[حدَّثني المثنى، قال: أخْبرنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن وَرْقاءَ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه] .
[Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk haber verdi, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den aynısını anlattı] .
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شَبابةُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ}: إلا أن تَهْلِكوا جميعًا .
Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Verkâ, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'in O'nun: {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ} “kuşatılıp çaresiz bırakılmanız müstesna” sözü hakkında: "Hepinizin helak olması müstesna " dediğini anlattı.
[حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ. قال: وحدَّثنا إسحاقُ، قال: أخبرنا عبدُ اللَّهِ، عن وَرْقاءَ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ، مثلَه] (٢) .
[Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den anlattı. Dedi ki: Bize İshâk da anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den aynısını haber verdi] (٢) .
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرنا معمرٌ، عن
Bize el-Hasan b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer...
قتادةَ: {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ}. قال: إلا أن تُغْلَبوا، حتى لا تُطِيقوا ذلك .
Katâde'den {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ} “kuşatılıp çaresiz bırakılmanız müstesna” sözü hakkında şöyle dediğini haber verdi: "Buna güç yetiremeyecek şekilde mağlup edilmeniz müstesna ."
[حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ قولَه: {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ}: إلا أن يُصِيبَكم أمرٌ يَذْهَبُ بكم جميعًا، فيَكونُ ذلك عُذْرًا لكم عندى] .
[Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan O'nun: {إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ} “kuşatılıp çaresiz bırakılmanız müstesna” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Hepinizin yok olup gitmesine yol açacak bir durumun başınıza gelmesi müstesnadır; böylece bu durum benim nezdimde sizin için bir mazeret olur] .
وقولُه: {فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ}. يقولُ: فلمَّا أعْطَوْه عهودَهم وقال يعقوبُ: الله على ما نقولُ أنا وأنتم {وَكِيلٌ}. يقولُ: هو شهيدٌ علينا بالوفاءِ بما نقولُ جميعًا.
O'nun: {فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ} “Onlar sağlam sözlerini verince” sözü; ahidlerini ona verdiklerinde demektir. Ya'kûb da: Benim ve sizin söylediklerimize Allah {وَكِيلٌ} “vekildir” demiştir. Şöyle demektedir: O, hepimizin söylediği şeylere vefa göstermemize şahittir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَقَالَ يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ (٦٧)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri: {وَقَالَ يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ (٦٧)} “Ve dedi ki: «Oğullarım! [Şehre] bir tek kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin. Gerçi ben, Allah'tan [gelecek] hiçbir şeyi sizden savamam. Hüküm ancak Allah'ındır. Ben yalnız O'na tevekkül ettim. Tevekkül edenler de yalnız O'na tevekkül etsinler.»”
يقولُ تعالى ذكرُه: وقال يعقوبُ لبنيه لما أرادوا الخروجَ مِن عندِه إلى مصرَ ليَمْتاروا الطعامُ: يا بَنِيَّ، لا تَدْخُلوا مصرَ مِن طريقٍ واحدٍ، وادْخُلوها مِن أبوابٍ متفرقةٍ.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurur: Ya'kûb, oğulları yanından erzak getirmek üzere Mısır'a çıkmak istediklerinde onlara şöyle dedi: Ey oğullarım! Mısır'a tek bir yoldan girmeyin, oraya ayrı ayrı kapılardan girin.
وذُكِر أنه قال ذلك لهم؛ لأنهم كانوا رجالًا لهم جَمالٌ وهَيْئةٌ، فخاف عليهم العينَ إذا دخَلوا جماعةً مِن طريقٍ واحدٍ، وهم ولدُ رجلٍ واحدٍ، فأمَرَهم أن
Zikredildiğine göre [Ya'kûb] bunu onlara; güzel ve endamlı adamlar oldukları için söylemişti. Zira tek bir adamın oğulları olarak tek bir yoldan toplu halde girdiklerinde kendilerine nazar değmesinden korkmuş ve onlara
يَتَفَرَّقوا في الدخولِ إليها.
oraya girişte dağılmalarını emretti.
كما حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا يزيدُ الواسِطيُّ، عن جُويبرٍ، عن الضحاكِ: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ}. قال: خاف عليهم العينَ .
Nitekim bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Yezîd el-Vâsıtî, Cüveybir'den, ed-Dahhâk'ın: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ} “Bir tek kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Onlara nazar değmesinden korktu ."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ}: خشِى نبيُّ اللهِ [ﷺ] العينَ على بنيه؛ كانوا ذَوِى صُورةٍ وجَمالٍ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Oğullarım! Bir tek kapıdan girmeyin” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Allah'ın nebisi [sallallâhu aleyhi ve sellem] oğullarına nazar değmesinden endişe etti; zira onlar yakışıklı ve güzel suretli kimselerdi ."
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ}. قال: كانوا قد أُوتُوا صورةً وجمالًا، فخشِى عليهم أنفُسَ الناسٍ .
Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, Katâde'nin: {وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ} “ve ayrı ayrı kapılardan girin” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Onlara güzel bir suret ve cemal verilmişti; bu yüzden insanların nazarından onlar adına endişe etti ."
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَقَالَ يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ}. قال: خاف يعقوبُ ﵇ عليهم العينَ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, İbn Abbâs'ın: {وَقَالَ يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ} “Ve: «Oğullarım! Bir tek kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin» dedi” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: “Ya'kûb aleyhisselâm onlara nazar değmesinden korktu.”
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ، قال: أخبرنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ}: خشِى يعقوبُ على ولدِه العينَ.
