حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da
مجاهدٍ مثله.
Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ: {وَشَرَوْهُ}. قال: قال ابن عباس: فبيع بينهم .
Dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti: {وَشَرَوْهُ} “Onu sattılar” [hakkında] İbn Abbâs: "Aralarında satıldı " demiştir.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرو بن عون، قال: أخبرنا هشيمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ فى قوله: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: باعوه .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o Dahhâk'ten: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” sözü hakkında şöyle dediğini haber verdi: "Onu sattılar ."
حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثنا هشيمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ مثله.
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o Dahhâk'ten benzerini rivayet etti.
حدَّثني محمد بن سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: فباعه إخوته بثمنٍ بخسٍ (١).
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan rivayet etti: "Kardeşleri onu değersiz bir fiyata sattılar (١)."
وقال آخرون: بل عنَى بقوله: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. السيَّارَةَ أنهم باعوا يوسُفَ بثمنٍ بخسٍ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis [Allah], {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” sözüyle kervandakileri kastetmiştir; yani Yusuf'u değersiz bir fiyata kervandakiler satmıştır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قَتادةَ: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}: وهم السيارةُ الذين باعوه .
Bana Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den rivayet etti: "{وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar”: Onu satanlar kervandakilerdir ."
وأولى القولين فى ذلك بالصواب قولُ من قال: تأويل ذلك: وشرى إخوةُ
Bu husustaki iki görüşten gerçeğe en uygun olanı, şöyle diyen kimsenin görüşüdür: Bunun tevili; kardeşleri sattı...
يوسُفَ يوسفَ بثمنٍ بخسٍ. وذلك أن الله ﷿ قد أَخْبَر عن الذين اشْتَرَوه أنهم أسَرُّوا شراءَ يوسُفَ مِن أصحابهم ؛ خيفةَ أن يَسْتَشْرِكوهم بادِّعائهم أنه بضاعةٌ، ولم يقولوا ذلك إلا رغبة فيه أن يَخْلُص لهم دونَهم، واستِرْخاصًا لثمنِه الذى ابْتاعوه به؛ لأنهم ابتاعوه كما قال جلّ ثناؤُه: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. ولو كان مُبتاعوه من إخوتِه فيه من الزاهدين، لم يَكُنْ لقيلهم لرفقائهم: هو بضاعةٌ. معنًى، ولا كان لشرائهم إياه. وهم فيه من الزاهدين وجهٌ، إلا أن يكونوا كانوا مغلوبًا على عقولهم؛ لأنه محالٌ أن يَشْتَرِى صحيحُ العقل ما هو فيه زاهد، من غير إكراه مُكْرِهٍ له عليه، ثم يَكْذِبَ فى أمره الناس بأن يقول: هو بضاعةٌ لم أَشْتَرِه. مع زهده فيه، بل هذا القولُ مِن قولِ مَن هو بسلعتِه ضَنينٌ؛ لنفاستها عندَه، ولما يَرْجُو مِن نفيسِ الثمنِ لها وفضلِ الربحِ.
değersiz bir fiyata sattılar [şeklindedir]" diyenin görüşüdür. Çünkü aziz ve celil olan Allah, onu satın alanların, ortak olurlar korkusuyla onun bir ticaret malı olduğunu iddia ederek Yusuf'u satın aldıklarını arkadaşlarından gizlediklerini haber vermiştir. Onlar bunu, ancak kendilerinden başkası ortak olmaksızın sadece kendilerine kalsın diye ona duydukları rağbetten ve onu satın aldıkları bedeli ucuz bulduklarından ötürü söylemişlerdir. Zira onlar onu, övgüsü yüce olan [Allah]'ın buyurduğu gibi: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “değersiz bir fiyata” satın almışlardı. Şayet onu kardeşlerinden satın alanlar ona değer vermiyor olsalardı, yol arkadaşlarına: "O bir ticaret malıdır" demelerinin bir anlamı olmazdı; ona değer vermezlerken onu satın almalarının da akılları başlarından gitmiş kimseler olmadıkça bir izahı bulunmazdı. Çünkü aklı başında bir kimsenin, kendisini zorlayan bir zorba olmaksızın, değer vermediği bir şeyi satın alması, sonra da ona değer vermediği halde insanlara onun hakkında: "O bir ticaret malıdır, onu satın almadım" diye yalan söylemesi imkânsızdır. Bilakis bu söz, yanındaki kıymetinden ve onun için ümit ettiği yüksek fiyattan ve kâr fazlalığından ötürü malına düşkün olan kimsenin söyleyeceği bir sözdür.
