Binûn

İçinde Ra'd'ın Zikredildiği Surenin Tefsirinin Başlangıcı — 3. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}: وقائعُ اللهِ في الأممِ، فيمَن خَلا قبلكم .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den [naklen] Allah Teâlâ'nın: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ} “Oysa onlardan önce ibret verici cezalar gelip geçmiştir” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Sizden önce gelip geçmiş kimselerde Allah'ın milletler üzerindeki cezalandırmalarıdır .”

وقوله: {وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}. وهم مشركو العرب، اسْتَعْجَلوا بالشرِّ قبلِ الخيرِ، وقالوا: {اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ} [الأنفال: ٣٢].

Allah Teâlâ'nın: {وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ} “Onlar senden iyilikten önce kötülüğün çabucak gelmesini istiyorlar” ayetine gelince; onlar Arap müşrikleridir. Hayırdan önce şerrin çarçabuk gelmesini istemişler ve: {اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ} “Ey Allah! Eğer bu senin katından [gelmiş] hakkın ta kendisi ise, gökten üzerimize taş yağdır yahut bize acı bir azap ver!” [el-Enfâl: 32] demişlerdir.

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ}. قال: بالعقوبةِ قبلَ العافيةِ، {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}. قال: العقوباتُ .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den: {وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ} “Onlar senden iyilikten önce kötülüğün çabucak gelmesini istiyorlar” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Afiyetten önce cezanın [gelmesini isterler].” {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ} “Oysa onlardan önce ibret verici cezalar gelip geçmiştir” ayeti hakkında ise: “Cezalardır ” dedi.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {الْمَثُلَاتُ}: الأمثالُ .

Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip dedi ki: Bize Verkā, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {الْمَثُلَاتُ} “ibret verici cezalar” sözü hakkında: “Örnekler/benzer cezalar ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ؛ وحدَّثني المثنى قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ، عن ورقاءَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti. Ve bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshak rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah, Verkā'dan, o da İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını rivayet etti .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}. قال: المَثُلاتُ: الذي مَثَل الله به الأممَ من العذابِ الذي عذَّبهم، تولَّت المَثُلاثُ من العذابِ، قد خَلَت من قبلهم، وعرَفوا ذلك، وانتهَى إليهم ما مَثَل اللَّهُ بهم، حينَ عَصَوه وعصَوا رسلَه .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ} “Oysa onlardan önce ibret verici cezalar gelip geçmiştir” sözü hakkında şöyle dedi: “el-Mesulât (المَثُلاتُ); Allah'ın milletlere azaptan uyguladığı ve onlara azap ettiği cezadır. Azap türünden ibretlik cezalar onlardan önce gelip geçmiş, onlar da bunu bilmişler ve O'na ve peygamberlerine isyan ettiklerinde Allah'ın onlara nasıl ibretlik cezalar verdiği bilgisi kendilerine ulaşmıştır .”

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبد العزيز، قال: ثنا سليمٌ، قال: سمعتُ الشَّعْبيَّ يقولُ في قولِه: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ}. قال: القِردَةُ والخنازيرُ هي المثلاتُ.

Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Süleym rivayet edip dedi ki: Şa'bî'yi, Allah Teâlâ'nın: {وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ} “Oysa onlardan önce ibret verici cezalar gelip geçmiştir” kavli hakkında şöyle derken işittim: “Maymunlar ve domuzlar [suretine çevrilme cezası], işte ibretlik cezalar (el-mesulât) bunlardır.”

وقولُه: {وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وإن ربَّك يا محمدُ لذو سِتْرٍ على ذنوبِ مَنْ تاب من ذنوبِه من الناسِ، فتاركٌ فضيحتَه بها في موقفِ القيامةِ، وصافحٌ له عن عقابِه عليها، عاجلًا وآجلًا، {عَلَى ظُلْمِهِمْ}. يقولُ: على فعلِهم ما فعلَوا من ذلك بغيرِ إذنى لهم بفعلِه. {وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ} لمن هلَك مُصِرًّا على معاصيه في القيامةِ، إن لم يُعَجَّلْ له ذلك في الدنيا، أو يجمَعُهما له في الدنيا والآخرةِ.

Allah Teâlâ'nın: {وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ} “Şüphesiz Rabbin, zulümlerine rağmen insanlara karşı bağışlama sahibidir” sözüne gelince; zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Şüphesiz Rabbin, insanlardan günahından tövbe eden kimsenin günahlarını örtendir; kıyamet duruşmasında onu bu günahlarla rezil etmeyi terk eder ve hem dünyada hem ahirette bu günahlardan dolayı onu cezalandırmaktan vazgeçer. {عَلَى ظُلْمِهِمْ} “zulümlerine rağmen” sözü: Kendilerine bunu yapmaları için izin vermemiş olmama rağmen o yaptıkları şeyleri yapmalarına karşılık, demektir. {وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ} “ve şüphesiz Rabbinin cezalandırması pek çetindir” sözü ise, günahlarında ısrar ederek ölen kimse için dünyada acele ettirilmezse kıyamettedir; yahut [Rabbin] bu iki cezayı hem dünyada hem de ahirette onun için bir araya getirir.

وهذا الكلامُ وإن كان ظاهرُه ظاهرَ خبرٍ، فإنه وعيدٌ من اللهِ، وتهدُّدٌ للمشركين من قومِ رسولِ اللهِ ﷺ، إن هم لم يُنيبوا ويَتُوبُوا من كفرِهم، قبلَ حلولِ نقمةِ اللهِ بهم.