Bana el-Hüseyn b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ın O'nun: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Bir tek kapıdan girmeyin” sözü hakkında şöyle dediğini işittim: "Ya'kûb çocuklarına nazar değmesinden endişe etti."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا زيدُ بنُ الحُبابِ، عن أبي مَعْشَرٍ؛ عن محمدِ بن كعبٍ: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ}. قال: خشِى عليهم العينَ .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Zeyd b. el-Hubâb, Ebû Ma'şer'den, Muhammed b. Ka'b'ın: {لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Bir tek kapıdan girmeyin” sözü hakkında: "Onlara nazar değmesinden endişe etti " dediğini anlattı.
قال: ثنا عمرٌو، عن أسباطَ، عن السديِّ، قال: خاف يعقوبُ ﷺ على بنيه العينَ، فقال: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ}، فيقالَ: هؤلاء لرجلٍ واحدٍ! ولكن ادْخُلوا مِن أبوابٍ متفرقةٍ .
Dedi ki: Bize Amr, Esbât'tan, es-Süddî'nin şöyle dediğini anlattı: Ya'kûb sallallâhu aleyhi ve sellem oğullarına nazar değmesinden korktu da: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ} “Oğullarım! Bir tek kapıdan girmeyin” dedi; [yoksa] «Bunlar tek bir adamın oğullarıdır!» denir. «Fakat ayrı ayrı kapılardan girin .»
[حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: لما أجْمَعوا الخروجَ - يعنى ولدَ يعقوبَ - قال يعقوبُ: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ}. خشِى عليهم أعينَ الناسِ لهيئتِهم ، وأنهم لرجلٍ واحدٍ] .
[Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan anlattı, dedi ki: Yola çıkmaya karar verdiklerinde -yani Ya'kûb'un oğulları- Ya'kûb: {يَابَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ} “Oğullarım! Bir tek kapıdan girmeyin, ayrı ayrı kapılardan girin” dedi. Heybetli görünüşleri ve tek bir adamın çocukları olmaları sebebiyle insanların nazarlarından onlar adına endişe etti] .
وقولُه: {وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ}. يقولُ: وما أَقْدِرُ أن أَدْفَعَ عنكم مِن قضاءِ اللهِ الذي قد قضَاه عليكم مِن شيءٍ صغيرٍ ولا كبيرٍ؛ لأن قضاءَه نافذٌ في خلقِه، {إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ}. يقولُ: ما القضاءُ والحكمُ إلا للهِ، دونَ ما سواه مِن الأشياء، فإنه يَحْكُمُ في خلقه بما يَشاءُ، فيُنْفِذُ فيهم حكمه، ويَقْضِى فيهم ولا
Allah Teâlâ'nın: {وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ} “Allah'tan [gelecek] hiçbir şeyi sizden savamam” sözü; [şöyle demektir:] Allah'ın sizin hakkınızda takdir ettiği kazasından küçük veya büyük hiçbir şeyi sizden savmaya güç yetiremem; çünkü O'nun kazası yaratıkları üzerinde geçerlidir. {إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ} “Hüküm ancak Allah'ındır”. [Şöyle] demektedir: Kaza ve hüküm, O'ndan başka hiçbir varlığa değil, yalnızca Allah'a aittir. Zira O, yaratıkları hakkında dilediği şekilde hükmeder; onlar üzerinde hükmünü icra eder ve haklarında hükmünü verir; [ve]
يُرَدُّ قضاؤُه، {عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ}. يقولُ: على اللَّهِ توكَّلْتُ، فوثِقْتُ به فيكم وفى حفظِكم عليَّ، حتى يَرُدُّكم إليَّ وأنتم سالمون مُعافَوْن - لا على دخولِكم مصرَ، إذا دخَلْتُموها، مِن أبوابٍ متفرقةٍ، {وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ}. يقولُ: وإلى اللهِ فلْيُفَوَّضُ أمورَهم المفوِّضون.
O'nun kazası geri çevrilemez. {عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ} “Ben yalnız O'na tevekkül ettim”. Şöyle demektedir: Ben Allah'a tevekkül ettim; Mısır'a girdiğinizde ayrı ayrı kapılardan girmenize değil, sizin hakkınızda ve siz sağ salim, afiyette olarak bana geri dönünceye dek sizi koruması hususunda yalnızca O'na güvenip dayandım. {وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ} “Tevekkül edenler de yalnız O'na tevekkül etsinler”. Şöyle demektedir: İşlerini havale edenler, işlerini yalnızca Allah'a havale etsinler.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُمْ مَا كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦٨)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri: {وَلَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُمْ مَا كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦٨)} “Babalarının kendilerine emrettiği şekilde [şehre] girdiklerinde, bu [tedbir], Allah'tan [gelecek] hiçbir şeyi onlardan savamazdı; sadece Ya'kûb'un içindeki bir dileği yerine getirmiş oldu. Şüphesiz o, kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi; fakat insanların çoğu bilmezler.”
يقولُ تعالى ذكرُه: ولما دخَل ولدُ يعقوبَ مِن حيث أمَرهم أبوهم، وذلك دخولُهم مصرَ مِن أبوابٍ متفرقةٍ، {مَا كَانَ يُغْنِي} دخولُهم إياها كذلك {عَنْهُمْ} مِن قضاءِ اللَّهِ الذي قضاه فيهم فحتَمه، {مِنْ شَيْءٍ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا}: إلا أنهم قضَوْا وطَرًا ليعقوبَ [بدخولِهموها من طرقٍ متفرقةٍ فبرُّوا صدْرَه مما كان يَخاف عليهم بدخولِهم] مِن طريقٍ واحدٍ ؛ مِن العينِ عليهم، فاطْمَأنت نفسُه؛ أن يكونوا أُتُوا مِن قِبَلِ ذلك، أو نالهم مِن أجلِه مكروهٌ.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurur: Ya'kûb'un oğulları babalarının kendilerine emrettiği şekilde -ki bu da onların Mısır'a ayrı ayrı kapılardan girmeleridir- girdiklerinde, onların oraya bu şekilde girmeleri {مَا كَانَ يُغْنِي} {عَنْهُمْ} {مِنْ شَيْءٍ} “Allah'tan [gelecek] hiçbir şeyi onlardan savamazdı”; yani Allah'ın haklarında hükmedip kesinleştirdiği kazasından hiçbir şeyi savamazdı. {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا} “sadece Ya'kûb'un içindeki bir dileği yerine getirmiş oldu”. Ancak onlar [oraya ayrı yollardan girmekle Ya'kûb'un bir arzusunu yerine getirdiler ve tek bir yoldan girmeleri durumunda] kendilerine nazar değmesinden korktuğu şey hususunda göğsünü ferahlattılar ; böylece onun içi, bu yönden başlarına bir şey gelmesi veya bundan ötürü kendilerine hoşlanılmayacak bir durumun isabet etmesi ihtimaline karşı rahatladı.
