍ، لمَّا حقَّ على قومِه القولُ، وأظلَّهم أمرُ اللَّهِ: {أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ} يا نوحُ، باللَّهِ، فيوحِّدَه ويَتَّبِعَك على ما تَدْعوه إليه {مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ} فصَدَّق بذلك واتَّبَعك، {فَلَا تَبْتَئِسْ}. يقولُ: فلا تَسْتَكِنْ ولا تحزنْ {بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}، فإني مُهلِكُهم، ومُنْقِذُك منهم ومَن اتَّبَعَك. وأَوْحَى اللَّهُ ذلك إليه بعدَما دعا عليهم نوحٌ بالهلاكِ، فقال: {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦].

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: Kavmi aleyhindeki hüküm kesinleşip Allah'ın emri onların üzerine çöktüğünde Allah Nûh'a şöyle vahyetti: {أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ} Ey Nûh! Allah'a iman edip O'nu birleyecek ve davet ettiğin şeyde sana uyacak {مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ} “kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacaktır”; yani bunu tasdik edip sana uymuş olanlar müstesna. {فَلَا تَبْتَئِسْ} “O halde üzülme!” Şöyle demektedir: {بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ} “Onların yaptıklarına” boyun büküp üzülme; zira ben onları helak edeceğim, seni ve sana uyanları ise onlardan kurtaracağım. Allah bunu Nûh'un kavminin helaki için beddua etmesinden sonra ona vahyetmiştir; zira Nûh şöyle demişti: {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} “Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir yurt tutan bırakma!” [Nûh: 26].

وهو تَفْتَعِلُ مِن البؤسِ، يقالُ: ابتأسَ فلانٌ بالأمرِ يَبْتَئِسُ ابْتئاسًا. كما قال لَبيدُ بنُ ربيعةَ :

Bu kelime el-Be's (البؤس) kökünden Tefte'ilü (تَفْتَعِلُ) veznindedir. Nitekim: İbteese fülânün bi'l-emri yebteisü ibtiâsen (ابتأسَ فلانٌ بالأمرِ يَبْتَئِسُ ابْتئاسًا) denir. Lebîd b. Rebîa'nın dediği gibi :

في مَأْتَمٍ كنِعاجِ صا … رَةَ يَبْتَئِسْنَ بما لَقِينا

Bir matem meclisinde, Sâre dağının yabani koyunları gibiydiler / Başıma gelenlere kederlenip yas tutuyorlardı.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmışlardır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî...

نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَلَا تَبْتَئِسْ}. قال: لا تحزنْ .

...Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {فَلَا تَبْتَئِسْ} “O halde üzülme” ayeti hakkında: 'Kederlenme' dedi .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، وحدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن ورقاءَ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti. Ve bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini nakletti .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}. يقولُ: فلا تحزنْ .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babası, babasından, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ} “O halde onların yaptıklarına üzülme” ayeti hakkında şöyle demektedir: Kederlenme .

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}. قال: لا تَأْسَ ولا تحزنْ .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den nakletti: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ} “O halde onların yaptıklarına üzülme” ayeti hakkında: 'Kederlenme ve üzülme' dedi .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ}، وذلك حينَ دعا عليهم قالَ: {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦]، قولَه: {فَلَا تَبْتَئِسْ}. يقولُ: فلا تأسَ ولا تحزنْ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun şu buyruğu hakkında nakletti: {وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ} “Nûh'a şöyle vahyolundu: 'Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başka artık hiç kimse iman etmeyecektir.'” Bu, onların aleyhine dua edip: {رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الكَافِرِينَ دَيَّارًا} “Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiçbir yurt tutan bırakma!” [Nûh: 26] dediği zamandır. O'nun: {فَلَا تَبْتَئِسْ} “O halde üzülme” buyruğu hakkında ise şöyle demektedir: Kederlenme ve mahzun olma .

حُدِّثْتُ عن الحسينِ بنِ الفرجِ، قال: سمعتُ أبا معاذٍ، قال: ثنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمعتُ الضّحاكَ يقولُ في قولِه: {لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ}، فحينَئذٍ دعا على قومِه، لمَّا بَيَّن اللَّهُ له أنه لن يؤمنَ مِن قومِه إلا مَن قد آمن.

Bana Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân anlattı, dedi ki: ed-Dahhâk'ı O'nun şu buyruğu hakkında şöyle derken işittim: {لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ} “Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başka artık hiç kimse iman etmeyecektir.” İşte Allah ona, kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkasının asla iman etmeyeceğini açıkladığında o vakit kavminin aleyhine dua etti.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٣٧)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٣٧)} “'Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap! Zulmedenler hakkında bana bir şey söyleme; çünkü onlar mutlaka boğulacaklardır!'”

يقولُ تعالى ذكرُه: وأُوحِي إليه أنه لن يؤمنَ مِن قومِك إلا مَن قد آمَن، وأَنِ اصْنَعِ الفلكَ، وهو السفينةُ؛ كما حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: الفلكُ، السفينةُ .

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: Ona kavminden daha önce iman edenlerden başkasının asla iman etmeyeceği ve 'gemiyi yap' diye vahyolundu. el-Fülk (الفلك), sefine yani gemidir. Nitekim bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: el-Fülk gemidir .

وقولُه: {بِأَعْيُنِنَا}. يقولُ: بعينِ اللَّهِ ووَحْيِه، كما يأمُرُك.

