Binûn

Hicr Suresinin Tefsiri — 7. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثني أبو شرحبيلٍ الحمصيُّ، قال: ثنا سليمانُ بنُ سلمة، قال: ثنا المؤملُ بنُ سعيد بن يوسف الرحبيُّ، قال: ثنا أبو المعلَّى أسدُ بنُ وداعة الطائيُّ، قال: ثنا وهبُ بن منبِّهٍ، عن طاوس بن كيسان، عن ثَوْبانَ، قال: قال رسول الله ﷺ: "احْذَروا فِراسةَ المؤمن، فإنه يَنْظُرُ بنورِ اللَّهِ، ويَنْطِقُ بتوفيقِ اللَّهِ" .

Bana Ebû Şürahbîl el-Hımsî anlattı, dedi ki: Bize Süleymân b. Seleme anlattı, dedi ki: Bize el-Müemmel b. Saîd b. Yûsuf er-Rahabî anlattı, dedi ki: Bize Ebu'l-Muallâ Esed b. Vedâa et-Tâî anlattı, dedi ki: Bize Vehb b. Münebbih, Tâvûs b. Keysân'dan, o da Sevbân'dan nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müminin ferasetinden sakınınız; zira o Allah'ın nuruyla bakar ve Allah'ın tevfikıyle konuşur " .

القولُ في تأويل قوله تعالى: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ (٧٦) إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ (٧٦) إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧)} “Gerçekten o (harabe şehir) hâlâ işlek bir yol üzerindedir. Şüphesiz bunda inananlar için bir işaret vardır.”

يقول تعالى ذكره: وإن هذه المدينة - مدينةَ سَدُومَ - لبطريقٍ واضحٍ مقيمٍ،

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz bu şehir -yani Sodom şehri- apaçık, işlek ve sabit bir yol üzerindedir;

يراها المجتازُ بها، لا خَفَاءَ بها، ولا يَبْرَحُ مكانُها، فيَجْهَلَ ذو لُبٍّ أَمرَها، وغبَّ معصية الله والكفر به.

oradan gelip geçen onu görür, gizli bir tarafı yoktur; akıl sahibi bir kimsenin onun durumundan, Allah'a isyan etmenin ve O'nu inkâr etmenin kötü akıbetinden habersiz kalmaması için yeri asla kaybolmaz .

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن نميرٍ، عن ورقاء، وحدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورقاءُ، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، وحدَّثنى المُثنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبد الله، عن ورقاء، وحدَّثنى محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ}. قال: لبطريقٍ مَعْلَمٍ .

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Varkâ'dan nakletti; bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Varkâ'dan nakletti; bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ} kavli hakkında nakletti: “Belirgin/işlek bir yol üzerindedir [demektir]” dedi .

حدَّثنا القاسم، قال: ثنا الحسين، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ مثله.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den aynısını nakletti.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ}. يقولُ: بطريقٍ واضحٍ .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ}: “Apaçık bir yol üzerindedir [demektir]” dedi .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ}. قال: طريق، السبيلُ الطريقُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ} kavli hakkında şöyle dedi: [Yani] yoldur; Sebîl (السبيل), yol demektir.

حدِّثت عن الحسين، قال: سمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمعت الضحاك يقولُ في قوله: {لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ}. يقولُ: بطريقٍ مَعْلَمٍ.

Bana el-Huseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: ed-Dahhâk'ı {لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ} kavli hakkında şöyle derken işittim: “[İşaretlerle] belirginleştirilmiş bir yol üzerindedir [demektir].”

وقوله: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: إن في صنيعِنا بقوم لوطٍ ما صنعنا بهم، لعلامةً ودَلالةً بينةً لمن آمن باللَّهِ، على انتقامِه مِن أهل الكفر به، وإنقاذه من عذابه - إذا نزل بقومٍ - أهل الإيمان به منهم.

Yüce Allah'ın: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ} “Şüphesiz bunda inananlar için bir işaret vardır” buyruğu hakkında zikri yüce olan [Allah] şöyle buyuruyor: Lût kavmine yaptığımız şeyde, Allah'a inanan kimseler için; O'nun kendisini inkâr edenlerden intikam alacağına ve azabı bir topluma indiğinde içlerindeki iman ehlini kurtaracağına dair apaçık bir alâmet ve bir delil vardır.

كما حدَّثنا محمد بن بشارٍ، قال: ثنا أبو أحمد، قال: ثنا سفيان، عن سماكٍ، عن سعيد بن جبيرٍ في قوله: {إِنّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً}. قال: هو كالرجل يقول لأهله: علامةُ ما بينى وبينكم أن أُرسل إليكم خاتمى، أو آيةً كذا وكذا.

Nitekim bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Simâk'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den {إِنّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً} kavli hakkında nakletti; dedi ki: Bu, bir adamın ailesine: "Benimle sizin aranızdaki alâmet, size yüzüğümü veya şu şu işareti göndermemdir" demesi gibidir.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامة، عن سفيان، عن سماكٍ، عن سعيد بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً}. قال: أما تَرَى الرجل يُرْسِلُ بخاتمه إلى أهله فىقولُ: هاتوا كذا ، هاتوا كذا . فإذا رأوه علموا أنه حقٌّ .

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Süfyân'dan, o Simâk'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً}: “Görmez misin adam ailesine yüzüğünü gönderip 'Şunu getirin , şunu getirin ' der. Onlar da [yüzüğü] gördüklerinde bunun hak/gerçek olduğunu anlarlar” dedi .

القول في تأويل قوله تعالى: {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ (٧٨) فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ (٧٩)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ (٧٨) فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ (٧٩)} “Eyke halkı da gerçekten zâlim idiler. Biz onlardan da intikam aldık. İkisi de (Eyke ve Sedûm) apaçık bir yol üzerindedir.”