كما حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شَبابةُ. قال: ثنا وَرْقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا}: خيفةَ العينِ على بنيه.
Nitekim bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı. Dedi ki: Bize Verkâ, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den [şöyle dediğini] anlattı: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا} “Sadece Ya'kûb'un içindeki bir dileğin yerine gelmesi hariç” [ifadesi], oğullarına nazar değmesinden korkmasıdır.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den aynısını anlattı.
قال: أخْبرنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، عن وَرْقاءَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Dedi ki: Bize İshak haber verdi, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'den aynısını anlattı.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن نُميْرٍ، عن وَرْقاءَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا}. قال: خشيةَ العينِ عليهم.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Verkâ'dan, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'in: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا} “sadece Ya'kûb'un içindeki bir dileği yerine getirmiş oldu” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Onlara nazar değmesi endişesi."
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ قولَه: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا}: ما تخَوَّف على بنيه مِن أعينِ الناسِ، لهيئتِهم وعِدَّتِهم .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan O'nun: {إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا} “sadece Ya'kûb'un içindeki bir dileği yerine getirmiş oldu” sözü hakkında: "Görünüşleri ve sayıca çoklukları sebebiyle oğulları adına insanların nazarından korktuğu şeydir" dediğini anlattı.
وقولُه: {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وإن يعقوبَ لَذو علمٍ لتَعْليمِنا إياه.
O'nun: {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ} “Şüphesiz o, kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi” sözü; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Ya'kûb, Biz kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi.
وقيل معناه: وإنه لذو حفظٍ لما اسْتَوْدَعْنا صدرَه مِن العلمِ.
Bunun anlamının şöyle olduğu da söylenmiştir: Şüphesiz o, göğsüne emanet ettiğimiz ilmi iyice koruyandı.
واختُلِف عن قتادةَ في ذلك؛ فحدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ}: أي: مما علَّمْناه .
Katâde'den bu hususta farklı görüşler rivayet edilmiştir: Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ} “Şüphesiz o, kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi” sözü hakkında: "Yani ona öğrettiğimiz şeylerden ötürü " dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ الزبيرِ، عن سفيانَ، عن ابن أبي عَروبةَ، عن قتادةَ: {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ}. قال: إِنه لَعاملٌ بما علِم.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, Süfyân'dan, [o] İbn Ebî Arûbe'den, [o da] Katâde'den {وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ} “Şüphesiz o, kendisine öğrettiğimiz için bir ilim sahibiydi” ayeti hakkında nakletti: "[Katâde] dedi ki: 'Şüphesiz o, bildiğiyle amel eden biriydi'."
قال المثنى: قال إسحاقُ: قال عبدُ اللَّهِ: قال سفيانُ: {وَإِنَّهُ لَذُو [عِلْمٍ}: أي عمِلٍ بما] علَّمْناه، وقال: من لا يَعْمَلُ لا يكونُ عالمًا .
El-Müsennâ dedi ki: İshâk dedi ki: Abdullah dedi ki: Süfyân şöyle dedi: {وَإِنَّهُ لَذُو [عِلْمٍ} “Şüphesiz o, bir ilim / amel sahibidir”: Yani kendisine öğrettiğimiz şeyle amel edendir] . Ve şöyle dedi: "Amel etmeyen kimse âlim olamaz ."
{وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: ولكن كثيرًا مِن الناسِ غيرِ يعقوبَ، لا يعلمون ما يعْلَمُه؛ لأنَّا حرَمْناه ذلك، فلم يَعْلَمُه.
{وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ} “fakat insanların çoğu bilmezler”. Senası yüce olan [Allah] şöyle buyurur: Fakat Ya'kûb dışındaki insanlardan birçoğu onun bildiğini bilmezler; çünkü Biz onları bundan mahrum bıraktık, bu yüzden de bilemediler.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩)} “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, öz kardeşini yanına alıp: «Ben senin kardeşinim; onların yaptıklarına artık üzülme!» dedi.”
يقولُ تعالى ذكرُه: ولما دخل ولدُ يعقوبَ على يوسُفَ {آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ}. يقولُ: ضمَّ إليه أخاه لأبيه وأمِّه.
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurur: Ya'kûb'un oğulları Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, {آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ} “kardeşini yanına aldı”. Şöyle demektedir: Anne-baba bir olan öz kardeşini yanına aldı (bağrına bastı).
وكان [إيواؤه إياه] كما حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرٌو، عن أسْباطَ، عن السديِّ: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ}. قال: عرَف أخاه، فأنْزَلهم منزلًا، وأجْرَى عليهم الطعامَ والشرابَ، فلما كان الليلُ جاءهم بمُثُلٍ، فقال: لِيَنمْ كلُّ أخوين منكم على مِثالٍ. فلما بقِى الغلامُ وحدَه قال يوسُفُ: هذا يَنامُ معى على فِراشى. فبات معه، فجعَل يوسُفُ يَشَمُّ ريحَه، ويضُمُّه إليه، حتى أصْبَح، وجعل روبيلُ يقول: ما رأيْنا مثلَ هذا، أرِيحونا منه.
