Binûn

İbrâhîm (aleyhisselâm) Suresinin Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا إسرائيل، عن السدي، عن مُرَّةَ، عن عبد الله مثله.

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, es-Süddî'den, o Mürre'den, o da Abdullah'tan aynısını anlattı.

حدثني المثنى، قال: ثنا مُعَلَّى بن أسدٍ، قال: ثنا خالدٌ، قال: أخبرنا حُصَيْنٌ، عن عكرمةَ في قوله: {كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ}. قال: هي النخلةُ، لا تَزَالُ فيها منفعةٌ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muallâ b. Esed anlattı, dedi ki: Bize Hâlid anlattı, dedi ki: Bize Huseyn, İkrime'den O'nun: {كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ} “Güzel bir ağaç gibidir” sözü hakkında haber verdi: O hurma ağacıdır, onda fayda eksik olmaz, dedi .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبد الرحمن بنُ مَغْراءَ، عن جويبرٍ، عن الضحاك في قوله: {كَشَجَرَة طَيِّبَةٍ}. قال: ضرب الله مثل المؤمن كمثلِ النخلة؛ {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Megrâ, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan O'nun: {كَشَجَرَة طَيِّبَةٍ} “Güzel bir ağaç gibidir” sözü hakkında anlattı: Allah müminin misalini hurma ağacının misali gibi getirdi; {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir”, dedi.

حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة قوله: {مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ}. كنا نُحَدَّثُ أنها النخلةُ.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den O'nun: {مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ} “Güzel bir söz, güzel bir ağaç gibidir misalini” sözü hakkında anlattı: Bize onun hurma ağacı olduğu anlatılırdı.

حدثنا محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة: {كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ}. قال: يَزعمون أنها النخلة .

Bize Muhammed b. Abdil-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den anlattı: {كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ} “Güzel bir ağaç gibidir” [ifadesi hakkında]: Onun hurma ağacı olduğunu ileri sürerler, dedi .

حدثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. قال: هي النخلةُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir” sözü hakkında şöyle dedi: O hurma ağacıdır.

حدَّثنا الحسن بن محمدٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ عُبيد، قال: ثنا الْأَعْمَشُ، عن المنهالِ بن عمرو، عن سعيد بن جبيرٍ، عن ابن عباس في قوله: {وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاء}. قال: النخلة.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ubeyd anlattı, dedi ki: Bize el-A‘meş, el-Minhâl b. Amr'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاء} “Ve dalı göktedir” sözü hakkında: [O] hurma ağacıdır, dediğini anlattı.

قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا سعيد بن منصورٍ، قال: ثنا خالد، عن الشَّيْبانيِّ، عن عكرمةَ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} قال: هي النخلةُ.

Dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Hâlid, eş-Şeybânî'den, o da İkrime'den anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir” [ifadesi hakkında]: O hurma ağacıdır, dedi.

حدثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمر، قال: قال شعيبُ بنُ الحَبْحابِ، عن أنس بن مالكٍ: الشجرة الطيبة: النخلة .

Bize Muhammed b. Abdil-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den anlattı, dedi ki: Şuayb b. el-Habhâb, Enes b. Mâlik'ten rivayetle dedi ki: Güzel ağaç, hurma ağacıdır .

وقال آخرون: بل هي شجرةٌ في الجنة.

Başkaları ise şöyle dedi: Aksine o, cennette bir ağaçtır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا الحسن بن محمدٍ، قال: ثنا عفانُ، قال: ثنا أبو كُدَيْنةَ، قال: ثنا قابوسُ بن أَبي ظَبْيانَ، عن أبيه، عن ابن عباس في قولِ اللَّهِ ﷿: {أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ (٢٤) تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: هي شجرةٌ في الجنة.

Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Affân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Küdeyne anlattı, dedi ki: Bize Kābûs b. Ebî Zabyân babasından, o da İbn Abbâs'tan Azîz ve Celîl olan Allah'ın şu sözü hakkında anlattı: {أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ (٢٤) تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Görmedin mi Allah nasıl bir misal getirdi: Güzel bir söz, kökü sağlam, dalları gökte olan güzel bir ağaç gibidir. O ağaç, Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir”. Dedi ki: O, cennette bir ağaçtır.

وأولى القولين بالصواب في ذلك قول من قال: هي النخلة، لصحة الخبرِ عن رسول الله ﷺ بما:

Bu hususta iki görüşten doğruya en yakın olanı, “O hurma ağacıdır” diyenin görüşüdür; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den gelen şu sahih haber buna delalet etmektedir:

حدثنا به الحسن بن محمدٍ، قال: ثنا سفيان بن عيينةَ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: صحبت ابن عمرَ إلى المدينة، فلم أسمَعْهُ يُحدِّثُ عن رسولِ اللَّهِ ﷺ إلا حديثًا واحدًا، قال: كنا عند النبيِّ ﷺ، فأتى بجُمَّارٍ، فقال: "مِن [الشجَرِ شجرة] مَثَلُها مَثَلُ الرَّجُلِ المسلمِ". فأردتُ أن أقول: هي النخلة. فإذا أنا أصغرُ القومِ،

Bunu bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den anlattı; [Mücâhid] dedi ki: İbn Ömer'e Medine'ye kadar yol arkadaşlığı yaptım; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şu tek hadis dışında rivayette bulunduğunu işitmedim; dedi ki: Biz Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzurunda bulunuyorken kendisine hurma göbeği (cümmâr) getirildi. Bunun üzerine: «مِن [الشجَرِ شجرة] مَثَلُها مَثَلُ الرَّجُلِ المسلمِ» «[Ağaçlar içinde öyle bir] ağaç vardır ki onun misali Müslüman kimsenin misali gibidir» buyurdu. [İbn Ömer devamla] dedi ki: “O hurma ağacıdır” demek istedim; fakat bir de baktım ki topluluğun en küçüğü benim,

فسكَتُّ .

bunun üzerine sustum .