يقول تعالى ذكره: وقد كان أصحابُ الغَيْضَةِ ظالمين. يقولُ: كانوا باللَّهِ كافرين. والأيكةُ الشجرُ الملتفُّ المجتمعُ، كما قال أميةُ :

Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Sık ağaçlık halkı da zâlim idi; yani Allah'ı inkâr etmekteydiler. Eyke (الأيكة), Ümeyye'nin şu beytinde söylediği gibi, birbirine girmiş, sık ağaç topluluğudur :

كبُكا الحمام على فُرو … ع الأيْكِ في الغُصُنِ الجوانح

Güvercinin, eğilen dallardaki ağaçlıkların sürgünleri üzerinde ağlaması gibi

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل.

Bizim bu hususta söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا إسحاقُ بن إبراهيم بن حبيب بن الشهيدِ، قال: ثنا عتّاب بنُ بشيرٍ، عن خُصيفٍ، قال في قوله: {أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ}. قال: الشجرُ ، وكانوا يأكُلون في الصيف الفاكهة الرطبة، وفى الشتاء اليابسة .

Bize İshak b. İbrâhîm b. Habîb b. eş-Şehîd anlattı, dedi ki: Bize İttâb b. Beşîr, Husayf'tan nakletti; o {أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ} kavli hakkında şöyle demiştir: “[Bu] ağaçtır ; yazın taze meyve, kışın ise kuru meyve yerlerdi” .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة قوله: {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ}: ذُكر لنا أنهم كانوا أهلَ غَيْضةٍ، وكان عامَّةَ شجرهم هذا الدَّوْمُ، وكان رسولهم فيما بلغنا شُعيبٌ ﷺ، أُرسِل إليهم وإلى أهل مدينَ، أُرسل إلى أمتين من الناس، وعُذِّبتا بعذابين شتَّى؛ أما أهلُ مدينَ، فأَخَذتْهم الصيحةُ، وأما أصحابُ الأيكة، فكانوا أهل شجرٍ مُتَكاوس، ذكر لنا أنه سُلِّط عليهم الحرُّ سبعةَ أيامٍ، لا يُظلُّهم منه ظلٌّ، ولا يمنعُهم منه شيءٌ، فبعث الله عليهم سحابةً، [فحلُّوا تحتها] يَلْتَمِسون الرَّوحَ فيها، فجعلها الله عليهم عذابًا، بعث عليهم نارًا، فاضْطَرمت عليهم، فأكلتهم، فذلك عذابُ يوم الظلة، إنه كان عذاب يومٍ عظيمٍ.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; o {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ} “Gerçekten Eyke halkı da zalim kimselerdi” kavli hakkında şöyle demiştir: Bize aktarıldığına göre onlar bir sık ağaçlık (gayda) halkı idiler ve ağaçlarının çoğu da şu dûm ağacıydı. Bize ulaştığına göre onların peygamberi Şuayb sallallâhu aleyhi ve sellem idi; o, hem onlara hem de Medyen halkına, [yani] insanlardan iki topluluğa gönderilmişti ve [bu iki kavim] birbirinden farklı iki azap ile cezalandırıldılar. Medyen halkına gelince, onları korkunç bir ses (sayha) yakalayıverdi. Eyke halkı ise birbirine sarmaş dolaş olmuş [sık] ağaçların halkı idiler. Bize aktarıldığına göre onların üzerine yedi gün boyunca hiçbir gölgenin kendilerini gölgeleyemediği ve hiçbir şeyin kendilerini koruyamadığı şiddetli bir sıcak musallat edildi. Bunun üzerine Allah onların üzerine bir bulut gönderdi; onlar da ferahlık arayarak [onun altına indiler]. Allah da o bulutu onlar için bir azap kıldı; üzerlerine bir ateş gönderdi, ateş üzerlerine tutuşup alevlendi ve onları yakıp tüketti. İşte bu, gölge günü azabıdır (yevmü'z-zulle); şüphesiz o, pek büyük bir günün azabı idi.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرحمن بن أبى حمادٍ، قال: ثنا عمرُو بنُ ثابتٍ، عن أبيه، عن سعيدٍ بن جبيرٍ، قال: أصحابُ الأيكة أصحابُ غَيْضَةٍ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman b. Ebî Hammâd anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Sâbit, babasından, o da Saîd b. Cübeyr'den nakletti; dedi ki: Eyke halkı, sık ağaçlık halkıdır .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسين، قال: ثنى حجّاجٌ، قال: قال ابن جُريجٍ قوله: {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ}. قال: قومٌ شعيبٍ. قال ابن عباسٍ: الأيكة ذاتُ آجامٍ وشجرٍ كانوا فيها .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc anlattı, dedi ki: İbn Cüreyc, {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ} kavli hakkında: “Şuayb'ın kavmidir” dedi. İbn Abbâs da: “Eyke; içinde bulundukları sık koruluklar ve ağaçlıklardır” dedi .

حُدِّثت عن الحسين، قال: سمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمعتُ الضحاك يقولُ في قوله: {أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ}. قال: هم قومُ شعيبٍ، والأيكةُ الغَيْضَةُ .

Hüseyin'den nakledildiğine göre, o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın {أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ} kavli hakkında şöyle dediğini işittim: “Onlar Şuayb'ın kavmidir; Eyke ise sık ağaçlıktır” .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابن وَهْبٍ، قال: أخبرنا عمرو بن الحارث، عن سعيدٍ بن أبى هلالٍ، عن عمرو بن عبدِ اللهِ، عن قتادةَ أنه قال: {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ}: والأيكةُ الشجرُ الملتفُّ .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize Amr b. el-Hâris, Saîd b. Ebî Hilâl'den, o Amr b. Abdillâh'tan, o da Katâde'den nakletti ki o, {وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ}: “Eyke, birbirine sarılmış sık ağaçtır” demiştir .

وقوله: {فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. يقولُ تعالى ذكره: فانتَقَمنا من ظلمة أصحاب الأيكة.

Yüce Allah'ın: {فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} buyruğu hakkında zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Biz de Eyke halkının zâlimlerinden intikam aldık.