[Yûsuf'un] onu yanına alması [ve bağrına basması], bize İbn Vekî'in anlattığı şu rivayetteki gibidir: Dedi ki: Bize Amr, Esbât'tan, o da es-Süddî'den nakletti: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ} “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, öz kardeşini yanına aldı”. [es-Süddî] dedi ki: [Yûsuf] kardeşini tanıdı, onları bir konağa yerleştirdi ve kendilerine yiyecek ile içecek tahsis etti. Gece olunca onlara döşekler getirdi ve: "Sizden [öz] iki kardeş olanlar bir döşekte yatsın" dedi. Geriye çocuk (Bünyâmîn) tek başına kalınca Yûsuf: "Bu da benimle birlikte yatağımda yatsın" dedi. Böylece onunla birlikte geceledi. Yûsuf sabaha kadar onun kokusunu kokluyor ve onu bağrına basıyordu. Rûbîl ise şöyle demeye başladı: "Böyle bir şey görmedik, bizi bundan kurtarın!".
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: لما دخَلوا - [يعنى ولدَ يعقوبَ] - على يوسُفَ، قالوا: هذا أخونا الذي أمَرْتَنا أن نأْتِيَك به، قد جِئْناك به. فذُكِر لى أنه قال لهم: قد أحْسَنْتُم وأصَبْتُم، وستَجِدون ذلك عندى. أو كما قال، ثم قال: إنى أراكم رجالًا، وقد أردْتُ أن أُكْرِمَكم. ودعا [صاحبَ ضيافتِه] ، فقال: أنْزِلْ كلَّ رجلين على حِدةٍ، ثم أكْرِمْهما وأحْسِنْ ضِيافتَهما، ثم قال: إنى أرَى هذا الرجلَ الذي جئْتُم به ليس معه ثانٍ، فسأضُمُّه إليَّ، فيَكونُ منزلُه معى. فأنْزَلهم رجلين رجلين، في منازلَ شتَّى، وأنزَل أخاه معه، فآواه إليه، فلما خلا به، قال: إنى أنا أخوك، أنا يوسُفُ، فلا تبْتِئسُ بشيءٍ فعلوه بنا فيما مضى؛ فإن الله قد أحْسَن إلينا، ولا تُعْلِمْهم شيئًا مما أعْلمْتُك . يقولُ اللهُ: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan anlattı, dedi ki: Onlar -[yani Ya'kûb'un oğulları]- Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde: "İşte sana getirmemizi emrettiğin kardeşimiz, onu sana getirdik" dediler. Bana nakledildiğine göre [Yûsuf] onlara: "Çok iyi ve isabetli yaptınız, bunun karşılığını katımda göreceksiniz " -veya buna benzer bir şey- dedi. Sonra şöyle dedi: "Sizi adamlar [olarak] görüyorum ve size ikramda bulunmak istiyorum." [Ziyafet sorumlusunu] çağırdı ve: "Her iki adamı ayrı bir yere yerleştir, sonra onlara ikramda bulun ve güzelce ağırla" dedi. Sonra: "Getirdiğiniz bu adamın yanında ikinci bir kimsenin olmadığını görüyorum, bu yüzden onu yanıma alacağım ve onun kalacağı yer benim yanım olacak" dedi. Böylece onları ikişer ikişer farklı odalara yerleştirdi, kardeşini de kendi yanına yerleştirip bağrına bastı. Onunla baş başa kalınca: "Şüphesiz ben senin kardeşinim, ben Yûsuf'um! Geçmişte bize yaptıkları hiçbir şeyden ötürü üzülme; çünkü Allah bize iyilikte bulundu. Sana bildirdiklerimden hiçbir şeyi onlara hissettirme " dedi. Allah şöyle buyurmaktadır: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, öz kardeşini yanına alıp: «Ben senin kardeşinim; onların yaptıklarına artık üzülme!» dedi.”
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ}: ضمَّه إليه وأنْزَله، وهو بنيامينُ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ} “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, öz kardeşini yanına aldı” sözü hakkında: "Onu yanına aldı (bağrına bastı) ve [evinde] konaklattı; o da Bünyâmîn idi " dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ عبدِ الكريمِ، قال: ثنى عبدُ الصمدِ بنُ مَعْقِلٍ، قال: سمِعْتُ وهبَ بنَ منبهٍ، يقولُ: وسُئِل عن قولِ يوسُفَ: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}. كيف أخافه حينَ أُخِذ بالصُّوَاعِ، وقد كان أخْبَره أنه أخوه، وأنتم تَزْعُمون أنه لم يزَلْ متنكرًا لهم يُكايِدُهم، حتى رجَعوا؟ فقال: إنه لم يعْتَرِفْ له بالنسبةِ ، ولكنه قال: أنا أخوك مكانَ أخيك الهالِك، {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}. يقولُ: لا يَحْزُنْك مكانُه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Abdilkerîm anlattı, dedi ki: Bana Abdussamed b. Ma‘kıl, Vehb b. Münebbih'ten işittiğini anlattı; [Vehb]'e Yûsuf'un: {وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde, öz kardeşini yanına aldı ve: ‘Ben gerçekten senin kardeşinim; artık onların yaptıklarına üzülme!’ dedi” sözü hakkında soruldu: ‘[Yûsuf] su tası sebebiyle alıkonulduğunda onu nasıl korkuttu? Halbuki kendisinin onun kardeşi olduğunu bildirmişti. Siz ise onun, [kardeşleri] dönünceye kadar kendisini onlara gizleyip hile yapmaya devam ettiğini iddia ediyorsunuz?’ Bunun üzerine [Vehb] şöyle dedi: ‘O, nesep yönünden kardeş olduğunu ona açıklamadı ; fakat: «Ben helak olan kardeşinin yerine senin kardeşinim; {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “artık onların yaptıklarına üzülme”» dedi.’ Yani: Onun yerine [senin kardeşin olmama] üzülme, demektedir.