وأما قوله: {بَخْسٍ}. فإنه يعنى: نَقْصٍ. وهو مصدر من قول القائل: بخَسْتُ فلانًا حقَّه -إذا ظلمَه فنقصه عما يَجِبُ له مِن الوفاءِ- أَبْخَسُه بَخْسًا. ومنه قوله: {وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ} [الأعراف: ٨٥]. وإنما أُريد: بثمنٍ مَبْخوسٍ مَنْقوصٍ، فوُضِع البخسُ وهو مصدرٌ، مكان "مفعولٍ"، كما قيل: {بِدَمٍ كَذِبٍ}. وإنما هو: بدمٍ مكذوبٍ فيه.
[Allah]'ın: {بَخْسٍ} “değersiz/eksik” sözüne gelince; bu, eksiklik anlamına gelir. Bu da bir kimsenin, birine haksızlık edip ona tam verilmesi gereken hakkını eksilttiğinde söylediği: Bahastü fülanen hakkehu ebhasuhu bahsen (بخَسْتُ فلانًا حقَّه أَبْخَسُه بَخْسًا) [falancanın hakkını eksilttim] sözünün masdarıdır. [Allah]'ın: {وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ} “İnsanların eşyalarını/mallarını eksiltmeyin” [el-A'râf 85] ayeti de bundandır. Burada kastedilen: Değeri düşürülmüş, eksiltilmiş bir fiyattır (ثمن مبخوس منقوص); dolayısıyla bir masdar olan bahs (بخس) kelimesi, tıpkı: {بِدَمٍ كَذِبٍ} [yalan bir kanla] denilip de bununla "üzerinde yalan söylenmiş bir kan" (دم مكذوب فيه) kastedilmesi gibi "mef'ûl" yerine konulmuştur.
واخْتَلَف أهل التأويل فى معنى ذلك؛ فقال بعضُهم: قيل: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. لأنه كان حرامًا عليهم.
Ehl-i tevil (müfessirler) bunun anlamı konusunda ihtilaf ettiler. Onlardan bazıları şöyle dedi: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “değersiz bir fiyata” denilmiştir; çünkü o [para], onlara haramdı.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيع، قال: ثنا المحاربيُّ، عن جُويبرٍ، عن الضحاك: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: البخسُ الحرامُ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Cüveybir'den, o Dahhâk'ten: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bahs (بخس), haram demektir ."
حدَّثنا الحسن بن محمد، قال: ثنا على بن عاصم، عن [جويبرٍ، عن الضحاك: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: حرامٍ.
Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Ali b. Âsım, [Cüveybir'den, o Dahhâk'ten: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Haram [fiyat].
حُدِّثت عن] الحسين بن الفرج، قال: سمعْتُ أَبا مُعاذٍ يقولُ: ثنا عُبيدُ بنُ سليمان، قال: سمِعْتُ الضحاك يقولُ: كان ثمنه بخسًا حرامًا، لم يَحِلَّ لهم أن يأكُلوه .
Bana] el-Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi ki şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd b. Süleyman rivayet edip dedi ki: Dahhâk'in şöyle dediğini işittim: "Onun bedeli değersiz ve haramdı; onu yemeleri kendilerine helal değildi ."
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَونٍ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاك في قوله: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: باعوه بثمنٍ بخسٍ. قال: كان بيعُه حرامًا، وشراؤُه حرامًا .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o Dahhâk'ten: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Onu değersiz bir fiyata sattılar. Onu satmak haramdı, satın almak da haramdı ."
حدَّثنى القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أَخْبَرنا جُويبرٌ، عن الضحاك: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: حرام.
Bana el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Cüveybir, Dahhâk'ten: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “değersiz bir fiyata” [hakkında] şöyle dediğini haber verdi: "Haram [demektir]."
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمِّي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. يقولُ: لم يَحِلَّ لهم أن يَأْكلوا ثمنه.
Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, babasından, o [da] İbn Abbâs'tan [şöyle dediğini rivayet etti]: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “değersiz bir fiyata” [hakkında] şöyle demektedir: Onun bedelini yemeleri kendilerine helal değildi.
وقال آخرون: معنى البَخْسِ هاهنا الظلمُ.
Başkaları ise: "Burada bahs (البخس) kelimesinin anlamı zulümdür" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ قوله: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: البخسُ هو الظلم، وكان بَيْعُ يوسُفَ حرامًا عليهم [بيعُه وثمنُه] .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bahs (البخس), zulümdür. Yusuf'un satılması , [satışı ve parası] kendilerine haramdı ."