وقولُه: {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. يقولُ: وإن مدينة أصحاب الأيكة، ومدينةَ

Yüce Allah'ın: {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} “Şüphesiz her ikisi de apaçık bir yol üzerindedir.” buyruğu [hakkında Ebû Ca‘fer] der ki: Muhakkak ki Eyke halkının şehri ve

قوم لوط. والهاءُ والميمُ في قوله: {وَإِنَّهُمَا} مِن ذِكْرِ المدينتين. {لَبِإِمَامٍ}. يقولُ: لبطريقٍ يَأْتُّمون به في سفرهم، ويَهْتَدون به، {مُبِينٍ}. يقولُ: يَبين لمن ائتمَّ به استقامتُه. وإنما جُعل الطريق إمامًا؛ لأنه يُؤَمُّ ويُتَّبَعُ.

Lût kavminin şehri [demektir]. {وَإِنَّهُمَا} kavlindeki “hâ” ve “mîm” (zamir) iki şehrin zikridir. {لَبِإِمَامٍ} kavli: Yolculuklarında peşinden gittikleri ve kendisiyle yol buldukları bir yol üzerindedir [demektir]. {مُبِينٍ} kavli: Kendisine uyan kimseye doğruluğu apaçık olan [yol demektir]. Yol, kendisine uyulduğu ve peşinden gidildiği için "imam" olarak adlandırılmıştır.

وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.

Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثني المُثنَّى، قال: ثنا عبد الله بن صالحٍ، قال: ثنى معاوية، عن علي بن أبى طلحةً، عن ابن عباس قوله: {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. يقولُ: على الطريق .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'ın {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Yol üzerindedir [demektir]” .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمِّى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباس قوله: {فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. يقولُ: طريقٍ ظاهرٍ .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'ın {فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Açık bir yol [üzerindedir demektir]” .

حدَّثني محمد بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، وحدَّثنا الحسن بن محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا ورقاء، وحدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبد الله، عن وَرقاءَ، وحدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفة، قال: ثنا شبلٌ، جميعًا عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. قال: بطريقٍ مَعْلَمٍ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; bize el-Hasan b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Varkâ'dan nakletti; bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in {وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} kavli hakkında: “Belirgin bir yol üzerindedir [demektir]” dediğini nakletti .

حدَّثنا محمدُ بن عبد الأعلى، قال: ثنا محمدُ بن ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادة:

Bize Muhammed b. Abdi'l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer'den, o da Katâde'den [şöyle dediğini] nakletti:

{وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}. قال: طريقٍ واضحٍ .

{وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}: “Apaçık bir yoldur [demektir]” dedi .

حُدِّثت عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ}: بطريقٍ مُستبينٍ .

Hüseyin'den nakledildiğine göre, o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ın {لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ} kavli hakkında: “Apaçık görünen bir yol üzerindedir [demektir]” dediğini işittim .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ (٨٠) وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا فَكَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٨١)}.

Yüce Allah'ın şu buyruğunun tefsiri: {وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ (٨٠) وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا فَكَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٨١)} “Andolsun, Hicr halkı da peygamberleri yalanladı. Biz onlara ayetlerimizi vermiştik de onlardan yüz çevirmişlerdi.”

يقولُ تعالى ذكرُه: ولقد كذَّب سكانُ الحجرِ. وجُعِلوا - لشُكْناهم فيها ومُقامِهم بها - أصحابَها، كما قال تعالى ذكرُه: {وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا} [الأعراف: ٤٤]. فجعَلهم أصحابَها؛ لسُكناهم فيها ومُقامِهم بها. والحِجْرُ: مدينةُ ثمودَ.

Zikri yüce olan [Allah] buyuruyor ki: Andolsun, Hicr sakinleri de yalanladı. Yüce Allah'ın: {وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا} “Cennet ehli cehennem ehline: 'Rabbimizin bize vadettiğini gerçek bulduk' diye seslendi” [el-A'râf: 44] buyruğunda olduğu gibi, orada ikamet etmeleri ve kalmaları sebebiyle oranın ashâbı (halkı) sayılmışlardır. Orada oturmaları ve ikamet etmeleri dolayısıyla onları oranın ashâbı kılmıştır. Hicr ise Semûd kavminin şehridir.

وكان قتادةُ يقولُ في معنى الحِجْرِ ما حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن مَعمرٍ، عن قتادةَ: {أَصْحَابُ الْحِجْرِ}. قال: أصحابُ الوادى .

Katâde, Hicr'in anlamı hakkında bizim şu rivayetimizi söylerdi: Bize Muhammed b. Abdilâ'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den nakletti: {أَصْحَابُ الْحِجْرِ}: “Vâdi halkıdır” dedi .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: أخبرني يونسُ، عن ابن شهابٍ وهو يَذْكُرُ الحِجْرَ مساكنَ ثمودَ، قال: قال سالمُ بنُ عبدِ اللهِ: إن عبدَ اللهِ بنَ عمرَ قال: مرَرنا مع النبيِّ ﷺ على الحِجْرِ، فقال لنا رسولُ اللهِ ﷺ: "لا تَدْخُلوا مساكنَ الذين ظلَموا أنفسَهم إلا أن تكونوا باكين، حَذَرًا أن يُصِيبَكم مثلُ ما

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Yûnus, İbn Şihâb'dan naklen haber verdi; o, Semûd kavminin yurtları olan Hicr'den bahsederken şöyle dedi: Sâlim b. Abdillâh dedi ki: Abdullah b. Ömer şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Hicr'e uğradık. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize şöyle buyurdu: «Kendilerine zulmedenlerin yurtlarına, onların başına gelenlerin bir benzerinin sizin de başınıza gelmesi korkusuyla, ancak ağlayarak girin; [eğer ağlayamıyorsanız girmeyin]...»

أصابَهم". ثم زجَر فأسْرَع حتى خلَّفَها .

Sonra [binitini] sürüp hızlandırdı ve orayı geride bıraktı .

