قال نافعٌ: سمِعْتُ أبا هلالٍ يقولُ مثلَ قولِ القُرَظيِّ، وزاد آيةً رابعةً: {وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا}.
Nâfi' dedi ki: Ebû Hilâl'i de el-Kurazî'nin sözünün benzerini söylerken işittim, o dördüncü bir ayet daha ekledi: {وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا} “Zinaya yaklaşmayın”.
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، قال: أخْبرنا أبو مَعْشَرٍ، عن محمد بنُ كعبٍ القُرظيِّ: {لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ}. فقال: ما حرَّم اللهُ عليه مِن الزنى.
Bize el-Hasan b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû Ma'şer, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den: {لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ} “Rabbinin burhanını görmeseydi...” [ayeti hakkında] bildirdi. Şöyle dedi: Allah'ın kendisine haram kıldığı zinadır.
وقال آخرون: بل رأَى تمثالَ الملكِ.
Başkaları ise: "Bilakis hükümdarın suretini gördü" demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ}. يقولُ: آياتِ ربِّه، أُرِى تمثالَ الملكِ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan rivayet etti: {وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ} “Andolsun kadın ona kastetmişti, şayet Rabbinin burhanını görmemiş olsaydı o da ona kastetmişti”. [İbn Abbâs] der ki: [Burhan] Rabbinin ayetleridir; ona hükümdarın timsali gösterildi .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: كان بعضُ أهلِ العلمِ فيما بلَغِنى يقولُ: البرهانُ الذي رأَى يوسُفُ، فصرَف عنه السوءَ والفَحْشاء، يعقوبُ عاضًّا على أصبعِه، فلمَّا رآه انْكَشَف هاربًا .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: İlim ehlinden bazısı, bana ulaşan bilgiye göre şöyle diyordu: Yûsuf'un gördüğü ve kendisinden kötülüğü ve fuhşu çeviren burhan; Ya'kûb'un parmağını ısırmış vaziyetteki hâliydi. Onu görünce kaçarak [kadından] uzaklaştı .
و يقولُ بعضُهم: إنما هو خَيالُ إطفيرَ سيدِه حينَ دنا مِن البابِ، وذلك أنه لما هرَب منها واتَّبَعَته، ألْفَياه لدَى البابِ.
Bazıları da şöyle der: O ancak efendisi İtfîr'in kapıya yaklaştığı andaki hayalidir. Şöyle ki; o kadından kaçıp kadın da peşine düştüğünde, onu kapının yanında bulmuşlardı.
وأولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ أن يُقال: إن الله جَلَّ ثناؤُه أخْبر عن هَمِّ يوسُفَ وامرأةِ العزيزِ، كلَّ واحدٍ منهما بصاحبِه، لولا أن رأَى يوسُفُ برهانَ ربِّه،
Bu hususta gerçeğe en yakın olan görüş şöyle denilmesidir: Şânı yüce olan Allah, -Yûsuf Rabbinin burhanını görmüş olmasaydı- Yûsuf'un ve Azîz'in hanımının her birinin diğerine meylettiğini haber vermiştir;
وذلك آيةٌ من آياتِ اللهِ، زجَرَته عن ركوبِ ما همَّ به يوسُفُ مَن الفاحشةِ، وجائزٌ أن تكونَ تلك الآيةُ صورةً يعقوبَ، وجائزٌ أن تكونَ صورةَ الملكِ، وجائزٌ أن يكونَ الوعيدَ في الآياتِ التي ذكَرها اللهُ في القرآنِ على الزنا، ولا حجةَ للعذرِ قاطعةً بأيِّ ذلك من أيٍّ.
Bu [burhan] da Allah'ın ayetlerinden bir ayettir ki onu, Yûsuf'un meylettiği fuhşu işlemekten alıkoymuştur . Bu ayetin Ya'kûb'un sureti olması caizdir; hükümdarın sureti olması caizdir; Allah'ın Kur'an'da zina üzerine zikrettiği tehditler olması da caizdir. Bunlardan hangisi olduğuna dair [başkalarını bağlayacak] kesin bir hüccet bulunmamaktadır.
والصوابُ أن يقالَ في ذلك، ما قاله اللهُ ﵎، والإيمانُ به، وتركُ ما عدا ذلك إلى عالمِهِ.
Bu hususta doğru olan; Allah celle celâlühû'nun söylediğini söylemek, buna iman etmek ve bunun ötesini onu bilene (Allah'a) bırakmaktır.
وقولُه: {كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: كما أَرَيْنا يوسُفَ بُرهاننا على الزجْرِ عما همَّ به مِن الفاحشةِ، كذلك نُسَبِّبُ له في كلِّ ما عرَض له مِن هَمٍّ يَهُمُّ به فيما لا يَرْضاه، بما يَزْجُرُه ويَدْفَعُه عنه، كي نَصْرِفَ عنه ركوبَ ما حرَّمْنا عليه، وإتيانَ الزنا، لنُطَهِّرَه مِن دَنَسِ ذلك.
O'nun {كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ} “İşte böylece biz, kötülüğü ve fuhşu ondan çevirelim diye...” kavline gelince; zikri yüce olan [Allah] buyurur ki: Yûsuf'a meylettiği fuhuş fiilinden alıkoyacak burhanımızı gösterdiğimiz gibi, razı olmayacağı bir şeye meyledip niyetlendiğinde karşısına çıkan her durumda da onu bundan menedecek ve defedecek sebepler hazırlarız ; ta ki ona haram kıldığımız şeyi işlemesini ve zina etmesini ondan çevirelim ve onu bunun kirinden arındıralım.