حدثنا الحسن، قال: ثنا يزيد بن هارونَ، قال: أخبرنا سليمان، عن يوسف بن سَرْحٍ، عن رجلٍ، عن ابن عمرَ، أنَّ رسول الله ﷺ قال: "هل تدرون ما الشجرة الطيبةُ؟ ". قال ابن عمر: فأردتُ أن أقول: هي النخلة. فمنَعني مكان عمرَ، فقالوا: الله ورسوله أعلم. فقال رسول الله ﷺ: "هي النخلة" .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Süleyman, Yûsuf b. Serh'ten, o bir adamdan, o da İbn Ömer'den haber verdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Güzel ağacın ne olduğunu bilir misiniz?” buyurdu. İbn Ömer dedi ki: “O hurma ağacıdır” demek istedim; fakat Ömer'in meclisteki konumu beni engelledi. Oradakiler: “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “O hurma ağacıdır” buyurdu .

حدثنا الحسن، قال: ثنا يحيى بن حمادٍ، قال: ثنا عبد العزيزِ، قال: ثنا عبد الله بن دينارٍ، عن ابن عمر قال: قال رسول الله ﷺ يوما لأصحابه: "إِنَّ شجرةً من الشَّجَرِ لا يُطْرَحُ وَرَقُها، مَثَلُ المؤمنِ". قال: فوقع الناس في شجَرِ البَدْوِ، ووقع في قلبي أنها النخلةُ، فاسْتَحْيَيْتُ حتى قال رسولُ الله ﷺ: "هي النخلةُ" .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Dînâr, İbn Ömer'den anlattı, dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün ashabına: “Ağaçlardan bir ağaç vardır ki yaprağı dökülmez; o müminin misalidir” buyurdu. [İbn Ömer] dedi ki: İnsanların aklı çöl ağaçlarına gitti; benim içime ise onun hurma ağacı olduğu doğdu, fakat utandım; nihayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “O hurma ağacıdır” buyurdu .

حدثنا الحسن، قال: ثنا عاصمُ بن عليٍّ، قال: ثنا عبد العزيز بن مسلم القَسْمَليُّ، قال: ثنا عبد الله بن دينارٍ، عن ابن عمر، أن رسول الله ﷺ قال: "إِنَّ مِن الشجر شجرةً لا يَسْقُطُ وَرَقُها، وهى مَثَلُ المؤمن، فحَدِّثُونى ما هي". فذكر نحوه.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Âsım b. Alî anlattı, dedi ki: Bize Abdülazîz b. Müslim el-Kasmelî anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Dînâr, İbn Ömer'den anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Şüphesiz ağaçlardan bir ağaç vardır ki yaprağı düşmez ve o müminin misalidir; bana onun ne olduğunu söyleyin” buyurdu. Ve benzerini zikretti.

حدثنا الحسن، قال: ثنا عليٌّ، قال: ثنا يحيى بن سعيدٍ، قال: ثنا عُبيدُ اللَّهِ

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Alî anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah anlattı,

قال: ثنى نافعٌ، عن عبد الله، قال: قال رسول الله ﷺ: "أَخْبِرُونِي بشجرةٍ كَمَثَلِ الرجل المسلمِ، تُؤتى أُكُلَها كُلَّ حِينٍ، لا يَتَحاتُّ وَرَقُها". قال: فوقع في نفسى أنها النخلةُ، فكرهتُ أن أتكلَّمَ، وثَمَّ أبو بكرٍ وعمرُ، فَلَمَّا لم يتكلموا قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "هي النخلة" .

dedi ki: Bana Nâfi', Abdullah'tan anlattı, dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bana Müslüman adam gibi olan, yemişini her zaman veren ve yaprağı dökülmeyen bir ağaç haber verin” buyurdu. [Abdullah] dedi ki: İçime onun hurma ağacı olduğu doğdu; fakat orada Ebû Bekir ve Ömer varken konuşmak istemedim. Onlar konuşmayınca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “O hurma ağacıdır” buyurdu .

حدثنا الحسنُ، قال: ثنا محمدُ بنُ الصَّبَّاح، قال: ثنا إسماعيل، عن عبيد الله، عن نافع نافع، عن ابن عمرَ، عن النبي ﷺ نحوه.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. es-Sabbâh anlattı, dedi ki: Bize İsmâil, Ubeydullah'tan, o Nâfi'den, o İbn Ömer'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den benzerini anlattı.

واختلف أهل التأويل في معنى الحينِ الذي ذكره اللَّهُ ﷿ في هذا الموضعِ، فقال: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}؛ فقال بعضُهم: معناه: تؤتى أُكُلَها كُلَّ غَدَاةٍ وعَشِيَّةٍ.