حدَّثنا زكريا بنُ يَحيى بن أبانٍ المصريُّ، قال: ثنا أبو يوسفَ يعقوبُ بنُ إسحاقَ بن أبي عبادٍ المكيُّ، قال: ثنا داودُ بنُ عبدِ الرحمنِ، عن عبدِ اللهِ بن عثمانَ بن خثيمٍ، عن ابن سابطٍ، عن جابرِ بن عبدِ اللهِ، أن رسولَ اللهِ ﷺ قال وهو بالحِجْرِ: "هؤلاء قومُ صالحٍ أهلَكهم اللهُ إلا رجلًا كان في حرَمِ اللَّهِ، منَعه حرَمُ اللَّهِ مِن عذابِ اللَّهِ". قيل: يا رسولَ اللَّهِ مَن هو؟ قال: "أبو رِغالٍ" .

Bize Zekeriyyâ b. Yahyâ b. Ebân el-Mısrî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Yûsuf Ya'kūb b. İshâk b. Ebî Abbâd el-Mekkî anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd b. Abdirrahmân, Abdullah b. Osmân b. Huseym'den, o İbn Sâbıt'tan, o da Câbir b. Abdillâh'tan nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hicr'de iken şöyle buyurdu: "Bunlar Sâlih'in kavmidir; Allah'ın hareminde olan ve Allah'ın hareminin kendisini Allah'ın azabından koruduğu bir adam müstesna Allah onları helak etmiştir." "Ey Allah'ın Resûlü, o kimdir?" denildi. "Ebû Rigâl'dir" buyurdu .

وقولُه: {وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا فَكَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ}. يقولُ: وأريناهم أدلتَنا وحُجَجَنا على حقيقةِ ما بعَثْنا به إليهم رسولَنا صالحًا، فكانوا عن آياتِنا التي آتيناهموها مُعْرِضين، لا يَعْتَبرون بها ولا يَتَّعِظون.

Yüce Allah'ın: {وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا فَكَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ} “Biz onlara ayetlerimizi vermiştik de onlardan yüz çevirmişlerdi” buyruğu hakkında şöyle buyuruyor: Kendilerine elçimiz Sâlih'i gönderdiğimiz gerçeğe dair delillerimizi ve hüccetlerimizi onlara gösterdik; onlar ise kendilerine verdiğimiz ayetlerimizden yüz çeviriyor, onlardan ibret ve öğüt almıyorlardı.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ (٨٢) فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ (٨٣) فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٤)}.

Yüce Allah'ın: {وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ (٨٢) فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ (٨٣) فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٤)} “Onlar dağlardan güvenli evler yontuyorlardı. Derken sabah vaktine girerlerken onları o korkunç çığlık yakalayıverdi. Kazanmakta oldukları şeyler kendilerine hiçbir fayda sağlamadı” buyruğunun tefsiri.

يقولُ تعالى ذكرُه: وكان أصحابُ الحجرِ، وهم ثمودُ قومُ صالحٍ، يَنْحِتون من الجبالِ بُيوتًا آمنين مِن عذابِ اللهِ، وقيل: آمنين مِن الخرابِ، أن تَخْرَب بيوتُهم التي نحَتوها مِن الجبالِ. وقيل: آمنين مِن الموتِ.

Yüce Allah -şânı yücedir- şöyle buyurmaktadır: Hicr halkı -ki onlar Sâlih'in kavmi Semûd'dur-, Allah'ın azabından güvende olarak dağlardan evler yontuyorlardı. [Bir görüşe göre ise] dağlardan yonttukları evlerinin harap olmasından güvende olarak [yontuyorlardı]. Bir diğer görüşe göre de: Ölümden güvende olarak [yontuyorlardı].

وقولُه: {فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ}. يقول: فأَخَذَتْهم صيحةُ الهلاكِ حين أصبَحوا. من اليومِ الرابعِ من اليومِ الذي وُعِدُوا العذابَ، وقيل لهم: {تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ} [هود: ٦٥].

Yüce Allah'ın: {فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ} “Derken sabah vaktine girerlerken onları o korkunç çığlık yakalayıverdi” buyruğu hakkında şöyle buyurmaktadır: Kendilerine azabın vadedildiği ve kendilerine: {تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ} “Yurdunuzda üç gün daha yaşayıp yararlanın” [Hûd: 65] denildiği günden sonraki dördüncü günün sabahına girdiklerinde helak edici çığlık onları yakaladı.

وقولُه: {فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ}. يقولُ: فما دفَع عنهم عذابَ اللهِ ما كانوا يجترِحون من الأعمالِ الخبيثةِ قبلَ ذلك.

Yüce Allah'ın: {فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ} “Kazanmakta oldukları şeyler kendilerine hiçbir fayda sağlamadı” buyruğu hakkında şöyle buyurmaktadır: Daha önce işleyip durdukları kötü ameller, Allah'ın azabını onlardan savamadı .

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ (٨٥) إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِي (٨٦)}.

Yüce Allah'ın: {وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ (٨٥) إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِي (٨٦)} “Biz gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ile yarattık. Şüphesiz o kıyamet saati mutlaka gelecektir. O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et. Şüphesiz senin Rabbin, her şeyi yaratan ve her şeyi bilendir” buyruğunun tefsiri.

يقولُ تعالى ذكرُه: وما خلَقنا الخلائقَ كلَّها، سماءَها وأرضَها، ما فيهما وما بينَهما. يعنى بقولِه: {وَمَا بَيْنَهُمَا}: [وما بينَهما] مما في أطباقِ ذلك. {إِلَّا بِالْحَقِّ}. يقولُ: إلا بالعدلِ والإنصافِ، لا بالظلمِ والجَوْرِ.

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Biz bütün mahlukatı; göğüyle, yeriyle, içindekilerle ve ikisinin arasındakilerle yarattık. {وَمَا بَيْنَهُمَا} “ve ikisi arasındakileri” buyruğuyla bunların tabakalarında bulunan [ve ikisi arasındaki şeyleri] kastetmektedir. {إِلَّا بِالْحَقِّ} “ancak hak ile” buyruğu ise; zulüm ve haksızlıkla değil, ancak adalet ve hakkaniyetle [yarattık] demektir.