وقولُه: {إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ}، اخْتَلَفت القرَأةُ في قراءةِ ذلك؛ فقرَأَته عامةُ قرأة المدينةِ والكوفةِ: {إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ} بفتحِ اللامِ مِن المخلَصين ، بتأويلِ: إن يوسُفَ من عبادِنا الذين أخْلَصْناهم لأنفُسِنا، واخْتَرْناهم لنبوّتِنا ورسالَتِنا.
O'nun {إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ} “Şüphesiz o, ihlâsa erdirilmiş kullarımızdandır” kavline gelince; kıraat imamları bunu okumakta ihtilaf etmişlerdir. Medine ve Kûfe kurrâsının geneli bunu, el-Muhlesîn kelimesindeki lâm harfinin fethasıyla {إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ} şeklinde : "Şüphesiz Yûsuf, kendimiz için seçip arındırdığımız, peygamberliğimize ve elçiliğimize seçtiğimiz kullarımızdandır" teviliyle okumuştur.
وقرَأ ذلك بعضُ قرأةِ البصرةِ: (إنه مِن عبادِنا المُخْلِصِين) بكسرِ اللامِ.
Basra kurrâsının bir kısmı ise bunu, lâm harfinin kesresiyle {إنه مِن عبادِنا المُخْلِصِين} [şeklinde] okumuştur.
بمعنى: إِنَّ يُوسُفَ مِن عبادِنا الذين أخْلَصوا توحيدَنا وعبادتَنا، فلم يُشْرِكوا بنا شيئًا، ولم يَعْبُدوا شيئًا غيرَنا.
Bunun manası: "Şüphesiz Yûsuf; tevhidimizi ve ibadetimizi ihlâslı kılan, bize hiçbir şeyi ortak koşmayan ve bizden başkasına ibadet etmeyen kullarımızdandır" demektir.
والصوابُ مِن القولِ في ذلك أن يُقالَ: إنهما قراءتان معروفتان، قد قرأ بهما جميعًا جماعةٌ كثيرةٌ من القرأةِ، وهما متقاربتًا المعنى، وذلك أن مَن أَخْلَصه اللهُ لنفسِه فاخْتاره، فهو مُخْلِصٌ للهِ التوحيدَ والعبادةَ، ومَن أَخْلَص توحيدَ اللهِ وعبادتَه، فلم يُشْرِكْ باللهِ شيئًا، فهو ممَّن أخْلَصه اللهُ، فبأيَّتِهما قرَأ القارئُ فهو للصوابِ مصيبٌ.
Bu hususta söylenecek doğru söz şudur: Bunlar meşhur iki kıraattir; kurrâdan pek çok topluluk her ikisiyle de okumuştur ve anlamları birbirine yakındır . Çünkü Allah'ın kendisi için seçip arındırdığı kimse, tevhidi ve ibadeti Allah için ihlâsla yapan kimsedir; tevhidi ve ibadeti Allah için ihlâsla yapıp Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayan kimse de Allah'ın [kendisi için] arındırdığı kimselerdendir. Dolayısıyla okuyucu bu iki kıraatten hangisiyle okursa okusun doğruyu isabet ettirmiş olur.
القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٥)}.
Allah Azze ve Celle'nin şu kavlinin tevili hakkında görüş: {وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٥)} “İkisi de kapıya doğru koşuştular. Kadın onun gömleğini arkadan yırttı. Kapının yanında kadının efendisiyle karşılaştılar. Kadın dedi ki: 'Senin ehline kötülük etmek isteyenin cezası, zindana atılmaktan veya can yakıcı bir azaptan başka nedir?'”
يقولُ جلَّ ثناؤُه: واسْتَبَق يوسُفُ وامرأةُ العزيزِ بابَ البيتِ؛ أما يوسُفُ ففِرارًا مِن ركوبِ الفاحشةِ، لمَّا رأَى برهانَ ربِّه، فزجَره عنها. وأما المرأةُ تطلُّبَها ليوسُفَ لتَقْضِي حاجتَها منه التي راوَدَته عليها، فأدْرَكَته، فتعلَّقَت بقميصِه، فجذَبَته إليها مانعةً له مِن الخروجِ مِن البابِ، فقدَّته من دُبُرٍ، يعني: شقَّتْه مِن خَلْفٍ، لا مِن قُدَّامٍ؛ لأن يوسُفَ كان هو الهاربَ، وكانت هي الطالبةَ.
Şanı yüce olan [Allah] buyurur ki: Yûsuf ile Azîz'in karısı evin kapısına doğru yarıştılar. Yûsuf'a gelince; Rabbinin burhanını görüp o da kendisini menedince fuhşu işlemekten kaçmak için [koştu]. Kadına gelince; kendisini razı etmeye çalıştığı isteğini Yûsuf'tan elde etmek için onun peşine düştü ve ona yetişti, gömleğine yapışıp kapıdan çıkmasına engel olmak üzere onu kendine doğru çekti ve arkadan gömleğini yırttı; yani önden değil arkadan yırttı, çünkü Yûsuf kaçan, kadın ise kovalayan durumundaydı.
كما حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَاسْتَبَقَا الْبَابَ}. قال: اسْتَبَق هو والمرأةُ البابَ: {وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ}.
Nitekim bize Muhammed b. Abdi'l-A‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den {وَاسْتَبَقَا الْبَابَ} “İkisi de kapıya doğru koşuştular” [ayeti hakkında] rivayet etti; [Katâde] şöyle dedi: O ve kadın kapıya doğru yarıştılar: {وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ} “[Kadın] onun gömleğini arkadan yırttı” .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: لمَّا رأَى برهانَ ربِّه، انْكَشَف عنها هاربًا، واتَّبَعَتْه، فأَخَذَت قميصَه مِن دُبُرٍ فشقَّتْه عليه .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: [Yûsuf] Rabbinin burhanını görünce kaçarak kadından uzaklaştı, kadın da onun peşine düştü ve gömleğini arkasından tutup yırttı .