Tefsir ehli, Azîz ve Celîl olan Allah'ın bu yerde: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir” buyurarak zikrettiği “hîn” (zaman) kelimesinin anlamı hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Bunun anlamı “yemişini her sabah ve akşam verir” demektir, dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا الحسن بن محمد، قال: ثنا أبو معاوية، قال: ثنا الأعمش، عن أبي ظَبْيانَ، عن ابن عباس، قال: الحِين قد يكونُ غُدْوةً وعَشِيَّةً .

Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Muâviye anlattı, dedi ki: Bize el-A'meş, Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı, dedi ki: Hîn (zaman), bazen sabah ve akşam olabilir .

حدثنا الحسنُ بن محمد، قال: ثنا محمدُ بنُ عُبيدٍ، قال: ثنا الأعمش، عن أبي ظَبْيانَ، عن ابن عباسٍ في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال:

Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ubeyd anlattı, dedi ki: Bize el-A‘meş, Ebû Zabyân’dan, o da İbn Abbâs’tan { تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا } “Rabbinin izniyle her mevsim meyvesini verir” kavli hakkında anlattı; dedi ki:

غُدْوةً وعَشِيَّةً.

Sabah ve akşamdır.

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى، قال: ثنا سفيان، عن الأعمشِ، عن أبي ظَبْيانَ، عن ابن عباس مثلَه.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan aynısını anlattı.

حدثنا محمد بن المثنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ أبى عديٍّ، عن شعبةَ، عن سليمانَ، عن أبي ظبيان، عن [ابن عباس] بمثله.

Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ebî Adiy, Şu'be'den, o Süleyman'dan, o Ebû Zabyân'dan, o da [İbn Abbâs'tan] benzerini anlattı.

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا طَلْقٌ، عن زائدةَ، عن الأعمش، عن أبي ظَبْيانَ. عن ابن عباسٍ مثله.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Talk, Zâide'den, o el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan aynısını anlattı.

حدثنا الحسنُ، قال: ثنا علي بن الجعدِ، قال: ثنا شعبةُ، عن الأعمشِ، عن أبي ظَبْيانَ، عن ابن عباسٍ في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ]. قال: بُكرةً وعشيًّا .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Ali b. el-Ca'd anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ] kavli hakkında anlattı: Sabah ve akşamdır, dedi .

حدَّثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا شَريك، عن الأعمش، عن أبي ظبيان، عن ابن عباس: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. قال: بكرةً وعشيةً.

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir” [ifadesi hakkında]: Sabah ve akşamdır, dedi.

حدَّثني محمد بن سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبَّهَا}. قال: يُذْكَرُ اللَّهُ كلَّ ساعةٍ من الليلِ والنهارِ.

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبَّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” [ifadesi hakkında]: Gece ve gündüzün her saatinde Allah zikredilir, dedi.

حدثنا الحسن، قال: ثنا عفان، قال: ثنا أبو كُدينةَ، قال: ثنا قابوسُ، عن أبيه، عن ابن عباس: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: غدوةً وعشيَّةً.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Affân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Küdeyne anlattı, dedi ki: Bize Kābûs babasından, o da İbn Abbâs'tan anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” [ifadesi hakkında]: Sabah ve akşamdır, dedi.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبد الرحمن بنُ مَغْراءَ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: المؤمنُ يُطيعُ اللَّهَ بالليل والنهار، وفي كل حينٍ.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Megrâ, Cüveybir'den, o da ed-Dahhâk'tan O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” sözü hakkında anlattı: Mümin gece ve gündüz, her vakitte Allah'a itaat eder, dedi.

حدثني المثنَّى، قال: ثنا إسحاق، قال: ثنا عبد الله بن أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيع بن أنسٍ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. يَصْعَدُ عملُه أَوَّلَ النهار وآخره .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Ebî Ca'fer babasından, o da er-Rebî' b. Enes'ten anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Yemişini her zaman verir” [ifadesi hakkında]: Gündüzün başında ve sonunda ameli [göğe] yükselir , dedi.

حدثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثني حجاج، عن أبي جعفر، عن الربيع ابن أنسٍ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: يَصْعَدُ عمله غُدْوةً وعشية .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Ebû Ca'fer'den, o da er-Rebî' b. Enes'ten anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” [ifadesi hakkında]: Sabah ve akşam ameli [göğe] yükselir , dedi.

حُدِّثْتُ عن الحسين، قال: سمعتُ أبا معاذٍ، قال: أخبرنا عُبيد بن سليمانَ، قال: سمعتُ الضحاك يقولُ في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: تُخْرِجُ ثمرتَها كلَّ حينٍ، وهذا مثَلُ المؤمن يعمل كلَّ حينٍ؛ كلَّ ساعةٍ مِن النهارِ، وكلَّ ساعة من الليل، وبالشتاء والصيفِ، بطاعةِ اللَّهِ .

Bana el-Huseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı işittim, dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleyman haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ın O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” sözü hakkında şöyle dediğini işittim: Meyvesini her vakit çıkarır; bu da gündüzün her saatinde, gecenin her saatinde, kışın ve yazın Allah'a itaatle amel eden müminin misalidir .

وقال آخرون: معنى ذلك: تؤتى أُكُلَها كلَّ ستةِ أشهرٍ، من بين صرامها إلى حَمْلها.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı; [hurmanın] devşirilmesinden meyve tutmasına kadar her altı ayda bir yemişini vermesidir.

ذِكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا محمد بن بشارٍ، قال: ثنا يحيى، قال: ثنا سفيان، عن طارق بن عبد الرحمن، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس، قال: الحِينُ ستة أشهرٍ .