وإنما يَعْنى تعالى ذكرُه بذلك أنه لم يَظْلِمُ أحدًا مِن الأممِ التي اقتَصَّ قَصَصَها في هذه السورةِ، وقَصَصَ إهلاكِه إياها، بما فعَل به مِن تعجيلِ النقمةِ له، على كفرِه به، فيعدِّ بَه ويُهْلِكَه بغيرِ استحقاقٍ؛ لأنه لم يَخْلُقِ السماواتِ والأرضَ وما بينَهما بالظلمِ والجَوْرِ، ولكنه خلَق ذلك بالحقِّ والعدلِ.

Yüce Allah bununla şunu kastetmektedir: Bu surede kıssalarını anlattığı ve helak edilişlerini haber verdiği ümmetlerden hiçbirine, Kendisini inkâr etmelerine karşılık hak etmedikleri halde cezalarını peşin verip azap ederek ve helak ederek asla zulmetmemiştir; zira O, gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri zulüm ve haksızlıkla yaratmamış, aksine hak ve adaletle yaratmıştır.

وقولُه: {وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}. يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: وإن الساعةَ، وهى الساعةُ التي تقومُ فيها القيامةُ، لجَائيةٌ، فارْضَ بها لمشركى قومِك الذين كذَّبوك، وردُّوا عليك ما جئتَهم به من الحقِّ.

Yüce Allah'ın: {وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “Şüphesiz o saat (kıyamet) mutlaka gelecektir. O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et” buyruğu hakkında Yüce Allah Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Kıyametin kopacağı o saat muhakkak gelecektir; seni yalanlayan ve getirdiğin hakkı geri çeviren kavminin müşrikleri hakkında [onların cezasının görüleceği o vakte] razı ol.

{فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}. يقولُ: فأعرِضْ عنهم إعراضًا جميلًا، واعفُ عنهم عفوًا حسنًا.

{فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et” buyruğu; onlardan güzel bir şekilde yüz çevir ve onları güzel bir bağışlama ile affet demektir.

وقولُه: {إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: إن ربَّك هو الذي خلَقهم وخلَق كلَّ شيءٍ، وهو عالمٌ بهم وبتدبيرِهم، وما يَأْتون مِن الأفعالِ.

Yüce Allah'ın: {إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ} “Şüphesiz senin Rabbin, her şeyi yaratan ve her şeyi bilendir” buyruğu hakkında Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz onları da her şeyi de yaratan senin Rabbindir; O onları da, onların durumlarını da, yapageldikleri amelleri de çok iyi bilendir.

وكان جماعةٌ مِن أهلِ التأويلِ تقولُ: هذه الآيةُ منسوخةُ.

Tefsir ehlinden bir topluluk bu ayetin mensuh (hükmü kaldırılmış) olduğunu söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا بِشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}: ثم نُسِخ ذلك بعدُ، فأمَره اللهُ تعالى ذكرُه بقتالِهم حتى يَشْهَدوا ألا إلهَ إلا اللهُ، وأن محمدًا عبدُه ورسولُه، لا يَقْبَلُ منهم غيرَه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; o, {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et” ayeti hakkında şöyle demiştir: Sonradan bu nesh edildi ve Yüce Allah ona, Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik edinceye kadar onlarla savaşmasını emretti, onlardan bundan başkasını kabul etmedi .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سويدُ بنُ نصرٍ، قال: أخبرَنا ابن المباركِ، عن جُوَيْبرٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}، {فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلَامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ} [الزخرف: ٨٩]، و {وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ} [الأنعام: ١٠٦]، و {قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ} [الجاثية: ١٤]: وهذا النحوُ كلُّه في القرآنِ، أَمَرَ اللهُ به نبيَّه ﷺ أن يكونَ ذلك منه، حتى أمَره بالقتالِ، فنُسِخ ذلك كلُّه، فقال: {وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ} [التوبة: ٥].

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Süveyd b. Nasr anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek, Cüveybir'den, o da Dahhâk'ten nakletti: {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et”, {فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلَامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ} “Şimdilik sen onlardan yüz çevir ve 'Selam!' de. Yakında bilecekler” [ez-Zuhruf: 89], {وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ} “Müşriklerden yüz çevir” [el-En'âm: 106] ve {قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ} “İman edenlere söyle: Allah'ın günlerinin geleceğini ummayanları bağışlasınlar” [el-Câsiye: 14] ayetleri hakkında şöyle demiştir: Kur'an'daki bu kabilden olan bütün ayetlerde Allah, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e savaş emrini verene kadar böyle davranmasını emretmişti. Sonra bunların hepsi nesh edildi ve: {وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ} “Onları yakalayın, onları kuşatın ve her gözetleme yerinde onlar için pusuda bekleyin” [et-Tevbe: 5] buyurdu.

حدَّثنا ابن وكيعٍ قال: ثنا أبى، عن إسرائيلَ، عن جابرٍ، عن مجاهدٍ: {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}. قال: هذا قبلَ القتالِ.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Câbir'den, o da Mücâhid'den nakletti; {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et” [ayeti hakkında] şöyle dedi: Bu, savaştan [cihad emrinden] önceydi.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: أخبرنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ الزُّبيرِ، عن سفيانَ بن عيينةَ في قولِه: {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ}. وقولِه: {وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ}. قال: كان هذا قبلَ أن يَنْزِلَ الجهادُ، فلما أمِر بالجهادِ قاتَلهم، فقال: "أنا نبيُّ الرحمةِ، ونبيُّ الملحمةِ، وبُعِثتُ بالحصادِ، ولم أُبْعَثْ بالزراعةِ" .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İshak haber verdi, dedi ki: Bize Abdullah b. ez-Zübeyr, Süfyân b. Uyeyne'den nakletti; o, {فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ} “O halde sen [onlara karşı] güzel bir hoşgörüyle muamele et” ve {وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ} “Müşriklerden yüz çevir” ayetleri hakkında şöyle demiştir: Bu, cihad ayeti inmeden önceydi. Cihad ile emrolunduğunda onlarla savaştı ve: "Ben rahmet peygamberiyim, ben savaş peygamberiyim; ben ekin biçmekle gönderildim, ekin ekmekle gönderilmedim" buyurdu .