وقولُه: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: وصادَفا سيدَها، وهو زوجُ المرأةِ {لَدَى الْبَابِ} يعنى: عندَ البابِ.
O'nun {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ} kavline gelince; şanı yüce olan [Allah] buyurur ki: Kadının efendisine, yani kadının kocasına {لَدَى الْبَابِ} yani kapının yanında rastladılar.
كالذي حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا الثوريُّ، عن رجلٍ، عن مجاهدٍ: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا}. قال: سيدُها زوجُها، {لَدَى الْبَابِ}. قال: عندَ البابِ .
Nitekim bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet etti, dedi ki: Bize es-Sevrî, bir adamdan, o Mücâhid'den: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا} “Kadının efendisiyle karşılaştılar” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Efendisi, kocasıdır. {لَدَى الْبَابِ} ise kapının yanında demektir .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن أشعثَ، عن الحسنِ، عن زيدِ بن ثابتٍ، قال: السيدُ الزوجُ .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Eş'as'tan, o el-Hasan'dan, o Zeyd b. Sâbit'ten rivayet etti, dedi ki: Seyyid, kocadır .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ}. أي: عندَ البابِ (١).
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ} “Kapının yanında kadının efendisiyle karşılaştılar” kavli hakkında rivayet etti: Yani kapının yanında [karşılaştılar] (١).
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، عن أسباطَ، عن السديِّ: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ}. قال: جالسًا عندَ البابِ، وابنُ عمِّها معه، فلمَّا رأَتْه
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed, Esbât'tan, o es-Süddî'den {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ} “Kapının yanında kadının efendisiyle karşılaştılar” [ayeti hakkında] rivayet etti: [Süddî] dedi ki: Kapının yanında oturuyordu ve kadının amcasının oğlu da onunla beraberdi. Kadın onu görünce
{قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} إنه راوَدَني عن نفسي، فدفَعْتُه عن نفسي، فشقَقْتُ قميصَه. قال يوسُفُ: بل هي راوَدَتْني عن نفسي، وفَرَرْتُ منها فأَدْرَكَتْني، فشقَّت قميصي. فقال ابن عمِّها: تِبْيانُ هذا في القميصِ، فإن كان القميصُ قُدَّ مِن قُبُل، فصدَقَت وهو مِن الكاذبين، وإن كان القميصُ قُدَّ مِن دبرٍ، فكذَبَت وهو مِن الصادقين. فأُتِى بالقميصِ، فوجَدَه قُدَّ مِن دبرٍ، {قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨) يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ (٢٩)} .
{قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} “Senin ehline kötülük etmek isteyenin cezası nedir?” dedi. O nefsimden murat almak istedi, ben de onu kendimden uzaklaştırdım ve gömleğini yırttım. Yûsuf: 'Hayır, o benim nefsimden murat almak istedi; ben ondan kaçtım, o bana yetişip gömleğimi yırttı' dedi. Kadının amcasının oğlu: 'Bunun açıklaması gömlektedir; şayet gömlek önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır. Eğer gömlek arkadan yırtılmışsa kadın yalan söylemiştir, o ise doğru söyleyenlerdendir' dedi. Gömlek getirildi, onun arkadan yırtıldığı görüldü; {قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨) يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ (٢٩)} “[Kocası] dedi ki: 'Şüphesiz bu sizin tuzağınızdandır. Gerçekten sizin tuzağınız çok büyüktür. Yûsuf! Sen bundan vazgeç (bunu kimseye söyleme)! [Ey kadın!] Sen de günahının bağışlanmasını dile. Çünkü sen günahkârlardan oldun'” .
حدّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ}: إطفيرَ قائمًا على بابِ البيتِ، فقالت وهابَتْه: {مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}. ولطَخَته مكانَها بالسيئةِ، فَرَقًا مِن أن يَتَّهِمَها صاحبُها على القبيحِ، فقال هو، وصدَقه الحديثَ: {قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي}.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti: {وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ} “Kapının yanında kadının efendisiyle karşılaştılar”; İtfîr evin kapısında ayakta duruyordu. Kadın ondan korkup çekinerek şöyle dedi: {مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ} “Senin ehline kötülük etmek isteyenin cezası, zindana atılmaktan veya can yakıcı bir azaptan başka nedir?”. Kocası kendisini çirkin bir işle itham etmesin korkusuyla suçu anında ona [Yûsuf'a] attı. Yûsuf ise meseleyi ona dosdoğru anlatarak: {قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي} “Dedi ki: 'O benim nefsimden murat almak istedi'” dedi.
وقولُه: {قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} الآية. يقولُ تعالى ذكرُه: قالت امرأةُ العزيزِ لزوجِها لمَّا ألْفَياه عند البابِ، فخافت أن يَتَّهِمَها بالفُجورِ: ما ثوابُ رجلٍ أراد بامرأتِك الزنى {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ} في السجنِ، أو إلا {عَذَابٌ أَلِيمٌ}. يقولُ: مُوجِعٌ.
O'nun {قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} “Kadın dedi ki: 'Senin ehline kötülük etmek isteyenin cezası... nedir?'” ayetine gelince; zikri yüce olan [Allah] buyurur ki: Azîz'in karısı kapının yanında efendisine rastlayıp da kocasının kendisini ahlaksızlıkla itham etmesinden korkunca: 'Senin karınla zina etmek isteyen bir adamın cezası {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ} zindana atılmaktan yahut {عَذَابٌ أَلِيمٌ} yani can yakıcı bir azaptan başka nedir?' dedi.