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Târık b. Abdirrahmân'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı, dedi ki: Hîn (zaman), altı aydır .

حدثني يعقوب، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، قال: أخبرنا أيوب، قال: قال عكرمة: سُئلتُ عن رجلٍ حلَف أن لا يصنعَ كذا وكذا إلى حينٍ، فقلتُ: إِنَّ مِن الحين حينًا يُدرَكُ، ومن الحين حينًا لا يُدرك، فالحِينُ الذي لا يُدرك قوله: {وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأهُ بَعْدَ حِينٍ} [ص: ٨٨]. والحِينُ الذي يُدْرَكُ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: وذلك من حين تُصْرَمُ النخلةُ إلى حين تَطلُعُ، وذلك ستة أشهرٍ .

Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Eyyûb haber verdi, dedi ki: İkrime şöyle dedi: Bana belli bir zamana (hîne) kadar şöyle şöyle yapmayacağına yemin eden bir adam hakkında soruldu da ben şöyle dedim: Şüphesiz zamandan (hîn) öyle bir zaman vardır ki [sınırı] idrak edilir; öyle bir zaman da vardır ki idrak edilmez. İdrak edilmeyen hîn, O'nun: {وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأهُ بَعْدَ حِينٍ} “Onun haberini bir süre sonra mutlaka öğreneceksiniz” [Sâd: 88] sözüdür. İdrak edilen hîn ise: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” ayetidir. [İkrime] dedi ki: Bu da hurmanın devşirildiği andan meyve vermeye başladığı ana kadar olan süredir ki bu altı aydır .

حدثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن ابن الأصبهانيِّ، عن عكرمة، قال: الحين ستة أشهر .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o İbnü'l-Isbehânî'den, o da İkrime'den anlattı, dedi ki: Hîn (zaman), altı aydır .

حدثنا الحسن، قال: ثنا سعيدُ بن منصورٍ، قال: ثنا خالد، عن الشَّيْبانيِّ، عن عكرمةَ في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: هي النخلةُ، والحين ستة أشهرٍ.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Hâlid, eş-Şeybânî'den, o da İkrime'den O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” sözü hakkında anlattı: O hurma ağacıdır; hîn (zaman) da altı aydır, dedi.

حدثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا كَثيرُ بن هشامٍ، قال: ثنا جعفرٌ، قال: ثنا عكرمة:

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Kesîr b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize İkrime anlattı:

{تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإذنِ رَبِّهَا}. قال: هو ما بينَ حَمْلِ النخلةِ إلى أن تُجْزَرَ .

{تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإذنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” ayeti hakkında şöyle dedi: O, hurma ağacının meyve tutması ile devşirilmesi arasındaki süredir .

حدثني المثنَّى، قال: ثنا قبيصة بن عقبةَ، قال: ثنا سفيان، قال: قال عكرمة: الحين ستة أشهر.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Kabîsa b. Ukbe anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: İkrime şöyle dedi: Hîn (zaman), altı aydır.

حدثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحد، قال: ثنا قيس، عن طارق بن عبد الرحمن، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس أنه سئل عن رجل حلَف أن لا يكلِّم أخان حينًا، قال: الحين ستة أشهر. ثم ذكر النخلة ما بينَ حَمْلِها إلى صِرامِها ستةُ أشهر .

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Kays, Târık b. Abdirrahmân'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı: Kendisine bir süre (hîn) boyunca kardeşiyle konuşmayacağına yemin eden bir adam hakkında soruldu da o: “Hîn, altı aydır” dedi. Sonra hurma ağacını zikretti ve meyve tutması ile devşirilmesi arasının altı ay olduğunu belirtti .

حدثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيان، عن طارقٍ، عن سعيد بن جبير: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإذنِ رَبِّهَا}. قال: ستة أشهر .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Süfyân'dan, o Târık'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإذنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” [ayeti hakkında]: Altı aydır, dedi .

حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة قال: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. والحينُ ما بين السبعة والستةِ، وهى تُؤكَلُ شتاءً وصيفًا .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den anlattı, dedi ki: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir”. Hîn ise yedi ile altı [ay] arasıdır ve o, kışın ve yazın yenir .

حدثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، قال: قال الحسنُ: ما بين الستة الأشهر والسبعة، يعنى الحين.

Bize Muhammed b. Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den anlattı, dedi ki: Hasen şöyle dedi: Altı ay ile yedi [ay] arasıdır; yani hîn'i [kastediyor].

حدثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبد الرحمنِ، قال: ثنا سفيان، عن عبدِ الرحمنِ بن الأصبهاني، عن عكرمة، قال: الحينُ ستة أشهر .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdurrahman b. el-Isbehânî'den, o da İkrime'den anlattı, dedi ki: Hîn, altı aydır .

وقال آخرون: بل الحين هاهنا سَنَةٌ.

Başkaları ise: Aksine buradaki hîn bir yıldır, dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن أبي مكين، عن عكرمة أنه نَذَر أن يقطَعَ يد غلامِه أو يحبسَه حِينًا. قال: فسألني عمرُ بنُ عبد العزيز. قال : فقلت: لا تُقطَعُ يدُه، ويَحْبِسُه سنةً، والحِين سنةٌ. ثم قرأ: {لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ} [يوسف: ٣٥]. وقرأ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Ebû Mekîn'den, o İkrime'den anlattı ki bir adam kölesinin elini kesmeyi yahut onu bir süre (hîn) hapsetmeyi adamıştı. [İkrime] dedi ki: Ömer b. Abdilazîz bana sordu. [İkrime] dedi ki : Ben de: “Eli kesilmez , onu bir yıl hapseder; zira hîn bir yıldır” dedim. Sonra: {لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ} “Onu bir süreye kadar mutlaka zindana atacaklar” [Yûsuf: 35] ayetini okudu. Ve: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” ayetini okudu.

حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيعٌ، قال: وزاد أبو بكرٍ الهذليُّ، عن عكرمة، قال: قال ابن عباسٍ: الحينُ حينانِ: حينٌ يُعرَفُ، وحين لا يُعرَفُ؛ فأما الحين الذي لا يُعرَفُ: {وَلَنَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ} [ص: ٨٨]. وأما الحينُ الذي يُعرَفُ فقولُه: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî' anlattı ve dedi ki: Ebû Bekr el-Hüzelî, İkrime'den rivayetle şunu ekledi: İbn Abbâs dedi ki: Hîn iki türlüdür: Bilinen hîn ve bilinmeyen hîn. Bilinmeyen hîn: {وَلَنَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ} “Onun haberini bir süre sonra mutlaka öğreneceksiniz” [Sâd: 88] ayetidir. Bilinen hîn ise O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” sözüdür.

حدثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بن جعفرٍ، قال: ثنا شعبة، قال: سألتُ حمادًا والحكَمَ، عن رجلٍ حلف ألَّا يُكلِّم رجلًا إلى حِينٍ، قالا: الحِينُ سنةٌ.

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: Hammâd ve el-Hakem'e, bir adamla bir vakte (hîne) kadar konuşmamaya yemin eden bir adamın durumunu sordum; onlar: “Hîn bir yıldır” dediler.

حدثنا محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، ح وحدثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاءُ، ح وحدثنا الحسن بن محمد، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنى ورقاءُ، ح وحدثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا شِبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {كُلَّ حِينٍ}. قال: كلَّ سنةٍ .

Bize Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; (H) Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; (H) Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bana Verka anlattı; (H) Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den O'nun: {كُلَّ حِينٍ} “Her zaman” sözü hakkında anlattı: Her yıl, dedi .

حدثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيد في قوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. قال: كلَّ سنةٍ .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” sözü hakkında şöyle dedi: Her yıl .

حدثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سلَّامٌ، عن عطاء بن السائب، عن رجلٍ منهم، أنه سأل ابن عباسٍ، فقال: حلَفتُ أَلَّا أُكلِّم رجلًا حِينًا. فقرأ ابن عباسٍ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. فالحِينُ سنةٌ .

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Sellâm, Atâ b. es-Sâib'den, o da onlardan bir adamdan anlattı ki o, İbn Abbâs'a sorup: “Bir adamla bir süre (hîn) konuşmayacağıma yemin ettim” dedi. Bunun üzerine İbn Abbâs: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” ayetini okudu [ve şöyle dedi]: “Hîn bir yıldır” .

حدثنا أحمد، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا ابن غَسِيلٍ، عن عكرمةَ، قال: أرسَل إليَّ عمرُ بن عبد العزيزِ، فقال: يا مولى ابن عباسٍ، إنى حلفتُ أن لا أفعل كذا وكذا حِينًا، فما الحين الذي تَعْرِفُ به؟ فقلتُ: إنَّ من الحين حينا لا يُدرك، ومن الحينِ حين يُدرَكُ؛ فأما الحين الذي لا يُدرك فقولُ اللهِ: {هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مذكورًا} [الإنسان: ١]. والله ما يُدرَى كم أتى له إلى أن خُلِقَ، وأما الذي يُدرك فقوله: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا}. فهو ما بينَ العام إلى العام المقبل. فقال: أصبتَ يا مولى ابن عباسٍ، ما أحسن ما قلتَ !

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize İbn Gasîl, İkrime'den anlattı, dedi ki: Ömer b. Abdilazîz bana haber gönderip: “Ey İbn Abbâs'ın mevlâsı! Ben filan ve filan şeyi bir süre (hîn) yapmamaya yemin ettim. Senin bildiğin ‘hîn’ nedir?” dedi. Ben de şöyle dedim: “Sürelerden (hîn) öyle bir süre vardır ki [miktarı] idrak olunamaz; sürelerden öyle bir süre de vardır ki [miktarı] idrak olunur. İdrak olunamayan süreye gelince, bu Allah'ın: {هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مذكورًا} [el-İnsân: 1] “İnsanın üzerinden, henüz anılan bir şey olmadığı bir süre (hîn) geçmedi mi?” sözüdür. Vallahi o yaratılıncaya kadar üzerinden ne kadar [zaman] geçtiği bilinmez . İdrak olunan [süreye] gelince, bu O'nun: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” sözüdür. Bu da bir yıldan gelecek yıla kadar olan zamandır.” Bunun üzerine [Ömer b. Abdilazîz]: “İsabet ettin ey İbn Abbâs'ın mevlâsı! Ne de güzel söyledin !” dedi.

حدثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عطاء، قال: أتى رجل ابن عباس، فقال: إنى نذَرتُ ألَّا أكلِّمَ رجلًا حِينًا. فقال ابن عباس: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}: فالحِين سنةٌ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Atâ'dan anlattı, dedi ki: Bir adam İbn Abbâs'a gelip: “Ben bir adamla bir süre (hîn) konuşmamayı adadım” dedi. İbn Abbâs: “{تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} ‘Her zaman yemişini verir’, dolayısıyla hîn bir yıldır” dedi.