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ (٨٧)}.

Yüce Allah'ın: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ (٨٧)} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik” buyruğunun tefsiri.

اختلَف أهلُ التأويلِ في معنى السَّبْعِ الذي آتى اللهُ نبيَّه ﷺ مِن المثانى [وما هنَّ؟ وفى معنى المثانى] ؛ فقال بعضُهم: عَنَى بالسبعِ السبعَ السورِ مِن أوَّلِ القرآنِ اللواتى يُعْرَفن بالطُّوَلِ. وقائلو هذه المقالةِ مختلِفون في المثانى؛ فكان بعضُهم يقولُ: المثانى هي هذه السبعُ، وإنما سُمِّين بذلك لأنهنَّ ثُنِّى فيهن الأمثالُ والخبرُ والعِبَرُ.

Tefsir ehli, Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e verdiği mesânîden olan yedi şeyin anlamı [ve bunların neler olduğu ve mesânînin anlamı] konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Yedi ile kastedilen, Kur'an'ın başındaki et-tıvâl (uzun olanlar) diye bilinen yedi suredir, demişlerdir. Bu görüşü savunanlar el-mesânî hususunda da ihtilaf etmişlerdir; bazısı şöyle diyordu: Mesânî işte bu yedi suredir. Onlara bu ismin verilmesi ise içlerinde mesellerin, haberlerin ve ibretlerin tekrar edilmesindendir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، عن سفيانَ، عن يونسَ، عن ابن سيرينَ، عن ابن مسعودٍ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: السبعُ الطُّوَلُ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Yûnus'tan, o İbn Sîrîn'den, o da İbn Mes'ûd'dan nakletti; o, {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında: "Yedi uzun suredir (es-seb'u't-tıvâl)" dedi .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، عن سفيانَ، عن سعيدٍ الجُرَيْريِّ، عن رجلٍ، عن ابن عمرَ، قال: السبعُ الطُّوَلُ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Saîd el-Cüreyrî'den, o bir adamdan, o da İbn Ömer'den nakletti; o: "Yedi uzun suredir (es-seb'u't-tıvâl)" dedi .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ،

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti,

عن ابن عباسٍ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: السَّبْعُ الطُّوَلُ .

İbn Abbâs'tan rivayetle: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında: "Yedi uzun suredir (es-seb'u't-tıvâl)" dedi .

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini nakletti.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَونٍ، قال: أخبرَنا هُشيمٌ، عن الحجَّاجِ، عن الوليدِ بن العَيْزارِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: هنَّ السَّبْعُ الطُّوَلُ، ولم يُعْطَهن أحدٌ إلا النبيَّ ﷺ، وأُعطِىَ موسى منهن اثْنَتَيْن .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Haccâc'dan, o Velîd b. el-Ayzâr'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: "Onlar yedi uzun suredir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hariç hiç kimseye bunlar verilmemiştir; Mûsâ'ya ise bunlardan ikisi verilmişti" .

حدَّثنا ابن وكيعٍ وابنُ حميدٍ، قالا: ثنا جريرٌ، عن الأعمشِ، عن مسلمٍ البَطِينِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: أوتى النبيُّ ﷺ سبعًا مِن المثانى الطُّوَلِ، وأُوتى موسى ستًّا، فلما ألْقَى الألواحَ رُفِعت اثنتان وبَقيت أربعٌ .

Bize İbn Vekî' ve İbn Humeyd anlattılar, dediler ki: Bize Cerîr, A'meş'ten, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e mesânîden yedi uzun sûre verildi. Mûsâ'ya ise altı tanesi verilmişti; levhaları attığında ikisi kaldırıldı ve dördü kaldı .

حدَّثنا الحسنُ بنَ محمدٍ، قال: ثنا عليُّ بنُ عبدِ اللهِ بن جعفرٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن الأعمشِ، عن مسلمٍ البطينِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ali b. Abdillâh b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, A'meş'ten, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini nakletti.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا يحيى بنُ آدمَ، عن إسرائيلَ، عن أبي إسحاقَ، عن مسلمٍ البطينِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: البقرةُ، وآلُ عمرانَ، والنساءُ، والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ. قال إسرائيلُ: وذكَر السابعةَ فنَسِيتُها.

Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Âdem, İsrâîl'den, o Ebû İshâk'tan, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan [nakletti; İbn Abbâs] {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Tekrarlanan yediyi” ayeti hakkında şöyle dedi: [Bunlar;] el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ, el-Mâide, el-En‘âm ve el-A‘râf'tır. İsrâîl dedi ki: [Râvi] yedincisini de zikretti fakat ben onu unuttum.

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: هي السبعُ الطُّوَلُ؛ البقرةُ، وآلُ عمرانَ، والنساءُ، والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ، ويونسُ .

Bana Ya'kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o, {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: Onlar yedi uzun suredir; el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ, el-Mâide, el-En'âm, el-A'râf ve Yûnus'tur .

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيد بن جبير في هذه الآية: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قال: البقرةُ، وآلُ عِمرانَ، والنساءُ، والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ، ويونسُ، فيهنَّ الفرائضُ والحدودُ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o, bu {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ, el-Mâide, el-En'âm, el-A'râf ve Yûnus'tur; bunlarda farzlar ve hadler vardır.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن شعبةَ، عن أبي بشرٍ، عن سعيد بن جُبيرٍ بنحوِه.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Şu'be'den, o Ebû Bişr'den, o da Saîd b. Cübeyr'den benzerini nakletti.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، عن ابن أبي خالدٍ، عن خوَّاتٍ، عن سعيدِ بن جبيرِ، قال: السبعُ الطُّوَلُ.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, İbn Ebî Hâlid'den, o Havvât'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o: "Yedi uzun suredir (es-seb'u't-tıvâl)" dedi.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال أبو بشرٍ، أخبَرنا عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: هنَّ السبعُ الطُّوَلُ. قال: وقال مجاهدٌ: هن السَّبْعُ الطُّوَلُ. قال: ويقالُ: هنَّ القرآنُ العظيمُ .

Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Ebû Bişr bize Saîd b. Cübeyr'den haber verdi; o: "Onlar yedi uzun suredir" dedi. Dedi ki: Mücâhid de: "Onlar yedi uzun suredir" dedi. Dedi ki: Şöyle de denilmektedir: "Onlar yüce Kur'an'dır" .

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن جعفرٍ، عن سعيدٍ في قولِه: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: البقرةُ، وآلُ عِمرانَ، والنساءُ،

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Ca'fer'den, o Saîd'den rivayet etti; o, {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yediyi” ayeti hakkında şöyle dedi: "[Bunlar;] el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ,

والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ، ويونسُ، تُثْنَى فيها الأحكامُ والفرائضُ.

el-Mâide, el-En'âm, el-A'râf ve Yûnus'tur; bunlarda hükümler ve farzlar tekrar tekrar anlatılır.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدِ بن الصبَّاحِ، قال: ثنا هشيمٌ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: هن السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize el-Hasen b. Muhammed b. es-Sabbâh anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Ebû Bişr'den, o da Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o: "Onlar yedi uzun suredir" dedi.

حدثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا سعيدُ بنُ منصورٍ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: البقرةُ، وآلُ عِمرانَ، والنساءُ، والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ، ويونسُ. قال: قلت له : ما المثانى؟ قال: يُثْنَى فيهنَّ القضاءُ والقَصَصُ.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Saîd b. Mansûr anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den haber verdi; o, {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Tekrarlanan yediyi” ayeti hakkında: "el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ, el-Mâide, el-En'âm, el-A'râf ve Yûnus'tur" dedi. Dedi ki: Ona : Mesânî nedir? diye sordum. O da: "İçlerinde hükümlerin ve kıssaların tekrar edildiğidir" dedi.

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عن مسلمٍ البَطينِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قال: البقرةُ، وآلُ عِمرانَ، والنساءُ، والمائدةُ، والأنعامُ، والأعرافُ، [ويونسُ] .

Bize Ahmed b. İshak anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshak'tan, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik” ayeti hakkında şöyle demiştir: el-Bakara, Âl-i İmrân, en-Nisâ, el-Mâide, el-En'âm, el-A'râf [ve Yûnus'tur] .

حدثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ اللهِ بن عثمانَ بن خُثَيمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdullah b. Osmân b. Huseym'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Yedi uzun suredir (es-seb'u't-tıvâl)" dedi.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا أبو خالدٍ القرشيُّ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ اللهِ بن عثمانَ بن خُثَيمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hâlid el-Kureşî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdullah b. Osmân b. Huseym'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini nakletti.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا أبو خالدٍ، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hâlid, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini nakletti.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن مسلمٍ البطينِ، عن سعيد بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ مثلَه.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, A'meş'ten, o Müslim el-Batîn'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan benzerini nakletti.

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعت لَيْثًا، عن مجاهدٍ، قال: هي السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Leys'ten, onun da Mücâhid'den naklettiğini işittim; o: "Onlar yedi uzun suredir" dedi.

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، [قال: حدَّثنا محمدُ] بنُ عبيدٍ ، قال: ثنا عبدُ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: هي السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize el-Hasen b. Muhammed, [dedi ki: Bize Muhammed] b. Ubeyd anlattı, dedi ki: Bize Abdülmelik, Kays'tan, o da Mücâhid'den nakletti; o, {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında: "Onlar yedi uzun suredir" dedi.

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللهِ تعالى: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قال: مِن القرآنِ السَّبْعُ الطُّوَلُ، السبْعُ الأُوَلُ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Varkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah Teâlâ'nın: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik” buyruğu hakkında şöyle dediğini nakletti: "Kur'an'dan olan yedi uzun sure, yani ilk yedi suredir" .

حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا شبابةُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Şebâbe anlattı, dedi ki: Bize Varkā, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den benzerini nakletti.

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن فُضَيلٍ وابنُ نُمَيرٍ، عن عبدِ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ، قال: هنَّ السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Fudayl ve İbn Nümeyr, Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o da Mücâhid'den naklettiler; o: "Onlar yedi uzun suredir" dedi.

حدَّثنا محمد بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثَورٍ، عن مَعمرٍ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: السَّبْعُ الطُّوَلُ.

Bize Muhammed b. Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma‘mer’den, o İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den nakletti; o: “[Onlar] yedi uzun suredir” dedi.

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابن نُميرٍ، عن سفيانَ، عن عبدِ اللهِ بن عثمانَ بن خُثَيمٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: هي الأمثالُ والخبَرُ والعِبَرُ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Süfyân'dan, o Abdullah b. Osmân b. Huseym'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Onlar meseller, haberler ve ibretlerdir" dedi .

حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن نميرٍ، عن إسماعيلَ، عن خوَّاتٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: هي السَّبْعُ الطُّوَلُ، أُعْطِى موسى ستًّا، وأُعْطِى محمدٌ ﷺ سبعًا.

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, İsmâîl'den, o Havvât'tan, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o şöyle dedi: "Onlar yedi uzun suredir; Mûsâ'ya altısı verildi, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e ise yedisi verildi."

حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}: يعنى السَّبْعَ الطُّوَلَ .

Bana el-Hüseyin'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yediyi” sözü hakkında: "Yedi uzun sureyi kastetmektedir" dediğini işittim .

وقال آخرون: عنَى بذلك سبعَ آياتٍ، وقالوا: هن آياتُ فاتحةِ الكتابِ؛ لأنهنَّ سبعُ آياتٍ.

Başkaları ise: Bununla yedi ayeti kastetti demiştir ve şöyle söylemişlerdir: Onlar Fâtihatü'l-Kitâb'ın ayetleridir; çünkü onlar yedi ayettir.