وإنما قال: {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}؛ لأن قولَه: {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ}. بمعنى: إلا السجنُ، فعَطف العذابَ عليه، وذلك أن "أنْ" وما عمِلَت فيه بمنزلةِ الاسمِ.
Ayetin {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ} “...zindana atılmaktan veya can yakıcı bir azaptan başka nedir?” şeklinde buyrulması şundandır: Çünkü O'nun {إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ} “zindana atılmaktan başka” buyruğu, 'zindan hariç' manasındadır; dolayısıyla 'azap' kelimesini onun üzerine atfetmiştir. Zira 'en' (أنْ) harfi ve amel ettiği [fiil], isim konumundadır.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٦) وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٧) فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tevili hakkında görüş: {قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٦) وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٧) فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨)} “[Yûsuf] dedi ki: 'O benim nefsimden murat almak istedi.' Kadının ailesinden bir şahit de şöyle şahitlik etti: 'Eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır. Yok eğer gömleği arkadan yırtılmışsa kadın yalan söylemiştir, o ise doğru söyleyenlerdendir.' [Kocası] gömleğin arkadan yırtıldığını görünce: 'Şüphesiz bu sizin tuzağınızdandır. Gerçekten sizin tuzağınız pek büyüktür' dedi.”
يقولُ تعالى ذكرُه: قال يوسفُ لَمَّا قذَفَتْه امرأةُ العزيزِ بما قذَفَتْه ، من إرادتِه الفاحشةَ منها؛ مكذَّبًا لها فيما قذَفَتْه به، ودفعًا لما نُسِب إليه: ما أنا راودتُها [عن نفسها] ، بل هي راودَتْني عن نفسي.
Zikri yüce olan [Allah] buyurur ki: Azîz'in karısı Yûsuf'a kendisiyle fuhuş yapmak istediği iftirasını atınca ; Yûsuf, kadının kendisine attığı iftirayı yalanlayarak ve kendisine isnat edilen suçu savuşturmak maksadıyla: 'Ben ondan [murat almak] istemedim; bilakis o benim nefsimden murat almak istedi' dedi.
وقد قيل: إن يوسفَ لم يُرِدْ ذكرَ ذلك، لو لم تَقْذِفْه عندَ سيِّدِها بما قذَفَتْه به.
Şöyle de denilmiştir: Kadın efendisinin yanında Yûsuf'a bu iftirayı atmasaydı , Yûsuf bunu asla dile getirmek istemezdi.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ عُمارةَ، قال: ثنا عبيدُ اللهِ بنُ موسى، قال: أَخبَرنا شَيْبانُ، عن أبي إسحاقَ، عن نَوْفٍ الشَّامِيِّ، قال: ما كان يوسفُ يريدُ أن يذكُرَه حتى قالت: {مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} الآية. قال: فغضِب، فقال: {هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي}.
Bana Muhammed b. Umâre anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ rivayet etti, dedi ki: Bize Şeybân, Ebû İshâk'tan, o da Nevf eş-Şâmî'den [şöyle] bildirdi: Kadın, {مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا} “Senin ehline kötülük etmek isteyen birinin cezası nedir?” ayetini [okuyuncaya kadar] Yûsuf bunu dile getirmek istemiyordu. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine [Yûsuf] öfkelendi ve: {هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي} “Asıl o benim nefsimden murat almak istedi” dedi.
وأما قولُه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} فإن أهلَ العلمِ اختلفوا في صفةِ الشاهدِ؛ فقال بعضُهم: كان صبيًّا في المهدِ.
O'nun {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavline gelince; ilim ehli şahidin vasfı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "O, beşikteki bir bebekti" demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا العلاءُ بنُ عبدِ الجبارِ، عن حمادِ بن سلَمةَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: تكلم أربعةٌ في المهدِ وهم صغارٌ؛ ابن ماشطةِ بنتِ فرعونَ، وشاهدُ يوسفَ، وصاحبُ جُريجٍ، وعيسى ابن مريمَ ﵇ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize el-Alâ b. Abdilcebbâr, Hammâd b. Seleme'den, o Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: Dört kişi henüz küçükken beşikte konuştu: Firavun'un kızının kuaförünün oğlu, Yûsuf'un şahidi, Cüreyc'in arkadaşı (bebek) ve Meryem oğlu Îsâ aleyhisselâm .
حدَّثنا أبو كُريبٍ قال: ثنا وكيعٌ عن أبي بكرٍ الهُذَليِّ، عن شَهرِ بن حَوْشبٍ، عن أبي هريرةَ، قال: عيسى، وصاحبُ يوسفَ، وصاحبُ جُريجٍ. يعنى تكلَّموا في المهدِ .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî', Ebû Bekr el-Hüzelî'den, o Şehr b. Havşeb'den, o Ebû Hüreyre'den rivayet etti, dedi ki: Îsâ, Yûsuf'un şahidi ve Cüreyc'in arkadaşı; yani beşikte konuştular .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا زائدةُ، عن أبي حَصينٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: صبيٌّ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Zâide, Ebû Hasîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: [O] bir çocuktu .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي حَصينٍ، عن سعيدِ بنُ جبيرٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. . قال: كان في المهدِ صبيًّا.
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû Hasîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: [O], beşikte bir çocuktu.
حدَّثني محمدُ بنُ عبيدٍ المُحاربيُّ، قال: ثنا أيوبُ بنُ جابرٍ، عن أبي حَصينٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: صبيٌّ.