حدَّثنا محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، قال: قال قتادة: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ}. قال: ظلمٍ .
Bize Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den rivayet edip dedi ki: Katâde: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ} “Onu değersiz bir fiyata sattılar” [ayeti hakkında]: "Zulümle [sattılar] " demiştir.
وقال آخرون: عنى بالبخس فى هذا الموضع القليل.
Başkaları da: "Bu yerde bahs (بخس) ile az olan [fiyat] kastedilmiştir" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بن آدم، عن قيسٍ، عن جابرٍ، عن عامرٍ، قال: البخسُ القليلُ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Âdem, Kays'tan, o Câbir'den, o Âmir'den rivayet etti: "Bahs (البخس), az demektir ."
حدَّثني الحارث، قال: ثنا عبد العزيز، قال: ثنا قيسٌ، عن جابرٍ، عن عكرمة مثله.
Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Kays, Câbir'den, o da İkrime'den aynısını rivayet etti.
وقد بيَّنا الصحيحَ مِن القولِ فى ذلك.
Bu husustaki doğru görüşü açıklamış bulunmaktayız.
وأما قولُه: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. فإنه يعنى ﷿ أنهم باعوه بدراهم غير موزونةٍ، ناقصةٍ غيرِ وافيةٍ، لزهدهم كان فيه.
[Allah] azze ve celle'nin: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç dirheme (sayılı dirhemlere)” sözüne gelince; O bununla, Yusuf'a değer vermedikleri için onu tartılmayan, eksik ve tam olmayan dirhemlerle sattıklarını kastetmektedir.
وقيل: إنما قيل : {مَعْدُودَةٍ}. ليُعْلَمَ بذلك أنها كانت أقلَّ من أربعين درهمًا؛ لأنهم كانوا فى ذلك الزمان لا يزنون ما كان وزنُه أقلَّ من أربعين، لأن أقلَّ أوزانِهم وأصغرَها كان الأوقية، وكان وزنُ الأوقية أربعين درهمًا. قالوا: وإنما دلَّ بقوله: {مَعْدُودَةٍ}، على قلة الدراهم التي باعوه بها.
Şöyle de denilmiştir: Kırk dirhemden daha az olduğu bilinsin diye {مَعْدُودَةٍ} “sayılı” denilmiştir; çünkü onlar o dönemde ağırlığı kırktan az olan şeyleri tartmazlardı. Zira onların en az ve en küçük ağırlık ölçüsü ukiyye idi ve bir ukiyyenin ağırlığı kırk dirhemdi. [Müfessirler] dediler ki: [Allah], {مَعْدُودَةٍ} “sayılı” sözüyle, Yusuf'u karşılığında sattıkları dirhemlerin azlığına delalet etmiştir.
فقال بعضُهم: كان عشرين درهمًا.
Bazıları: "Yirmi dirhemdi" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا حميدُ بنُ عبد الرحمن، عن زُهَيْرٍ، عن أبي إسحاق، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ، قال: إن ما اشْتُرِى به يوسُفُ عشرون درهمًا .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Humeyd b. Abdirrahmân, Züheyr'den, o Ebû İshak'tan, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullah'tan rivayet etti: "Yusuf'un karşılığında satın alındığı şey yirmi dirhemdi ."
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن أبي إسحاق، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: عشرون درهمًا.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Hımmânî rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Ebû İshak'tan, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullah'tan: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “Onu değersiz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Yirmi dirhemdir."
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاق، عن نَوفٍ البكالىِّ فى قوله: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال:
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshak'tan, o Nevf el-Bikâlî'den {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “Onu değersiz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar” [ayeti] hakkında şöyle dediğini rivayet etti:
عشرون درهمًا .
"Yirmi dirhemdir ."
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيان، عن أبي إسحاق، عن نوفٍ الشاميِّ : {بَخْسٍ دَرَاهِمَ}. قال: كانت عشرين درهمًا.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; bize İbn Vekî' de rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshak'tan, o Nevf eş-Şâmî'den : {بَخْسٍ دَرَاهِمَ} “değersiz, [sayılı] dirhemler” [hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Yirmi dirhemdi."
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن أبي إسحاق، عن نوفٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Hımmânî rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Ebû İshak'tan, o Nevf'ten benzerini rivayet etti.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: قال ابنُ عباسٍ في قوله: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: عشرون درهمًا .
