حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يَحيى، قال: ثنا سفيانُ، عن السُّديِّ، عن عبدِ خيرٍ: عن عليٍّ، قال: السبعُ المثانى فاتحةُ الكتابِ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, es-Süddî'den, o Abdü Hayr'dan, o da Ali'den nakletti; o: "es-Seb'u'l-Mesânî, Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi .
حدَّثنا نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: ثنا حفصُ بنُ عمرَ، عن الحسنِ بن صالحٍ وسفيانَ، عن السديِّ، عن عبدِ خيرٍ، عن عليٍّ مثلَه.
Bize Nasr b. Abdirrahmân anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Ömer, el-Hasan b. Sâlih ve Süfyân'dan, onlar es-Süddî'den, o Abdü Hayr'dan, o da Ali'den benzerini nakletti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يَمانٍ، عن سفيانَ، عن السديِّ، عن عبدِ خيرٍ، عن عليٍّ مثلَه.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Süfyân'dan, o es-Süddî'den, o Abdü Hayr'dan, o da Ali'den benzerini nakletti.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، وحدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، جميعًا عن سفيانَ، عن السديِّ، عن عبدِ خيرٍ، عن عليٍّ مثلَه.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı; ve bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı; hepsi birden Süfyân'dan, o es-Süddî'den, o Abdü Hayr'dan, o da Ali'den benzerini nakletti.
حدَّثنا أبو كريبٍ وابنُ وكيعٍ، قالا: ثنا ابن إدريسَ، قال: ثنا هشامٌ، عن ابن سيرينَ، قال: سُئل ابن مسعودٍ عن سبعٍ مِن المثانى، قال: فاتحةُ الكتابِ .
Bize Ebû Küreyb ve İbn Vekî' anlattılar, dediler ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Bize Hişâm, İbn Sîrîn'den anlattı; o şöyle dedi: İbn Mes'ûd'a tekrarlanan yediden soruldu; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، قال: أخبَرنا يونسُ، عن الحسنِ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ. قال: وقال ابن سيرينَ، عن ابن مسعودٍ: هي فاتحةُ الكتابِ .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Yûnus, el-Hasen'den onun {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır." Dedi ki: İbn Sîrîn de İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini nakletti: "O, Fâtihatü'l-Kitâb'dır" .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا عمرُو بنُ عَونٍ، قال: أخبرنا هشيمٌ، عن يونسَ، عن ابن سيرينَ، عن ابن مسعودٍ: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Yûnus'tan, o İbn Sîrîn'den, o da İbn Mes'ûd'dan nakletti; o {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yedi” hakkında: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi.
حدَّثني سعيدُ بنُ يَحيى الأُمويُّ، قال: ثنى أبى، قال: ثنا ابن جريجٍ، قال: أخبرنا أبى، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ أنه قال في قولِ اللهِ تعالى: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: هي فاتحةُ الكتابِ. فقرَأها عليَّ ستًّا، ثم قال: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} الآيةُ السابعةُ. قال سعيدٌ: وقرَأها ابن عباسٍ عليَّ كما قرَأتُها عليك، ثم قال: الآيةُ السابعةُ {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. فقال ابن عباسٍ: قد أخرَجها اللهُ لكم، وما أخرَجها لأحدٍ قبلكم .
Bana Saîd b. Yahyâ el-Emevî anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki: Bize babam, Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan [şöyle] rivayet etti: Yüce Allah'ın: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” buyruğu hakkında şöyle dedi: "O, Fâtihatü'l-Kitâb'dır." [Babam] onu bana altı [ayet] olarak okudu, sonra: "{بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” yedinci ayettir" dedi. Saîd dedi ki: İbn Abbâs da sana okuduğum gibi onu bana okudu, sonra: "Yedinci ayet {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”dır" dedi. İbn Abbâs [şöyle] dedi: "Allah onu sizin için çıkardı (indirdi), sizden önce onu hiç kimseye çıkarmadı" .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: أخبَرنى ابن جُريجٍ، أن أباه حدَّثه، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: قال لى ابن عباسٍ فاستَفتَح بـ {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. ثم قرَأ فاتحةَ الكتابِ، ثم قال: تَدْرى ما هؤلاء ؟ {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb bildirdi, dedi ki: Bana İbn Cüreyc, babasının Saîd b. Cübeyr'den anlattığını bildirdi; o şöyle dedi: İbn Abbâs bana dedi ve {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” ile başladı, sonra Fâtihatü'l-Kitâb'ı okudu, ardından: "Bunların ne olduğunu bilir misin? {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik”tir" dedi.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. يقولُ: السبعُ آياتٍ : {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} والقرآنُ العظيمُ. ويقالُ: هنَّ السبعُ الطُّوَلُ، وهن المِئون.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” buyruğu hakkında şöyle dediğini anlattı: Yedi ayettir : {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” ve yüce Kur'an'dır. Onların yedi uzun sure olduğu ve bunların yüz ayetli sureler (el-miûn) olduğu da söylenir.
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن جريجٍ، عن أبيه، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ، قال: فاتحةُ الكتابِ.
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Cüreyc'den, o babasından, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi.
حدَّثني عِمْرانُ بنُ موسى القزازُ، قال: ثنا عبدُ الوارثِ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ سُوَيدٍ، عن يحيى بن يَعْمَرَ وعن أبي فاختةَ في هذه الآية: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قالا: هي أمُّ الكتابِ.
Bana İmrân b. Mûsâ el-Kazzâz anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâris anlattı, dedi ki: Bize İshâk b. Süveyd, Yahyâ b. Ya'mer ve Ebû Fâhite'den şu ayet hakkında nakletti: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik”. Her ikisi de: “O, Ümmü'l-Kitâb'dır (Fâtiha Suresi'dir)” dediler.
حدَّثني المثنى، قال: ثنا وهبُ بنُ جريرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن السديِّ، عمَّن سمِع عليًّا يقولُ: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}: هي السبعُ المثانى.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, es-Süddî'den, o da Ali'nin: "{الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur”: O, es-Seb'u'l-Mesânî'dir" dediğini işiten kimseden nakletti.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سمِعتُ العلاءَ بنَ عبدِ الرحمنِ، يحدِّثُ عن أبيه، عن أبيِّ بن كعبٍ أنه قال: السبعُ المثانى {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: el-Alâ b. Abdirrahmân'ın babasından, onun da Übey b. Ka'b'dan şöyle dediğini naklettiğini işittim: "es-Seb'u'l-Mesânî, {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur”dur" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ، عن أبى العاليةِ في قولِ اللهِ تعالى: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ سبعُ آياتٍ. قلتُ للربيعِ: إنهم يقولون: السبعُ الطُّوَلُ. فقال: لقد أُنْزِلت هذه وما نزَل من الطُّوَلِ شيءٌ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Ebû Ca'fer er-Râzî'den, o er-Rebî'den, o Ebü'l-Âliye'den Allah Teâlâ'nın: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” buyruğu hakkında nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır, yedi ayettir" dedi. er-Rebî'e: "Onlar, yedi uzun suredir diyorlar" dedim. O da: "Andolsun bu [sure] indirildiğinde uzun surelerden hiçbir şey inmemişti" dedi .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن أبي جعفرٍ الرازيِّ، عن الربيعِ بن أنسٍ، عن أبي العاليةِ، قال: فاتحةُ الكتابِ. قال: وإنما سمِّيت المثانىَ لأنه يُثْنَى بها، كلما قرَأ القرآنَ قرَأها. فقيل لأبى العاليةِ: إن الضحاكَ بنَ مُزاحِمٍ يقولُ: هي السبعُ الطُّوَلُ. فقال: لقد نزَلت هذه السورة {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} وما أنزِل شيءٌ من الطُّوَلِ.