Bana Muhammed b. Ubeyd el-Muhâribî rivayet edip dedi ki: Bize Eyyûb b. Câbir, Ebû Hasîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında rivayet etti, dedi ki: [O] bir çocuktu.
حدَّثني يحيى بنُ طلحةَ اليَرْبوعيُّ، قال: ثنا أبو بكرِ بنُ عَيَّاشٍ، عن أبي حِصينٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ بمثلَه.
Bana Yahyâ b. Talha el-Yerbûî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Ayyâş, Ebû Hasîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den bunun benzerini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن شريكٍ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: كان صبيًّا في مهدِه .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; (ve yine) bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Şerîk'ten, o Sâlim'den, o Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti, dedi ki: Beşiğinde bir çocuktu .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن حُصينٍ، عن هلالِ بن يِسافٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: صبيٌّ في المهدِ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs, Husayn'dan, o Hilâl b. Yesâf'tan: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Beşikte bir çocuktu .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، عن أبي مرزوقٍ، عن جُويبرٍ، عن الضحَّاكِ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: صبيٌّ أَنْطَقه اللهُ. ويقالُ: ذو رأْي برأيِه .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed, Ebû Merzûk'tan, o Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Allah'ın konuşturduğu bir çocuktu. [Bir diğer rivayette ise] görüşüyle hüküm veren re'y sahibi biriydi denilmiştir .
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: أخبرنا عفَّانُ، قال: ثنا حمادٌ، قال: أخبرني عطاءُ بنُ السائبِ، عن سعيدِ بنُ جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، عن النبي ﷺ، قال: "تكلَّم أربعةُ وهم صِغارٌ". فذكَر فيهم شاهدَ يوسفَ.
Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Affân haber verip dedi ki: Bize Hammâd rivayet edip dedi ki: Bana Atâ b. es-Sâib, Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu haber verdi: «Dört kişi henüz küçük [yaşta] iken konuştu.» [Ravi devamında] bunlar arasında Yûsuf'un şahidini de zikretti.
حُدِّثتُ عن الحسينِ بن الفرجِ، قال: سمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عُبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعتُ الضحَّاكَ يقولُ في قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}: يزعُمون أنه كان صبيًّا في الدارِ.
Bana el-Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet edip dedi ki: ed-Dahhâk'ı O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında şöyle derken işittim: Evde bulunan bir çocuk olduğunu iddia ederler.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثني عمى، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنٍ عباسٍ قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان صبيًّا في المهدِ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında rivayet etti, dedi ki: Beşikte bir çocuktu .
وقال آخرون: كان رجلًا ذا لحيةٍ.
Başkaları ise: Sakallı bir adamdı, dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٍ، [وحدَّثنا ابن وكيعٍ] ، قال: ثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن سماكٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: كان ذا لحيةٍ .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti [ve bize İbn Vekî' rivayet edip] dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Simâk'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: Sakallı biriydi .
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن ابن أبي مُليكةَ، عن ابن عباسٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان من خاصَّةِ الملكِ.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; bize İbn Vekî' de rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Câbir'den, o İbn Ebî Müleyke'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti”. [İbn Abbâs] dedi ki: [O kişi] hükümdarın yakın adamlarındandı.
وبه قال: حدَّثنا أبى، عن عِمرانَ بن حُديرٍ ، سمِع عكرمةَ يقولُ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: ما كان بصبيٍّ، ولكن كان رجلًا حكيمًا .
Ve aynı isnadla dedi ki: Bize babam, İmrân b. Hudeyr'den rivayet etti; o İkrime'yi: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] şöyle derken işitmiştir: [O] bir çocuk değildi, fakat bilge bir adamdı .
حدَّثنا سَوَّارُ بنُ عبدِ اللهِ، قال: ثنا عبدُ الملكِ بنُ الصَّبَّاحِ، قال: ثنا عِمْرانُ بنُ حدُيرٍ، عن عكرمةَ، وذُكِر عندَه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. فقالوا: كان صبيًّا. فقال: إنه ليس بصبيٍّ، ولكنه رجلٌ حكيمٌ .
Bize Sevvâr b. Abdillâh rivayet edip dedi ki: Bize Abdülmelik b. es-Sabbâh rivayet etti, dedi ki: Bize İmrân b. Hudeyr, İkrime'den rivayet etti; onun yanında {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti] anıldı. [Oradakiler]: O bir çocuktu, dediler. [İkrime] şöyle dedi: O kesinlikle bir çocuk değildi, bilakis bilge bir adamdı .
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وحدُّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان رجلًا .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî' rivayet etti; (ve yine) bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Bir adamdı .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Bir adamdı .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında rivayet etti, dedi ki: Bir adamdı .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو بكرِ بنُ عيَّاشٍ، عن أبي حَصينٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ.
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bekr b. Ayyâş, Ebû Hasîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Bir adamdı.
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، قال: أخبرَنا إسرائيلُ، عن
Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, [...]'den haber verdi:
سِماكٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: ذو لحيةٍ .
Simâk'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Sakallı biriydi .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ محمدٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّديِّ، قال: ابن عمِّها، كان الشاهدُ من أهلِها .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Muhammed rivayet etti, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti, dedi ki: Amcasının oğluydu; şahit, [kadının] ailesindendi .
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبرنا إسرائيلُ، عن سِمَاكٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: ذو لحية .
Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize İsrâîl, Simâk'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] haber verdi, dedi ki: Sakallı biriydi .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو غسَّانَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن سِماكٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: كان ذا لحيةٍ .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Gassân rivayet etti, dedi ki: Bize İsrâîl, Simâk'tan, o İkrime'den, o İbn Abbâs'tan rivayet etti, dedi ki: Sakallı biriydi .