Bu söz, her ne kadar zahiri bir haber suretinde olsa da, Allah'ın intikamı kendilerine inmeden önce küfürlerinden dönüp tövbe etmezlerse, Resûlullah ﷺ'in kavminden olan müşriklere yönelik Allah'tan bir tehdit ve bir gözdağıdır .

حدَّثني عليُّ بنُ داودَ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن عليّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ: {وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ}. يقولُ: ولكنَّ ربَّك .

Bana Ali b. Dâvûd rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ} “Şüphesiz Rabbin insanlara karşı bağışlama sahibidir” ayeti hakkında: “Fakat Rabbin [bağışlama sahibidir] ” dediğini rivayet etti.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ (٧)}.

Allah Teâlâ'nın şu sözünün tevili hakkındaki görüş: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ (٧)} “İnkâr edenler: 'Ona Rabbinden bir ayet (mucize) indirilseydi ya!' derler. Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi (hâdîsi) vardır.”

يقولُ تعالى ذكرُه: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا} يا محمدُ، مِن قومِك: {لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ}: هلّا أُنزِل على محمدٍ آيةٌ من ربِّه. يعنون: علامةٌ وحُجةٌ له على نبوَّتِه، وذلك قولُهم: {لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ} [هود:١٢]. يقولُ الله له: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ} لهم، تُنْذِرُهم بأسَ اللَّهِ أَن

Zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “İnkâr edenler” -Ey Muhammed, kavminden [olanlar]- {لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ} “'Ona Rabbinden bir ayet indirilseydi ya!' derler.” Yani: 'Muhammed'e Rabbinden bir ayet indirilseydi ya!' [Bununla], peygamberliğine delil olacak bir alamet ve kesin delili kastederler. Bu da onların: {لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ} [Hûd, 12] “Ona bir hazine indirilseydi veya beraberinde bir melek gelseydi ya!” sözleri gibidir. Allah ona şöyle buyurmaktadır: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ} “Sen ancak bir uyarıcısın” [yani] onlar için [bir uyarıcısın]; onları Allah'ın azabının [başlarına]...

يَحِلَّ بهم على شركِهم، {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. يقولُ: ولكلِّ قوم إمام يَأْتُّمون به، وهادٍ يَتَقَدَّمُهم، فيَهْدِيهم إما إلى خيرٍ، وإما إلى شرٍّ، وأصلُه من هادِى الفَرَس: وهو عنقُه التي تَهْدِى سائرَ جسدِه.

gelmesinden onları sakındırırsın. {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü: Her toplumun uyduğu bir önderi ve onların önünde gidip onları ya hayra ya da şerre sevk eden bir yol göstericisi vardır, demektir. Kelimenin aslı 'hâdi'l-feres'ten (atın boynu) gelir; bu da onun tüm bedenine yön veren/kılavuzluk eden boynudur.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ، على اختلافٍ منهم في المعنيِّ بالهادِ في هذا الموضع؛ فقال بعضُهم: هو رسولُ اللهِ ﷺ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir; ancak bu konumdaki 'hâdî' (yol gösterici) ile kimin kastedildiği hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: “O, Resûlullah ﷺ'dir” demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ}: هذا قولُ مشركي العربِ، قال اللهُ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}: لكلّ قوم داعٍ يَدْعُوهم إلى اللهِ .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ} “İnkâr edenler: 'Ona Rabbinden bir ayet indirilseydi ya!' derler” ayeti hakkında: “Bu, Arap müşriklerinin sözüdür. Allah buyurdu ki: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır”: Her kavmin, onları Allah'a çağıran bir davetçisi vardır ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ عن سفيانَ، عن السُّديِّ، عن عكرمةَ، ومنصورٍ، عن أبي الضُّحى: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قالا: محمدٌ هو المنذِرُ، وهو الهادِ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o es-Süddî'den, o İkrime'den; ve Mansûr, Ebü'd-Duhâ'dan: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında ikisinin de: “Muhammed hem uyarıcı hem de yol göstericidir ” dediklerini rivayet etti.

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن السديِّ، عن عكرمةَ مثلَه.

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, es-Süddî'den, o da İkrime'den aynısını rivayet etti.

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبيه، عن عكرمةَ

Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, babasından, o da İkrime'den...

مثلَه .

aynısını rivayet etti .

وقال آخرون: عُنى بالهادي في هذا الموضعِ: اللهُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bu konumdaki 'el-Hâdî' ile Allah kastedilmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ عن سفيانَ، عن عطاءٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. [قال: محمدٌ المنذرُ، واللهُ الهادي] .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o Atâ'dan, o da Saîd b. Cübeyr'den: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında: [Dedi ki: Muhammed uyarıcıdır, Allah ise yol göstericidir] .

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: محمدٌ المنذرُ، واللهُ الهادى.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Atâ b. es-Sâib'den, o da Saîd b. Cübeyr'den: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Muhammed uyarıcıdır, Allah ise yol göstericidir.”

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا الأشجعيُّ، عن سفيانَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٍ}. قال: أنت يا محمدُ منذرٌ، واللهُ الهادى.

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize el-Eşca'î, Süfyân'dan, o Atâ b. es-Sâib'den, o da Saîd b. Cübeyr'den: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Ey Muhammed! Sen bir uyarıcısın, Allah ise yol göstericidir.”

حدَّثني المثنى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبَرنا هشيمٌ، عن عبدِ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: المنذرُ النبيُّ ﷺ: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: اللهُ هادى كلِّ قومٍ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında şöyle dediğini bildirdi: “Uyarıcı, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'dir. {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” [kısmı hakkında ise] şöyle dedi: Allah her kavme yol gösterendir.”