وقولُه: {فَلَا تَبْتَئِسْ}. يقولُ: فلا تسْتَكِنْ ولا تَحزنْ. وهو "فلا تَفْتَعِلْ" مِن البُؤْسِ، يقالُ منه: ابْتَأَس يَبْتئِسُ ابْتِئاسًا.
O'nun: {فَلَا تَبْتَئِسْ} “artık üzülme” sözü; şöyle buyurmaktadır: [Kederden] boyun büküp yılgınlığa düşme ve üzülme. Bu, bü's (بُؤْس) kökünden "lâ tefte'il (فلا تَفْتَعِلْ)" [kalıbında bir nehiy]dir; bu kökten ibte'ese yebteisu ibtiâsen (ابْتَأَس يَبْتئِسُ ابْتِئاسًا) denilir.
وبنحوِ ما قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فَلَا تَبْتَئِسْ}. يقولُ: فلا تحزَنْ، و لا تَيْأَسْ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {فَلَا تَبْتَئِسْ} “artık üzülme” sözü hakkında: "Yani üzülme ve ümitsizliğe düşme " dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ عبدِ الكريمِ، قال: ثنى عبدُ الصمدِ، قال: سمِعْتُ وهبَ بنَ مُنبهٍ يقولُ: {فَلَا تَبْتَئِسْ}. يقولُ: [لا يحْزُنْك مكانُه].
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize İsmâil b. Abdilkerîm anlattı, dedi ki: Bana Abdussamed anlattı, dedi ki: Vehb b. Münebbih'in: {فَلَا تَبْتَئِسْ} “artık üzülme” [ayeti] hakkında şöyle dediğini işittim: "Yani: [Onun konumu seni üzmesin]."
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرٌو، عن أسْباطَ، عن السديِّ: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}. يقولُ: لا تَحْزَنْ [على ما كانوا يَعْمَلون] .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Amr, Esbât'tan, es-Süddî'nin: {فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} “onların yaptıklarına artık üzülme!” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Yani [yapmış oldukları şeylere] üzülme ."
فتأويلُ الكلامِ إذن: فلا تَحْزَنْ ولا تَسْتَكِنْ لشيءٍ سلَف مِن إخوتِك إليك، في نفسِك وفى أخيك مِن أمِّك، وما كانوا يفْعَلون قبلَ اليومِ بك.
O halde sözün tefsiri şudur: Kardeşlerinin geçmişte sana ve anne bir kardeşine karşı yaptıkları hiçbir şeye ve bugünden önce sana yapageldikleri şeylere üzülme ve boyun büküp yılgınlığa düşme .
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ (٧٠)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ (٧٠)} “Onların yüklerini hazırlatınca su kabını kardeşinin yükü içine koydurdu. Sonra bir münâdî: «Ey kervan! Siz gerçekten hırsızsınız!» diye seslendi.”
يقولُ: ولما حمَّل يوسُفُ إبلَ إخوتِه ما حمَّلها مِن الميرةِ، وقضَى حاجتَهم، كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ}. يقولُ: لما قضَى لهم حاجتَهم ووفَّاهم كيلَهم .
Şöyle buyurmaktadır: Yûsuf kardeşlerinin develerine yüklediği erzakı yükleyip ihtiyaçlarını giderince; nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ} “Onların yüklerini hazırlatınca” sözü hakkında: "Onların ihtiyaçlarını giderip zahirelerini tastamam ölçüp verince " dediğini anlattı.
وقولُه: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ}. يقولُ: جعَل الإناءَ الذي يكِيلُ به الطعامَ في رحْلِ أخيه.
O'nun: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “su kabını kardeşinin yükü içine koydurdu” sözü; erzakı ölçtüğü kabı kardeşinin yükünün içine koydurdu demektir.
والسِّقايةُ هي المِشْرَبةُ، وهى الإناءُ الذي كان يشْربُ فيه الملِكُ، ويكِيلُ به الطعامَ.
Sikâye (السِّقاية), maşrabadır (su içme kabıdır); o da kralın içinde [su vb.] içtiği ve kendisiyle erzakı ölçtüğü kaptır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bu hususta bizim söylediğimizin benzerini tevil ehli (müfessirler) de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عفانُ، قال: ثنا عبدُ الواحدِ، عن يونُسَ، عن الحسنِ، أنه كان يقولُ: الصُّوَاعُ والسِّقايةُ سواءٌ، هو الإناءُ الذي يُشْربُ فيه .
Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Affân anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâhid, Yûnus'tan, el-Hasen'in şöyle dediğini anlattı: "Suvâ' (الصُّوَاع) ile sikâye (السِّقاية) aynı şeydir; o, içinden [su vb.] içilen kaptır ."
قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورْقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: السَّقايةُ والصُّواعُ شيءٌ واحدٌ، كان يَشْربُ فيه يوسُفُ .
Dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Verkâ, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'in şöyle dediğini anlattı: "Sikâye ve suvâ' aynı şeydir; Yûsuf ondan [su vb.] içerdi ."
قال: أخْبرنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ، عن ورْقاءَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: السِّقايةُ الصُّواعُ الذي يشْرَبُ فيه يوسُفُ.
Dedi ki: Bize İshâk haber verdi, dedi ki: Bize Abdullah, Verkâ'dan, İbn Ebî Necîh'ten, Mücâhid'in şöyle dediğini anlattı: "Sikâye, Yûsuf'un içinden [su vb.] içtiği suvâ'dır."
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة: {جَعَلَ السِّقَايَةَ}. قال: مِشْرَبةُ الملِكِ .
Bize Muhammed b. Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, Katâde'nin: {جَعَلَ السِّقَايَةَ} “su kabını koydurdu” sözü hakkında: "Kralın maşrabasıdır (su kabıdır) " dediğini anlattı.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ}: وهو إناءُ الملكِ، الذي كان يشْرَبُ فيه .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “su kabını kardeşinin yükü içine koydurdu ” sözü hakkında: "O, kralın içinden [su vb.] içtiği kabıdır " dediğini anlattı.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: {قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ}.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, İbn Abbâs'ın: {قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ} “Onlar: 'Kralın su kabını arıyoruz; onu getirene bir deve yükü [zahire] vardır' dediler” kavli hakkında [şöyle dediğini] anlattı:
وهي السِّقايةُ التي كان يشْربُ فيها الملكُ، يعنى مَكُّوكَه .
"O, kralın içinden [su vb.] içtiği sikâyedir (su kabıdır); yani onun mekkûküdür (ölçek kabıdır) " dediğini anlattı.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {جَعَلَ السِّقَايَةَ}، وقولَه: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: هما شيءٌ واحدٌ، السقايةُ والصُّواعُ شيءٌ واحدٌ يَشْرَبُ فيه يوسُفُ .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, Mücâhid'in: {جَعَلَ السِّقَايَةَ} “su kabını koydurdu” sözü ve: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “kralın su kabı” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "İkisi aynı şeydir; sikâye ve suvâ' tek bir şey olup Yûsuf ondan [su vb.] içerdi ."
حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ، يقولُ: أخبرنا عبيدُ بنُ سليمانَ قال: سمِعْتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {جَعَلَ السِّقَايَةَ} : هو الإناءُ الذي كان يَشْرَبُ فيه الملكُ.
Bana el-Huseyn'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini duydum: Bize Ubeyd b. Süleymân haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ın: {جَعَلَ السِّقَايَةَ} “su kabını koydurdu” sözü hakkında: "O, kralın içinden [su vb.] içtiği kaptır" dediğini duydum.
حدَّثني يونُسُ، قال: أخْبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ}. قال: السِّقاية هو الصُّواعُ، وكان كأسًا مِن ذهبٍ فيما يَذْكُرون .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “su kabını kardeşinin yükü içine koydurdu” sözü hakkında şöyle dedi: "Sikâye, suvâ'dır; anlattıklarına göre altından bir kadeh idi ."
قولُه: {فِي رَحْلِ أَخِيهِ}. فإنه يعنى: في متاعِ أخيه ابن أمِّه وأبيه، وهو بنيامينُ، وكذلك قال أهلُ التأويلِ.
O'nun: {فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “kardeşinin yükü içine” sözü; anne-baba bir kardeşi olan Bünyâmîn'in eşyası içine demektir. Tefsir ehli de böyle söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {فِي رَحْلِ أَخِيهِ}. أي: في متاعِ أخيه
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [şöyle dediğini] rivayet etti: {فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “kardeşinin yükü içine”. Yani: Kardeşinin eşyası içine [demektir].
وقولُه: {ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ}. يقولُ: ثم نادَى مُنادٍ، وقيل: أَعْلَمَ مُعْلِمٌ، {أَيَّتُهَا الْعِيرُ}. وهى القافلُة فيها الأحمالُ {إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ}.
O'nun: {ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ} “Sonra bir münâdî seslendi” sözü; sonra bir seslenici seslendi demektir. Bir habercinin bildirdiği de söylenmiştir: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ} “Ey kervan!” -ki o, üzerinde yükler bulunan kervandır- {إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} “Siz gerçekten hırsızsınız!”.
وبنحوِ ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de buna benzer şekilde söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرٌو، عن أسْباطَ، عن السديِّ: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ}: والأخُ لا يَشْعُرُ، فلمَّا ارْتحلوا أذَّن مؤذِّنٌ قبلَ أن ترْتَحِلَ العِيرُ: {إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Amr, Esbât'tan, es-Süddî'nin: {فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ} “Onların yüklerini hazırlatınca su kabını kardeşinin yükü içine koydurdu” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Kardeşinin bundan haberi yoktu. Yola çıktıklarında -[veya] kervan hareket etmeden önce- bir münâdî: {إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} “Siz gerçekten hırsızsınız!” diye seslendi."