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا قَيْسٌ، عن جابرٍ، عن ابن أبي مُلَيكةَ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان من خاصَّةِ الملكِ .
Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet etti, dedi ki: Bize Kays, Câbir'den, o İbn Ebî Müleyke'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Hükümdarın yakın adamlarındandı .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ حكيمٌ كان من أهلِها .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında rivayet etti, dedi ki: Kadının ailesinden bilge bir adamdı .
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ قولَه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ حكيمٌ من أهلِها.
Bize Muhammed b. Abdi'l-A‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer'den, o Katâde'nin: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında rivayet etti, dedi ki: Kadının ailesinden bilge bir adamdı.
حدَّثنا المُثَنَّى، قال: ثنا أبو نُعيمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان رجلًا.
Bize el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Nuaym rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Bir adamdı.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبرنا هُشيمٌ، عن بعضِ أصحابِه، عن الحسنِ في قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: رجلٌ له رأىٌ أشار برأيِه .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym, arkadaşlarından bazısından, o el-Hasen'den O'nun: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” kavli hakkında haber verdi, dedi ki: Görüş sahibi bir adamdı; re'yiyle yol gösterdi .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: يقالُ: إنما كان الشاهدُ مشيرًا، رجلًا من أهلِ إطْفيرَ، وكان يستعينُ برأيِه، إلا أنه قال: أشهدُ إن كان قميصُه قُدَّ من قُبُلٍ لقد صدَقَتْ وهو مِن الكاذبين .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Şahidin sadece bir danışman, İtfîr'in ailesinden olup fikrinden yararlandığı bir adam olduğu söylenir; ancak o şöyle demiştir: Ben şahitlik ederim ki, eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır .
وقيل: معنى قولِه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ}: حكَم حاكمٌ.
{وَشَهِدَ شَاهِدٌ} “Bir şahit de şahitlik etti” kavlinin anlamının "bir hâkim hükmetti" olduğu da söylenmiştir.
حدَّثت بذلك عن الفرَّاءِ، عن مُعَلَّى بن هلالٍ، عن أبي يحيى، عن مجاهدٍ .
Bu hususta bana el-Ferrâ'dan, o Muallâ b. Hilâl'den, o Ebû Yahyâ'dan, o Mücâhid'den rivayet edildi .
وقال آخرون: إنما عُنِى بالشاهدِ: القميصُ المقدودُ .
Başkaları ise: Şahitten kasıt yırtılmış olan gömlektir, dediler .
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللهِ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: قميصُه
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: [O şahit,] onun gömleğidir
مشقوقٌ من دُبُرٍ، فتلك الشهادةُ .
yırtılmış olan gömleğidir; işte şahitlik budur .
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شَبابةُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}: قميصُه مشقوقٌ من دُبُرٍ، فتلك الشهادةُ .
Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Şebâbe rivayet etti, dedi ki: Bize Verkâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in şöyle dediğini rivayet etti: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti”; [yani] arkadan yırtılmış olan gömleğidir; işte şahitlik budur .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا المُحاربيُّ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}: لم يكنْ من الإنسِ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Leys'ten, o Mücâhid'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti: İnsanlardan değildi .
قال: ثنا حفصٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}. قال: كان من أمرِ اللهِ، ولم يكنْ إنسيًّا .
Dedi ki: Bize Hafs, Leys'ten, o Mücâhid'den: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” [ayeti hakkında] rivayet etti, dedi ki: Allah'ın bir emrindendi (melek veya mucizeydi), bir insan değildi .
والصوابُ من القولِ في ذلك قولُ مَن قال: كان صبيًّا في المهدِ. للخبرِ الذي ذكَرناه عن رسولِ اللهِ ﷺ، أنه ذكَر من تكلَّم في المهدِ، فذكَر أن أحدَهم صاحبُ يوسفَ. فأما ما قاله مجاهدٌ من أنه القميصُ المقدودُ فما لا معنى له؛ لأن الله تعالى ذكرُه أَخْبَر عن الشاهدِ الذي شهِد بذلك أنه من أهلِ المرأةِ، فقال: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا}، ولا يقالُ للقميصِ: هو من أهلِ الرجلِ ولا المرأةِ.
Bu konuda doğru olan görüş: "Beşikte bir çocuktu" diyenlerin görüşüdür. Çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğimiz haberde, o beşikte konuşanları zikretmiş ve onlardan birinin de Yûsuf'un şahidi olduğunu belirtmiştir. Mücâhid'in "O, yırtılmış gömlektir" şeklindeki sözüne gelince; bunun bir anlamı yoktur; zira şanı yüce olan Allah, buna şahitlik eden şahidin kadının ailesinden olduğunu haber vererek: {وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا} “Kadının ailesinden bir şahit de şahitlik etti” buyurmuştur. Gömlek hakkında ise ne erkeğin ailesinden ne de kadının ailesindendir denilemez.
وقولُه: {إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ}؛ لأن المطلوبَ إذا كان هاربًا، فإنما يُؤْتَى من قِبَلِ دُبُرِه، فكان معلومًا أن الشَّقَّ لو كان
Allah Teâlâ'nın: {إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ} “Eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır” buyruğuna gelince; zira kovalanan kişi kaçtığı zaman ona ancak arkasından gelinir/yetişilir. Dolayısıyla yırtığın şayet
من قُبُل لم يكنْ هاربًا مطلوبًا، ولكن كان يكونُ طالبًا ممنوعًا مَدْفوعًا، وكان يكونُ ذلك شهادةً على كَذِبه.