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti: İbn Abbâs: {بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “Değersiz bir fiyata, birkaç dirheme” sözü hakkında: "Yirmi dirhemdir " demiştir.
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرٌو، عن أسباطَ، عن السدىِّ: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: كانت عشرين درهمًا .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr, Esbât'tan, o es-Süddî'den: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç (sayılı) dirheme” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Yirmi dirhemdi ."
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ: ذُكِر لنا أنه بِيع بعشرين درهمًا، {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ}.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: "Bize onun yirmi dirheme satıldığı zikredildi; {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ} “Zaten ona değer vermiyorlardı"."
حدَّثنا محمدُ بنُ عبد الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قَتادةَ مثله .
Bize Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den benzerini rivayet etti .
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، عن ابن إدريس، عن عطية،
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed, İbn İdrîs'ten, o da Atıyye'den rivayet etti:
قال: كانت الدراهمُ عشرين درهمًا، اقْتَسَموها درهمين درهمين .
şöyle dedi: "Dirhemler yirmi dirhemdi; aralarında ikişer ikişer paylaştılar ."
وقال آخرون: بل كان عددُها اثنين وعشرين درهمًا ، أَخَذ كلُّ واحدٍ مِن إخوة يوسُفَ، وهم أحدَ عشَرَ رجلًا، درهمين درهمين منها.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunların sayısı yirmi iki dirhemdi ; Yusuf'un on bir adam olan kardeşlerinden her biri bunlardan ikişer dirhem aldı.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، [قال: ثنا شبابةُ] ، قال: ثنا وَرْقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: اثنين وعشرين درهمًا .
Bize el-Hasan b. Muhammed rivayet edip [dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip] dedi ki: Bize Verkā', İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç (sayılı) dirheme” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Yirmi iki dirhemdi ."
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ فى قولِ اللهِ: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: اثنان وعشرون درهمًا، لإخوة يوسُفَ أحدَ عَشَرَ رجلًا.
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah'ın: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç (sayılı) dirheme” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Yusuf'un on bir erkek kardeşi için yirmi iki dirhemdi."
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفة، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ فى قولِ اللهِ: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah'ın: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç (sayılı) dirheme” kavli hakkında [benzerini] rivayet etti.
قال: وثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ، عَن وَرْقاءَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ بنحوه.
Dedi ki: Bize İshak da rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah, Verkā'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc rivayet etti; o İbn Cüreyc'ten, o...
مجاهدٍ بنحوه.
o Mücâhid'den benzerini rivayet etti.
وقال آخرون: بل كانت أربعين درهمًا.
Başkaları ise: "Bilakis kırk dirhemdi" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيز، قال: ثنا قيسٌ، عن جابرٍ، عن عكرمة: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. قال: أربعين درهمًا .
Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Kays, Câbir'den, o İkrime'den: {دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “birkaç (sayılı) dirheme” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Kırk dirhemdi ."
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاق، قال: باعوه، ولم يَبْلُغْ ثمنُه الذي باعوه به أُوقيةً، وذلك أن الناس كانوا يتبايعون في ذلك الزمانِ بالأَواقىِّ، فما قصَّر عن الأُوقيَّةِ فهو عددٌ، يقولُ اللهُ: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ}. أى: لم تَبْلُغ الأوقية.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak'tan rivayet edip dedi ki: "Onu sattılar; ancak onu sattıkları bedel bir ukıyye bile etmedi. Zira insanlar o devirde ukıyyeler ile alışveriş yaparlardı; ukıyyeden az olan ise sayı ile [ödenir]di. Allah Teâlâ: {وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ} “Onu değersiz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar” buyurmaktadır; yani [bedeli] bir ukıyyeye ulaşmamıştı ."
والصوابُ مِن القولِ فى ذلك أن يقال: إن الله تعالى ذكرُه أخْبرَ أنهم باعوه بدراهمَ معدودةٍ غير موزونةٍ، ولم يَحُدَّ مبلغَ ذلك بوزنٍ ولا عددٍ، ولا وضَع عليه دلالةً في كتاب، ولا خبر من الرسول ﷺ، وقد يَحْتَمِلُ أن يكون كان عشرين، ويَحْتَمِلُ أن يكونَ كان اثنين وعشرين، وأن يكون كان أربعين، وأقلَّ من ذلك وأكثر، وأىُّ ذلك كان، فإنها كانت معدودةً غير موزونةٍ، وليس في العلم بمبلغ وزنِ ذلك فائدةٌ تَقَعُ فى دينٍ، ولا فى الجهل به دخولُ ضُرٍّ فيه، والإيمانُ بظاهر التنزيل فرضٌ، وما عداه فموضوعٌ عنا تكلُّفُ علمِه.