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: ثم جهَّزهم بجَهازِهم وأكْرَمهم وأعْطاهم وأوْفاهم، وحمَّل لهم بعيرًا بعيرًا، وحمَّل لأخيه بعيرًا باسمِه، كما حمَّل لهم، ثم أمَر بسِقايةِ الملكِ - وهو الصُّواعُ، وزعَموا أنها كانت مِن فضةٍ - فجُعِلت في رحلِ أخيه بنيامينَ، ثم أمْهلَهم حتى إذا انْطلقوا فأمْعَنوا مِن القرية، أمَر فأُدْرِكوا، فاحْتُبِسوا، ثم نادى منادٍ: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ}، قِفُوا، وانْتهى إليهم رسولُه، فقال لهم - فيما يَذْكُرون -: ألم نُكْرِمْ ضِيافتَكم، ونُوفِّكم كيلَكم، ونُحْسِنُ منزلتَكم، ونَفْعَلْ بكم ما لم نَفْعلْ بغيرِكم، وأَدْخَلْناكم علينا في بيوتِنا ومنازلِنا؟ أو كما قال لهم. قالوا: بلى، وما ذاك؟ قال:
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan anlattı, dedi ki: Sonra onların erzaklarını hazırlattı, onlara ikramda bulundu, [erzaklarını] verdi ve tastamam ödedi. Onlara birer deve yükletti; onlara yüklettiği gibi kardeşi için de onun adına bir deve yükletti. Sonra kralın su kabının -ki o suvâ'dır (su tası) ve gümüşten olduğunu ileri sürmüşlerdir- kardeşi Bünyâmîn'in yükünün içine konulmasını emretti ve konuldu. Sonra onlara mühlet verdi; nihayet yola koyulup şehirden uzaklaşınca [Yûsuf] emretti, arkalarından yetişilip durduruldular. Sonra bir çağırıcı: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} “Ey kervan! Şüphesiz siz hırsızlarsınız, durun!” diye seslendi. [Yûsuf'un] elçisi yanlarına varıp -anlatıldığına göre- onlara şöyle dedi: «Biz sizi güzelce ağırlamadık mı, ölçeğinizi tam vermedik mi, size iyi bir makam/konaklama sunmadık mı, başkasına yapmadığımız [muameleyi] size yapmadık mı ve sizi evlerimize, konaklarımıza yanımıza almadık mı?» yahut onlara buna benzer bir şey söyledi. Onlar: «Evet [yaptınız], peki bu [durum] nedir?» dediler. [Elçi] şöyle dedi:
سِقايةُ الملكِ فقَدْناها، ولا نَتَّهِمُ عليها غيرَكم. قالوا: {قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ} .
"Kralın su kabını kaybettik ve bu hususta sizden başkasından şüphelenmiyoruz." [Bunun üzerine kardeşler] şöyle dediler: {قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ} “«Allah'a yemin olsun ki siz de bildiniz; biz bu ülkede bozgunculuk çıkarmaya gelmedik ve biz hırsız da değiliz» dediler.”
وقولُه: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ}. قد بيَّنا فيما مضى معنى العيرِ، وهو جمعٌ لا واحدَ له مِن لفظِه.
O'nun: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ} “Ey kervan!” sözü; daha önce el-îr (العِير) kelimesinin anlamını açıklamıştık; o, kendi lafzından tekili olmayan bir çoğuldur.
وحُكِى عن مجاهدٍ أن عِيرَ بني يعقوبَ كانت حميرًا.
Mücâhid'den Ya'kûb oğullarının kervanının (bineklerinin) merkepler olduğu rivayet edilmiştir.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ الزبيرِ، عن سفيانَ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ}. قال: كانت حَميرًا .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, Süfyân'dan, İbn Cüreyc'den, Mücâhid'in: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ} “Ey kervan!” sözü hakkında: "Onlar merkepler idi " dediğini anlattı.
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنى رجلٌ، عن مجاهدٍ في قولِه: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ}. قال: كانت العِيُر حميرًا .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bana bir adam, Mücâhid'in: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} “Ey kervan! Siz gerçekten hırsızsınız!” sözü hakkında: "Kervan merkepler idi " dediğini anlattı.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ (٧١) قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ (٧٢)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri: {قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ (٧١) قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ (٧٢)} “Onlara dönerek: «Ne kaybettiniz?» dediler. Onlar da: «Kralın su kabını arıyoruz; onu getirene bir deve yükü [erzak] vardır ve ben buna kefilim» dediler.”
يقولُ تعالى ذكرُه: قال بنو يعقوبَ لمَّا نُودُوا: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ}. وأقْبلوا على المنادى ومن بحضرتهم يقولون لهم: {مَاذَا تَفْقِدُونَ}؟ ما الذي تفْقِدون
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ya'kûb'un oğulları kendilerine: {أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ} “Ey kervan! Siz gerçekten hırsızsınız!” diye seslenilince, sesleniciye ve yanındakilere dönüp onlara: {مَاذَا تَفْقِدُونَ} “Ne kaybettiniz?” yani kaybettiğiniz şey nedir? dediler.
{قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ}. يقولُ: فقال لهم القومُ: نفْقِدُ مِشْربةَ الملكِ.
{قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Onlar: «Kralın su kabını arıyoruz» dediler.” [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Bunun üzerine o topluluk onlara: «Kralın su tasını arıyoruz» dedi.
واخْتَلفَت القرأةُ في قراءةِ ذلك؛ فذُكِر عن أبي هريرةَ أنه قرَأه: (صَاعَ المَلِكِ) بغيرِ واوٍ، كأنه وجَّهه إلى الصاعِ الذي يُكالُ به الطعامُ .
Kurrâ bu kelimenin kıraatinde ihtilaf etmiştir: Ebû Hureyre'den, sanki kendisiyle erzak ölçülen sâ' (ölçek) anlamını kastederek vâv harfi olmaksızın (صَاعَ المَلِكِ) "kralın sâ'ı" şeklinde okuduğu nakledilmiştir .
وروى عن أبي رَجاءٍ، أنه قرأه: (صوْعَ الملكِ) .
Ebû Recâ'dan ise bunu (صوْعَ الملكِ) "sav'u'l-melik" şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir .
ورُوِى عن يحيى بن يعْمرَ أنه قرأه (صَوْعَ الملك) بالغينِ ، كأنه وجَّهه إلى أنه مصدرٌ من قولِهم: صاغَ يَصُوغُ صوغًا.
Yahyâ b. Ya'mer'den de, Arapların sâğa yesûğu savgan (صاغَ يَصُوغُ صوغًا) "döktü/işledi" sözünün masdarı anlamını kastederek gayn harfiyle (صَوْغَ الملك) "savğu'l-melik" şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir .
وأما الذي عليه قرأةُ الأمصارِ: فـ {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. وهى القراءةُ التي لا أَسْتَجِيزُ القراءةَ بخلافها؛ لإجماعِ الحُجَّةِ عليها.