Bize el-Kāsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Ebû Ca'fer er-Râzî'den, o er-Rebî' b. Enes'ten, o Ebü'l-Âliye'den nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi. Dedi ki: "Ona el-Mesânî denilmesinin sebebi, onun tekrarlanmasıdır; Kur'an'ı her okuduğunda onu da okur." Ebü'l-Âliye'ye: "Dahhâk b. Müzâhim, onun yedi uzun sure olduğunu söylüyor" denildi. O da: "Bu sure {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yedi” indirildiğinde uzun surelerden hiçbir şey indirilmemişti" dedi.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبيه، عن سعيدٍ بن جبيرٍ، قال: فاتحةُ الكتابِ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, babasından, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، و حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، جميعًا عن سفيانَ، عن الحسنِ [عبيدِ اللهِ] ، عن إبراهيمَ، قال: فاتحةُ الكتابِ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı; ve bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı; hepsi birden Süfyân'dan, o el-Hasen b. Ubeydillâh'tan , o İbrâhîm'den nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi .
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن الحسنِ بن عبيدِ اللهِ، عن إبراهيمَ مثلَه.
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, el-Hasen b. Ubeydillâh'tan, o İbrâhîm'den benzerini nakletti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمَانٍ، وحدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبى، وحدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، جميعًا عن هارونَ بن أبى إبراهيمَ البربريِّ، عن عبدِ اللهِ بن عُبيدِ بن عُميرٍ، قال: السبعُ مِن المثانى: فاتحةُ الكتابِ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı; ve bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam anlattı; ve bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı; hepsi birden Hârûn b. Ebî İbrâhîm el-Berberî'den, o Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den nakletti; o şöyle dedi: "Tekrarlanan yedi: Fâtihatü'l-Kitâb'dır" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن يمانٍ، عن ابن جريجٍ، عن ابن أبي مُلَيْكَةَ: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ. قال: وذِكْرُ فاتحةِ الكتابِ لنبيِّكم ﷺ، لم تُذْكَرْ لنبيٍّ قبلَه .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, İbn Cüreyc'den, o İbn Ebî Müleyke'den nakletti; o {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” hakkında: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi. Dedi ki: "Fâtihatü'l-Kitâb Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem'e anıldı/verildi; ondan önceki hiçbir peygambere anılmadı/verilmedi" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن لَيْثٍ، عن شهرِ بن حَوْشَبٍ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, Leys'ten, o Şehr b. Havşeb'den onun {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” buyruğu hakkında: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dediğini nakletti .
حدَّثني [محمودُ بنُ خِداشٍ]، قال: ثنا محمدُ بنُ عُبيدٍ، قال: ثنا هارونُ البَرْبرِيُّ، عن عبدِ اللهِ بن عبيدِ بن عميرٍ الليثيِّ في قولِ اللهِ تعالى: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: هي {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}.
Bana [Mahmûd b. Hıdâş] anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ubeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn el-Berberî, Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr el-Leysî'den Allah Teâlâ'nın: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” buyruğu hakkında nakletti; o: “O, {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” [suresi/Fâtiha]'dır” dedi.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عليةَ، عن أبي رجاءٍ، قال: سأَلتُ الحسنَ عن قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قال: هي فاتحةُ الكتابِ. ثم سُئل عنها وأنا أسمَع، فقرَأها {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} حتى أتى على آخِرِها، فقال: تُثْنَى في كلِّ قراءةٍ .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan anlattı; o şöyle dedi: el-Hasen'e {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik” buyruğunu sordum. "O, Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi. Sonra ben dinlerken ona tekrar soruldu; o da sonuna kadar {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur”u okudu ve: "Her kıraatte tekrarlanır" dedi .
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: فاتحةُ الكتابِ .
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi .
حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا شَريكٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: فاتحةُ الكتابِ.
Bize Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Leys'ten, o da Mücâhid'den nakletti; o: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}: ذُكِر لنا أنهن فاتحةُ الكتابِ، وأنهن يُثْنَين في كلِّ قراءةٍ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik”: Bize onların Fâtihatü'l-Kitâb olduğu ve her kıraatte tekrarlandıkları zikredildi .
حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ تُثْنَى في كلِّ ركعةٍ مكتوبةٍ وتطوُّعٍ .
Bize Muhammed b. Abdilâ'lâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti; o {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yediyi” hakkında: "Farz ve nafile her rekatta tekrarlanan Fâtihatü'l-Kitâb'dır" dedi .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا حمادُ بنُ زيدٍ وحجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: أخبَرنى أبى، عن سعيدِ بن جبيرٍ، أنه أخبَره أنه سأَل ابنَ عباسٍ عن السبعِ المثانى، فقال: أمُّ القرآنِ. قال سعيدٌ: ثم قرَأها، وقرَأ منها: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. قال أبى: قرَأها سعيدٌ كما قرَأها ابن عباسٍ، وقرَأ فيها:
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd ve Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti, dedi ki: Babam bana Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre, o [Saîd] İbn Abbâs'a es-Seb'u'l-Mesânî'yi sorduğunu ve onun: "Ümmü'l-Kur'an'dır" dediğini haber verdi. Saîd dedi ki: "Sonra onu okudu ve ondan: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okudu." Babam dedi ki: "Saîd onu İbn Abbâs'ın okuduğu gibi okudu ve içinde [şunu da] okudu:"
{بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}. قال سعيدٌ: قلتُ لابنِ عباسٍ: فما المثانى؟ قال: هي أمُّ القرآنِ، استَثْناها اللهُ لمحمدٍ ﷺ، فرفَعها في أمِّ الكتابِ، فدَخَرها لهم حتى أخرَجها لهم، ولم يُعْطَها أحدٌ قبلَه. قال: قلتُ لأبى: أخبَرك سعيدٌ أن ابنَ عباسٍ قال له: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} آيةٌ مِن القرآنِ؟ قال: نعم. قال ابن جريجٍ: قال عطاءٌ: فاتحةُ الكتابِ، وهى سبعٌ بـ {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}، والمثانى القرآنُ .
{بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”yı okudu. Saîd dedi ki: İbn Abbâs'a: "Peki el-Mesânî nedir?" dedim. Dedi ki: "O, Ümmü'l-Kur'an'dır; Allah onu Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e tahsis etti, onu Ümmü'l-Kitâb'da yüceltti ve onlar için saklayıp onlara çıkarıp verdi; ondan önce hiç kimseye verilmedi" . Dedi ki: Babama: "Saîd, İbn Abbâs'ın kendisine {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla”nın Kur'an'dan bir ayet olduğunu söylediğini sana bildirdi mi?" dedim. "Evet" dedi. İbn Cüreyc dedi ki: Atâ şöyle dedi : "Fâtihatü'l-Kitâb'dır; o {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} “Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla” ile birlikte yedidir, el-Mesânî ise Kur'an'dır" .
حدَّثني المثنى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن عطاءٍ أنه قال: السبعُ المثانى أمُّ القرآنِ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Atâ'dan onun şöyle dediğini nakletti: "es-Seb'u'l-Mesânî, Ümmü'l-Kur'an'dır" .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنى يحيى بنُ واضِحٍ، قال: ثنا عبيدُ اللهِ العَتَكيُّ، عن خالدٍ الحنَفيِّ قاضى مَرْوَ في قولِه: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال: فاتحةُ الكتابِ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bana Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh el-Atekî, Merv kadısı Hâlid el-Hanefî'den onun {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletti: "Fâtihatü'l-Kitâb'dır."
وقال آخرون: عنَى بالسبعِ المثانى معانِىَ القرآنِ.
Başkaları ise: es-Seb'u'l-Mesânî ile Kur'an'ın manalarını kastetti demiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثني إسحاقُ بنُ إبراهيمَ بن حبيبِ بن الشهيدِ الشَّهيديُّ، قال: ثنا عتَّابُ بن بَشيرٍ، عن خُصَيفٍ، عن زيادِ بن أبى مريمَ في قولِه: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي}. قال:
Bana İshâk b. İbrâhîm b. Habîb b. eş-Şehîd eş-Şehîdî anlattı, dedi ki: Bize Attâb b. Beşîr, Husayf'tan, o da Ziyâd b. Ebî Meryem'den Allah Teâlâ'nın: {سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “tekrarlanan yediyi” buyruğu hakkında rivayet etti; [Ziyâd] şöyle dedi:
أعْطَيْتُك سبعةَ أجزاءٍ؛ مُرْ، وأنْهَ، وبَشِّرْ، وأنْذِرُ، وأضْرِبِ الأمثالَ، واعْدُدِ النعمَ، وآتَيْتك نَبَأَ القرآنِ .
"Sana yedi kısım verdim: Emret, nehyet, müjdele, uyar, meseller ver, nimetleri say ve sana Kur'an'ın haberini verdim" .
وقال آخرون مِن الذين قالوا: عنَى بالسبعِ المثانى فاتحةَ الكتابِ: المثانى هو القرآنُ العظيمُ.
es-Seb'u'l-Mesânî ile Fâtihatü'l-Kitâb'ın kastedildiğini söyleyenlerden diğer bazıları da şöyle demiştir: el-Mesânî, yüce Kur'an'dır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا عِمرانُ بنُ عيينةَ، عن حُصَينٍ، عن أبي مالكٍ، قال: القرآنُ كلُّه مثانى .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize İmrân b. Uyeyne, Husayn'dan, o Ebû Mâlik'ten nakletti; o: "Kur'an'ın tamamı mesânîdir" dedi .
حدَّثنا ابن وكيع، قال: ثنا أبى، عن سفيانَ، عن حُصَينٍ، عن أبي مالكٍ، قال: القرآنُ كلُّه مثانى.
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Husayn'dan, o Ebû Mâlik'ten nakletti; o: "Kur'an'ın tamamı mesânîdir" dedi.
حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا عُبَيدٌ أبو زيدٍ، عن حُصَينٍ، عن أبي مالكٍ، قال: القرآنُ مثانى. وعَدَّ البقرةَ، وآلَ عمرانَ، والنساءَ، والمائدةَ، والأنعامَ، والأعرافَ، وبراءةَ.
Bize Ahmed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Ubeyd Ebû Zeyd, Husayn'dan, o Ebû Mâlik'ten nakletti; o: "Kur'an mesânîdir" dedi ve Bakara'yı, Âl-i İmrân'ı, Nisâ'yı, Mâide'yi, En'âm'ı, A'râf'ı ve Berâe'yi saydı.
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ، وعن ابن طاوسٍ، عن أبيه، قال: القرآنُ كلُّه يُثْنَى .
Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk bildirdi, dedi ki: Bize Ma'mer, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den; ve İbn Tâvûs'tan, o babasından nakletti; o: "Kur'an'ın tamamı tekrarlanır (yüsnâ)" dedi .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: المثانى ما ثُنِى مِن القرآنِ، ألم تَسْمَعْ لقولِ اللهِ تعالى
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan [naklen] anlattı; o şöyle dedi: "el-Mesânî, Kur'an'dan tekrarlanan kısımlardır. Yüce Allah'ın sözünü işitmedin mi:
ذكرُه: {اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ} [الزمر: ٢٣].
{اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ} “Allah, sözün en güzelini; âyetleri birbiriyle uyumlu ve ikişerli (tekrarlanan) bir kitap halinde indirmiştir” [Zümer: 23]."
حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعت الضحاكَ يقولُ: المثانى القرآنُ، يَذْكُرُ اللهُ القصةَ الواحدةَ مِرارًا، وهو قولُه: {نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ} .
Bana el-Huseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ı şöyle derken işittim: "el-Mesânî Kur'an'dır; Allah tek bir kıssayı defalarca zikreder. Bu da O'nun: {نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ} “Sözün en güzelini; âyetleri birbiriyle uyumlu ve ikişerli (tekrarlanan) bir kitap halinde indirmiştir” sözüdür."
وأولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: عنَى بالسبعِ المثانى السبعَ اللواتى هنَّ آياتُ أمِّ الكتابِ؛ لصحةِ الخبرِ بذلك عن رسولِ اللهِ ﷺ الذي حدَّثنيه يزيدُ بنُ مَخْلَدِ بن خِدَاشٍ الواسطيُّ، قال: ثنا خالدُ بنُ عبدِ اللَّهِ، عن عبدِ الرحمنِ بن إسحاقَ، عن العلاءِ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "أمُّ القرآنِ السبعُ المثانى التي أُعْطِيتُها" .
Bu konuda doğruya en yakın olan görüş; es-Seb'u'l-Mesânî ile Ümmü'l-Kitâb'ın âyetleri olan yedi âyetin kastedildiğini söyleyenlerin görüşüdür. Çünkü bu hususta Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den gelen rivayet sahihtir. Nitekim bana Yezîd b. Mahled b. Hıdâş el-Vâsıtî anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. Abdillâh, Abdurrahmân b. İshâk'tan, o el-Alâ'dan, o babasından, o da Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Ümmü'l-Kur'ân, bana verilen es-Seb'u'l-Mesânî'dir" .
حدَّثني أحمدُ بنُ المِقدامِ العِجْليُّ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيعٍ، قال: ثنا رَوْحُ بنُ القاسمِ، [عن العلاءِ]، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، أن رسولَ اللَّهِ ﷺ قال لأُبَيٍّ: "إنى أُحِبُّ أَن أُعَلِّمَك سورةً لم ينزِلْ في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزبورِ، ولا في الفرقانِ مثلُها". قال: نعم يا رسولَ اللهِ. قال: إنى لأرْجُو ألا تَخْرُجَ مِن هذا البابِ حتى تَعْلَمَها. ثم أخَذ رسولُ اللهِ ﷺ بيدى يُحَدِّثُنى، فجعَلتُ أتَباطَأُ مخافةَ أن يَبْلُغَ البابَ قبلَ أن يَنْقضىَ الحديثُ، فلما دنَوتُ قلْتُ: يا رسولَ اللهِ، ما السورةُ التي وعَدْتَنى؟ قال: "ما تَقْرَأُ في الصلاةِ؟ ". فقرَأتُ عليه أمَّ القرآنِ، فقال: "والذي
Bana Ahmed b. el-Mikdâm el-İclî anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' anlattı, dedi ki: Bize Ravh b. el-Kâsım, [el-Alâ'dan], o babasından, o da Ebû Hureyre'den nakletti; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Übey'e şöyle buyurdu: «Sana Tevrat'ta, İncil'de, Zebur'da ve Furkan'da bir benzeri indirilmemiş olan bir sure öğretmek isterim.» [Übey]: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Umarım ki sen bu kapıdan çıkmadan onu öğrenmiş olursun» buyurdu. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elimden tuttu ve benimle konuşmaya başladı. [Ben de] söz bitmeden kapıya varır endişesiyle adımlarımı yavaşlatmaya başladım. [Kapıya] yaklaştığımda: "Ey Allah'ın Resûlü, bana vadettiğin sure hangisidir?" dedim. «Namazda ne okursun?» buyurdu. Ben de ona Ümmü'l-Kur'an'ı okudum. Bunun üzerine [şöyle] buyurdu: «[Nefsim]
نفسى بيَدِه ما أُنْزِل في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزَّبورِ، ولا في الفرقانِ مثلُها، إنها السَّبْعُ مِن المثانى والقرآنُ العظيمُ الذي أُعْطِيتُه" .
elinde olana yemin ederim ki, Tevrat'ta da İncil'de de Zebur'da da Furkan'da da onun bir benzeri indirilmemiştir. O, tekrarlanan yedidir (es-Seb'u mine'l-Mesânî) ve bana verilen yüce Kur'an'dır" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا زيدُ بنُ حُبابٍ العُكْليُّ، قال: ثنا مالكُ بنُ أنسٍ، قال: أخبرني العلاءُ بنُ عبدِ الرحمنِ بن يعقوبَ مولَى الحُرَقةِ ، عن أبي سعيدٍ مولى عامرِ بن فلانٍ، أو ابن فلانٍ، عن أبيِّ بن كعبٍ، أن رسولَ اللهِ ﷺ قال له: "إذا افتَتحتَ الصلاةَ بم تَفْتَتِحُ؟ ". قال: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}. حتى ختَمها، فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "هي السبعُ المثانى، والقرآنُ العظيمُ الذي أُعطِيتُ" .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Zeyd b. Hubâb el-Uklî anlattı, dedi ki: Bize Mâlik b. Enes anlattı, dedi ki: Bana Hureka azatlısı el-Alâ b. Abdirrahmân b. Ya'kūb , Âmir b. Filân'ın -veya İbn Filân'ın- azatlısı Ebû Saîd'den, o Übey b. Ka'b'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Namaza başladığında ne ile başlarsın?" buyurdu. O da: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur” [diyerek] sureyi sonuna kadar okudu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "O, es-Seb'u'l-Mesânî ve bana verilen yüce Kur'an'dır" buyurdu .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن عبدِ الحميدِ بن جعفرٍ، عن العلاءِ بن عبدِ الرحمنِ بن يعقوبَ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، عن أُبَيٍّ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "ألا أُعَلِّمُك سورةً ما أُنْزِل في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزَّبورِ، ولا في القرآنِ "مثلُها". قلتُ: بلى. قال: "إنى لأرْجُو ألا تَخْرُجَ مِن ذلك البابِ حتى تَعْلَمَها". فقام رسولُ اللهِ ﷺ وقمْتُ معه، فجعَل يُحَدِّثُنى ويدى في يدِه، فجعَلتُ أتباطَأُ كراهيةَ أن يَخْرُجَ قبلَ أن يُخبِرَنى بها، فلما قَرُب مِن البابِ قلتُ: يا رسولَ اللَّهِ، السورةَ التي وعَدْتَنى. قال: "كيف تَقْرَأُ إِذا افتَتَحْتَ الصلاةَ؟ ". قال: فقرَأتُ فاتحةَ الكتابِ. قال: "هي هي، وهى السَّبْعُ المثانى التي قال اللهُ تعالى:
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Abdülhamîd b. Ca'fer'den, o el-Alâ b. Abdirrahmân b. Ya'kūb'dan, o babasından, o Ebû Hureyre'den, o Übeyy'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Sana Tevrat'ta, İncil'de, Zebur'da ve Kur'an'da bir benzeri indirilmemiş olan bir sure öğreteyim mi?» buyurdu. Ben: "Evet" dedim. «Şu kapıdan çıkmadan önce onu mutlaka öğrenmeni temenni ediyorum» buyurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalktı, ben de onunla birlikte kalktım. Elim elindeyken benimle konuşmaya başladı. [O sureyi] bana bildirmeden önce dışarı çıkmasından çekindiğim için yavaş yürümeye başladım. Kapıya yaklaşınca: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana vadettiğin sure [hangisidir]?" dedim. «Namaza başladığında nasıl okursun?» buyurdu. [Übeyy] dedi ki: Fâtihatü'l-Kitâb'ı okudum. Buyurdu ki: «İşte o, odur! O, Allah Teâlâ'nın [hakkında şöyle] buyurduğu es-Seb'u'l-Mesânî'dir (tekrarlanan yedidir):
{وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} والقرآنُ العظيم الذي أُوتِيتُ" .
{وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi verdik” ve bana verilen yüce Kur'an'dır" .
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن إبراهيمَ بن الفضلِ المدنِّى، عن سعيدٍ المَقْبُريِّ، عن أبي هريرةَ، أن رسولَ اللهِ ﷺ قال: "الركعتان اللتان لا يُقْرَأُ فيهما كالخِدَاجِ لم يَتِمَّا" . قال رجلٌ: أرَأَيتَ إن لم يكنْ معى إلا أمُّ القرآنِ؟ قال: "هي حَسْبُك، هي أمُّ القُرآنِ، هي السبعُ المثانى".
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Medineli İbrâhîm b. el-Fadl'dan, o Saîd el-Makburî'den, o Ebû Hureyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İçinde [kıraat] okunmayan iki rekât, eksik doğan yavru (hıdâc) gibidir; tamamlanmamıştır" buyurdu . Bir adam: "Ya yanımda Ümmü'l-Kur'an'dan başkası yoksa ne dersin?" dedi. Buyurdu ki: "O sana yeter; o Ümmü'l-Kur'an'dır, o es-Seb'u'l-Mesânî'dir."
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن نميرٍ، عن إبراهيمَ بن الفضلِ، عن المَقْبُريِّ، عن أبى هريرةَ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "الركعةُ التي لا يُقْرَأُ فيها كالخِداجِ". قلتُ لأبى هريرةَ: فإنْ لم يَكُنْ معى إلا أمُّ القرآنِ؟ قال: هي حسبُك، هي أمُّ الكتابِ، وأمُّ القرآنِ، والسبعُ المثانى.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Nümeyr, İbrâhîm b. el-Fadl'dan, o el-Makburî'den, o Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İçinde [kıraat] okunmayan rekât, eksik doğan yavru (hıdâc) gibidir" buyurdu. Ebû Hureyre'ye: "Eğer yanımda Ümmü'l-Kur'an'dan başkası yoksa?" dedim. O: "O sana yeter; o Ümmü'l-Kitâb'dır, Ümmü'l-Kur'an'dır ve es-Seb'u'l-Mesânî'dir" dedi.
حدَّثني أبو كريبٍ، قال: ثنا خالدُ بنُ مَخْلَدٍ، عن محمدِ بن جعفرٍ، عن العلاءِ بن عبدِ الرحمنِ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: "والذي نفسى بيدِه، ما أُنْزِل في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزَّبورِ، ولا في القرآنِ مثلُها" يعنى أمَّ القرآنِ "وإنها لهى السبعُ المثانى التي آتانى اللهُ تعالى" .
Bana Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. Mahled, Muhammed b. Ca'fer'den, o el-Alâ b. Abdirrahmân'dan, o babasından, o Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, Tevrat'ta, İncil'de, Zebur'da ve Kur'an'da onun benzeri indirilmemiştir " -yani Ümmü'l-Kur'an'ı kastetmiştir- "ve şüphesiz o, Allah Teâlâ'nın bana verdiği es-Seb'u'l-Mesânî'dir" buyurdu .
حدَّثني يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: أخبرَنى ابن أبى
Bana Yûnus b. Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana İbn Ebî
ذئبٍ، عن سعيدٍ المقبُريِّ، عن أبي هريرةَ، عن رسولِ اللهِ ﷺ، قال: "هي أمُّ القرآنِ، وهى فاتحةُ الكتابِ، وهى السبعُ المثانى" .
Zi'b, Saîd el-Makburî'den, o Ebû Hureyre'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti; [Resûlullah] şöyle buyurmuştur: "O Ümmü'l-Kur'an'dır, o Fâtihatü'l-Kitâb'dır ve o es-Seb'u'l-Mesânî'dir" .
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ هارونَ وشبابةُ، قالا: أخبرَنا ابن أبى ذئبٍ، عن المَقْبُريِّ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ في فاتحةِ الكتابِ، قال: "هي فاتحةُ الكتابِ، وهى السَّبْعُ المثانى، والقرآنُ العظيمُ" .
Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn ve Şebâbe anlattılar, dediler ki: Bize İbn Ebî Zi'b, el-Makburî'den, o Ebû Hureyre'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den Fâtihatü'l-Kitâb hakkında nakletti; [Peygamber] şöyle buyurmuştur: "O Fâtihatü'l-Kitâb'dır, o es-Seb'u'l-Mesânî ve yüce Kur'an'dır" .
حدَّثنا الحسنُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا عفانُ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا العلاءُ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: مَرَّ رسولُ اللهِ ﷺ على أُبيِّ بن كعبٍ فقال: "أتُحِبُّ أن أعَلِّمَك سورةً لم يَنْزِلَ في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزَّبورِ، ولا في الفرقانِ مثلُها؟ " قلتُ: نعم يا رسولَ اللَّهِ. قال: "فكيف تَقرأُ في الصلاةِ؟ ". فقرَأتُ عليه أمَّ الكتابِ، فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "والذي نفسى بيدِه ما أُنزلت سورةٌ في التوراةِ، ولا في الإنجيلِ، ولا في الزَّبورِ، ولا في الفرقانِ مثلُها، وإنها السبعُ المثانى والقرآنُ العظيمُ" .
Bize el-Hasen b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Affân anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahmân b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize el-Alâ, babasından, o Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Übey b. Ka'b'a uğradı ve: "Sana Tevrat'ta, İncil'de, Zebur'da ve Furkan'da benzeri indirilmemiş bir sure öğretmemi ister misin?" buyurdu. Ben: "Evet, ey Allah'ın Resûlü" dedim. O: "Namazda nasıl okursun?" buyurdu. Ben de ona Ümmü'l-Kitâb'ı okudum. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, ne Tevrat'ta ne İncil'de ne Zebur'da ne de Furkan'da onun gibi bir sure indirilmemiştir; şüphesiz o, es-Seb'u'l-Mesânî ve yüce Kur'an'dır" buyurdu .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا وهبُ بنُ جريرٍ، قال: ثنا [شعبةُ، عن خُبَيبٍ]، عن حفصِ بن عاصمٍ، عن أبي سعيدِ بن المعلَّى، أن النبيَّ ﷺ دعاه وهو يُصَلِّى، فصلَّى ثم أتاه فقال: "ما منَعك أن تُجيبَنى؟ " قال: إنى كنتُ أصلِّى. قال: "ألم يَقُلِ اللَّهُ:
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr anlattı, dedi ki: Bize [Şu'be, Hubeyb'den], o Hafs b. Âsım'dan, o Ebû Saîd b. el-Muallâ'dan nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem o namaz kılmaktayken kendisini çağırdı. O da namazını kılıp sonra yanına geldi. Bunun üzerine [Peygamber]: «Bana icabet etmekten seni alıkoyan neydi?» buyurdu. [Ebû Saîd]: "Ben namaz kılıyordum" dedi. [Peygamber]: «Allah şöyle buyurmadı mı:
{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ} " [الأنفال: ٢٤]. قال: ثم قال رسولُ اللهِ ﷺ: "لأُعَلِّمَنَّك أعظمَ سورةٍ في القرآنِ". فكأنه بيَّنَها أو نسِىَ، فقلتُ: يا رسولَ اللهِ، الذي قلتَ؟ قال: " {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} هي السبعُ المثانى، والقرآنُ العظيمُ الذي أوتِيتُه" .
{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ} " “Ey iman edenler! Hayat verecek şeylere sizi çağırdığı zaman, Allah'a ve Resûlüne icabet edin” [Enfâl: 24]. [Ebû Saîd] dedi ki: Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sana mutlaka Kur'an'daki en büyük sureyi öğreteceğim" buyurdu. Sonra sanki onu açıkladı veya unuttu; ben: "Ey Allah'ın Resûlü, söylemiş olduğun o [sure]?" dedim. Buyurdu ki: " {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} “Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur”, o es-Seb'u'l-Mesânî ve bana verilen yüce Kur'an'dır" .
فإذ كان الصحيحُ مِن التأويلِ في ذلك ما قلنا، للذى به استَشْهَدنا، فالواجبُ أن تكونَ المثانى مرادًا بها القرآنُ كلُّه، فيكونُ معنى الكلامِ: ولقد آتَيْناك سبعَ آياتٍ، مما يَثْنِى بعضُ آيِه بعضًا. وإذا كان ذلك كذلك، كانت المثانى جمعَ مَثْناةٍ، وتكونُ آىُ القرآنِ موصوفةً بذلك؛ لأن بعضَها يَثْنِى بعضًا، وبعضَها يَتْلو بعضًا ، بفصولٍ تَفْصِلُ بينَها، فيُعْرَفُ انقضاءُ الآيةِ وابتداءُ التي تليها، كما وصَفها به تعالى ذكرُه فقال: {اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ} [الزمر: ٢٣].
Delil olarak getirdiğimiz hususlardan dolayı bu konudaki sahih tevil söylediğimiz gibi olduğuna göre; "el-Mesânî" ile Kur'an'ın tamamının kastedilmiş olması gerekir. Bu durumda sözün anlamı şöyle olur: "Sana, âyetlerinin bir kısmı diğer kısmını takip eden (tekrarlayan) âyetlerden yedi âyet verdik." Durum böyle olunca mesânî (المثاني), mesnât (مَثْناة) kelimesinin çoğulu olur ve Kur'an âyetleri bu şekilde nitelendirilmiş olur; çünkü aralarını ayıran fasılalarla bir kısmı diğerini takip eder ve bir kısmı diğerinin peşinden gelir , böylece bir âyetin bittiği ve peşinden gelenin başladığı bilinir. Nitekim zikri yüce olan [Allah] onu böyle tavsif ederek şöyle buyurmuştur: {اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ} “Allah, sözün en güzelini; âyetleri birbiriyle uyumlu ve ikişerli (tekrarlanan) bir kitap halinde indirmiştir. Rablerinden korkanların bu kitaptan derileri ürperir” [Zümer: 23].
وقد يجوزُ أن يكونَ معناها كما قال ابن عباسٍ والضحاكُ ومن قال ذلك، أن القرآنَ إنما قيل له: مَثَانى. لأن القَصَصَ والأخبارَ كُرِّرت فيه مرَّةً بعدَ أُخرى. وقد ذكَرنا قولَ الحسنِ البصريِّ قبلُ، أنها إنما سمِّيت مَثانَى؛ لأنها تُثْنَى في كلِّ قراءةٍ. وقولَ ابن عباس: إنها إنما سمِّيت مَثانَى؛ لأن الله تعالى ذكرُه استثْناها لمحمدٍ ﷺ دونَ سائرِ الأنبياءِ غيرِه، فدخَرها له.
İbn Abbâs, ed-Dahhâk ve bu görüşte olanların dediği gibi, onun anlamının şu olması da caizdir: Kur'an'a "mesânî" denilmesinin sebebi; kıssaların ve haberlerin onda tekrar tekrar yinelenmesidir. Hasan-ı Basrî'nin daha önce zikrettiğimiz, her kıraatte tekrarlandığı için ona "mesânî" adı verildiği şeklindeki görüşü ile İbn Abbâs'ın, zikri yüce olan Allah'ın onu diğer peygamberlere değil sadece Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e tahsis edip istisna kıldığı ve onun için sakladığı gerekçesiyle ona "mesânî" adı verildiği yönündeki görüşünü de [daha önce] zikretmiştik.
وكان بعضُ أهلِ العربيةِ يَزْعُمُ أنها سمِّيت مَثانَى؛ لأن فيها {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} مرَّتين، وأنها تُثْنَى في كلِّ سورةٍ، يعنى: {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}.
Arap dili ehlinden bazıları, onda iki defa {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} geçtiği ve her surede tekrarlandığı (tüsnâ) -yani {بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}- için ona mesânî adı verildiğini ileri sürüyordu.
وأما القولُ الذي اخْتَرناه في تأويلِ ذلك، فهو أحدُ أقوالِ ابن عباسٍ، وهو قولُ طاوسٍ، ومجاهدٍ، وأبى مالكٍ، وقد ذكَرنا ذلك قبلُ.
Bu konunun tevilinde tercih ettiğimiz görüşe gelince; o, İbn Abbâs'ın görüşlerinden biridir ve Tâvûs'un, Mücâhid'in ve Ebû Mâlik'in görüşüdür. Bunu daha önce zikretmiştik.
وأما قولُه: {وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. فإن "القرآنَ" معطوفٌ على "السبعِ"، بمعنى: ولقد آتَيْناك سبعَ آياتٍ مِن القرآنِ، وغيرَ ذلك مِن سائرِ القرآنِ. كما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}. قال: سائرَه . يعنى سائرَ القرآنِ، مع السبعِ مِن المثانى.
{وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “ve yüce Kur'an'ı” sözüne gelince; "el-Kur'ân", "es-Seb'" kelimesine matuftur ve anlamı: "Sana Kur'an'dan yedi âyet ve bunun dışında Kur'an'ın kalanını verdik" demektir. Nitekim bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den {وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “ve yüce Kur'an'ı” sözü hakkında: "Onun geri kalanını" dediğini naklettiler. Yani es-Seb'u mine'l-Mesânî ile birlikte Kur'an'ın geri kalanını [kastetmiştir].
حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ}: يعنى الكتابَ كلَّه.
Bana el-Huseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ı {وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ} “ve yüce Kur'an'ı” sözü hakkında şöyle derken işittim: "Kitab'ın tamamını kastetmektedir."
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ (٨٨)}.
Allah Teâlâ'nın: {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ (٨٨)} “Onlardan bazı sınıflara verdiğimiz dünya metaına gözünü dikme, onlardan dolayı üzülme ve müminlere kanadını indir (şefkat ve tevazu göster)” sözünün tevili hakkında.
يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه ﷺ: لا تَتَمَنَّينَّ يا محمدُ ما جعَلنا مِن زينةِ هذه الدنيا متاعًا للأغنياءِ مِن قومِك الذين لا يُؤْمِنون باللهِ واليومِ الآخرِ، يَتَمَتَّعون فيها، فإن مِنْ ورائِهم عذابًا غليظًا، {وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ}. يقولُ: ولا تَحْزَنْ على ما مُتِّعوا به،
Zikri yüce olan Allah, Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Allah'a ve âhiret gününe inanmayan, bu dünyada sefa süren kavminin zenginleri için bir geçimlik kıldığımız bu dünya ziynetini sakın temenni edip arzulama; zira onların ardında pek çetin bir azap vardır. {وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ} “Ve onlardan dolayı üzülme”. Şöyle buyurmaktadır: Kendilerine faydalanmaları için verilen
فعُجِّل لهم، فإن لك في الآخرةِ ما هو خيرٌ منه، مع الذي قد عَجَّلنا لك في الدنيا مِن الكرامةِ، بإعطائِناك السبعَ من المثانى، والقرآنَ العظيمَ. يقالُ منه: مَدَّ فلانٌ عينَه إلى مالِ فلانٍ. إذا اشتَهاه وتمنَّاه وأراده.
kendilerine peşin verilen şeyler sebebiyle üzülme; zira dünyada sana tekrarlanan yediyi (es-Seb'u mine'l-Mesânî) ve yüce Kur'an'ı vererek peşinen bahşettiğimiz ikramla birlikte, ahirette de senin için bundan çok daha hayırlısı vardır, buyurmaktadır. Bu kullanımdan hareketle: Bir kimse başkasının malına göz diktiğinde, onu arzuladığında, temenni ettiğinde ve istediğinde "مَدَّ فلانٌ عينَه إلى مالِ فلانٍ" (Filan kimse, filanın malına gözünü dikti) denir.
وذُكِر لى عن ابن عُيَيْنةَ أنه كان يَتَأَوَّلُ هذه الآيةَ قولَ النبيِّ ﷺ: "ليس منَّا مَن لم يَتَغَنَّ بالقرآنِ" . أي: مَن لم يَسْتَغْنِ به . ويقولُ: ألا تراه يقولُ: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ (٨٧) لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ}. فأمَره بالاستغناءِ بالقرآنِ عن المالِ. قال: ومنه قولُه الآخرُ: "مَن أُوتى القرآنَ فرأى أنَّ أحدًا أُعْطِىَ أفضل مما أُعْطِىَ، فقد عظَّم صغيرًا، وصغَّر عظيمًا ".
Bana İbn Uyeyne'den rivayet edildiğine göre o, bu âyeti Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in: "Kur'an ile yetinmeyen (tegannî etmeyen) bizden değildir" sözüyle, yani "Onunla zenginleşmeyen / yetinmeyen (yestağnî)" manasında tevil ediyordu ve şöyle diyordu: Görmüyor musun O şöyle buyuruyor: {وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ (٨٧) لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ} “Andolsun ki biz sana tekrarlanan yediyi ve yüce Kur'an'ı verdik. Onlardan bazı sınıflara verdiğimiz dünya metaına gözünü dikme”. Böylece ona mala karşı Kur'an ile yetinmesini emretmiştir. Dedi ki: Şu diğer sözü de bu kabildendir: "Kime Kur'an verilmiş de kendisine verilenden daha faziletlisinin başkasına verildiğini görmüşse, o küçük olanı büyütmüş ve büyük olanı küçültmüştür ".
وبنحوِ الذي قلْنا في قولِه: {أَزْوَاجًا}. قال أهلُ التأويلِ.
{أَزْوَاجًا} “bazı sınıflara” sözü hakkında tevil ehli bizim söylediğimize benzer şeyler söylemişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، وحدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ}: الأغنياءَ، الأمثالُ: الأشباهُ .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; [yine] bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ} “Onlardan bazı sınıflara verdiğimiz dünya metaına gözünü dikme” [ayeti hakkında] şöyle dediğini anlattı: "[Ayetle] zenginler [kastedilmektedir]; el-emsâl (الأمثال) ise benzerler (el-eşbâh) demektir."
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den aynısını nakletti.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ}. قال: نُهِى الرجلُ أن يَتَمَنَّى مالَ صاحبِه .
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan {لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ} “Onlardan bazı sınıflara verdiğimiz dünya metaına gözünü dikme” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: "Kişi, arkadaşının malını temenni etmekten nehyedildi" .
وقولُه: {وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ}. يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: وألِنْ لمن آمَن بك، واتَّبعك، واتَّبع كلامَك، وقَرَّبْهم منك، ولا تَحِدَّ بهم، ولا تغلُظْ عليهم. يأمرُه تعالى ذكرُه بالرفْقِ بالمؤمنين. والجناحان مِن بنى آدمَ جنباه، والجناحان الناحيتان، ومنه قولُ اللهِ تعالى ذكرُه: {وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ} [طه: ٢٢]. قيل: إن معناه: إلى ناحيتِك وجَنْبِك.
O'nun: {وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ} “müminlere kanadını indir” sözüne gelince; zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Sana iman eden, sana uyan ve senin sözüne tabi olan kimselere yumuşak davran, onları kendine yaklaştır, onlara sert davranma ve katı olma. Zikri yüce olan [Allah], müminlere karşı rıfk ile (şefkatle) muamele etmesini emretmektedir. Âdemoğlunun kanatları (cenâheyn) iki yanıdır; kanatlar iki taraf demektir. Zikri yüce olan Allah'ın şu sözü de bu kabildendir: {وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ} “Elini kanadına (koynuna) sok” [Tâhâ: 22]. Denildi ki: Bunun anlamı: "Kendi tarafına ve yanına [sok]" demektir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَقُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ (٨٩) كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ (٩١)}.
Allah Teâlâ'nın: {وَقُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ (٨٩) كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ (٩١)} “De ki: Şüphesiz ben apaçık bir uyarıcıyım. Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” sözünün tevili hakkında.
يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: وقُلْ يا محمدُ للمشركين: إنى أنا النذيرُ الذي قد أبان إنذارَه لكم مِن البلاءِ والعقابِ، أن يَنْزِلَ بكم مِن اللهِ، على تماديكم في غيِّكم، {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ}. يقولُ: مثلَ الذي أَنْزَل اللهُ تعالى مِن البلاءِ والعقابِ، على الذين اقْتَسَموا القرآنَ فجعَلوه عِضِين.
Zikri yüce olan [Allah], Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Müşriklere de ki: Şüphesiz ben, azgınlığınızda ısrar edip durmanız sebebiyle Allah katından başınıza inecek bela ve cezaya dair uyarısını size apaçık bildirmiş olan o uyarıcıyım. {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ} “Nitekim o taksimcilere de indirmiştik”. [Yani] Allah Teâlâ'nın, Kur'an'ı taksim edip onu parça parça kılanların üzerine indirmiş olduğu bela ve cezanın bir benzerini [indirir].
ثم اختلَف أهلُ التأويلِ في الذين عُنُوا بقولهِ: {الْمُقْتَسِمِينَ}؛ فقال بعضُهم: عُنِى به اليهودُ والنصارى. وقال: كان اقتسامُهم أنهم اقْتَسَموا القرآنَ وعَضَّوه، فآمَنوا ببعضِه وكفَروا ببعضِه.
Sonra tevil ehli, {الْمُقْتَسِمِينَ} “o taksimciler” sözüyle kastedilenler hakkında ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazıları: Bununla Yahudiler ve Hristiyanlar kastedilmiştir demiştir ve şöyle eklemiştir: Onların taksimi; Kur'an'ı bölüp parçalamaları (addavhu), böylece bir kısmına iman edip bir kısmını inkâr etmeleridir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثني عيسى بنُ عثمانَ الرمليُّ، قال: ثنا يحيى بنُ عيسى، عن الأعمشِ، عن أبى ظَبْيانَ، عن ابن عباسٍ في قولِ اللهِ: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: هم اليهودُ والنصارى، آمَنوا ببعضٍ وكفَروا ببعضٍ .
Bana Îsâ b. Osmân er-Remlî anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Îsâ, el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o İbn Abbâs'tan Allah'ın: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: "Onlar Yahudiler ve Hristiyanlardır; bir kısmına iman ettiler, bir kısmını inkâr ettiler" .
حدَّثنا أبو كريبٍ ويعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قالا: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرَنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: هم أهلُ الكتابِ، جزَّءوه، فجعَلوه أعضاءً أعضاءً، فآمَنوا ببعضِه وكفَروا ببعضِه .
Bize Ebû Küreyb ve Ya'kūb b. İbrâhîm anlattılar, dediler ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: "Onlar Ehl-i Kitâb'dır; onu cüzlere ayırdılar, parça parça (a'dâ') yaptılar, böylece bir kısmına iman edip bir kısmını inkâr ettiler" .
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا مؤمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن أبى ظَيْبانَ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: الذين آمَنوا ببعضٍ وكفَروا ببعضٍ .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Müemmel anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, el-A'meş'ten, o Ebû Zabyân'dan, o İbn Abbâs'tan {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” sözü hakkında: "Bir kısmına iman edip bir kısmını inkâr edenlerdir" dediğini nakletti.
حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن شعبةَ، عن سليمانَ، عن أبي
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiy, Şu'be'den, o Süleymân'dan, o Ebû
ظَبْيانَ، عن ابن عباسٍ، قال: {الْمُقْتَسِمِينَ}: أهلُ الكتابِ، {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: يُؤمِنون ببعضٍ ويَكْفُرون ببعضٍ.
Zabyân'dan, o İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle demiştir: " {الْمُقْتَسِمِينَ} Ehl-i Kitâb'dır. {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} hakkında: Bir kısmına iman ederler, bir kısmını inkâr ederler, dedi."
حدَّثني مطرُ بنُ محمدٍ الضَّبِّيُّ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: ثنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ أنه قال في قولِه: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ}. قال: هم أهلُ الكتابِ .
Bana Matar b. Muhammed ed-Dabbî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den onun {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ} “Nitekim o taksimcilere de indirmiştik” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: "Onlar Ehl-i Kitâb'dır" .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، أنه قال في هذه الآية: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: هم أهلُ الكتابِ، آمَنوا ببعضِه وكفَروا ببعضِه.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den bu âyet hakkında: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” şöyle dediğini nakletti: "Onlar Ehl-i Kitâb'dır; bir kısmına iman ettiler, bir kısmını inkâr ettiler."
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرَنا أبو بشرٍ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: هم أهلُ الكتابِ، جزَّءوه، فجعَلوه أعضاءً، فآمَنوا ببعضِه وكفَروا ببعضِه .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Kur'an'ı kısım kısım bölenler” sözü hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Onlar Ehl-i Kitâb'dır; onu cüzlere ayırdılar, parçalara böldüler, böylece bir kısmına iman edip bir kısmını inkâr ettiler" .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبرَنا هشيمٌ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ، عن ابن عباسٍ، قال: جزَّءوه، فجعَلوه أعضاءً كأعضاءِ الجَزُورِ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Cüveybir'den, o Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan nakletti; o: "Onu cüzlere ayırdılar ve kesilen devenin (cezûr) uzuvları gibi parçalara (a'dâ') böldüler" dedi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عمرُو بنُ عونٍ، قال: أخبرنا هشيمٌ، عن منصورٍ، عن الحسنِ، قال: هم أهلُ الكتابِ .
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Avn anlattı, dedi ki: Bize Huşeym, Mansûr'dan, o el-Hasen'den nakletti; o: "Onlar Ehl-i Kitâb'dır" dedi.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ}. قال: هم اليهودُ والنصارَى من أهلِ الكتابِ، قَسَّموا الكتابَ فجعَلوه أعضاءً. يقولُ: أحزابًا، فآمَنوا ببعضٍ وكفَروا ببعضٍ.
Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan nakletti; o, {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ} “Nitekim o kısımlara ayıranlara (bölücülere) da indirmiştik” [mealindeki] ayet hakkında şöyle demiştir: “Onlar Ehl-i Kitap'tan olan Yahudiler ve Hıristiyanlardır. Kitab'ı kısımlara ayırıp parçalar (a‘dâ’) haline getirdiler. Yani fırkalara [ayırdılar]; bir kısmına iman edip bir kısmını inkâr ettiler.”
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، قال: قال ابن عباسٍ: {الْمُقْتَسِمِينَ}: آمَنوا ببعضٍ وكفَروا ببعضٍ، وفرَّقوا الكتابَ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: İbn Abbâs şöyle dedi: "{الْمُقْتَسِمِينَ} ‘Taksimciler’; bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr edenler ve Kitab'ı fırkalara ayıranlardır."
وقال آخرون: المقتسمون أهلُ الكتابِ، ولكنهم سُمُّوا المقتسمين؛ لأن بعضَهم قال استهزاءً بالقرآنِ: هذه السورةُ لى. وقال بعضُهم: هذه لى.
Başkaları ise şöyle demiştir: Taksimciler Ehl-i Kitâb'dır. Ancak onlara taksimciler denilmesinin sebebi; bazılarının Kur'an'la alay ederek: 'Bu sure benimdir', bazılarının da: 'Şu sure benimdir' demeleridir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن سماكٍ، عن عكرمةَ أنه قال في هذه الآيةِ: {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: كانوا يَسْتَهزئون؛ يقولُ هذا لى سورةُ "البقرةِ". ويقولُ هذا: لى سورةُ "آلِ عمرانَ".
Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Simâk'tan, o İkrime'den nakletti; o, bu ayet hakkında: {الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Onlar Kur'an'ı kısım kısım bölenlerdir” şöyle dedi: "Alay ediyorlardı; bu [biri] 'Bakara suresi benimdir', şu [öbürü] de 'Âl-i İmrân suresi benimdir' diyordu."
وقال آخرون: هم أهلُ الكتابِ، ولكنهم قيل لهم: المقتسمون؛ لاقتسامِهم كتُبَهم، وتفريقِهم ذلك بإيمانِ بعضِهم ببعضِها، وكفرٍ ببعضٍ، وكفرِ آخرين بما آمَن به غيرُهم، وإيمانِهم بما كفَر به الآخرون.
Başkaları ise şöyle demiştir: Onlar Ehl-i Kitâb'dır. Ancak onlara taksimciler denilmesinin sebebi; kitaplarını taksim etmeleri ve bunu bazılarının bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr etmesi , diğerlerinin de başkalarının inandığını inkâr edip onların inkâr ettiğine inanması suretiyle parçalamalarıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عبدِ الملكِ، عن قيسٍ، عن مجاهدٍ: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ}. قال: هم اليهودُ والنصارى، قسَّموا كتابَهم، ففرَّقوه وجعَلوه أعضاءً.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Abdülmelik'ten, o Kays'tan, o Mücâhid'den nakletti: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ} “Nitekim Kur'an'ı kısım kısım bölen o taksimcilere de [azabı] indirmiştik” [hakkında] şöyle dedi: "Onlar Yahudiler ve Hristiyanlardır; kitaplarını taksim ettiler, onu parçaladılar ve uzuvlara (a'dâ') ayırdılar."
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنى الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، وحدَّثنى المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ،
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bana el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ' anlattı; bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı,
قال: ثنا شبلٌ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ}. قال: أهلُ الكتابِ، فرَّقوه وبدَّدوه .
Dedi ki: Bize Şibl anlattı, hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den: {كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ} “Nitekim o taksimcilere de indirmiştik” [hakkında] şöyle dedi: "Ehl-i Kitâb'dır; onu parçaladılar ve dağıttılar ."