Bu hususta doğru olan söz şudur: Zikri yüce olan Allah, onların kendisini tartılmayan, sayılı dirhemler karşılığında sattıklarını haber vermiş; bunun miktarını ne bir ağırlıkla ne de bir sayıyla sınırlandırmamış, buna dair ne Kitap'ta ne de Resûlullah ﷺ'den gelen bir haberde bir delil koymamıştır. Bunun yirmi olması da mümkündür, yirmi iki olması da mümkündür, kırk olması veya bundan az yahut çok olması da mümkündür. Hangisi olursa olsun, tartılmayan, sayılı dirhemler idi. Bunun ağırlık miktarını bilmekte dine ait bir fayda bulunmadığı gibi, bunu bilmemekte de dine gelecek bir zarar yoktur. Vahyolunanın zahirine iman etmek farzdır; bunun dışındaki bilgiyi öğrenmeye çalışmanın külfeti ise üzerimizden kaldırılmıştır.
وقولُه: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وكان إخوةُ
Allah Teâlâ'nın: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ} “Ve ona karşı isteksiz davrananlardan idiler” kavline gelince; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Kardeşleri...
يوسُفَ في يوسُفَ من الزاهدين، لا يَعْلَمون كرامته على اللهِ، ولا يَعْرِفون مَنْزِلَتَه عنده، فهم مع ذلك يُحِبُّون أن يَحولوا بينه وبين والدِه ليَخْلُو لهم وجهُه منه، ويَقْطَعوه عن القرب منه؛ لتكونَ المنافعُ التي كانت مصروفةً إلى يوسُفَ دونَهم مصروفةً إليهم.
onun Allah katındaki değerini bilmediklerinden ve O'nun yanındaki mertebesini tanımadıklarından ötürü Yusuf'a değer vermeyenlerdendi. Bununla birlikte, babalarının teveccühü sadece kendilerine kalsın diye onunla babasının arasını ayırmayı ve babasına olan yakınlığını kesmeyi istiyorlardı; ta ki sadece Yusuf'a yönlendirilmiş olan menfaatler kendilerine yönelsin.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، عن أبي روْقٍ ، عن جويبرٍ، عن الضحاك: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ}. قال: لم يَعْلَموا بنبوَّته ومنزلتِه من الله .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed, Ebû Ravk'tan , o Cüveybir'den, o Dahhâk'tan: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ} “Zaten ona değer vermiyorlardı” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Onun peygamberliğini ve Allah katındaki mertebesini bilmiyorlardı ."
حُدِّثْتُ عن الحسين بن الفرج، قال: سمِعْتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدُ بنُ سليمان، قال: سمِعْتُ الضحاك فى قوله: {وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ}: فنزَلَت على الجُبِّ {فَأَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ}، فاسْتَقَى مِن الماءِ، فاسْتَخْرَج يوسُف، فاسْتَبْشَروا بأنهم أصابوا غلامًا، لا يَعْلَمون علمَه ولا منزلتَه من ربِّه، فزهدوا فيه، فباعوه، وكان بيعُه حرامًا، وباعوه بدراهمَ معدودةٍ .
Bana el-Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd b. Süleyman rivayet edip dedi ki: Dahhâk'ın: {وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ} “Bir kervan geldi” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: Kervan kuyunun yanına konakladı; {فَأَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ} “suclularını gönderdiler”, o da su çekti ve Yusuf'u çıkardı. Bir erkek çocuk buldukları için sevindiler; ne onun durumunu ne de Rabbi katındaki mertebesini biliyorlardı. Bu yüzden ona değer vermeyip onu sattılar; oysa onun satılması haramdı. Onu sayılı dirhemler karşılığında sattılar .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى هُشيمٌ، قال: أَخْبَرنا جُويبرٌ، عن
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Cüveybir, [şöyle rivayet etti:]
الضحاك: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ}. قال: إخوتُه زهِدوا [فيه، لم] يَعْلَموا منزلته من الله ونبوتَه ومكانتَه .
Dahhâk'tan: {وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ} “Zaten ona değer vermiyorlardı” [ayeti hakkında] şöyle dediğini haber verdi: "Kardeşleri [ona] değer vermemişlerdi; onun Allah katındaki mertebesini, peygamberliğini ve konumunu [bilmiyorlardı] ."