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. يقولُ: أنت يا محمدُ منذرٌ، وأنا هادى كلِّ قومٍ .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Allah şöyle buyurmaktadır: Sen ey Muhammed, bir uyarıcısın; ben ise her kavmin yol göstericisiyim .”

حُدثت عن الحسينِ، قال: سِمعتُ أبا معاذٍ، يقولُ: ثنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سمِعت الضحاكَ، يقولُ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} : المنذرُ محمدٌ ﷺ، والهادى اللهُ ﷿ .

Bana el-Hüseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet edip dedi ki: ed-Dahhâk'ı şöyle derken işittim: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır”: “Uyarıcı Muhammed ﷺ'dir, yol gösterici ise Azîz ve Celîl olan Allah'tır .”

وقال آخرون: الهادى في هذا الموضعِ، معناه: نبيٌّ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bu konumda 'el-Hâdî'nin anlamı: Peygamberdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: المنذر محمدٌ ﷺ {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: نبيٌّ .

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Leys'ten, o da Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet etti: “Uyarıcı Muhammed ﷺ'dir; {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ise bir peygamberdir, dedi .”

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عنبسةَ، عن محمدِ بن عبد الرحمنِ، القاسمُ بنُ أبي بَزَّةَ، عن مجاهدٍ في قولِه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: نبيٌّ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hekkâm, Anbese'den, o Muhammed b. Abdirrahmân'dan, [o da] el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında: “Peygamberdir” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا جريرٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ. و عن عبدِ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o da Mücâhid'den; ve Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o da Mücâhid'den benzerini rivayet etti.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا أسباطُ بنُ محمدٍ، عن عبدِ الملكِ، عن قيسِ، عن مجاهدٍ في قولِه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: لكلِّ قومٍ نبيٌّ، والمُنْذِرُ محمدٌ ﷺ.

Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Esbât b. Muhammed, Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Her kavmin bir peygamberi vardır; uyarıcı ise Muhammed ﷺ'dir.”

قال: ثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنى عبدُ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: نبيٌّ.

Dedi ki: Bize Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bana Abdülmelik, Kays'tan, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında: “Peygamberdir” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. يعنى: لكلِّ قومٍ نبيٌّ .

Dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip dedi ki: Bize Verkā, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında: “Yani her kavmin bir peygamberi vardır ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: نبيٌّ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında: “Peygamberdir” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: نبيٌّ يَدْعُوهم إلى اللهِ .

Bize Muhammed b. Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında: “Onları Allah'a çağıran bir peygamberdir ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: لكلِّ قوم نبيٌّ، الهادي النبيُّ ﷺ، والمنذرُ أيضًا النبيُّ ﷺ، وقرَأ: {وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ} [فاطر: ٢٤]. وقال: {نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولَى} [النجم: ٥٦]. قال: نبيٌّ من الأنبياءِ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında şöyle dedi: “Her kavmin bir peygamberi vardır; yol gösterici (hâdî) Peygamber ﷺ'dir, uyarıcı (münzir) de Peygamber ﷺ'dir.” Ve: {وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ} “Hiçbir ümmet yoktur ki, içinden bir uyarıcı gelip geçmiş olmasın” ayetini okudu ve: {نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولَى} “O, önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır” [ayetini okuyup]: “Peygamberlerden bir peygamberdir ” dedi.

وقال آخرون: بل عُنى به: ولكلِّ قومٍ قائدٌ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bununla, “Her kavmin bir önderi vardır” [anlamı] kastedilmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا جابرُ بنُ نوحٍ، عن إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: إنما أنت يا محمدُ منذرٌ، ولكلِّ قومِ قادةٌ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Câbir b. Nûh, İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o Ebû Sâlih'ten: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Ey Muhammed! Sen ancak bir uyarıcısın, her kavmin de önderleri vardır .”

قال: ثنا الأشجعيُّ، قال: ثني إسماعيلُ أو سفيانُ، عن إسماعيلَ بن أبى خالدٍ، عن أبي صالحٍ: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: لكلِّ قومٍ قادةٌ .

Dedi ki: Bize el-Eşca'î rivayet edip dedi ki: Bana İsmâîl veya Süfyân, İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o da Ebû Sâlih'ten {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında: “Her kavmin önderleri vardır ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بن أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: الهادى القائدُ، والقائدُ الإمامُ، والإمامُ العملُ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshak rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Ebî Ca'fer, babasından, o er-Rebî'den, o da Ebü'l-Âliye'den: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Hâdî; önderdir (kāiddir), önder ise imamdır, imam ise ameldir .”

حدَّثنا الحسنُ، قال: ثنا محمدٌ - وهو ابن يزيدَ - عن إسماعيلَ، عن يحيى بن رافعٍ في قولِه: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. قال: قائدٌ .

Bize el-Hasen rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed -ki o İbn Yezîd'dir- İsmâîl'den, o da Yahyâ b. Râfi'den Allah Teâlâ'nın: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında: “Önderdir (kāiddir) ” dediğini rivayet etti.

وقال آخرون: هو عليٌّ بن أبى طالبٍ، ﵁.