وقال آخرون: بل الحينُ في هذا الموضع شهران.

Başkaları ise: Aksine bu yerdeki hîn iki aydır, dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا أحمد بن إسحاق، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا محمد بن مسلمٍ الطائفيُّ، عن إبراهيم بن ميسرةً، قال: جاء رجل إلى سعيد بن المسيَّبِ، فقال: إنى حلَفتُ أَلَّا أَكلِّمَ فلانًا حِينًا. [فقال: قال الله تعالى: {تُوتِي أُكْلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} . قال: هي النخلةُ، لا يكون منها أُكُلُها إلا شهرين، فالحين شهران .

Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Müslim et-Tâifî, İbrâhim b. Meysere'den anlattı, dedi ki: Bir adam Saîd b. el-Müseyyeb'e gelip: “Ben filanca ile bir süre (hîn) konuşmayacağıma yemin ettim” dedi. [Bunun üzerine Saîd] şöyle dedi: Allah Teâlâ: {تُوتِي أُكْلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” buyurmuştur. [Saîd] dedi ki: “O hurma ağacıdır; onun yemişi ancak iki ay olur, dolayısıyla hîn iki aydır” .

وأولى الأقوالِ في ذلك عندى بالصوابِ قولُ مَن قال: عُنى بالحينِ في هذا

Bu hususta katımda doğruya en yakın olan görüş, şöyle diyen kimsenin görüşüdür: Bu

الموضع غُدوةٌ وعَشيةٌ، وكلُّ ساعةٍ؛ لأن الله تعالى ذكره ضرَب ما تُؤْتى هذه الشجرةُ كلَّ حينٍ من الأكل لعمل المؤمن وكلامه مثلا، ولا شكّ أن المؤمنَ يرتفعُ له إلى اللَّهِ في كلِّ يومٍ صالحٌ من العمل والقولِ، لا في كل سنة، أو في كل ستة أشهرٍ، أو في كل شهرين. فإذ كان ذلك كذلك؛ فلا شك أن المثَل لا يكونُ خِلافًا للمُمَثَّل به في المعنى، وإذا كان ذلك كذلك؛ كان بيِّنًا صحةُ ما قلنا.

yerde hîn ile sabah ve akşamın ve her saatin kastedildiğini söyleyen kimsenin görüşüdür. Çünkü zikri yüce olan Allah, bu ağacın her zaman verdiği yemişi müminin ameline ve sözüne bir misal olarak vermiştir. Şüphe yok ki müminden Allah'a her yıl, her altı ayda bir veya her iki ayda bir değil, her gün salih amel ve söz yükselir. Durum böyle olunca, şüphesiz misalin anlam bakımından temsil edilen şeye aykırı olması düşünülemez. Durum böyle olunca da söylediğimizin doğruluğu açıkça ortaya çıkar.

فإن قال قائلٌ: فأيُّ نخلةٍ تُؤتى في كلِّ وقتِ أُكُلًا صيفًا وشتاءً؟

Eğer birisi: “Yazın ve kışın her vakitte yemiş veren hangi hurma ağacı vardır?” derse,

قيل: أما في الشتاء فإن الطَّلْعَ من أُكُلِها، وأما في الصيف فالبلحُ والبسْرُ والرُّطَب والتمرُ، وذلك كله من أكُلها.

Şöyle denilir: Kışın hurma çiçeği/tomurcuğu (tal') onun yemişindendir; yazın ise koruk (belehh), ham hurma (büsr), taze hurma (rutab) ve kuru hurma (temr) onun yemişindendir. Bunların hepsi onun yemişidir.

وقوله: {تُوتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. فإنه كما حدثنا به محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإِذْنِ رَبِّهَا}. قال: يُؤكَلُ ثمرُها في الشتاء والصيف .

O'nun: {تُوتِي أُكْلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” sözü ise, bize Muhammed b. Abdila'lâ'nın anlattığı gibidir; dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بإِذْنِ رَبِّهَا} “Rabbinin izniyle her zaman yemişini verir” [ayeti hakkında]: Meyvesi kışın ve yazın yenir, dedi .

حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادةَ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}. قال: هي تُؤكَلُ شتاءً وصيفًا.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” [ayeti hakkında]: O, kışın ve yazın yenir, dedi.

حدثني المثنى، قال: ثنا إسحاق، قال: ثنا عبد الله بن أبي جعفر، عن أبيه، عن الربيع بن أنسٍ: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ}: يصعَدُ عمله، يعني: عمل المؤمنِ، أوّلَ النهار وآخره.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Ebî Ca'fer, babasından, o da er-Rebî' b. Enes'ten anlattı: {تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ} “Her zaman yemişini verir” [ayeti hakkında]: Gündüzün başında ve sonunda ameli -yani müminin ameli- [semaya] yükselir, dedi.

القول في تأويل قوله تعالى: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ (٢٦)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ (٢٦)} “Kötü bir sözün misali de gövdesi yerden koparılmış, ayakta durma imkânı olmayan kötü bir ağaca benzer” sözünün tefsiri.

يقول تعالى ذكره: ومَثَلُ الشركِ باللَّهِ - وهى الكلمة الخبيثة - كشجرة خبيثة.

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Allah'a şirk koşmanın misali -ki o kötü sözdür- kötü bir ağaç gibidir.