وهم أيضًا مختلِفون في معنى المثانى؛ فقال بعضُهم: إنما سُمَّين مثانَى؛ لأنهنَّ يُثْنَيْنَ في كلِّ ركعةٍ مِن الصلاةِ.

Onlar el-Mesânî'nin anlamı konusunda da ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: "Onlara mesânî denilmesinin sebebi, namazın her rekatında tekrarlanmalarıdır (yüsnayne)" demişlerdir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Görüşleri

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: أخبَرنا ابن عُلَيةَ، عن سعيدٍ الجُرَيْريِّ، عن أبي نَضْرةَ، قال: قال رجلٌ منا يقالُ له: جابرٌ أو جُوَيبرٌ: طلَبتُ إلى عمرَ حاجةً في خلافتِه، فقَدِمتُ المدينةَ ليلًا، فمثَلْتُ بينَ أن أتَّخِذَ منزلًا وبينَ المسجدِ، فاخْتَرتُ المسجدَ منزلًا. فأرِقْتُ نَشْوًا مِن آخرِ الليلِ، فإذا إلى جنبى رجلٌ يُصَلِّي، يَقْرَأُ بأمِّ

Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Saîd el-Cüreyrî'den, o da Ebû Nadre'den bildirdi, dedi ki: Bizden Câbir veya Cüveybir denilen bir adam şöyle dedi: "Ömer'in hilafeti döneminde ondan bir talepte bulunmak istedim. Geceleyin Medine'ye geldim; bir ev tutmak ile mescid arasında muhayyer kaldım ve konak yeri olarak mescidi seçtim. Gecenin sonuna doğru uykum kaçtı, bir müddet [öylece kaldım]; bir de baktım ki yanımda bir adam namaz kılıyor, Ümmü['l-Kitâb'ı] okuyor...

الكتابِ، ثم يُسَبِّحُ قدرَ السورةِ، ثم يَرْكَعُ ولا يَقْرَأُ. فلم أعرِفْه حتى جهَر، فإذا هو عُمرُ، فكانت في نفسى، فغدَوت عليه، فقلتُ: يا أميرَ المؤمنين، حاجةٌ مع حاجةٍ. قال: هاتِ حاجتَك. قلت: إنى قدِمت ليلًا فَمَثَلْتُ بينَ أن أتخِذَ منزلًا وبينَ المسجدِ، فاخْتَرتُ المسجدَ، فأَرِقْتُ نَشْوًا مِن آخِرِ الليلِ، فإذا إلى جنبى رجلٌ يَقْرَأُ بأمِّ الكتابِ، ثم يُسَبِّحُ قَدرَ السورةِ، ثم يَرْكَعُ ولا يَقْرَأُ، فلم أعرِفه حتى جهَر، فإذا هو أنت، وليس كذلك نَفْعَلُ قِبَلَنا. قال: وكيف تَفْعَلون؟ قال: يَقْرَأُ أَحدُنا أُمَّ الكتابِ، ثم يَفْتَتِحُ السورةَ فيَقْرَؤها. قال: ما لهم يعلَمون ولا يعمَلون، ما لهم يعلَمون ولا يعمَلون، ما لهم يعلَمون ولا يعمَلون؟ وما تَبْغِى عن السبعِ المثانى وعن التسبيحِ صلاةِ الخلقِ .

Kitâb'ı okuyor, sonra bir sure miktarınca tesbih ediyor, sonra rükûya varıyor ve [başka bir sure] okumuyor. Sesini yükseltinceye kadar onu tanıyamadım; meğer o Ömer'miş. Bu durum içimde kaldı. Sabahleyin onun yanına vardım ve: "Ey Müminlerin Emîri! Bir ihtiyacın yanında bir ihtiyaç daha var" dedim. "İhtiyacını söyle" dedi. Dedim ki: "Ben geceleyin geldim; bir ev tutmak ile mescid arasında düşündüm, mescidi seçtim. Gecenin sonuna doğru bir müddet uykusuz kaldım ; bir de baktım ki yanımda bir adam Ümmü'l-Kitâb'ı okuyor, sonra bir sure miktarınca tesbih ediyor, sonra rükûya varıyor ve okumuyor. Sesini yükseltinceye kadar onu tanıyamadım; meğer o senmişsin. Biz kendi memleketimizde böyle yapmıyoruz." "Peki siz nasıl yapıyorsunuz?" dedi. "Bizden biri Ümmü'l-Kitâb'ı okur, sonra sureye başlar ve onu okur" dedi. [Ömer] dedi ki: "Onlara ne oluyor da biliyorlar ama amel etmiyorlar, onlara ne oluyor da biliyorlar ama amel etmiyorlar, onlara ne oluyor da biliyorlar ama amel etmiyorlar? Sen Seb'u'l-Mesânî'den ve mahlukatın namazı olan tesbihten başka ne istiyorsun?" .

حدَّثني طَليقُ بنُ محمدٍ الواسطيُّ، قال: أخبَرنا يزيدُ، عن الجُرَيْريِّ، عن أبي نَضرةَ، عن جابرٍ أو جُويْبرٍ، عن عُمَرَ بنحوِه، إلا أنه قال: فقال: يَقْرَأُ القرآنَ ما تيسَّر أحيانًا، ويُسَبِّحُ أحيانًا - مالهم رغبةٌ عن فاتحةِ الكتابِ، وما يُبْتَغَى بعدَ المثانى، وصلاةُ الخلقِ التسبيحُ.

Bana Talîk b. Muhammed el-Vâsıtî anlattı, dedi ki: Bize Yezîd, el-Cüreyrî'den, o Ebû Nadre'den, o Câbir veya Cüveybir'den, o da Ömer'den benzerini bildirdi; ancak o şöyle dedi: Şöyle dedi: "Bazen Kur'an'dan kolayına geleni okur, bazen de tesbih eder. Onların Fâtihatü'l-Kitâb'dan yüz çevirmelerine ne oluyor? el-Mesânî'den sonra ne aranır ki? Mahlukatın namazı ise tesbihtir."