önden olması durumunda onun kaçan ve kovalanan biri olmayıp, aksine [kadını] talep eden, engellenmiş ve itilmiş biri olacağı malumdur; bu da onun yalanına bir delil (şahitlik) olurdu.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: قال: أَشْهَدُ إن كان قميصُه قُدَّ من قُبُلٍ لقد صدَقتْ وهو مِن الكاذبين؛ وذلك أن الرجلَ إنما يريدُ المرأةَ مُقْبِلًا، وإن كان قميصُه قُدَّ من دُبُرٍ فكذَبتْ وهو من الصادقين؛ وذلك أن الرجلَ لا يأتى المرأةَ من دُبُرٍ. و قال: إنه لا ينبغى أن يكونَ في الحقِّ إلا ذاك. فلما رأى إطفيرُ قميصَه قُدَّ من دُبُرٍ، عرَف أنه من كيدِها، فقال: {إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ} .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan rivayet etti, dedi ki: Şöyle dedi: Ben şahitlik ederim ki, eğer gömleği önden yırtılmışsa kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır; çünkü erkek kadını ancak önden yönelerek ister. Eğer gömleği arkadan yırtılmışsa kadın yalan söylemiştir, o ise doğru söyleyenlerdendir; çünkü erkek kadına arkasından varmaz. Ve dedi ki: Hakikatte ancak böyle olması gerekir. İtfîr onun gömleğinin arkadan yırtıldığını görünce, bunun kadının bir tuzağı olduğunu anladı ve: {إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ} “Şüphesiz bu, siz kadınların tuzağındandır; gerçekten sizin tuzağınız pek büyüktür” dedi .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: قال - يعني الشاهدَ من أهلِها -: القميصُ يقضى بينهما؛ {إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٦) وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٧) فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨)} .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti, dedi ki: —Kadının ailesinden olan şahidi kastederek— şöyle dedi: Aralarında gömlek hüküm verir; {إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٦) وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٧) فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨)} “‘Eğer onun gömleği önden yırtılmışsa, kadın doğru söylemiştir, o ise yalancılardandır. (26) Eğer onun gömleği arkadan yırtılmışsa, kadın yalan söylemiştir, o ise doğru söyleyenlerdendir.’ (27) [Kocası] gömleğin arkadan yırtıldığını görünce: ‘Şüphesiz bu, siz kadınların tuzağındandır; gerçekten sizin tuzağınız pek büyüktür!’ dedi. (28)” .
وإنما حُذِفت "أنَّ" التي تُتَلَقى بها الشهادةُ؛ لأنه ذهُب بالشهادةِ إلى معنى القولِ، كأنه قال: وقال قائلٌ من أهلِها: إن كان قميصُه. كما قيل: {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ} [النساء: ١١]؛ لأنه ذهَب بالوصيةِ إلى القولِ.
Kendisiyle şahitliğin karşılandığı “enne” (أنَّ) edatının hazfedilmesinin (düşürülmesinin) sebebi, şahitliğin “söz” (kavl) manasına hamletilmiş olmasıdır; sanki şöyle buyrulmuş gibidir: “Kadının ailesinden bir sözcü [şöyle] dedi: Eğer gömleği...”. Nitekim: {يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ} [en-Nisâ: 11] “Allah size çocuklarınız hakkında, erkeğe iki kadının payı kadarını tavsiye eder (emreder)” ayetinde de böyledir; zira buradaki vasiyet de söz (kavl) manasına hamletilmiştir.
وقولُه: {فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ}. خبرٌ عن زوجِ المرأةِ، وهو القائلُ لها: إن هذا الفعلَ من كيدِكنَّ: أي صنيعِكنَّ، يعنى من صنيعِ النساءِ، {إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ}. وقيل: إنه خبرٌ عن الشاهدِ أنه القائلُ ذلك.
O'nun: {فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ} “[Kocası] gömleğin arkadan yırtıldığını görünce” kavli, kadının kocası hakkında bir haberdir. Kadına: Şüphesiz bu davranış sizin tuzağınızdan, yani yaptığınız hilelerdendir -kadınların hilelerinden olduğunu kastederek- {إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ} “Gerçekten sizin tuzağınız pek büyüktür” diyen de odur. Bunu söyleyenin şahit olduğu da söylenmiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ (٢٩)}.
Yüce Allah'ın şu kavlinin teviline dair açıklama: {يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ (٢٩)} “‘Yûsuf! Sen bundan vazgeç (bunu kimseye söyleme)! [Ey kadın!] Sen de günahının bağışlanmasını dile; çünkü sen gerçekten günahkârlardan oldun.’ (29)”.
وهذا فيما ذُكر عن ابن عباسٍ خبرٌ من اللهِ تعالى ذكرُه عن قيلِ الشاهدِ أنه قال للمرأةِ وليوسفَ.
Bu, İbn Abbâs'tan zikredildiğine göre, şahidin kadına ve Yûsuf'a söylediği söz hakkında şanı yüce olan Allah'ın bir haberidir.
يعنى بقولِه: {يُوسُفُ}: يا يوسفُ {أَعْرِضْ عَنْ هَذَا}. يقولُ: أَعرِضْ عن ذكرِ ما كان منها إليك فيما راودتْكَ عليه، فلا تذكُرْه لأحدٍ.
{يُوسُفُ}: Ey Yûsuf, {أَعْرِضْ عَنْ هَذَا} “Sen bundan vazgeç” kavliyle: Onun seni elde etmek istemesi hususunda sana karşı yaptıklarını anmaktan vazgeç, bunu hiç kimseye anlatma, demek istemektedir.
كما حدَّثنا يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا}. قال: لا تذكُرْه .
Nitekim bize Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا} “Yûsuf! Sen bundan vazgeç” kavli hakkında: Bunu anma (kimseye söyleme), dedi .