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حَجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: إخوتُه زهِدوا فيه، لم يَعْلَموا منزِلتَه مِن اللهِ.
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: "Kardeşleri ona değer vermemişlerdi; onun Allah katındaki mertebesini bilmiyorlardı."
القولُ في تأويل قوله تعالى: {وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢١)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢١)} “Mısır'da onu satın alan kişi karısına: ‘Ona iyi bak; belki bize bir yararı dokunur yahut onu evlat ediniriz’ dedi. İşte böylece Yusuf'a o yerde güç ve hâkimiyet verdik ve bunu, ona olayların ve düşlerin yorumunu öğretelim diye yaptık. Allah, emrinde mutlak galiptir; fakat insanların çoğu bilmezler” kavlinin tevili hakkında:
يقولُ جلَّ ثناؤُه: وقال الذى اشْتَرَى يوسُفَ من بائعه بمصر. وذُكر أن اسمَه قُطْفيرُ .
Övgüsü yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Yusuf'u Mısır'da onu satandan satın alan kişi [karısına böyle dedi]. Onun adının Kıtfîr olduğu zikredilmiştir .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: كان اسمُ الذى اشْتَراه قُطْفيرَ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti; dedi ki: Bana amcam rivayet etti; dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan rivayet etti; şöyle demiştir: "Onu satın alan kişinin adı Kıtfîr idi ."
وقيل: إن اسمَه أطفيرُ بنُ روحيبَ، وهو العزيزُ، وكان على خَزائن مصرَ، وكان الملكُ يومَئذٍ الرَّيَّانَ بنَ الوليدِ، رجلٌ مِن العَمالِيقِ.
Denildi ki: Adı Itfîr b. Rûhîb idi; o Aziz'di ve Mısır'ın hazinelerinin başındaydı. O günün kralı ise Amâlika kavminden bir adam olan er-Reyyân b. el-Velîd idi.
كذا حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ.
Bize İbn Humeyd böyle rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti.
وقيل: إن الذي باعه بمصر كان مالك بن دعرَ بن تويب بن عفقا بن مَدْيان بن إبراهيمَ.
Denildi ki: Onu Mısır'da satan kişi, İbrahim oğlu Medyen oğlu Afkā oğlu Tevyeb oğlu Mâlik b. Za'r idi.
كذلك حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاق، عن محمدِ بنِ السائب، عن أبي صالحٍ، عن ابن عباسٍ .
Bize İbn Humeyd böyle rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak'tan, o Muhammed b. es-Sâib'den, o Ebû Sâlih'ten, o İbn Abbâs'tan rivayet etti .
{وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ}. واسمُها فيما ذكر ابنُ إسحاق راعيلُ [بنتُ رعائيل] .
{وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ} “Mısır'da onu satın alan kişi karısına [şöyle] dedi”. İbn İshak'ın zikrettiğine göre kadının adı Râîl [bint Raâîl] idi.
حدَّثنا بذلك ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاق .
Bunu bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak'tan rivayet etti .
{أَكْرِمِي مَثْوَاهُ}. يقولُ: أَكْرِمى موضع مُقامه، وذلك حيث يثوى ويُقِيمُ فيه، يقالُ: ثوَى فلانٌ بمكان كذا. إذا أقام فيه.
{أَكْرِمِي مَثْوَاهُ} “Ona iyi bak (kaldığı yeri şerefli tut)”. Şöyle buyurmaktadır: Kaldığı yeri güzel tut; yani kalıp ikamet edeceği yeri. Bir kimse bir yerde ikamet ettiğinde Sevâ fülânün bi-mekâni kezâ (ثَوَى فُلَانٌ بِمَكَانِ كَذَا) denilir.
وبنحو الذى قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.
Bizim bu hususta söylediğimizin benzerini ehl-i tevil (müfessirler) de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قَتادةَ قوله: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ}: منزلته، وهى امرأةُ العزيز .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ} “Ona iyi bak” sözü hakkında: "Onun makamını, yerini [iyi tut]; bu kadın da Aziz'in karısıdır " dediğini rivayet etti.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ قوله: {وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ}. قال: منزلته.
Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'in: {وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ} “Mısır'da onu satın alan kişi karısına: ‘Ona iyi bak’ dedi” kavli hakkında: "Onun makamını, yerini [güzel tut]" dediğini rivayet etti.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال : اشتراه الملكُ، والملكُ مسلمٌ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti; dedi ki : "Onu kral satın aldı; o kral da Müslümandı ."