Şehirlerin kurrâsının benimsediği kıraat ise: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” şeklindedir. Kesin delil niteliğindeki icmâın üzerinde ittifak etmesi sebebiyle bundan başkasıyla kıraati caiz görmediğim okuyuş da budur.
والصُّواعُ هو الإناءُ الذي كان يوسُفُ يَكِيلُ به الطعامَ، وكذلك قال أهلُ التأويلِ.
Suvâ' (الصُّواع), Yûsuf'un kendisiyle erzakı ölçtüğü kaptır. Tefsir ehli de böyle söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ في هذا الحرفِ: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: كهيئةِ المَكُّوكِ. قال: وكان للعباسِ مثلُه في الجاهليةِ، يشْرَبُ فيه.
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan bu kıraat [{صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı”] hakkında şöyle dediğini anlattı: "Mekkûk (ölçek) şeklindeydi." [İbn Abbâs] dedi ki: "Cahiliye döneminde Abbâs'ın da içinde su içtiği benzer bir kabı vardı."
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن شعبة، عن شعبةَ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: كان مِن فضةٍ مثلَ المكُّوكِ، وكان للعباسِ منها واحدٌ في الجاهليةِ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı; bize İbn Vekî' de anlattı, dedi ki: Bize babam, Şu'be'den, o Şu'be'den, o Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan Yüce Allah'ın: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” sözü hakkında şöyle dediğini anlattı: "Mekkûk gibi gümüştendi ve Cahiliye döneminde Abbâs'ın da ondan bir tane vardı."
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ. وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن شَريكٍ، عن سِماكٍ، عن عكرمةَ في قولِه: {قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: كان مِن فضةٍ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı. Bize İbn Vekî' de anlattı, dedi ki: Bize babam, Şerîk'ten, o Simâk'tan, o da İkrime'den Yüce Allah'ın: {قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ} “«Kralın su kabını arıyoruz» dediler” sözü hakkında: "Gümüştendi " dediğini anlattı.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ أنه قرَأ: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: وكان إناءه الذي يَشْرَبُ فيه، وكان إلى الطولِ ما هو .
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Ebû Bişr'den nakletti; Saîd b. Cübeyr: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” şeklinde okumuş ve: "İçinde su içtiği kabıydı ve uzunca bir şeydi " demiştir.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا سُويْدُ بنُ عمرٍو، عن أبي عوانةَ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: المكُّوكُ الفارسيُّ.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Amr, Ebû Avâne'den, o Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” hakkında: "Fars mekkûküdür (ölçeğidir)" dediğini anlattı.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا الحجاجُ بنُ المِنْهالِ، قال: ثنا أبو عَوانةَ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: هو الْمَكُّوكُ الفارسيُّ الذي يَلْتَقِى طَرَفاه، كانت تَشْرَبُ فيه الأعاجمُ
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Haccâc b. el-Minhâl anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” hakkında şöyle demiştir: "O, iki ucu birleşen ve Acemlerin (Arap olmayanların) içinde su içtiği Fars mekkûküdür (kabıdır) ."
قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ بن مَغْراء، عن جُويبرٍ، عن الضحاكِ
[El-Müsennâ] dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Meğrâ, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan nakletti:
في قولِه: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: إناءُ الملك الذي كان يشْرَبُ فيه .
Yüce Allah'ın: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” sözü hakkında: "Kralın içinde su içtiği kabıdır " dedi.
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا يحيى - يعنى ابنَ عَبَّادٍ - قال: [ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال:] {صُوَاعَ الْمَلِكِ} : مكُّوكٌ من فضةٍ يَشْرَبون فيه، وكان للعباسِ واحدٌ في الجاهليةِ .
Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ -yani İbn Abbâd- anlattı, dedi ki: [Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan nakletti, dedi ki:] {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı”: "Gümüşten bir mekkûk olup onda içerlerdi. Cahiliye döneminde Abbâs'ın da [böyle] bir kabı vardı ."
حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثور، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}: إناءَ الملكِ الذي يَشْرَبُ فيه .
Bize İbnü'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı”: "Kralın içinde su içtiği kaptır ."
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا سعيدٌ بن منصورٍ، قال: ثنا أبو عَوانةَ، عن أبى بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: هو المكُّوكُ الفارسيُّ، الذي يَلْتَقِى طرَفاه .
Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Avâne, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den Yüce Allah'ın: {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” sözü hakkında: "O, iki ucu birleşen Fars mekkûküdür " dediğini anlattı.
حدَّثنا القاسمُ القاسم، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ، قال: الصُّواعُ كان يشْرَبُ فيه يوسُفُ .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den nakletti, dedi ki: "Suvâ' (الصُّواع), Yûsuf'un içinde su içtiği [kap] idi ."
حدَّثنا محمدُ [بنُ مَعْمرٍ] البحْرانيُّ، قال: ثنا عبدُ الصمدِ بنُ عبدِ الوارثِ، قال: ثنا صدَقةُ بنُ عباد، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {صُوَاعَ الْمَلِكِ}. قال: كان
Bize Muhammed [b. Ma‘mer] el-Bahrânî anlattı, dedi ki: Bize Abdüssamed b. Abdilvâris anlattı, dedi ki: Bize Sadaka b. Abbâd, babasından, o İbn Abbâs'tan {صُوَاعَ الْمَلِكِ} “Kralın su kabı” [ayeti] hakkında anlattı, dedi ki: [O,]
مِن نُحاسٍ .
bakırdandı ."
وقولُه: {وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِير}. يقولُ: [ولمن جاء بالصُّواع حِمْلُ بعيرٍ من الطعامِ.
Yüce Allah'ın: {وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِير} “Onu getirene bir deve yükü [erzak] vardır” sözü hakkında şöyle buyurmaktadır: [Su kabını getirene bir deve yükü yiyecek vardır.