Yüce Allah'ın: {بِأَعْيُنِنَا} “Gözetimimiz altında” buyruğu şöyle demektir: Allah'ın gözetimi altında ve sana emrettiği şekilde O'nun vahyiyle.

كما حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا}، وذلك أنه لم يَعْلَمْ كيف صَنْعَةُ الفُلكِ، فَأَوحَى اللَّهُ إليه أن يَصْنَعَها على مِثْلِ جُؤْجُؤ الطائرِ .

Nitekim bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babası, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا} “Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap!” buyruğu hakkında şöyle anlattı: O, gemi yapımının nasıl olduğunu bilmiyordu; bunun üzerine Allah ona gemiyi kuşun göğsü gibi yapmasını vahyetti .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنى عيسى، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَوَحْيِنَا}. قال: كما نَأْمُرُك .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bana Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {وَوَحْيِنَا} “ve vahyimiz doğrultusunda” ayeti hakkında: 'Sana emrettiğimiz şekilde' dedi .

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ نجيحٍ، عن مجاهدٍ، وحدَّثني المثنى قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن ورقاءَ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا}: كما نأمُرُك .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti. Ve bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا} “Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda” ayeti hakkında: 'Sana emrettiğimiz şekilde' dedi .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ، عن عطاءٍ الخُراسانيِّ، عن ابنِ عباسٍ: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا}. قال: بعينِ اللَّهِ.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Atâ el-Horasânî'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا} “Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap” [ayeti hakkında] şöyle dedi: 'Allah'ın gözetimi altında.'

قال ابنُ جريجٍ: قال مجاهدٌ: {وَوَحْيِنَا}. قال: كما نأمُرُك .

İbn Cüreyc dedi ki: Mücâhid: {وَوَحْيِنَا} “ve vahyimiz doğrultusunda” ayeti hakkında: 'Sana emrettiğimiz şekilde' dedi .

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا}. قال: بعينِ اللَّهِ ووَحْيِه .

Bize Muhammed b. Abdilâlâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den O'nun: {بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا} “Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda” buyruğu hakkında: 'Allah'ın gözetimi altında ve O'nun vahyiyle' dediğini nakletti .

وقولُه: {وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولا تسألْني في العفوِ عن هؤلاء الذين ظَلَموا أنفسَهم مِن قومِك، فأكسَبوها - تَعدِّيًا منهم عليها بكفرِهم باللَّهِ - الهلاكَ بالغَرَقِ؛ إنهم مُغْرَقون بالطوفانِ.

Yüce Allah'ın: {وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ} “Zulmedenler hakkında bana bir şey söyleme; çünkü onlar mutlaka boğulacaklardır!” buyruğu şöyle demektir: Kavminden, Allah'ı inkâr ederek nefislerine haksızlık edip onları suda boğulma helakine sürükleyen bu kimselerin bağışlanması hususunda benden bir şey isteme; şüphesiz onlar tufanla boğulacaklardır.

كما حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابنِ جريجٍ: {وَلَا تُخَاطِبْنِي}. قال: يقولُ: ولا تُراجِعْني. قال: تقدَّمَ ألَّا يشفعَ لهم عندَه .

Nitekim bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti: {وَلَا تُخَاطِبْنِي} “bana bir şey söyleme” buyruğu hakkında: 'Bana başvurup itirazda bulunma' demektir, dedi. [İbn Cüreyc] dedi ki: Kendi katında onlar lehine şefaatte bulunmaması [daha önce] bildirilmişti .

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ (٣٨) فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ (٣٨) فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ} “Gemiyi yapıyordu. Kavminin ileri gelenleri yanına her uğradıklarında onunla alay ediyorlardı. Dedi ki: 'Bizimle alay ediyorsanız, sizin alay ettiğiniz gibi biz de sizinle alay edeceğiz! İleride bileceksiniz!'”

يقولُ تعالى ذكرُه: ويصنعُ نوحٌ السفينةَ، وكلما مَرَّ عليه جماعةٌ مِن كُبَراءِ قومِه {سَخِرُوا مِنْهُ}. يقولُ: هَزِئوا مِن نوحٍ، ويقولون له: أتحوَّلْتَ نجارًا بعد النبوّةِ، وتعملُ السفينةَ في البرِّ؟ فيقولُ لهم نوحٌ: {إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا}: إن تَهْزَءوا مِنَّا اليومَ، فإنَّا نهزأُ منكم في الآخرةِ، كما تَهْزَءون مِنَّا في الدنيا، {فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ} إذا عاينتُم عذابَ اللَّهِ مَن الذي كان إلى نفسِه مُسِيئًا مِنَّا.

Yüce Allah'ın zikri şöyle buyurmaktadır: Nûh gemiyi yapıyordu ve kavminin ileri gelenlerinden bir grup yanına her uğradıkça {سَخِرُوا مِنْهُ} “onunla alay ediyorlardı”; yani Nûh ile alay ediyorlar ve ona: 'Peygamberlikten sonra marangozluğa mı döndün de karada gemi yapıyorsun?' diyorlardı. Nûh da onlara şöyle diyordu: {إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا} “Bizimle alay ediyorsanız”; bugün siz bizimle alay ediyorsanız, sizin dünyada bizimle alay ettiğiniz gibi biz de âhirette sizinle alay edeceğiz; {فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ} “İleride bileceksiniz”; Allah'ın azabını bizzat gördüğünüz vakit, hangimizin kendi nefsine kötülük etmiş olduğunu.