وقولُه: {عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا}. ذُكِر أَن مُشْتَرِيَ يوسُفَ قال هذا القول لامرأته حين دفعه إليها؛ لأنه لم يكن له ولدٌ، ولم [يكنْ يَأْتي] النساء، فقال لها: أكْرِميه عسى أن يَكْفِينا بعض ما نُعانى مِن أمورنا، إذا فهم الأمورَ التي يُكَلَّفُها وعرَفها، {أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا}. يقولُ: أَو نَتَبَنَّاه.
Ve O'nun: {عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا} “belki bize bir yararı dokunur yahut onu evlat ediniriz” kavli hakkında zikredildiğine göre, Yusuf'u satın alan kişi bu sözü onu karısına teslim ettiği zaman söylemiştir. Zira onun çocuğu yoktu ve kadınlara [yaklaşamıyordu] . Karısına: "Ona ikramda bulun, iyi bak; kendisine verilen işleri kavrayıp öğrendiğinde belki gördüğümüz işlerimizden bazılarında bize yeterli gelir, {أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا} ‘yahut onu evlat ediniriz’ [yani] onu evlatlık ediniriz" dedi.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: كان أطفيرُ فيما ذُكر لى رجلًا لا يأتى النساء، وكانت امرأتُه راعيلُ امرأةً حسناءَ ناعمةً طاعِمةً في مُلكٍ ودُنْيا .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshak'tan rivayet etti; dedi ki: "Bana anlatıldığına göre Itfîr kadınlara yaklaşamayan bir adamdı. Karısı Râîl ise saltanat ve dünya içinde yaşayan güzel, narin ve zevk ehli bir kadındı ."
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيان، عن أبي إسحاق، عن أبي
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Ebû İshak'tan, o Ebû
الأحوص، عن عبدِ اللهِ، قال: أَفْرَسُ الناس ثلاثةُ؛ العزيزُ حينَ تفَرَّس فى يوسُفَ، فقال لامرأته: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا}. وأبو بكرٍ حين تفَرَّس في عمرَ، والتى قالت: {يَاأَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ} [القصص: ٢٦].
o Abdullah'tan şöyle dediğini rivayet etti: "İnsanların en firasetli olanları üç kişidir: Yusuf'taki cevheri sezip karısına: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا} ‘Ona iyi bak; belki bize bir yararı dokunur yahut onu evlat ediniriz’ dediği vakit Aziz; Ömer'deki fazileti sezen Ebû Bekir ve: {يَاأَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ} ‘Babacığım, onu ücretle tut; çünkü ücretle tuttuklarının en hayırlısı, güçlü ve güvenilir olandır’ [el-Kasas: 26] diyen kadın ."
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، قال:، قال: ثنا أسباطُ، عن السدىِّ، قال: انطُلِق بيوسُفَ إلى مصر، فاشْتراه العزيزُ ملكُ مصرَ، فانطَلَق به إلى بيتِه، فقال لامرأته: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا} .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; dedi ki: "Yusuf Mısır'a götürüldü; Mısır meliki Aziz onu satın aldı. Onu evine götürdü ve karısına: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا} ‘Ona iyi bak; belki bize bir yararı dokunur yahut onu evlat ediniriz’ dedi ."
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي عُبيدةَ، عن عبدِ اللهِ، قال: أفرسُ الناس ثلاثةٌ؛ العزيزُ حينَ قال لامرأتِه: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ}. والقومُ فيه زاهدون، وأبو بكرٍ حين تفَرَّس في عمر فاسْتَخْلَفه، والمرأةُ التي قالت: {يَاأَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ} .
Bize Ahmed b. İshak rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshak'tan, o Ebû Ubeyde'den, o Abdullah'tan şöyle dediğini rivayet etti: "İnsanların en firasetli olanları üç kişidir: Herkes Yusuf'a değer vermezken karısına: {أَكْرِمِي مَثْوَاهُ} ‘Ona iyi bak’ dediğinde Aziz; Ömer'deki fazileti sezip onu yerine halife tayin ettiğinde Ebû Bekir; bir de: {يَاأَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ} ‘Babacığım, onu ücretle tut’ diyen kadın ."