Başkaları ise şöyle demiştir: O, Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh'tır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا أحمدُ بنُ يحيى الصوفيُّ، قال: ثنا الحسنُ بنُ الحسينِ الأنصاريُّ، قال:

Bize Ahmed b. Yahyâ es-Sûfî rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan b. el-Huseyn el-Ensârî rivayet edip dedi ki:

ثنا معاذُ بنُ مسلمٍ بيّاعُ الهرويِّ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: لمَّا نَزَلت: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}، وضَع ﷺ يَدَه على صدِره فقال: "أنا المُنْذِرُ، وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ". وأومَأ بيدِه إلى مَنْكِب عليٍّ، فقال: "أنت الهادى يا عليُّ، بك يهتدى المهتدون بعدى" .

Bize Muâz b. Müslim -Herevî kumaşı satıcısı - Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: {إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “Sen ancak bir uyarıcısın ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” ayeti indiğinde [Resûlullah] ﷺ elini göğsünün üzerine koyup: “Ben uyarıcıyım; ve her kavmin bir yol göstericisi vardır.” buyurdu. Eliyle Ali'nin omzuna işaret edip şöyle dedi: “Ey Ali! Yol gösterici (hâdî) sensin; benden sonra doğru yolu bulanlar seninle hidâyete erecektir .”

وقال آخرون: معناه: لكلِّ قوم داعٍ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: 'Her kavmin bir davetçisi vardır' demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}. يقولُ: داعٍ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'ın: {وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ} “ve her kavmin bir yol göstericisi vardır” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Davetçidir .”

وقد بَيَّنتُ معنى الهدايةِ، وأنه الإمامُ المتَّبِعُ الذي يَقْدُمُ القومَ، فإذ كان ذلك كذلك، فجائزٌ أن يكونَ ذلك هو الله، الذي يَهْدِى خلقَه، ويَتْبعُ خلقُه هدَاه، ويَأْتَمُّون بأمرِه ونهيِه، وجائزٌ أن يكون نبيَّ اللهِ الذي تأتمُّ به أمّتُه، وجائزٌ أن يكونَ إمامًا من الأئمةِ يؤتمُّ به، ويَتَّبِعُ مِنهاجَه وطريقتَه أصحابُه، وجائزٌ أن يكون داعيًا من الدُّعاةِ إلى خيرٍ أو شرٍّ.

Hidâyetin anlamını ve onun, kavmin önüne geçen, kendisine uyulan imam demek olduğunu açıklamıştım. Durum böyle olunca, bunun; yaratıklarına yol gösteren, yaratıklarının O'nun hidâyetine uyduğu, emir ve yasağına tâbi olduğu Allah olması caizdir; ümmetinin kendisine uyduğu Allah'ın peygamberi olması caizdir; kendisine uyulan, ashâbının onun yolunu ve metodunu izlediği imamlardan bir imam olması caizdir; hayra veya şerre çağıran davetçilerden bir davetçi olması da caizdir.

وإذ كان ذلك كذلك، فلا قولَ أولى في ذلك بالصوابِ، من أن يقالَ كما قال جلَّ ثناؤُه: إن محمدًا هو المنذِرُ مَن أُرْسِل إليه بالإنذارِ، وإن لكلِّ قوم هاديًا يَهْدِيهم، فيَتَّبِعُونه ويَأْتمُّون به.

Durum böyle olunca, bu hususta gerçeğe en uygun söz; senâsı yüce olan [Allah]'ın buyurduğu gibi: Muhammed'in, kendisine uyarı ile gönderildiği kimseleri uyaran bir münzir (uyarıcı) olduğu ve her kavmin kendilerini doğru yola sevk eden, kendilerinin de ona uyup izinden gittiği bir hidayet rehberi bulunduğu söylenmesidir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ (٨)}.

Allah Teâlâ'nın: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ (٨)} “Allah, her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını bilir. O'nun katında her şey bir ölçüye göredir” ayetinin tefsiri.

يقولُ تعالى ذكرُه: {وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَإِذَا كُنَّا تُرَابًا أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ} [الرعد: ٥]. منكرين قدرةَ اللهِ على إعادتِهم خلقًا جديدًا بعدَ فنائهم وبلائِهم، ولا يُنكِرون قدرتَه على ابتدائِهم وتصويرِهم في الأرحامِ، وتدبيرِهم وتصريفِهم فيها حالًا بعد حالٍ، فابتدَأ الخبرَ عن ذلك ابتداءً، والمعنى فيه ما وُصِف، فقال جلَّ ثناؤُه: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. يقولُ: وما تَنْقُصُ الأرحامُ من حملِها في الأشهرِ التسعةِ، بإرسالِها دمَ المحيض، وما تزدادُ في حملِها على الأشهرِ التسعةِ، لتمامِ ما نقَص من الحملِ في الأشهرِ التسعةِ، بإرسالِها دمَ المحيضِ. {وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ} لا يُجَاوِزُ شيءٌ من قَدَرِه عن تقديرِه، ولا يَقْصُرُ أمرٌ أراده فدبَّره عن تدبيره، كما لا يَزْدَادُ حملُ أنثى على ما قُدِّر له من الحملِ، ولا يَقْصُرُ عما حُدَّ له من القَدْرِ. والمقدارُ: مِفْعَالٌ من القدرَ.

Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: {وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَإِذَا كُنَّا تُرَابًا أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ} “Eğer şaşacaksan, asıl şaşılacak olan onların: 'Biz toprak olduğumuz zaman mı, gerçekten biz mi yeniden yaratılacağız?' sözleridir”. Yok olup çürüdükten sonra Allah'ın kendilerini yeni bir yaratılışla tekrar diriltmeye olan kudretini inkâr ederlerken; O'nun kendilerini ilk başta yaratmaya, rahimlerde şekillendirmeye, orada hâlden hâle sevk edip yönetmeye olan kudretini inkâr etmezler. [Allah] bu duruma dair haberi baştan başlatıp onda kastedilen anlamı niteleyerek şöyle buyurdu: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “Allah, her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını bilir”. Yani hayız kanı akıtması sebebiyle rahimlerin dokuz aydaki gebelikten neyi eksilttiğini ve hayız kanı akıtması sebebiyle dokuz aydaki gebelikten eksilen kısmı tamamlamak üzere dokuz ayın üzerine gebelikte neyi artırdığını bilir. {وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ} “O'nun katında her şey bir ölçüye göredir”; takdir edilen hiçbir şey belirlenen ölçüsünü aşmaz, O'nun dileyip takdir ettiği hiçbir iş de takdirinin gerisinde kalmaz. Nitekim bir dişinin gebeliği de kendisi için takdir edilen süreden ne fazla olur ne de kendisi için belirlenen ölçünün altına düşer. 'Mıkdâr' (مِقْدَار), 'kader' (القدر) kökünden 'mif'âl' (مِفْعَال) veznindedir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثني يعقوب بن ماهانَ، قال: ثنا القاسمُ بنُ مالكٍ، عن داودَ بن أبي هندٍ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: ما رأَت المرأة من يومٍ دمًا على حملِها، زاد في الحملٍ يومًا

Bana Ya‘kūb b. Mâhân rivayet edip dedi ki: Bize el-Kāsım b. Mâlik, Dâvûd b. Ebî Hind’den, o İkrime’den, o da İbn Abbâs’tan [naklen] Allah’ın: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “Allah, her dişinin ne taşıdığını ve rahimlerin neyi eksilttiğini bilir” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kadın hamileliği esnasında kaç gün kan görürse, hamilelik süresine o kadar gün eklenir.”

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. [يعني: السِّقطَ] ، {وَمَا تَزْدَادُ}. يقولُ: ما زادت الرحمُ في الحمل على ما غاضت، حتى ولَدته تمامًا، وذلك أن منِ النساءِ مَنْ تحملُ عشرةَ أشهرٍ، ومنهنَّ من تحمِلُ تسعةَ أشهرٍ، ومنهنَّ مَنْ تَزِيدُ في الحملِ، ومنهنَّ مَنْ تَنْقُصُ، فذلك الغَيْضُ والزيادةُ التي ذكر اللهُ، وكلُّ ذلك بعلمِه .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'ın şöyle dediğini rivayet etti: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “Allah, her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksilttiğini bilir” [yani: düşüğü] , {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını [bilir]”. Şöyle der: Rahmin gebelikte eksilttiği miktarın üzerine artırarak çocuğu tam olarak doğurmasıdır. Şöyle ki; kadınlardan on ay gebe kalan da vardır, dokuz ay gebe kalan da vardır. Onlardan gebelik süresini artıran da eksilten de vardır. İşte Allah'ın zikrettiği eksilme ve artma budur ve bunların hepsi O'nun ilmi dâhilindedir .

حدَّثنا سعيدُ بنُ يحيى الأُمويُّ، قال: ثنا عبدُ السلامِ، قال: ثنا خُصيفٌ، عن مجاهدٍ أو سعيدِ بن جبيرٍ في قولِ اللَّهِ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: غيضتُها دونَ التسعةِ، والزيادةُ فوقَ التسعةِ .

Bize Saîd b. Yahyâ el-Ümevî rivayet edip dedi ki: Bize Abdüsselâm rivayet edip dedi ki: Bize Husayf, Mücâhid veya Saîd b. Cübeyr'den Allah'ın: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Eksiltmesi dokuz [aydan] az olması, artması ise dokuz [ayın] üzerinde olmasıdır .”

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا أبو بشرٍ، عن مجاهدٍ، أنه قال: الغيضُ: ما رأَت الحاملُ من الدمِ في حَمْلِها، فهو نقصانٌ من الولدِ، والزيادةُ: ما زاد على التسعةِ أشهرِ، فهو تمامٌ للنقصانِ، وهو زيادةٌ .

Bana Ya'kūb rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bişr, Mücâhid'den onun şöyle dediğini haber verdi: “Eksiltme (el-gayd); gebe kadının gebeliğinde gördüğü kandır ki bu çocuktan eksilmedir. Artırma ise dokuz ayın üzerine çıkan süredir ki bu da eksilmenin tamamlanmasıdır ve bir artmadır .”

حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الصمدِ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: ما تَرَى من الدمِ،

Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdussamed rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “Rahimlerin neyi eksilttiğini ve neyi artırdığını [bilir]” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “[Eksiltmesi], [gebe kadının] gördüğü kandır;

وما تَزْدَادُ على تسعةِ أشهرٍ.

[Artırma da] dokuz ayın üzerine artırdığıdır.”

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن مجاهدٍ، أنه قال: يَعْلَمُ {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: ما زاد على التسعةِ الأشهرِ، {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}: قال: الدمُ تراه المرأةُ في حَملِها.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, Mücâhid'in: O, {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını bilir” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “[Neyi artırdığını]: Dokuz ayın üzerine artanıdır; {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini [bilir]” ise: Kadının gebeliğinde gördüğü kandır.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ والحجاجُ بنُ المنهالِ، قالا: ثنا هشيمٌ، عن أبي بشرٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: الغيضُ: الحاملُ ترى الدمَ في حملِها، فهو الغيضُ، وهو نقصانٌ من الولدِ، وما زاد على تسعةِ أشهرٍ، فهو تمامٌ لذلك النقصانِ وهى الزيادةُ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Avn ve el-Haccâc b. el-Minhâl rivayet edip dediler ki: Bize Hüşeym, Ebû Bişr'den, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Eksiltme (el-gayd); gebe kadının gebeliğinde kan görmesidir ki bu eksiltmedir ve çocuktan bir noksanlıktır. Dokuz ayın üzerine artan süre ise o noksanlığın tamamlanmasıdır ve bu da artmadır.”

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عبدُ السلامِ، عن خُصَيفٍ، عن مجاهدٍ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: إذا رأت دونَ التسعةِ ، زاد على التسعةِ مثلَ أيامِ الحيضِ.

Bize Ahmed b. İshak rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Abdüsselâm, Husayf'tan, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Dokuz [aydan] azken [kan] görürse , dokuz ayın üzerine hayız günleri kadar eklenir.”

حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: خروجُ الدمِ، {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: استمساكُ الدمِ .

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında: “Kanın çıkmasıdır”, {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını” sözü hakkında ise: “Kanın tutulmasıdır ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}: إراقةُ المرأةِ، حتى يَخِسَّ الولدُ، {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: إذا لم تُهْرِقِ المرأةُ تمَّ الولدُ وعَظُم.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini”: “Kadının [kan] akıtmasıdır; öyle ki çocuk zayıflar”, {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını” [sözü hakkında ise]: “Kadın [kan] akıtmadığı zaman çocuk tam [gelişir] ve iri olur” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا شعبةُ، عن جعفرٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: المرأةُ تَرَى الدمَ، وتحملُ أكثرَ من تسعةِ أشهرٍ.

Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ca'fer'den, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kadının kan görmesi ve dokuz aydan fazla gebe kalmasıdır.”

حدَّثنا الحسنُ، قال: ثنا محمدُ بنُ الصبَّاحِ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولهِ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: هي المرأةُ تَرَى الدمَ في حملِها .

Bize el-Hasen rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. es-Sabbâh rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında: “Kadının gebeliğinde kan görmesidir ” dediğini haber verdi.

قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}: إهراقَةُ الدمِ، حتى يَخسَّ الولدُ، {تَزْدَادُ} إِن لم تُهْرِقِ المرأةُ تمَّ الولُد وعظُم.

Dedi ki: Bize Şebâbe rivayet edip dedi ki: Bize Verkā, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kan akıtmasıdır, öyle ki çocuk zayıflar. {تَزْدَادُ} 'artırdığını' [ise]: Kadın [kan] akıtmazsa çocuk tam ve iri olur.”

قال: ثنا الحكمُ بنُ موسى، قال: ثنا هِقْلٌ، عن عثمانَ بن الأسود، قال: قلت لمجاهدٍ: امرأتي رأَت دمًا، وأرْجُو أن تَكُونَ حاملًا - قال أبو جعفرٍ: هكذا هو في الكتابِ - فقال مجاهدٌ: ذاك غَيْضُ الأرحامِ، يَعْلَمُ ما تغيضُ الأرحامُ وما تزدادُ وكلُّ شيءٍ عنده عنده بمقدارِ الولدُ لا يَزَالُ يَقَعُ في النقصانِ ما رأت الدمَ، فإذا انقطَع الدمُ وقَع في الزيادةِ، فلا يَزَالُ حتى يتمَّ، فذلك قولهُ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ}.

Dedi ki: Bize el-Hakem b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: Bize Hıkl, Osmân b. el-Esved'den rivayet etti, dedi ki: Mücâhid'e: 'Eşim kan gördü, oysa gebe olmasını umuyorum' dedim. -Ebû Ca'fer der ki: Kitapta bu şekildedir.- Bunun üzerine Mücâhid dedi ki: 'İşte o, rahimlerin eksiltmesidir. Rahimlerin neyi eksilttiğini ve neyi artırdığını bilir; O'nun katında her şey bir ölçüye göredir. Kadın kan gördüğü sürece çocuk eksilmeye devam eder; kan kesildiğinde ise artmaya başlar ve tamamlanıncaya kadar böyle sürer. İşte Allah'ın: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını [bilir]. O'nun katında her şey bir ölçüye göredir” sözü budur.'

قال: ثنا محمدُ بنُ الصبَّاحِ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا أبو بشرٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: الغَيْضُ: الحاملُ تَرَى الدمَ في حملِها، وهو الغَيضُ، وهو نقصانٌ من الولدِ، فما زادت على التسعةِ الأشهر، فهى الزيادة، وهو تمامٌ للولادة.

Dedi ki: Bize Muhammed b. es-Sabbâh rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Bişr, Mücâhid'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini haber verdi: “Gayz (eksiltme); gebe kadının hamileliğinde kan görmesidir, işte gayz budur ve bu, çocuktan bir eksilmedir. Dokuz ayın üzerine ne kadar eklenirse işte o artırmadır ve doğumu tamamlama demektir.”

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ، عن عكرمةَ في هذه الآيةِ: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: كلما غاضت بالدمِ، زاد ذلك في الحملِ.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet edip dedi ki: Bize Dâvûd, İkrime'den bu ayet: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “Allah, her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksilttiğini bilir” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kan ile ne kadar eksiltirse, bu gebelik süresine o kadar eklenir.”

قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا داودُ، عن عكرمةَ نحوَه.

Dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Dâvûd, İkrime'den benzerini rivayet etti.

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عبّادُ بنُ العوَّامِ، عن عاصمٍ، عن عكرمةَ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: غيضُ الرحمِ: الدمُ على الحملِ، كلما غاض الرحمُ من الدمِ يومًا، زاد في الحملِ يومًا، حتى تستكملَ وهى طاهرةٌ .

Bize Ahmed b. İshak rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Abbâd b. el-Avvâm, Âsım'dan, o İkrime'nin: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Rahmin eksiltmesi, gebelikteki kandır. Rahim kandan dolayı ne kadar bir gün eksiltirse, temiz olarak tamamlayıncaya kadar gebeliğe bir gün eklenir .”

قال: ثنا عبّادٌ، عن سعيدٍ، عن يَعْلَى بن مسلمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ مثلَه .

Dedi ki: Bize Abbâd, Saîd'den, o Ya'lâ b. Müslim'den, o da Saîd b. Cübeyr'den benzerini rivayet etti .

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا الوليد بنُ صالحٍ، قال: ثنا أبو يزيدَ، عن عاصمٍ، عن عكرمةَ في هذه الآية: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: هو الحيضُ على الحملِ، {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: فلها بكلِّ يوم حاضت على حملِها، يومٌ تَزْدَادُه في طهِرها، حتى تستكملَ تسعةَ أشهرٍ طاهرًا .

Bize el-Hasen b. Muhammed rivayet edip dedi ki: Bize el-Velîd b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Yezîd, Âsım'dan, o İkrime'nin bu ayet: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “O, gebelik sırasındaki hayızdır. {وَمَا تَزْدَادُ} 'neyi artırdığını [bilir]' ise: Gebeliğinde hayız gördüğü her güne karşılık, dokuz ayı temiz olarak tamamlayıncaya kadar temizlik süresine ekleyeceği bir gün vardır .”

قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ، قال: أخبَرنا عمران بنُ حُدَيرٍ، عن عكرمةَ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: ما رأت الدمَ في حملِها، زاد في حملِها.

Dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize İmrân b. Hudeyr, İkrime'nin: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında: “Gebeliğinde kan gördükçe gebeliğine eklenir” dediğini haber verdi.

حدَّثنا عبد الحميد بنُ بَيانٍ، قال: أخبَرنا إسحاقُ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ في

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'ın [şöyle dediğini] haber verdi:

قوله: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}: ما تغيضُ: أقلَّ من تسعةٍ، وما تَزْدَادُ: أكثرَ من تسعةٍ .

...Allah'ın: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini haber verdi: “Eksilttiği; dokuz [aydan] az olan, artırdığı ise; dokuz [aydan] çok olandır .”

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا ابن المباركِ، عن الحسنِ بن يحيى، قال: سمِعتُ الضحاكَ يَقُولُ: قد يُولدُ المولودُ لسنتين، قد كان الضحاكُ وُلِد لسنتين، والغَيْضُ: ما دونَ التسعةِ، وما تَزْدَادُ: فوقَ تسعةِ أشهرٍ.

Bize Ahmed b. İshak rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, el-Hasen b. Yahyâ'dan rivayet etti, dedi ki: ed-Dahhâk'ın şöyle dediğini işittim: “Çocuk iki yılda da doğabilir. Nitekim ed-Dahhâk iki yılda doğmuştu. Eksiltme (el-gayd); dokuz [aydan] az olan, artırma ise dokuz ayın üzerinde olandır.”

قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: دونَ التسعةِ، {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: فوقَ التسعةِ .

Dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'ın: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “[Eksilttiği]: Dokuz [aydan] az olandır, {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını [bilir]” [hakkında ise]: Dokuz [ayın] üzerinde olandır .”

قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ، قال: وُلِدتُّ لسنتين.

Dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'ın: “Ben iki yılda doğdum” dediğini rivayet etti.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سويدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبَرنا ابن المباركِ، عن الحسنِ بن يحيى، قال: ثنا الضحاكُ أن أمَّه حمَلته سنتين، قال: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: ما تَنْقُصُ من التسعةِ: {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: ما فوقَ التسعةِ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, el-Hasen b. Yahyâ'dan haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk annesinin kendisine iki yıl gebe kaldığını bize rivayet etti ve: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında: “Dokuz [aydan] eksilttiğidir”; {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını [bilir]” sözü hakkında ise: “Dokuz [ayın] üzerinde olandır ” dedi.

قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبَرنا هشيمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: كلُّ أنثى من خلقِ اللهِ.

Dedi ki: Bize Amr b. Avn rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'ın: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “Allah, her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksilttiğini bilir” sözü hakkında: “Allah'ın yarattığı her dişidir” dediğini haber verdi.

قال: ثنا هشيمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ ومنصورٍ، عن الحسنِ، قالا:

Dedi ki: Bize Hüşeym, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan; [ayrıca Hüşeym] Mansûr'dan, o da el-Hasen'den rivayet etti, ikisi şöyle dediler:

الغَيْضُ ما دونَ التسعةِ الأشهرِ .

Eksiltme (el-gayd), dokuz aydan az olan süredir .

قال: ثنا سويدٌ، قال: أخبَرنا ابن المباركِ، عن داودَ بنِ عبدِ الرحمنِ، عن ابن جريجٍ، عن جميلةَ بنتِ سعيدٍ، عن عائشةَ، قالت: لا يَكُونُ الحملُ أكثرَ من سنتين، قدْرَ ما يَتَحَوَّلُ ظَلُّ مِغْزَلٍ .

Dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Dâvûd b. Abdirrahmân'dan, o İbn Cüreyc'den, o Cemîle bint Saîd'den, o da Âişe'den şöyle dediğini haber verdi: “Gebelik, bir iğ gölgesinin yer değiştirmesi kadar bile olsa iki yıldan fazla sürmez .”

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا فضيلُ بنُ مرزوقٍ، عن عطيةَ العوفيِّ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: هو الحملُ لتسعةِ أشهرٍ وما دونَ التسعةِ، {وَمَا تَزْدَادُ}. قال: على التسعةِ .

Bize Ahmed b. İshak rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Fudayl b. Merzûk, Atıyye el-Avfî'den: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında: “Dokuz ay ve dokuz [aydan] az olan gebeliktir”; {وَمَا تَزْدَادُ} “neyi artırdığını [bilir]” sözü hakkında ise: “Dokuz [ayın] üzerindedir ” dediğini rivayet etti.

قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عمرٌو بن ثابتٍ، عن أبيه، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: حيضُ المرأة على ولدِها.

Dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Sâbit, babasından, o Saîd b. Cübeyr'in: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “rahimlerin neyi eksilttiğini” sözü hakkında: “Kadının çocuğunun üzerine hayız görmesidir” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}: قال: الغيضُ: السِّقْطُ، وما تزدادُ: فوقَ التسعةِ الأشهرِ .

Bize Muhammed b. Abdil'a'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'nin: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Eksiltme (el-gayd); düşüktür. Neyi artırdığı ise; dokuz ayın üzeridir .”

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: إذا رأَت المرأة الدمَ على الحملِ، فهو الغيضُ للولدِ. يقولُ: نقصانٌ في غذاءِ الولدِ، وهو زيادةٌ في الحملِ.

Bize Muhammed b. Abdil'a'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini rivayet etti: “Kadın gebelik üzerine kan görürse, o çocuk için eksilmedir (el-gayddır).” Yani: Çocuğun beslenmesinde bir eksilmedir ve gebelik süresinde bir artmadır.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: قتادةَ قولَه: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}. قال: كان الحسنُ يقولُ: الغيضوضةُ أن تَضَعَ المرأةُ لستةِ أشهرٍ أو سبعةِ أشهرٍ، أولمِا دونَ الحدِّ. قال قتادةُ: وأما الزيادةُ: فما زاد على تسعةِ أشهرٍ .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin şu sözünü rivayet etti: {اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “Allah her dişinin ne taşıdığını, rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını bilir.” [Katâde] dedi ki: el-Hasan şöyle derdi: “Eksiltme (el-gaydûda); kadının altı aylık veya yedi aylık yahut belirlenen sürenin altında doğurmasıdır.” Katâde dedi ki: “Artırma ise; dokuz ayın üzerine çıkan [süre]dir.”

حدَّثني الحارث، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا قيسٌ، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: غَيْضُ الرحم: أن ترى الدمَ على حملِها، فكلُّ شيءٍ رأت فيه الدمَ على حملِها، ازدادت على حملِها مثلَ ذلك.

Bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Kays, Sâlim el-Eftas'tan, o Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini rivayet etti: Rahmin eksiltmesi: Kadının hamileliği sırasında kan görmesidir; hamileliği sırasında kan gördüğü her [süre] kadar, hamilelik süresine o kadar [zaman] eklenir.

قال: ثنا عبدُ العزيزِ، قال: ثنا حمادُ بنُ سلمةَ، عن قيسٍ بن سعدٍ، عن مجاهدٍ، قال: إذا رأَت الحاملُ الدمَ كان أعظمَ للولدِ .

Dedi ki: Bize Abdülazîz rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme, Kays b. Sa'd'dan, o Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet etti: Gebe kadın kan gördüğünde, bu çocuk için [gebelik süresinin] daha da uzamasına sebep olur .

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سِمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدُ بنُ سليمانَ، قال: سِمعتُ الضحاكَ يَقُولُ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ}: الغيضُ: النقصانُ من الأجلِ، والزيادةُ : ما زاد على الأجلِ، وذلك أن النساء لا يَلِدْنَ لِعِدَّةٍ واحدةٍ؛ يُولَدُ المولود لستةِ أشهرٍ فيَعِيشُ، ويُولَدُ لسنتين فيَعِيشُ، وفيما بينَ ذلك. قال: وسمِعتُ الضحاكَ يَقُولُ: وُلِدتُ لسنتين، وقد نبَتَت ثناياىَ .

Bana el-Hüseyin'den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet edip dedi ki: ed-Dahhâk'ın: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ} “rahimlerin neyi eksiltip neyi artırdığını [bilir]” sözü hakkında şöyle dediğini işittim: Eksiltme (el-gayd): [Normal] süreden eksik olmasıdır; artırma ise : [Normal] sürenin üzerine çıkan kısımdır. Bu da kadınların tek bir süreyle doğurmamasından kaynaklanır; çocuk altı aylıkken doğup yaşar, iki yılda doğup yaşar ve bu ikisi arasında da [doğar]. Dedi ki: ed-Dahhâk'ın: “Ben iki yıllıkken doğdum ve ön dişlerim çıkmıştı ” dediğini işittim.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ}. قال: غَيضُ الأرحامِ: الإهراقةُ التي تَأْخُذُ النساءِ على الحملِ،

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, O'nun: {وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ} “ve rahimlerin neyi eksilttiğini [de bilir]” sözü hakkında şöyle dedi: Rahimlerin eksiltmesi; kadınları gebelik esnasında yakalayan kanamadır,