{وَاسْتَغْفِرِي} أنت زوجَكِ. يقولُ: سَلِيه أن لا يعاقبَكِ على ذنبكِ الذي أذنبتِ، وأن يصفَحَ عنه، فيستُرَه عليكِ، {إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ}. يقولُ: إنكِ كنتِ من المذنبين في مراودةِ يوسفَ عن نفسِه. يقالُ منه: خطِئ في الخطيئةِ يَخْطَأُ خَطَأً وخِطْأً. كما قال جلَّ ثناؤُه إنَّهُ : {كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا} [الإسراء: ٣١]. والخَطَأُ في الأمرِ.
{وَاسْتَغْفِرِي} “[Sen de] bağışlanma dile”; sen de kocandan bağışlanma dile, demektedir. [Yani] işlediğin bu günahtan ötürü seni cezalandırmamasını, onu affedip senin ayıbını örtmesini iste, {إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ} “Çünkü sen gerçekten günahkârlardan oldun”; Yûsuf'u nefsinden murat alma teşebbüsünde bulunmakla günahkârlardan oldun, demektedir. Bu kökten olmak üzere: [Bir kimse] günahta yanılıp hata ettiğinde hati'e fi'l-hatîeti yahta'u hataen ve hıt'en (خطِئ في الخطيئةِ يَخْطَأُ خَطَأً وخِطْأً) denir. Nitekim övgüsü yüce olan Allah onun hakkında : {كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا} “Büyük bir günahtı” [el-İsrâ: 31] buyurmuştur. İş konusundaki yanılmaya ise el-hata' (الخَطَأُ) denir.
وحُكِى في الصوابِ أيضًا الصَّوَبُ والصَّوْبُ، كما قال الشاعرُ:
Ayrıca doğru ve isabetli olma (es-savâb) anlamında es-saveb (الصَّوَبُ) ve es-savb (الصَّوْبُ) [kelimeleri] de nakledilmiştir; nitekim şair şöyle demiştir:
لَعَمْرُكِ إِنما خَطَئِي وصَوْبي … عليَّ [وإنَّ ما] أَهْلَكتُ مالُ
Ömrüne yemin olsun ki benim hatam da isabetim de … benim aleyhimedir [ve telef ettiğim şey] ancak maldır.
ويُنْشَدُ بيتُ أُميَّةَ .
Ümeyye'nin şu beyti de okunur :
عبادُك يَخْطأُون وأنتَ رَبٌّ … بكفَّيْكَ المَنَايا والحُتُومُ
Kulların günah işler (hata eder), Sen ise bir Rabb'sin … Eceller ve hükümler Senin iki elindedir .
من خَطِئ الرجلُ.
Bu da adam günah işledi anlamındaki hati'e'r-raculü (خَطِئ الرجلُ) ifadesindendir.
وقيل: {إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ}. و لم يُقلْ: من الخاطئاتِ؛ لأنه لم يقصِدْ بذلك قصدَ الخبرِ عن النساءِ، وإنما قصَد به الخبرَ عمن يَفْعَلُ ذلك فيَخْطَأُ.
Şöyle de denilmiştir: {إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ} “Çünkü sen gerçekten günahkârlardan oldun” denilmiş ve “günahkâr kadınlardan” (el-hâtiât) denilmemiştir; çünkü bununla kadınlar hakkında haber vermeyi kastetmemiş, bilakis bunu yapıp da günah işleyen kimseler hakkında haber vermeyi kastetmiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٣٠)}.
Yüce Allah'ın şu kavlinin teviline dair açıklama: {وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٣٠)} “Şehirdeki birtakım kadınlar: ‘Azizin karısı delikanlısının nefsinden murat almak istiyormuş; sevgi onun kalbinin zarına işlemiş. Doğrusu biz onu apaçık bir sapıklık içinde görüyoruz.’ dediler. (30)”.
يقولُ تعالى ذكرُه: وتحدَّث النساءُ بأمرِ يوسفَ وأمرِ امرأةِ العزيزِ في مدينةِ مصرَ، وشاع من أمرِهما فيها ما كان، فلم يَنْكَتمْ، وقُلْن: {امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا}: عبدَها {عَنْ نَفْسِهِ}.
Şânı yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Mısır şehrinde kadınlar Yûsuf'un ve Azizin karısının durumunu konuştular; onların bu hâli şehirde yayıldı, gizli kalmadı ve şöyle dediler: {امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا} “Azizin karısı delikanlısının”; yani kölesinin {عَنْ نَفْسِهِ} “nefsinden murat almak istiyormuş”.
كما حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سَلَمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: وشاع الحديثُ في القريةِ، وتحدَّث النساءُ بأمرِه وأمرِها، وقُلْن: {امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ}. أي: عبدَها .
Nitekim bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan nakletti, o şöyle dedi: Söz şehirde yayıldı; kadınlar onun ve kadının durumunu konuşup şöyle dediler: {امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ} “Azizin karısı delikanlısının nefsinden murat almak istiyormuş”. Yani: Kölesinin .
وأما العزيزُ فإنه الملكُ في كلامِ العربِ، ومنه قولُ أبي داودَ :
el-Azîz (العزيز) kelimesine gelince; o, Arap kelamında melik (hükümdar) demektir. Ebû Dâvûd'un şu sözü de bundandır :
دُرَّةٌ غاص عَلَيْها تاجرٌ … جُلِيتْ عندَ عزيزٍ يَوْمَ طَلُّ
Bir tüccarın uğruna daldığı bir inci tanesidir ki … Çisenti gününde bir azizin (melikin) huzurunda parlatılıp sunulmuştur .