وقولُه: {وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ}. يقولُ ﷿: وكما أنْقَذْنا يوسُفَ مِن أيدى إخوته وقد همُّوا بقتله، وأَخْرَجْناه مِن الجُبِّ بعدَ أن أُلْقِيَ فيه، فصيَّرْناه إلى الكرامة والمنزلة الرفيعة عند عزيز مصر، كذلك مكَّنَّا له في الأرض
Ve O'nun: {وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ} “İşte böylece Yusuf'a o yerde güç ve iktidar verdik” buyruğu hakkında Azîz ve Celîl [olan Allah] şöyle buyurmaktadır: Kardeşleri onu öldürmeye kastetmişken Yusuf'u onların elinden kurtardığımız, içine atıldıktan sonra onu kuyudan çıkardığımız ve Mısır Azîzi'nin katında onu saygınlığa ve yüce bir makama eriştirdiğimiz gibi, işte böylece ona o yerde güç ve hâkimiyet verdik,
فجعَلْناه على خزائنها.
ve onu oranın hazinelerinin başına geçirdik.
وقولُه: {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وكى نُعَلِّمَ يوسُفَ من عبارةِ الرُّؤْيا مكَّنَّا له في الأرضِ.
Ve O'nun: {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ} “ve ona olayların ve düşlerin yorumunu öğretelim diye” kavli hakkında zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ve Yusuf'a rüya tabirini öğretelim diye ona o yerde güç ve hâkimiyet verdik.
كما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ}. قال: عبارةِ الرُّؤْيا .
Nitekim bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ} “olayların ve düşlerin yorumundan” kavli hakkında: "Rüya tabirini (öğretelim diye)" dediğini rivayet etti.
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شَبابةُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ بمثله .
Bize el-Hasan b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip dedi ki: Bize Verkā', İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den benzerini rivayet etti .
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، قال: ثنا أسْباطُ، عن السديِّ: {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ}. قال: تعبير الرُّؤْيا.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den: {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ} “ve ona olayların ve düşlerin yorumunu öğretelim diye” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Rüya tabirini [öğretelim diye]."
حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامة، عن شِبْلٍ، عن ابن أبي نجيحٍ، [عن مجاهدٍ] : {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ}. قال: عبارةِ الرُّؤْيا .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Şibl'den, o İbn Ebî Necîh'ten, [o Mücâhid'den] : {وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ} “ve ona olayların ve düşlerin yorumunu öğretelim diye” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: "Rüya tabirini [öğretelim diye] ."
وقولُه: {وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: واللهُ مُسْتَوْلٍ على أمرِ يوسُفَ يَسُوسُه ويُدَبِّرُه ويَحوطُه.
Ve O'nun: {وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ} “Allah, emrinde mutlak galiptir” kavli hakkında zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Allah, Yusuf'un işine bütünüyle hâkimdir; onu sevk ve idare eder, onu koruyup gözetir.
والهاءُ فى قوله: {عَلَى أَمْرِهِ}. عائدةٌ على يوسُفَ.
{عَلَى أَمْرِهِ} kavlindeki zamir (hâ) Yusuf'a dönmektedir.
ورُوى عن سعيد بن جبيرٍ فى معنى: {غَالِبٌ}. ما حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي حَصِينٍ، عن سعيد بن جبيرٍ: {وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ}. قال: فَعَّالٌ .
Saîd b. Cübeyr'den {غَالِبٌ} kelimesinin anlamı hakkında şu [rivayet] nakledilmiştir: Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû Husayn'dan, o da Saîd b. Cübeyr'den {وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ} “Allah, emrinde mutlak galiptir” ayeti hakkında rivayet etti; o: “Fa‘‘âl'dir (dilediğini hakkıyla yapandır).” dedi.
وقولُه: {وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}. يقولُ: ولكنَّ أكثرَ
Ve O'nun: {وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ} “Fakat insanların çoğu bilmezler” kavli hakkında [Allah] şöyle buyurmaktadır: Fakat çoğu
الذين زهِدوا في يوسُفَ فباعوه بثمنٍ خَسيسٍ، والذين صار بينَ أظهرِهم مِن أهلِ مصرَ حينَ بِيع فيهم، لا يَعْلَمون ما اللهُ بيوسُفَ صانعٌ، وإليه يوسُفُ مِن أمرِه صائرٌ.
-Yusuf'a değer vermeyip onu değersiz bir fiyata satanlar ve aralarında satıldığı vakit Mısır ahalisinden yanında bulunduğu kimseler- Allah'ın Yusuf'a ne yapacağını ve Yusuf'un durumunun nereye varacağını bilmezler.