اختلف أهل التأويل فيها؛ أيُّ شجرةٍ هي؟ فقال أكثرهم: هي الحنظلُ.

Tefsir ehli onun hangi ağaç olduğu hususunda ihtilaf etmişlerdir. Çoğunluğu: “O, ebucehil karpuzudur (hanzal)” demiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا محمد بن المُثَنَّى، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبةُ، عن معاويةَ بن قُرَّةَ، قال: سَمِعتُ أنس بن مالك، قال في هذا الحرفِ {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ}. قال: الشِّرْيانُ . فقلت: وما الشِّرْيانُ؟ قال رجلٌ عنده: الحنظلُ. فأقر به معاوية .

Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Muâviye b. Kurre'den anlattı, dedi ki: Enes b. Mâlik'i işittim, şu: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir sözün misali de kötü bir ağaca benzer” lafzı hakkında şöyle dedi: “eş-Şiryân'dır” . Ben: “eş-Şiryân nedir?” dedim. Yanındaki bir adam: “Ebucehil karpuzudur (el-hanzal)” dedi. Muâviye de bunu onayladı .

حدثنا الحسن بن محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: أخبرنا شعبةُ، عن معاويةَ بن قرةَ، قال: سمعتُ أنس بن مالك يقولُ: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ}. قال: الحنظلُ .

Bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Muâviye b. Kurre'den haber verdi, dedi ki: Enes b. Mâlik'in şöyle dediğini işittim: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir sözün misali de kötü bir ağaca benzer” [hakkında]: Ebucehil karpuzudur (el-hanzal), dedi .

حدثنا الحسنُ، قال: ثنا عمرُو بنُ الهَيثم، قال: ثنا شعبة، عن معاوية بن قرة، عن أنس بن مالكٍ، قال: الشِّريان. يعنى الحنظل.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Amr b. el-Heysem anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Muâviye b. Kurre'den, o da Enes b. Mâlik'ten anlattı: “eş-Şiryân'dır” dedi; yani ebucehil karpuzunu (el-hanzal) kastediyor.

حدثنا أحمد بن منصور، قال: ثنا نعيم بن حماد، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن ابن جريج، عن الأعمشِ: عن حِبَّانَ بن شعبة، عن أنس بن مالكٍ في قوله:

Bize Ahmed b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Nuaym b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, İbn Cüreyc'den, o el-A'meş'ten, o Hıbbân b. Şu'be'den, o da Enes b. Mâlik'ten [Allah Teâlâ'nın] şu sözü hakkında anlattı:

{كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ}. قال: الشِّريان. قلتُ لأنسٍ: ما الشِّريانُ؟ قال: الحنظل .

{كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir ağaca benzer”. [Enes]: “eş-Şiryân'dır” dedi. Ben Enes'e: “eş-Şiryân nedir?” dedim. O: “Ebucehil karpuzudur (el-hanzal)” dedi .

حدثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، قال: ثنا شعيبٌ، قال: خرجتُ مع أبي العالية نريد أنس بن مالك، فأتيناه، فقال: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ}: تِلْكُم الحنظلُ.

Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Şuayb anlattı, dedi ki: Ebu'l-Âliye ile birlikte Enes b. Mâlik'e gitmek üzere çıktım. Yanına vardığımızda [Enes] şöyle dedi: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir sözün misali de kötü bir ağaca benzer”: İşte o ebucehil karpuzudur (el-hanzal).

حدثنا الحسن، قال: ثنا إسماعيل بن إبراهيم، عن شعيب بن الحَبْحابِ، عن أنس مثله.

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize İsmâil b. İbrâhim, Şuayb b. el-Habhâb'dan, o da Enes'ten aynısını anlattı.

حدثنا المثَنَّى، قال: ثنا آدم العسقلانيُّ، قال: ثنا شعبة، قال: ثنا أبو إياسٍ، عن أنسِ بن مالك، قال: الشجرة الخبيثةُ الشِّريان. فقلتُ: وما الشِّريان؟ قال: الحنظل.

Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Âdem el-Askalânî anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: Bize Ebû İyâs, Enes b. Mâlik'ten anlattı: Kötü ağaç eş-Şiryân'dır, dedi. Ben: “eş-Şiryân nedir?” dedim. O: “Ebucehil karpuzudur (el-hanzal)” dedi.

حدثني المثنى، قال: ثنا الحجاج، قال: ثنا حماد، عن شعيبٍ، عن أنسٍ، قال: تِلْكُم الحنظل .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Haccâc anlattı, dedi ki: Bize Hammâd, Şuayb'dan, o da Enes'ten anlattı: “İşte o ebucehil karpuzudur (el-hanzal)” dedi .

حدثني المثنَّى، قال: ثنا الحجاج، قال: ثنا مهديُّ بن ميمونٍ، عن شعيبٍ، قال: قال أنسٌ: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} الآية. قال: تِلْكُمُ الحنظلُ، ألم ترَوْا إلى الرياح كيف تُصَفِّقُها يمينًا وشمالًا؟

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize el-Haccâc anlattı, dedi ki: Bize Mehdî b. Meymûn, Şuayb'dan anlattı, dedi ki: Enes {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir sözün misali de kötü bir ağaca benzer” ayeti hakkında şöyle dedi: “İşte o ebucehil karpuzudur (el-hanzal). Rüzgârların onu sağa sola nasıl savurduğunu görmez misiniz?”

حدثني المثنى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيح، عن

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da

مجاهد: {كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ}: الحنظلة .

Mücâhid'den anlattı: {كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ} “Kötü bir ağaca benzer” [hakkında]: Ebucehil karpuzu ağacıdır (el-hanzale), dedi .

وقال آخرون: هذه الشجرة لم تُخْلَق على الأرض.

Başkaları ise şöyle dedi: Bu ağaç yeryüzünde yaratılmamıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا الحسن بن محمد الزعفرانيُّ، قال: ثنا عفانُ، قال: ثنا أبو كُدَيْنةَ، قال: ثنا قابوسُ، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ أجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ}. قال: هذا مثَلٌ ضربه الله، ولم تُخلق هذه الشجرةُ على وجه الأرض .

Bize el-Hasan b. Muhammed ez-Za'ferânî anlattı, dedi ki: Bize Affân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Küdeyne anlattı, dedi ki: Bize Kābûs, babasından, o da İbn Abbâs'tan anlattı: {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ أجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ} “Kötü bir sözün misali de gövdesi yerden koparılmış, ayakta durma imkânı olmayan kötü bir ağaca benzer” [ayeti hakkında]: Bu, Allah'ın verdiği bir misaldir; bu ağaç yeryüzünde yaratılmamıştır, dedi .

وقد روى عن رسول الله ﷺ - بتصحيحِ قولِ مَن قال: هي الحنظلة - خبرٌ، فإن صحَّ فلا قولَ يجوز أن يقال غيره، وإلا فإنها شجرةٌ بالصفة التي وصَفها الله بها.

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den, onun ebucehil karpuzu olduğunu söyleyenlerin görüşünü doğrulayan bir haber rivayet edilmiştir. Şayet bu rivayet sahih ise, onun dışında bir söz söylemek caiz olmaz; aksi takdirde o, Allah'ın kendisini nitelediği vasfa sahip bir ağaçtır.

ذكرُ الخبر الذي ذكَرناه عن رسول الله ﷺ -

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den Zikrettiğimiz Haberin Zikri

حدَّثنا سَوَّارُ بنُ عبدِ اللَّهِ، قال: ثنا أبى، قال: ثنا حماد بن سلمةَ، عن شعيبِ بن الحَبْحَابِ، عن أنسِ بن مالكٍ، أن رسول الله ﷺ قال: " {وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ أجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ} ". قال: "هي الحنظلة". قال شعيبٌ: وأَخبَرتُ بذلك أبا العاليةِ، فقال: كذلك كانوا يقولون .

Bize Sevvâr b. Abdillâh anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı, dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme, Şuayb b. el-Habhâb'dan, o da Enes b. Mâlik'ten anlattı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “{وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ أجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ} ‘Kötü bir sözün misali de gövdesi yerden koparılmış, ayakta durma imkânı olmayan kötü bir ağaca benzer’” [ayetini okudu ve]: “O ebucehil karpuzudur” buyurdu. Şuayb dedi ki: Bunu Ebu'l-Âliye'ye haber verdim de o: “Onlar da böyle derlerdi” dedi .

وقوله: {اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ}. يقول: استؤصلت. يقال منه: اجتتَثتُ الشيءَ أجتَثُّه اجتثاثًا. إذا استأصَلتَه.

Allah Teâlâ'nın: {اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ} “[Gövdesi] yerden koparılmış” buyruğuna gelince; [bu], kökünden sökülüp çıkarıldı, demektir. Bir şeyi kökünden söküp kopardığın zaman [Arapçada]: İctesestü'ş-şey'e ectessühû ictisâsen (اجتتَثتُ الشيءَ أجتَثُّه اجتثاثًا) denir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدثنا محمد بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمد بن ثورٍ، عن معمر، عن قتادةَ: {اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ}. قال: استؤصلتْ من فوق الأرضِ .

Bize Muhammed b. Abdil'a'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den anlattı: {اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ} “Gövdesi yerden koparılmış” [ayeti hakkında]: Yerin üstünden kökü sökülüp atılmıştır, dedi .

{مَا لَهَا مِن قَرَارٍ}. يقولُ: ما لهذه الشجرة من قَرارٍ، ولا أصلٍ في الأرضِ تَثْبُتُ عليه وتقومُ، وإنما ضُربت هذه الشجرةُ، التي وصفها الله بهذه الصفة لكفْرِ الكافر وشركه به، مثلًا، يقولُ: ليس لكفر الكافرِ وعمله الذي هو معصيةُ الله في الأرضِ ثباتٌ، ولا له في السماءِ مَصْعَدٌ؛ لأنَّه لا يَصْعَدُ إِلى اللَّهِ منه شيءٌ.

{مَا لَهَا مِن قَرَارٍ} “Ayakta durma imkânı olmayan” [ifadesi hakkında] şöyle buyurmaktadır: Bu ağacın yerde üzerinde sabit duracağı ve ayakta kalacağı bir kararı (tutunacak yeri) ve kökü yoktur. Allah'ın bu vasıfla nitelediği bu ağaç, kâfirin küfrü ve O'na şirk koşması için bir misal olarak verilmiştir. [Şöyle] buyurmaktadır: Kâfirin küfrünün ve Allah'a isyan olan amelinin yerde bir sebatı (kalıcılığı) olmadığı gibi, semaya da bir yükselişi yoktur; çünkü ondan hiçbir şey Allah'a yükselmez.

وبنحو ما قلنا في ذلك قال أهل التأويل.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri