Binûn

Enbiyâ (aleyhimussalâtü vesselâm) Suresinin Tefsiri — 8. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

والبأْسُ: القتالُ. وعلَّمنا داودَ صنعةَ سلاحٍ لكم ليُحرِزَكم إذا لَبِستموه، ولقِيتُم فيه أعداءكم من القتلِ.

'Be's' (الْبَأْس) ise savaştır. [Yani] onu giydiğinizde ve onun içinde düşmanlarınızla karşılaştığınızda sizi öldürülmekten korusun diye Dâvûd'a sizin için silah yapma sanatını öğrettik.

وقولُه: {فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ}. يقولُ: فهل أنتم أيها الناسُ شاكِرُو اللهِ على

Allah Teâlâ'nın: {فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ} “Artık siz şükreder misiniz?” buyruğuna gelince; [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar, sizler Allah'ın üzerinizdeki

نِعْمَتِه عليكم بما علَّمكم من صَنْعةِ اللَّبوسِ المحصِنِ في الحرْبِ، وغيرِ ذلك من نعَمِه عليكم. يقولُ: فاشْكُرونى علَى ذلك.

üzerinizdeki diğer nimetleriyle Allah'ın size olan nimetine şükreden kimseler misiniz? [Yani] bundan dolayı Bana şükredin, buyurmaktadır.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ (٨١)}.

Yüce Allah'ın: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ (٨١)} “Süleyman'a da fırtına gibi esen rüzgârı [boyun eğdirdik]. O rüzgâr, onun emriyle bereketli kıldığımız yere doğru akıp giderdi. Biz her şeyi bilenleriz” buyruğunun tefsiri.

يقولُ تعالَى ذكرُه: وسخَّرْنا لسليمانَ بن داودَ {الرِّيحَ عَاصِفَةً}، وعُصوفُها شِدَّة هبوبِها، {تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا}. يقولُ: تجرى الريحُ بأمرِ سليمانَ {إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا}. يعنى: إلى الشامِ، وذلك أنها كانت تجرى بسليمانَ وأصحابِه إلى حيثُ شاءَ سليمانُ، ثم تعودُ به إلى منزلِه بالشامِ، فلذلك قيلَ: {إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا}.

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Dâvûd oğlu Süleyman'a {الرِّيحَ عَاصِفَةً} “fırtına gibi esen rüzgârı” boyun eğdirdik -onun fırtına olması esişinin şiddetidir- {تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا} “o rüzgâr, onun emriyle bereketli kıldığımız yere doğru akıp giderdi”. Şöyle buyurmaktadır: Rüzgâr Süleyman'ın emriyle {إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا} “bereketli kıldığımız yere”, yani Şam'a doğru akıp giderdi. Şöyle ki rüzgâr Süleyman ve ashabını Süleyman'ın dilediği yere taşır, sonra onu Şam'daki menziline geri getirirdi. Bu sebeple: {إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا} “bereketli kıldığımız yere doğru” buyrulmuştur.

كما حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن محمدِ بن إسحاقَ، عن بعضِ أهلِ العلمِ، عن وهبِ بن منبهٍ، قال: كان سليمانُ إذا خرَج إلى مجلسِه عكَفتْ عليه الطيرُ، وقامَ له الجنُّ والإنسُ حتى يجلِسَ إلى سريرِه، وكان امْرأً غزَّاءً، قَلَّما يقعُدُ عن الغزوِ، ولا يسمَعُ في ناحيةٍ من الأرضِ بملِكٍ إلا أتاه حتى يُذِلَّه، وكان فيما يزعُمونَ إذا أرادَ الغزوَ، أمَر بعسْكرِه فضُرِب له بخشَبٍ، ثم نُصِب له على الخشَبِ، ثم حمَل عليه الناسَ والدوابَّ وآلةَ الحربِ كلَّها، حتى إذا حمَل معه ما يريدُ، أمر العاصِفَ من الريح فدخلت تحت ذلك الخشب فاحتملته، حتى إذا حتى إذا استقَلَّتْ أمَر الرُّخاءَ فمدَّتْه شهرًا في رَوْحتِه وشهرًا في غُدُوتِه إلى حيثُ أرادَ، يقولُ اللهُ جلَّ وعزّ: {فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ} [ص: ٣٦]. وقال: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ} [سبأ: ١٢]. قال: فذُكِر لى أن مَنزِلًا بناحيةِ دجلةَ مكتوبٌ فيه كتابٌ، كتبه بعضُ صحابةِ سليمانَ؛ إمّا من الجنِّ

Nitekim bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, Muhammed b. İshâk'tan, o ilim ehlinden bazılarından, o da Vehb b. Münebbih'ten şöyle dediğini rivayet etti: Süleyman meclisine çıktığında kuşlar onun üzerine toplanıp gölge yapar, tahtına oturuncaya kadar cinler ve insanlar onun için ayakta dururlardı. O çokça gazveye çıkan bir kimseydi; gazveden pek geri kalmazdı ve yeryüzünün herhangi bir tarafında bir hükümdar olduğunu işitirse mutlaka onu boyun eğdirinceye kadar üzerine giderdi. İddia ettiklerine göre, o gazveye çıkmak istediğinde ordusu için ahşaptan [bir zemin yapılmasını] emreder, onun için ahşap kurulur, sonra onun üzerine [çadırlar] dikilirdi. Ardından insanları, binekleri ve bütün savaş aletlerini onun üzerine bindirirdi. Yanına almak istediği şeyleri yükleyince fırtına rüzgârına emreder, rüzgâr o ahşabın altına girip onu kaldırırdı. [Yükünü alıp] havalanınca tatlı ve yumuşak esen rüzgâra (ruhâ) emreder, o da onu dilediği yere doğru akşam gidişinde bir aylık, sabah gidişinde de bir aylık mesafeye taşırdı. Nitekim aziz ve celil olan Allah şöyle buyurmaktadır: {فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ} [Sâd: 36] “Bunun üzerine Biz de rüzgârı onun emrine boyun eğdirdik; onun emriyle dilediği yere yumuşakça akıp giderdi”. Ve şöyle buyurmuştur: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ} [Sebe: 12] “Süleyman'a da sabah gidişi bir ay, akşam dönüşü bir ay olan rüzgârı [boyun eğdirdik]”. [Vehb] dedi ki: Bana anlatıldığına göre Dicle tarafında bir konaklama yerinde, Süleyman'ın ashabından -ister cinlerden

وإمّا من الإنسِ: نحن نزَلْناه وما بنَيْناه، ومَبْنيًّا وجَدناه، غَدَونا من إصْطَخْرَ فقلناه، ونحن راحِلون منه إن شاءَ اللهُ قائلونَ الشامَ .

ya da insanlardan- birinin yazdığı şöyle bir yazı vardı: 'Biz buraya konakladık, onu biz inşa etmedik, inşa edilmiş olarak bulduk. Sabah İstahr'dan çıktık ve burada öğle uykusuna yattık. Buradan inşallah yola çıkıp Şam'da öğle uykusuna yatacağız' .”

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً} إلى قولِه: {وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ}. قال: ورَّثَ اللهُ سليمانَ داودَ، فورَّثَه نبوَّتَه ومُلكَه، وزادَه على ذلك أن سخَّر له الريحَ والشياطينَ .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً} “Süleyman'a da fırtına gibi esen rüzgârı [boyun eğdirdik]” buyruğundan {وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ} “Biz onları koruyuculardık” buyruğuna kadar olan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Allah, Süleyman'ı Dâvûd'a vâris kıldı; ona peygamberliğini ve mülkünü miras bıraktı. Buna ilave olarak rüzgârı ve şeytanları da onun emrine verdi .”

حدثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ}. قال: عاصفةً شديدةً، {تَجْرِي بِأَمْرِهِ}. قال: الشامُ.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ} “Süleyman'a da fırtına gibi esen rüzgârı [boyun eğdirdik], o onun emriyle akıp giderdi” buyruğu hakkında şöyle dedi: “'Âsıfetten' (عَاصِفَةً); şiddetli demektir. {تَجْرِي بِأَمْرِهِ} 'Onun emriyle akıp giderdi' [nereye?] Şam'a dedi.”

واختلَفت القرأةُ في قراءةِ قولِه: {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ}؛ فقرَأته عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {الرِّيحَ} . بالنصبِ على المعنى الذي ذكَرناه. وقرَأ ذلك عبدُ الرحمنِ الأعرجُ: (الريحُ) رفعًا باللامِ في "سليمانَ"، على ابتداءِ الخبرِ عن أن لسليمانَ الريحَ.

Kıraat âlimleri {وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ} buyruğunun okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Şehirlerin kıraat âlimlerinin geneli bunu, zikrettiğimiz anlama binaen nasb ile {الرِّيحَ} şeklinde okumuştur . Abdurrahman el-A'rec ise 'Süleyman' kelimesindeki lâm harfiyle mübtedâ haberi başlangıcı olarak ref ile (الرِّيحُ) şeklinde okumuştur , [yani] 'Rüzgâr Süleyman'ındır' anlamında .

قال أبو جعفرٍ: والقراءةُ التي لا أستجيزُ القراءةَ بغيرِها في ذلك ما عليه قرأةُ الأمصارِ؛ الإجماعِ الحجَّةِ من القرأةِ عليه.

Ebû Ca'fer der ki: Bu hususta başkasıyla okunmasını caiz görmediğim kıraat, şehirlerin kıraat âlimlerinin benimsediği kıraattir; çünkü kıraat âlimlerinden oluşan hüccetin icmaı bunun üzerinedir.

وقولُه: {وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ}. يقولُ: وكنا عالمين بأن في فعْلِنا ما

Allah Teâlâ'nın: {وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ} “Biz her şeyi hakkıyla bilenlerdik” buyruğuna gelince; [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Biz, bizim yapışımızda...

فعَلنا لسليمانَ من تسخيرِنا له، وإعطائِنا ما أعطَيْناه من الملكِ - صلاحَ الخَلْقِ، فعلى علْمٍ منا بموضِعِ ما فعَلنا به من ذلك فعَلنا ونحنُ عالمونَ بكلِّ شيءٍ، لا يخفَى علينا منه شيءٌ.

—ona [rüzgârı] boyun eğdirmemiz ve kendisine verdiğimiz mülkü vermemiz suretiyle— yaratılmışların maslahatı bulunduğunu biliyorduk. Dolayısıyla onun hakkında yaptığımız bu şeylerin yerli yerinde olduğunu bilerek yaptık; zira Biz her şeyi bilenleriz, bize hiçbir şey gizli kalmaz.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ (٨٢)}.

Yüce Allah'ın: {وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ (٨٢)} “Şeytanlardan da onun için dalgıçlık yapan ve bundan başka işler görenleri [boyun eğdirdik]. Biz onları koruyuculardık” buyruğunun tefsiri.

يقولُ تعالى ذكرُه: وسخَّرنا أيضًا لسليمانَ من الشياطينِ من يَغوصونَ له في البحرِ، {وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ}؛ من البنيانِ والتماثيلِ والمحاريبِ. {وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ}. يقولُ: وكنا لأعمالِهم ولأعدادِهم حافظينَ، لا يئودُنا حفظُ ذلك كلِّه.

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Şeytanlardan da Süleyman için denize dalanları ve {وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ} “bundan başka işler görenleri” -bina yapımı, heykeller ve mabetler gibi- onun emrine verdik. {وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ} “Biz onları koruyuculardık” buyruğu [hakkında] ise şöyle buyurmaktadır: Onların amellerini ve sayılarını koruyup gözetendik; bütün bunların korunması Bize ağır gelmez.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٨٣) فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ (٨٤)}.

Yüce Allah'ın: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٨٣) فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ (٨٤)} “Eyyûb'u da [an]. Hani o Rabbine: 'Başıma bu dert geldi, Sen merhametlilerin en merhametlisisin' diye nida etmişti. Bunun üzerine onun duasını kabul ettik de başındaki derdi giderdik. Katımızdan bir rahmet ve ibadet edenlere bir öğüt olmak üzere ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” buyruğunun tefsiri.

يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: واذكُرْ أيوبَ يا محمدُ إذ نادَى رَبَّه وقد مسَّه الضرُّ والبلاءُ: ربِّ {أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ}.

Yüce Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Başına dert ve bela geldiğinde: Rabbim! {أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ} “Başıma bu dert geldi, Sen merhametlilerin en merhametlisisin” diye Rabbine nida ettiği vakit Eyyûb'u da an.

{فَاسْتَجَبْنَا لَهُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فاستَجَبنا لأيوبَ دعاءَه إذ نادانا، فكَشَفنا ما كان به مِن ضُرٍّ وبلاءٍ وجَهْدٍ.

{فَاسْتَجَبْنَا لَهُ} “Bunun üzerine onun duasını kabul ettik” [buyruğu hakkında] Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Bize nida ettiğinde Eyyûb'un duasını kabul ettik de başındaki dert, bela ve sıkıntıyı giderdik.

وكان الضُّرُّ الذي أصابَه، والبلاءُ الذي نزَل به، امْتِحانًا من اللهِ له واخْتِبارًا.

Ona isabet eden dert ve başına gelen bela, Allah'tan onun için bir imtihan ve sınamaydı.

وكان سبَبَ ذلك كما حدَّثني محمدُ بنُ سَهْلِ بن عَسْكَرٍ البخاريُّ، قال: ثنا

Bunun sebebi, Muhammed b. Sehl b. Asker el-Buhârî'nin bana rivayet ettiği gibidir; dedi ki: Bize [...] rivayet etti:

إسماعيلُ بنُ عبدِ الكريمِ أبو هشامِ، قال: ثنى عبدُ الصمدِ بنُ مَعْقِلٍ، قال: سمِعتُ وهبَ بنَ منبِّهٍ يقولُ: كان بَدءُ أَمْرِ أيوبَ الصديقِ صلواتُ اللهِ عليه، أنه كان صابرًا، نِعْمَ العبدٌ، قال وهبٌ: إن لجبريلَ بينَ يديِ اللهِ مقامًا ليس لأحدٍ من الملائكةِ في القُرْبةِ من اللهِ والفضيلةِ عندَه، وإن جبريلَ هو الذي يتلَقَّى الكلامَ، فإذا ذكَر اللهُ عبدًا بخيرٍ، تلقَّاه منه جبريلُ، ثم تلقَّاه ميكائيلُ، وحَوْلَه الملائكةُ المقرَّبون حافِّينَ من حولِ العرشِ، وشاعَ ذلك في الملائكةِ المقرَّبينَ، صارتِ الصلاةُ على ذلك العبدِ من أهلِ السماواتِ، فإذا صلَّت عليه ملائكةُ السماواتِ هبطَت عليه بالصلاةِ إلى ملائكةِ الأرضِ، وكان إبليسُ لا يُحْجَبُ بشيءٍ من السماواتِ، وكان يقِفُ فيهنَّ [حيثُما أراد] ، ومن هنالِك وصَل إلى آدمَ حينَ أخرَجه من الجنةِ، فلم يَزَلْ على ذلك يصعَدُ في السماواتِ حتى رفَع اللهُ عيسىَ ابن مريمَ، فَحُجبَ من أربعٍ، وكان يصعَدُ في ثلاثٍ، فلما بعَث اللهُ محمدًا ﷺ حُجِب من الثلاثِ الباقيةِ، فهو محجوبٌ هو وجميعُ جنودِه من جميعِ السماواتِ إلى يومِ القيامةِ، إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فأتْبَعه شهابٌ ثاقبٌ. ولذلك أنكرَت الجنُّ ما كانت تعرِف حينَ قالت: {وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا}، إلى قولِه: {شِهَابًا رَصَدًا} [الجن: ٨، ٩].

İsmâil b. Abdilkerîm Ebû Hişâm rivayet etti, dedi ki: Bana Abdüssamed b. Ma'kıl rivayet etti, dedi ki: Vehb b. Münebbih'in şöyle dediğini işittim: Sıddîk Eyyûb'un -Allah'ın salâtı üzerine olsun- durumunun başlangıcı şuydu ki o sabreden, ne güzel bir kuldu. Vehb dedi ki: Allah'a yakınlık ve O'nun katındaki fazilet bakımından meleklerden hiçbirinin sahip olmadığı bir makam Cibrîl için Allah'ın huzurunda vardır. Kelâmı alan Cibrîl'dir. Allah bir kulu hayırla andığı vakit, bunu O'ndan Cibrîl alır; sonra Mîkâîl alır, onun etrafında da Arş'ı kuşatmış mukarreb melekler bulunur. Bu durum mukarreb melekler arasında yayılınca, gök ehli o kula dua etmeye (istiğfar ve övgüye) başlar. Göklerin melekleri ona dua edince, bu dua ile yer meleklerine inerler. İblis ise göklerin hiçbirinden perdelenmezdi , [dilediği yerde] oralarda dururdu. Âdem'i cennetten çıkardığı vakit ona bu yolla ulaşmıştı. Allah Meryem oğlu Îsâ'yı yükseltinceye kadar İblis göklere çıkmaya devam etti; derken dördünden menedildi, üçüne çıkabiliyordu. Allah Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i peygamber olarak gönderince kalan üçünden de menedildi. Artık o ve bütün orduları kıyamet gününe kadar bütün göklerden menedilmiştir; ancak kulak hırsızlığı yapan olursa, onun peşine de delici bir alev takılır. İşte cinler önceden bildikleri durumu bu sebeple yadırgamış ve: {وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا} buyruğundan {شِهَابًا رَصَدًا} [el-Cin: 8-9] buyruğuna kadar [olan ayetlerde anlatıldığı gibi] demişlerdi.

قال وهبٌ: فلم يَرُعْ إبليسَ إلا تجاوبُ ملائكتِها بالصلاةِ على أيوبَ، وذلك حينَ ذكَره اللهُ وأثنَى عليه، فلما سمِع إبليسُ صلاةَ الملائكةِ أدْرَكه البغْيُ والحسَدُ، وصعِد سريعًا حتى وقَف من اللهِ مكانًا كان يقِفُه، فقال: يا إلهى، نظَرتُ في أَمْرِ عبدِك أيوبَ، فوجَدتُه عبدًا أنْعَمتَ عليه فشكَركَ، وعافَيتَه فحمِدَك، ثم لم تُجرِّبْه

Vehb dedi ki: Gök meleklerinin Eyyûb'a dua ve tebrik sesleriyle birbirlerine karşılık vermesi İblis'i birden dehşete düşürdü. Bu, Allah'ın onu anıp övdüğü sırada olmuştu. İblis meleklerin bu duasını işitince kendisini azgınlık ve kıskançlık kapladı; hemen süratle yukarı çıkıp Allah'ın huzurunda her zaman durduğu makamda durdu ve: 'Ey İlahım! Kulun Eyyûb'un durumuna baktım; gördüm ki o, kendisine nimet verdiğinde Sana şükreden, afiyet verdiğinde Sana hamdeden bir kuldur; ancak Sen onu henüz...

بشدَّةٍ ولم تجرِّبْه ببلاءٍ، وأنا لك زَعيمٌ لئن ضربتَه بالبلاءِ ليكفُرَنَّ بك ولينسَينَّك، وليعبُدَنَّ غيرَك. قال اللهُ ﵎ له: انطلِقْ فقد سلَّطتُك على مالِه، فإنه الأمرُ الذي تزعُمُ أنه من أجلِه يشكُرُنى، ليس لك سلطانٌ على جسدِه، ولا على عقلِه. فانقَضَّ عدوُّ الله حتى وقَع على الأرضِ، ثم جمَع عفاريتَ الشياطينِ وعظماءَهم، وكان لأيوبَ البَثَنِيةُ من الشامِ كلِّها بما فيها من شرقِها وغربِها، وكان له بها ألفُ شاةٍ برُعاتِها وخمسُمائةِ فدَّانٍ يَتْبَعُها خمسُمائةِ عبدٍ، لكلِّ عبدٍ امرأةٌ وولَدٌ ومالٌ، ويحمِلُ آلةَ كلِّ فدانٍ أتانٌ، لكلِّ أتانٍ ولدٌ من اثنين وثلاثةٍ وأربعةٍ وخمسةٍ وفوقَ ذلك. فلما جمعَ إبليسُ الشياطينَ، قال لهم: ماذا عندَكم من القوَّةِ والمعرفةِ، فإنى قد سُلِّطتُ على مالِ أيوبَ، فهى المصيبةُ الفادِحةُ، والفتنةُ التي لا يصبِرُ عليها الرجالُ؟ قال عفريتٌ من الشياطينِ: أُعطيتُ من القوَّةِ ما إذا شئتُ تحوَّلتُ إعصارًا من نارٍ فأحرَقتُ كلَّ شيءٍ أتى عليه. فقال له إبليسُ: فأْتِ الإبلَ ورُعاتَها، فانطلَق يؤمُّ الإبلَ، وذلك حينَ وضَعت رُءُوسَها وثبتَتْ في مراعِيها، فلم يَشعُرِ الناسُ حتى ثار من تحتِ الأرض إعصارٌ من نارٍ تُنفَخُ منها أرواحٌ السَّمومِ، لا يَدْنُو منها أحدٌ إلا احتَرقَ، فلم يزَلْ يَحْرِقُها ورُعاتَها حتى أتَى على آخرِها، فلما فرَغ منها تمثَّل إبليسُ على قعودٍ منها براعيها، ثم انطلَق يؤمُّ أيوبَ حتى وجَده قائمًا يُصلِّى، فقال: يا أيوبُ. قال: لبَّيْكَ. قال: هل تدرِى ما الذي صنَع ربُّك الذي اختَرْتَ وعَبَدْتَ ووحَّدتَ بإبلِكَ ورُعاتِها؟ قال أيوبُ: إنها مالُه أعارَنيه، وهو أَوْلى به إذا شاءَ نزَعه،

[...onu] şiddetli [bir darlık] ile denemedin ve onu bir bela ile sınamadın. Ben Sana kefilim ki eğer onu bir bela ile vurursan kesinlikle Sana nankörlük edecek, Seni mutlaka unutacak ve Senden başkasına kulluk edecektir.' Allah Teâlâ ona: 'Git, onun malı üzerinde sana yetki verdim; zira bu, kendisi sebebiyle Bana şükrettiğini iddia ettiğin şeydir. Fakat onun bedeni ve aklı üzerinde hiçbir hâkimiyetin yoktur' buyurdu. Bunun üzerine Allah'ın düşmanı hızla süzülüp yeryüzüne indi; ardından şeytanların ifritlerini ve elebaşlarını topladı. Şam'ın doğusu ve batısıyla içinde bulunan her şeyiyle birlikte el-Beseniyye Eyyûb'a aitti. Orada çobanlarıyla birlikte bin koyunu ve ardında beş yüz kölenin bulunduğu beş yüz feddânı (çift arazisi/çift öküzü) vardı; her kölenin bir karısı, çocuğu ve malı bulunuyordu. Her bir feddânın aletini bir dişi eşek taşıyordu ve her dişi eşeğin iki, üç, dört, beş ve daha fazla sıpası vardı. İblis şeytanları toplayınca onlara: 'Ne gibi bir gücünüz ve maharetiniz var? Zira ben Eyyûb'un malı üzerine musallat kılındım; bu ise pek ağır bir felaket ve erkeklerin dayanamayacağı bir fitnedir' dedi. Şeytanlardan bir ifrit: 'Bana öyle bir güç verilmiştir ki dilediğimde ateşten bir kasırgaya dönüşürüm ve üzerinden geçtiği her şeyi yakıp kül ederim' dedi. İblis ona: 'O halde develere ve çobanlarına git' dedi. [İfrit] develere doğru yola çıktı; bu, develerin başlarını yere koyup meralarında yayıldıkları sıradaydı. İnsanlar hiç farkında olmadan yerin altından, içinden kavurucu sam rüzgârları üflenen ateşten bir kasırga koptu; ona yaklaşan herkes yandı. Son ferdine varıncaya kadar develeri ve çobanlarını yakmaya devam etti. İfrit işini bitirince İblis develerden bir kuûd (genç deve) üzerinde onların çobanı suretine girdi. Sonra Eyyûb'a yönelip gitti ve onu ayakta namaz kılarken buldu. 'Ey Eyyûb!' dedi. [Eyyûb]: 'Buyur' dedi. [İblis]: 'Seçtiğin, ibadet ettiğin ve birlediğin Rabbinin develerine ve çobanlarına ne yaptığını biliyor musun?' dedi. Eyyûb: 'Şüphesiz onlar O'nun malıydı, bana emanet olarak vermişti; dilediği zaman onu çekip almaya O daha layıktır/hak sahibidir' dedi.

وقديمًا ما وطَّنْتُ نفسِي ومالي على الفناءِ. قال إبليسُ: وإن ربَّك أرسَل عليها نارًا من السماءِ فاحتَرقَتْ ورُعاتُها حتى أتَى على آخرِ شيءٍ منها ومن رُعاتِها، فتَرَكْتُ الناسَ مَبهوتينَ وهم وُقوفٌ عليها يتعجَّبون؛ منهم من يقولُ: ما كان أيوبُ يعبُدُ شيئًا، وما كان إلا في غُرورٍ. ومنهم من يقولُ: لو كان إلهُ أيوبَ يقدِرُ على أن يصنَعَ من ذلك شيئًا لمنَع وَلِيَّه. ومنهم من يقولُ: بل هو فعَل الذي فَعَل ليُشمِتَ به عدَّوه، وليُفجِعَ به صديقَه. قال أيوبُ: الحمدُ للهِ حينَ أعْطاني، وحينَ نزَع منى، عُرْيَانًا خرَجتُ من بطنِ أُمِّي، وعُريانًا أعودُ في الترابِ، وعُريانًا أُحشَرُ إلى اللهِ، ليس ينبَغى لك أن تفرَحَ حينَ أعارَك اللهُ، وتجزَعَ حينَ قبَض عاريَتَه، اللهُ أولَى بك وبما أعْطاكَ، ولو علمِ اللهُ فيك أيُّها العبدُ خيرًا لنقَل رُوحَك مع ملَكِ الأرواحِ، فأجرى فيك وصرْتَ شهيدًا، ولكنه علِم منك شرًّا فأخَّرك من أجلِه، فعرَّاك اللهُ من المصيبةِ، وخلَّصَك من البلاءِ كما يُخلَّصُ الزَّوانُ من القمحِ الخَلاصِ.

Zaten çoktan beri kendimi ve malımı yok olmaya alıştırmıştım' dedi. İblis: 'Rabbin onların üzerine gökten bir ateş gönderdi, onlar ve çobanları yandı; hatta onlardan ve çobanlarından son ferde kadar hepsi yok oldu. İnsanları şaşkına dönmüş, başlarında durup hayret eder halde bıraktım; onlardan kimi: Eyyûb hiçbir şeye kulluk etmiyormuş, sadece aldanış içindeymiş, diyor. Kimi: Eğer Eyyûb'un ilahı bundan bir şeyi engellemeye güç yetirseydi dostunu korurdu, diyor. Kimi de: Bilakis düşmanını ona sevindirmek ve dostunu onunla yasa boğmak için bunu yaptı, diyor' dedi. Eyyûb: 'Bana verdiği zaman da benden aldığı zaman da Allah'a hamdolsun. Annemin karnından çıplak çıktım, toprağa çıplak döneceğim ve Allah'ın huzuruna çıplak haşrolunacağım. Allah sana emanet verdiğinde sevinip emanetini geri aldığında feryat etmen sana yakışmaz. Allah sana da sana verdiğine de en layık olandır. Ey kul! Eğer Allah sende bir hayır bilseydi, ruhunu ruhlar meleğiyle kabzederdi , böylece senin hakkında [hükmü] yürütür ve sen de şehit olurdun. Fakat sende bir şer bildiği için seni bundan ötürü geride bıraktı; delice otunun saf buğdaydan ayıklandığı gibi Allah seni musibetten soyutladı ve beladan kurtardı' dedi.

ثم رجَع إبليسُ إلى أصحابِه خاسئًا ذليلًا، فقال لهم: ماذا عندَكم من القوَّةِ، فإني لم أُكلِّمْ قلبَه؟ قال عفريتٌ من عظمائِهم: عندِى من القوَّةِ ما إذا شئتُ صِحتُ صوتًا لا يسمَعُه ذو رُوحٍ إلا خرَجت مهجةُ نفسِه. قال له إبليسُ: فأتِ الغنَمَ ورُعاتَها. فانطلَق يؤمُّ الغنمَ ورُعاتَها، حتى إذا وَسَطها صاحَ صوتًا جثَمت أمواتًا

Sonra İblis hor ve hakir bir vaziyette arkadaşlarının yanına döndü ve onlara: 'Sizin ne gibi bir gücünüz var? Zira ben onun kalbini sarsamadım (etkileyemedim)' dedi. Elebaşlarından bir ifrit: 'Bende öyle bir güç var ki, dilediğim takdirde öyle bir çığlık atarım ki, onu duyan her canlının muhakkak canı çıkar' dedi. İblis ona: 'O halde koyunlara ve çobanlarına git!' dedi. [İfrit] hemen koyunlara ve çobanlarına doğru yönelip gitti; nihayet aralarına girince öyle bir çığlık attı ki, [koyunlar ve çobanlar] ölü olarak yere yığıldılar.

من عندِ آخرِها ورعاؤُها. ثم خرَج إبليسُ متمثِّلًا بقَهْرمانِ الرِّعاءِ، حتى إذا جاءَ أيوبَ وجَده وهو قائمٌ يُصلِّى، فقال له القولَ الأوّلَ، ورَدَّ عليه أيوبُ الردَّ الأَوَّلَ، ثم إن إبليسَ رجَع إلى أصحابِه، فقال لهم: ماذا عندَكم من القوَّةِ، فإني لم أُكلِّمْ قلبَ أيوبَ؟ فقال عفريتٌ من عظمائِهم: عندى من القوَّةِ إذا شئتُ تحوَّلتُ رِيحًا عاصِفًا تنسِفُ كلَّ شيءٍ تأتِى عليه، حتى لا أُبْقيَ شيئًا. فقال له إبليسُ: فأتِ الفدادينَ والحرْثَ. فانطلَق يؤمُّهم، وذلك حين قَرَّبوا الفَدادينَ، وأنشَئوا في الحرْثِ، والأُتُنُ وأولادُها رُتوعٌ، فلم يَشعروا حتى هبَّت ريحٌ عاصفٌ تنسِفُ كلَّ شيءٍ من ذلك، حتى كأنه لم يكُنْ. ثم خرج إبليسُ متمثِّلًا بقهْرمانِ الحَرْثِ حتى جاء أيوبَ وهو قائمٌ يصلِّي، فقال له مثلَ قولِه الأوَّلِ، ورَدَّ عليه أيوبُ مثلَ ردِّه الأوَّلِ.

koyunlar da çobanları da son ferdine kadar helak oldu. Sonra İblis çobanların kâhyası (kahraman) suretine bürünerek çıktı; Eyyûb'a geldiğinde onu ayakta namaz kılarken buldu. Ona önceki sözün benzerini söyledi, Eyyûb da ona önceki cevabını verdi. Ardından İblis arkadaşlarının yanına dönüp onlara: 'Ne gücünüz var? Çünkü ben Eyyûb'un kalbini sarsamadım' dedi. Elebaşlarından bir ifrit: 'Bende öyle bir güç var ki dilediğim vakit şiddetli bir kasırgaya dönüşür, karşıma çıkan her şeyi savurup yok ederim, geriye hiçbir şey bırakmam' dedi. İblis ona: 'O halde çiftliklere ve ekinlere git' dedi. İfrit onlara doğru gitti; bu da çiftlik hayvanlarını hazırlayıp ekim işine başladıkları, dişi eşekler ile yavrularının otladığı bir sıradaydı. Hiç farkında olmadan şiddetli bir kasırga koptu ve oradaki her şeyi sanki hiç var olmamış gibi savurup yok etti. Sonra İblis tarım kâhyası suretine bürünerek çıktı, ayakta namaz kılan Eyyûb'un yanına geldi. Ona önceki sözü gibi söyledi, Eyyûb da ona önceki cevabı gibi cevap verdi.

فلما رأى إبليسُ أنه قد أفنَى مالَه، ولم يُنْجِحْ منه، صعِد سريعًا حتى وقَف من اللهِ الموقف الذي كان يقِفُه، فقال: يا إلهى، إن أيوبَ يرَى أنك ما متَّعتَه بنفسِه وولَدِه، فأنت مُعْطِيه المالَ، فهل أنت مُسلِّطى على ولَدِه؟ فإنها الفتْنةُ المضلةُ، والمصيبةُ التي لا تقومُ لها قلوبُ الرجالِ، ولا يقوَى عليها صبرُهم. فقال اللهُ تعالى: انْطَلِق، فقد سلَّطتُك على ولدِه، ولا سلطانَ لك على قلبِه ولا جسَدِه، ولا على عَقْلِه. فانقَضَّ عدوُّ اللهِ جوادًا حتى جاءَ بنى أيوبَ وهم في قَصْرِهم، فلم يَزَلْ يُزِلْزِلُ بهم حتى تداعى من قواعدِه، ثم جعَل يناطِحُ جُدُرَ بعضِها ببعضٍ، ويرمِيهم بالخشَبِ والجندَلِ، حتى إذا مَثَّل بهم كلَّ مُثلَةٍ، رفَع بهم القصْرَ، حتى إذا أقلَّه بهم فصاروا فيه مُنَكَّسين، وانطلَق إلى أيوبَ متمثِّلًا بالمعلِّمِ الذي كان يعلِّمُهم الحكمةَ، وهو جريحٌ مشدوخُ الوجهِ، يسيلُ دمُه ودِماغُه، متغيِّرًا لا يكادُ يُعرَفُ من شدَّةِ التغيُّرِ والمُثْلَةِ التي جاء متمثِّلًا فيها، فلما نظَر إليه أيوبُ هالَه، وحزِن ودَمَعت عيناه، وقال

İblis, onun malını yok ettiğini ve yine de [ondan] muradına eremediğini görünce, hızla yükselerek Allah'ın huzurunda durduğu makama vardı ve şöyle dedi: “Ey İlahım! Eyyûb, sen kendisinin ve çocuklarının canını sağ bıraktığın müddetçe ona malı verenin sen olduğunu düşünür. Beni onun çocuklarına musallat eder misin? Zira bu, saptırıcı bir imtihan ve erkeklerin kalplerinin dayanamayacağı, sabırlarının güç yetiremeyeceği bir musibettir.” Yüce Allah buyurdu ki: “Git, seni çocuklarına musallat kıldım; fakat onun kalbi, bedeni ve aklı üzerinde hiçbir hâkimiyetin yoktur.” Bunun üzerine Allah'ın düşmanı hızla atılıp Eyyûb'un çocukları saraylarındayken yanlarına vardı. Temellerinden çökene kadar [sarayı] üzerlerine sarsıp durdu. Sonra duvarları birbirine çarpmaya, üzerlerine kütükler ve büyük taşlar fırlatmaya başladı. Nihayet bedenlerini feci şekilde parçalayınca sarayı onların üzerine kaldırıp yıktı ve onlar sarayın içinde baş aşağı kaldılar. [İblis], onlara hikmet öğreten muallim suretine bürünerek Eyyûb'un yanına gitti. Yaralıydı, yüzü ezilmişti, kanı ve beyni akıyordu; büründüğü kılığın aşırı değişmesi ve azalarının parçalanmışlığı sebebiyle neredeyse tanınmayacak bir haldeydi. Eyyûb ona baktığında dehşete düştü, hüzünlendi, gözlerinden yaşlar boşaldı ve

له: يا أيوبُ، لو رأيتَ كيف أفْلَتُّ من حيثُ أفلتُّ، والذي رمانَا به من فوقِنا ومن تحتِنا! ولو رأيتَ بنيكَ كيف عُذِّبوا وكيف مُثِّل بهم! وكيف قُلبوا فكانوا منكَّسين على رءوسِهم، تسيلُ دماؤُهم ودِماغُهم من أُنوفهم وأجوافِهم، وتقطُرُ من أشفارِهم! ولو رأيتَ كيف شُقَّتْ بطونهم فتناثَرَت أمعاؤُهم! ولو رأيتَ كيف قُذِفوا بالخشَبِ والجندَلِ يشدَحُ دِماغَهم! وكيف دقَّ بالخشبِ عظامَهم، وخرَق جلودَهم، وقطع عصَبَهم! ولو رأيتَ العَصَبَ عُريانًا ولو رأيتَ العظامَ مُتهَشِّمةً في الأجوافِ! ولو رأيتَ الوجوهَ مَشدوخةً! ولو رأيتَ الجُدُرَ تَناطَحُ عليهم! ولو رأيتَ ما رأيتُ لقُطِّعَ قلبُك. فلم يزَلْ يقولُ هذا ونحوَه، ولم يَزَلْ يرقِّقُه حتى رَقَّ أيوبُ فبكَى، وقبَض قبضةً من ترابٍ فوضَعها على رأسِه، فاغتنَم إبليسُ الفرصةَ منه عندَ ذلك، فصعِد سريعًا بالذي كان من جزَعِ أيوبَ مسرورًا به، ثم لم يلبَثْ أيوبُ أن فاء وأبصَرَ فاستغْفَر، وصَعِد قرناؤه من الملائكةِ بتوبةٍ منه، فبدَروا إبليسَ إلى اللهِ، فوجَدوه قد علِم بالذي رُفِع إليه من توبةِ أيوبَ، فوقَف إبليسُ خازيًا ذليلًا، فقال: يا إلهى، إنما هوَّن على أيوبَ خَطَرُ المالِ والولَدِ أنه يرَى أنك ما متَّعتَه بنفسِه، فأنت تعيدُ له المالَ والولدَ، فهل أنت مسلِّطى على جسَدِه؟ فأنا لك زعيمٌ، لئن ابتليتَه في جَسَدِهِ ليَنسينَّك، وليكْفُرَنَّ بك، وليَجْحَدنَّك نعمتَك. قال اللهُ: انطلِقْ فقد سلَّطتُك على جسَدِه، ولكن ليس لك سلطانٌ على لسانِه، ولا على قلبِه، ولا على عقلِه.

[Muallim] ona şöyle dedi: 'Ey Eyyûb! Kurtulduğum yerden nasıl kurtulduğumu, üstümüzden ve altımızdan bize nelerin fırlatıldığını bir görseydin ! Oğullarının nasıl azap çektiğini, nasıl parçalandıklarını bir görseydin! Nasıl ters yüz edilip baş aşağı kaldıklarını, burunlarından ve karınlarından kanlarının ve beyinlerinin aktığını, kirpiklerinden damladığını bir görseydin! Karınlarının nasıl yarılıp bağırsaklarının saçıldığını bir görseydin! Beyinlerini parçalayan kalaslar ve taşlarla nasıl vurulduklarını bir görseydin! Kalaslarla kemiklerinin nasıl kırıldığını , derilerinin nasıl delindiğini ve sinirlerinin nasıl koptuğunu bir görseydin! Açığa çıkan sinirleri, karın boşluklarında ufalanan kemikleri bir görseydin! Ezilen yüzleri, üzerlerine birbirine çarpan duvarları bir görseydin! Benim gördüklerimi görseydin yüreğin parçalanırdı.' Durmadan bunu ve benzeri sözleri söyledi ve Eyyûb'un yüreğini yumuşatmaya çalıştı; nihayet Eyyûb duygulandı, ağladı ve bir avuç toprak alıp başına koydu. İblis o anda fırsatı ganimet bildi ve Eyyûb'un gösterdiği bu sabırsızlıktan ötürü sevinçle hızla göğe yükseldi. Ancak çok geçmeden Eyyûb kendine geldi, gerçeği gördü ve istiğfar etti. Beraberindeki melekler de onun tövbesiyle yukarı çıktılar ve İblis'ten önce Allah'ın huzuruna vardılar. Allah'ın, Eyyûb'un tövbesinden haberdar olduğunu gördüler. İblis ise rezil ve zelil bir halde durup: 'Ey İlahım! Eyyûb için mal ve evlat kaybını hafif kılan şey, Sen canını sağ bıraktığın müddetçe ona malı ve evladı geri vereceğini düşünmesidir. Beni onun bedenine musallat kılar mısın? Şayet onu bedeninde imtihan edersen, Seni kesinlikle unutacağına, Sana nankörlük edeceğine ve nimetini inkâr edeceğine kefilim' dedi. Allah: 'Git, seni onun bedenine musallat kıldım; fakat diline, kalbine ve aklına senin bir yetkin yoktur' buyurdu.

فانقضَّ عدوُّ اللهِ جوادًا، فوجَد أيوبَ ساجدًا، فعجَّل قبلَ أن يرفَعَ رأسَه، فأتاه من قِبَلِ الأرضِ في موضعِ وَجْهِه، فنفَخ في مِنخَرِه نفخةً اشتَعل منها جسدُه، فترهَّل

Bunun üzerine Allah'ın düşmanı [İblis] süratle indi ve Eyyûb'u secde hâlinde buldu. [Eyyûb] başını kaldırmadan önce acele davranarak ona yer tarafından, yüzünün hizasından yaklaştı ve burun deliğine öyle bir üfleyiş üfledi ki bundan dolayı bedeni alev aldı ve [eti] gevşeyip sarktı

ونبتَت به ثآليلُ مثلُ ألياتِ الغنَمِ، ووقَعت فيه حِكَةٌ لا يملِكُها، فحَكَّ بِأَظْفارِه حتى سقَطت كلُّها، ثم حَكَّ بالعظامِ، وحَكَّ بالحجارةِ الخَشِنَةِ، وبقطَعِ المُسوحِ الخِشِنَةِ، فلم يزَلْ يحُكُّه حتى نَفِد لحمُه وتقطَّع، ولما نَغِل جلدُ أيوبَ وتغيَّر وأنتَنَ، أخرَجه أهلُ القريةِ، فجعَلوه على تَلٍّ وجعَلوا له عَرِيشًا، ورفَضه خلقُ اللهِ غَيرَ امرأتِه، فكانت تختَلِفُ إليه بما يُصلِحُه ويلزَمُه، وكان ثلاثةٌ من أصحابِه اتَّبَعوه على دينِه، فلما رأَوا ما ابتلاه اللهُ به رفَضوه من غيرِ أن يترُكوا دينَه واتَّهَموه؛ يُقال لأحدِهم: بلددُ، وأليفرُ، وصافرُ. قال: فانطلَق إليه الثلاثةُ وهو في بلائِه، فبكَتوه، فلما سمِع منهم أقبَل على ربِّه، فقال أيوبٌ ﵇: ربِّ لأيِّ شيءٍ خَلَقتَنى؟ لو كنتَ إذْ كرِهْتني في الخيرِ ترَكتَنى فلم تخلُقْنى، يا لَيتني كنتُ حَيْضةً ألقَتْني أُمِّي، ويا لَيتنى مِتُّ في بطنِها فلم أعرِفْ شيئًا ولم تَعْرِفْنى، ما الذنبُ الذي أذنبتُ لم يُذنِبْه أحدٌ غيرِى، وما العمَلُ الذي عمِلتُ فصرَفتَ وجْهَك الكريمَ عنِّي، لو كنتَ أمتَّنِى فألحَقْتَنى بآبائي، فالموتُ كان أجملَ بي، فأُسوةٌ لي بالسلاطينِ الذين صُفَّتْ من دونِهم الجيوشُ يضرِبون عنهم بالسيوفِ بخلًا بهم عن الموتِ، وحرصًا على بقائِهم، أصبَحوا في القبورِ جاثِمينَ، حتى ظنُّوا أنهم سيُخلَّدون، وأُسوةٌ لى بالملوكِ الذين كَنَزوا الكنوزَ، وطَمروا المطاميرَ، وجمَعوا الجموعَ، وظنُّوا أنهم سيُخلَّدون، وأُسوةٌ لى بالجبارينَ الذين بنَوا المدائنَ والحصونَ، وعاشُوا فيها المِئين من السنينَ، ثم أصبَحت خرابًا مأوًى للوحوشِ ومَبْتًى للشياطينِ.

Bedeninde koyun kuyrukları gibi siğiller çıktı ve kendisinde önüne geçemediği bir kaşıntı peydahlandı. Tırnaklarıyla kaşındı, nihayet tırnaklarının hepsi düştü; sonra kemiklerle kaşındı, sert taşlarla ve kaba çul parçalarıyla kaşındı. Kaşınmaya devam etti, öyle ki eti tükendi ve parça parça döküldü. Eyyûb'un derisi kokuşup bozulduğunda ve pis koktuğunda köy halkı onu çıkardı; bir tepenin üzerine koyup ona çardaktan bir barınak yaptılar. Karısı dışında Allah'ın yarattığı [bütün] insanlar onu terk etti. Karısı ise onun ihtiyacını giderip kendisine lâzım olan şeyleri ona getirip götürüyordu. Onun dinine tâbi olan üç arkadaşı vardı. Allah'ın onu ne ile imtihan ettiğini gördüklerinde dinini terk etmeksizin onu dışladılar ve onu suçladılar. Onlardan birine Bildad, [diğerlerine] Elifaz ve Sofar denilirdi. [Râvi] dedi ki: Bu üç kişi, Eyyûb belâsı içindeyken yanına gittiler ve onu azarlayıp kınadılar. Onlardan bunları işitince Rabbine yöneldi ve Eyyûb aleyhisselâm şöyle dedi: “Rabbim! Beni ne için yarattın? Hayır içinde benden hoşlanmadığında beni bıraksaydın da yaratmasaydın ya! Keşke annemin attığı bir hayız kanı olsaydım! Keşke karnında ölseydim de hiçbir şey bilmeseydim, o da beni tanımasaydı! Benden başkasının işlemediği hangi günahı işledim ve ne amel yaptım da kerîm yüzünü benden çevirdin? Keşke beni öldürüp atalarıma katsaydın; ölüm benim için daha güzel olurdu. Ölümden esirgemek ve hayatta kalmalarına duyulan hırs sebebiyle önlerinde orduların saf bağlayıp onlar adına kılıç salladığı, [sonunda] kabirlerde diz üstü yığılıp kalmış -üstelik ebedî kalacaklarını sanmış- hükümdarlar benim için bir teselli olurdu. Hazineler yığan, yer altı ambarlarına [tahıl] depolayan, kalabalıkları toplayan ve ebedî kalacaklarını sanan melikler benim için bir teselli olurdu. Şehirler ve kaleler inşa eden, oralarda yüzlerce yıl yaşayan, sonra da [şehirleri] harabeye dönüp vahşi hayvanların barınağı ve şeytanların ikametgâhı hâline gelen zorba hükümdarlar da benim için bir teselli olurdu.”

قال أليفزُ التيمانيُّ : قد أعيانا أمرُك يا أيوبُ، إن كلَّمْناكَ فما نَرْجُ للكلامِ منك موضِعًا، وإن نسْكُتْ عنك مع الذي نرَى فيك من البلاءِ، فذلك علينا، قد كنا نرَى من أعمالِك أعمالًا كنا نَرْجو لك عليها من الثوابِ غيرَ ما رَأَيْنا، فإنما يحصُدُ امرؤٌ ما زرَع، ويُجزَى بما عمِل، أشهَدُ على اللهِ الذي لا يُقدَّرُ قَدْرُ عظمَتِه، ولا يُحصَى عددُ نعَمِه، الذي يُنزِلُ الماءَ من السماءِ، فيُحيى به الميِّتَ، ويرفَعُ به الخافِضَ، ويقوِّى به الضعيفَ، الذي تَضِلُّ حكمةُ الحكماءِ عندَ حكمتِه، وعلْمُ العلماءِ عندَ علْمِه، حتى تراهم من العِيِّ في ظلمةٍ يموجونَ - أن من رَجا معونةَ اللهِ هو القويُّ، وأن من توكَّل عليه هو المكفِيُّ، هو الذي يكسِرُ ويَجبُرُ، ويجرَحُ ويُداوِى.

Teymanlı Elifaz dedi ki: 'Ey Eyyûb! Senin durumun bizi çaresiz bıraktı. Seninle konuşsak, sözün sende bir yer bulacağını umamıyoruz ; sende gördüğümüz bu bela karşısında sussak, bu da bize vebal olur. Senin amellerinden öyle ameller görüyorduk ki karşılığında senin için gördüğümüzden başka bir sevap umuyorduk. Kişi ancak ektiğini biçer ve yaptığının karşılığını görür. Büyüklüğünün derecesi takdir edilemeyen, nimetlerinin sayısı sayılamayan; gökten su indirip onunla ölüyü dirilten, alçakta olanı yükselten, zayıfı güçlendiren; hikmetinin yanında hikmet sahiplerinin hikmeti, ilminin yanında âlimlerin ilmi kaybolup giden ve nihayet onları acziyetten karanlıklar içinde bocalarken gördüğün Allah'a şahitlik ederim ki, Allah'ın yardımını uman kişi güçlüdür, O'na tevekkül eden kişinin ihtiyacı karşılanmıştır. Kıran da saran da yaralayan da tedavi eden de O'dur.'

قال أيوبُ لذلك سكتُّ فعضَضْتُ على لسانى، ووضَعتُ لسوءِ الخدمةِ رأسِى؛ لأنى علِمتُ أن عقوبتَه غيَّرت نورَ وجْهِى، وأن قوتَه نزَعت قوَّةً جَسَدِى، فأنا عبدُه، ما قضَى عليَّ أصابَني، ولا قوَّةَ لى إلا ما حمَل عليَّ، لو كانت عِظامي من حديدٍ، وجسَدِى من نُحاسٍ، وقلبى من حجارةٍ، لم أُطِقْ هذا الأمرَ، ولكن هو ابتلاني به، وهو يحمِلُه عنِّى، أتيْتُموني غضابًا، رَهِبتُم قبلَ أَن تُستَرْهَبوا، وبَكَيْتُم من قبلِ أن تُضْرَبوا، كيف بي لو قلتُ لكم: تَصدَّقوا عنى بأموالِكم لعلَّ الله أن يُخلِّصَنى، أو قَرِّبوا عنِّى قربانًا لعلَّ الله أن يتقبَّلَه منى ويرْضَى عنى. إذا استيقَظْتُ تمنَّيْتُ النومَ؛ رجاءَ أن أستريحَ، فإذا نِمْتُ كادَت تجودُ نفسِي، تقطَّعتْ أصابِعِي، فإني لأرفعُ اللُّقمةَ من الطعامِ بيديَّ جميعًا، فما تبلغانِ فَمى إلا على الجهْدِ منى، تساقطَتْ لَهَواتِي، ونُخِر رأسِى، فما بين أُذُنيَّ من سِدادٍ، حتى إن إحداهما لتُرَى

Eyyûb dedi ki: "Bunun için sustum ve dilimi ısırdım; kulluk vazifemdeki kusurdan ötürü başımı öne eğdim. Çünkü bildim ki O'nun cezalandırması yüzümün nurunu değiştirdi ve O'nun kuvveti bedenimin gücünü çekip aldı. Ben O'nun kuluyum; bana ne hükmettiyse o başıma geldi. O bana tahammül vermedikçe bende hiçbir güç yoktur. Eğer kemiklerim demirden, bedenim bakırdan ve kalbim taştan olsaydı bile bu duruma dayanamazdım. Fakat beni bununla sınayan O'dur ve bu yükü benden O taşımaktadır. Siz bana öfkeli olarak geldiniz; korkutulmadan önce korktunuz, vurulmadan önce ağladınız. Ya size: 'Mallarınızdan benim adıma sadaka verin, belki Allah beni kurtarır' yahut 'Benim adıma bir kurban adayın, belki Allah bunu benden kabul eder ve benden razı olur' deseydim [haliniz] nasıl olurdu? Uyandığım zaman dinlenme ümidiyle uyumayı temenni ediyorum; uyuduğum zaman ise neredeyse canım çıkacak gibi oluyor. Parmaklarım koptu; yemekten bir lokmayı iki elimle birden kaldırıyorum da ancak büyük bir güçlükle ağzıma ulaştırabiliyorum. Küçük dillerim döküldü, başımın içi çürüdü/boşaldı; iki kulağımın arasında hiçbir engel kalmadı, öyle ki birinden bakılsa diğeri görünür

من الأُخرَى، وإن دِماغى ليسيلُ من فَمِي، تساقَط [شعَرُ عيني] فكأنَّما حُرِّق بالنارِ وَجْهى، وحدَقتاى هما مُتدلِّيتان على خَدِّى، ورمَ لساني حتى [ملأ في] ، فما أُدْخِلُ فيه طعامًا إلا غصَّنى، ورِمتْ شفتاى حتى غطَّت العليا أَنْفى، والسُّفْلى ذَقَنِي، تقطَّعت أمعائى في بَطنى، فإني لأُدخِلُ الطعامَ فيخرُجُ كما دخَل، ما أُحِسُّه ولا ينفَعُنى، ذهَبَتْ قوَّةُ رِجلَيَّ فكأنهما قِربَتا ماءٍ مُلئَتا لا أُطيقُ حَمَلَهما، أحمِلُ لحِافي بيديَّ وأسناني، فما أُطيقُ حمْلَه حتى يحمِلَه معى غيرِى، ذهَب المالُ فصِرتُ أسألُ بكفِّي، فيُطعِمُنى من كنتُ أَعولُه اللقمةَ الواحدةَ، فيمُنُّها عليَّ، ويعيِّرُني هُلْكَ بَنيَّ وبناتي، ولو بقِى منهم أحدٌ أعانَني على بلائى ونفعني ، وليس العذابُ بعذابِ الدُّنيا، إنه يزُولُ عن أهلِها ويموتُونَ عنه، ولكن طُوبَى لمن كانت له راحةٌ في الدارِ التي لا يموتُ أهلُها، ولا يتحوَّلون عن منازلِهم، السعيدُ من سعدِ هنالِك، والشقيُّ من شَقِى فيها.

diğerinden görünüyor. Beynim ağzımdan akıyor, [kirpiklerim/kaşlarım] döküldü; sanki yüzüm ateşle yakılmış gibi oldu, iki gözbebeğim yanaklarımın üzerine sarktı. Dilim şişip [ağzımı doldurdu] ; içine koyduğum her lokma beni boğacak gibi oluyor. Dudaklarım şişti; öyle ki üst dudağım burnumu, alt dudağım çenemi kapladı. Bağırsaklarım karnımda paralandı; yemeği yiyorum, girdiği gibi çıkıyor; ne onu hissediyorum ne de bana fayda veriyor. Bacaklarımın gücü gitti; sanki taşımaya güç yetiremediğim su dolu iki tulum gibiler. Yorganımı ellerimle ve dişlerimle çekiyorum da başkası benimle birlikte kaldırmadıkça onu kaldırmaya güç yetiremiyorum. Mal gitti, avucumla dilenir hale geldim; vaktiyle nafakasını verdiğim kimse bana tek bir lokma veriyor da onu başıma kakıyor ve beni oğullarımın ve kızlarımın helakiyle ayıplıyor. Eğer onlardan biri sağ kalsaydı bu belamda bana yardım eder, fayda sağlardı . Asıl azap dünya azabı değildir; zira o dünyalıklardan zail olur ve onlar da ölerek ondan kurtulurlar. Fakat ne mutlu halkı ölmeyen ve yurtlarından ayrılmayan o yurtta (ahirette) huzura eren kimseye! Asıl bahtiyar orada mutlu olan, asıl bedbaht da orada bedbaht olandır.'

قال بِلْدَدُ: كيف يقومُ لسانُك بهذا القولِ، وكيف تُفصِحُ به؟ أتقولُ: إن العدْلَ يجورُ؟ أم تقولُ: إن القويَّ يضعُفُ؟ ابْكِ على خطيئتِكَ، وتضرَّعْ إلى رَبِّك، عسَى أن يرحَمَك ويتَجاوزَ عن ذَنْبِك، وعسى إن كنتَ بريئًا أن يجعَلَ هذا لك ذُخْرًا في آخرَتِك، وإن كان قلبُك قد قسَا فإن قولَنا لن ينفَعَك، ولَن يأخذَ فيك، هيهاتَ أن تنبُتَ الآجامُ في المفاوِزِ، وهيهاتَ أن ينبُتَ البَرْدِيُّ في الفَلَاةِ، مَن توكَّلَ على الضعيفِ كيف يَرْجُو أن يمنَعَه، ومَن جحَد الحقَّ كيف يَرْجُو أَن يُوَفَّى حقَّه؟

Bilded dedi ki: "Dilin bu sözü nasıl söyler, bunu nasıl açıkça dile getirebilirsin? Adaletin haksızlık ettiğini mi söylüyorsun, yoksa güçlü olanın aciz düştüğünü mü söylüyorsun? Günahına ağla ve Rabbine yalvar; umulur ki sana merhamet eder ve günahını bağışlar. Şayet suçsuz isen, umulur ki bunu senin için ahiretinde bir azık kılar. Eğer kalbin katılaşmışsa, bizim sözümüz sana fayda vermez ve sana asla tesir etmez. Issız çöllerde çalılıkların/kamışlıkların bitmesi ne kadar uzaksa, kurak arazide hasır otunun bitmesi de o kadar uzaktır. Zayıf olana güvenip dayanan kimse, onun kendisini korumasını nasıl umabilir? Hakkı inkâr eden kimse de kendi hakkının tastamam verilmesini nasıl umabilir?"

قال أيوبُ: إنى لأعلَمُ أن هذا هو الحقُّ، لن يَفْلُجَ العبدُ على رَبِّه، ولا يُطِيقُ أن يخاصِمَه، فأيُّ كلامٍ لى معه، وإن كان إليَّ القوَّةُ؟ هو الذي سمَك السماءَ فأقامَها وحدَه، وهو الذي يكشُطُها إذا شاءَ فتَنْطَوى له، وهو الذي سطَح الأرضَ فدَحَاها وحدَه، ونصَب فيها الجبالَ الراسياتِ، ثم هو الذي يُزَلْزِلُها من أُصولِها، حتى تعودَ أسافِلُها أعالِيَها، وإن كان فيَّ الكلام، فأى كلامٍ لى معه؟ من خَلَقَ عَرْشَه العظيمَ بكلمةٍ واحدةٍ، فحَشاهُ السماواتِ والأرضَ وما فيهما من الخلْقِ، فوسَّعَه في سَعةٍ واسعةٍ، وهو الذي كلَّم البحارَ ففهِمَت قولَه، وأَمَرَها فلم تَعْدُ أَمرَه، وهو الذي يفْقَهُ الحِيتانَ والطيرَ وكلَّ دابَّةٍ، وهو الذي يكلِّمُ الموْتَى فيُحييهم قوله، ويكلِّمُ الحجارةَ فتَفْهَمُه ، ويأْمُرُها فتُطِيعُه.

Eyyûb dedi ki: 'Şüphesiz ben bunun hak olduğunu biliyorum; kul Rabbine karşı asla galip gelemez ve O'nunla tartışmaya güç yetiremez. Bende güç olsa bile O'nunla benim ne konuşmam olabilir ki? Göğü yükseltip tek başına ayakta tutan O'dur; dilediğinde onu sıyırıp açan ve göğün de O'nun için dürüldüğü zat O'dur. Yeryüzünü yayıp tek başına döşeyen, orada sarsılmaz dağları diken, sonra da altı üstüne gelsin diye onları köklerinden sarsan O'dur. Bende konuşma [gücü] olsa bile O'nunla benim ne konuşmam olabilir ki? Yüce Arş'ını tek bir kelimeyle yaratan, gökleri, yeri ve ikisindeki yaratılmışları onun içine dolduran ve onu alabildiğine geniş kılan O'dur. Denizlerle konuşup denizlerin sözünü anladığı, onlara emredip emrinden dışarı çıkmadıkları zat O'dur. Balıkları, kuşları ve her bir canlıyı anlayan O'dur. Ölülerle konuşup sözüyle onları dirilten, taşlarla konuşup taşların O'nu anladığı ve onlara emredip O'na itaat ettikleri zat O'dur.'

قال أليفزُ: عظيمٌ ما تقولُ يا أيوبُ، إن الجلودَ لتقشَعِرُّ من ذكرِ ما تقولُ، إنما أصابَك ما أصابَك بغيرِ ذنبٍ أذْنَبْتَه، مثلُ هذه الحدَّةِ وهذا القولِ أنزَلَك هذه المنزلةَ، عظُمَت خطيئتُكَ، وكثُر طُلَّابُك، وغَصَبْتَ أهلَ الأموالِ على أموالِهم، فلبِسْتَ وهم عراةٌ، وأكَلْتَ وهم جياعٌ، وحبَسْتَ عن الضعيفِ بابَك، وعن الجائعِ طعامَك، وعن المحتاجِ معروفَك، وأسْرَرتَ ذلك وأخفيتَه في بيتِك، وأظْهَرتَ أعمالًا كنا نَراك تعمَلُها، فظنَنْتُ أن الله لا يَجزِيك إلا على ما ظهَر مِنك، وظنَنْتَ أن الله لا يَطَّلِعُ على ما غيَّبْتَ في بيتِك، وكيف لا يطَّلِعُ على ذلك وهو يعلَمُ ما غيَّبَتِ الأرَضون، وما تحتَ الظلماتِ والهواءِ؟

Elifaz dedi ki: 'Ey Eyyûb! Söylediğin şey çok büyüktür; söylediğin şeylerin anılmasından deriler ürperir. Sana isabet eden şeyler işlemediğin bir günahtan ötürü mü isabet etti sanıyorsun? İşte bu hiddet ve bu söz seni bu mertebeye düşürdü. Günahın büyüdü, alacaklıların çoğaldı; mal sahiplerinin mallarını gasp ettin, onlar çıplakken sen giyindin, onlar açken sen yedin. Kapını zayıfa kapattın, yemeğini açtan, iyiliğini muhtaçtan esirgedin. Bunu gizleyip evinde sakladın; bize ise işlerken gördüğümüz amelleri gösterdin. Allah'ın sana sadece senden açığa çıkan şeylerin karşılığını vereceğini sandın ve evinde gizlediğin şeylere Allah'ın muttali olmayacağını düşündün. Oysa yerlerin gizlediği şeyleri, karanlıkların ve havanın altındakileri bilen Allah buna nasıl muttali olmasın?'

قال أيوبُ ﵇: إن تكلَّمتُ لم ينفَعْنى الكلامُ، وإن سكَتُّ لم تَعذِروني، قد وقَع عليَّ كَيْدِى، وأسخَطتُ ربِّي بخطيئتِي، وأشمَتُّ أعدائى،

Eyyûb aleyhisselâm dedi ki: 'Konuşsam söz bana fayda vermez, sussam beni mazur görmezsiniz. Tuzağım başıma geldi, günahımla Rabbimi öfkelendirdim ve düşmanlarımı sevindirdim;

وأمكنْتُهم من عُنُقى، وجعَلتنى للبلاءِ غَرَضًا، وجعَلتنى للفتنةِ نُصُبًا، لم تُنْفِسْنى مع ذلك، ولكن أتبَعَنى ببلاءٍ على إثرِ بلاءٍ، ألم أكُنْ للغريبِ دارًا، وللمسكينِ قرارًا، ولليتيمِ وليًّا، وللأرملةِ قَيِّمًا؟ ما رأيتُ غريبًا إلا كنتُ له دارًا مكانَ دارِه، وقرارًا مكانَ قرارِه، ولا رأيتُ مسكينًا إلا كنتُ له مالًا مكانَ مالِه، وأهلًا مكان أهلِه، وما رأيتُ يتيمًا إلا كنتُ له أَبا مكانَ أَبِيه، وما رأيتُ أَيِّمًا إلا كنتُ لها قَيِّمًا ترضَى قِيامَه، وأنا عبدٌ ذليلٌ، إن أحسَنتُ لم يكُنْ لى كلامٌ بإحسانٍ؛ لأن المَنَّ لرَبِّي وليسَ لي، وإن أَسَأْتُ فبيدِه عُقوبَتي، وقد وقَع عليَّ بلاءٌ لو سلَّطتَه على جبَلٍ ضعُف عن جملِه. فكيف يحمِلُه ضَعْفِي؟

onları boynuma musallat ettim. Sen beni belaya hedef, fitneye nişangâh kıldın; bununla birlikte bana mühlet de vermedin, bilakis ardı ardına gelen belalarla beni takip etti . Ben garibe yurt, yoksula sığınak, yetime hami, dula koruyucu değil miydim? Nerede bir garip gördüysem yurdunun yerine ona yurt, sığınağının yerine ona sığınak oldum. Nerede bir yoksul gördüysem malının yerine ona mal, ailesinin yerine ona aile oldum. Nerede bir yetim gördüysem babasının yerine ona baba oldum. Nerede dul/bekâr bir kadın gördüysem himayesinden hoşnut olacağı bir koruyucu oldum. Ben zelil bir kulum; eğer iyilik yaptıysam iyiliğimle övünecek bir sözüm olamaz, çünkü lütuf ve minnet Rabbime aittir, bana değil. Şayet kötülük yaptıysam cezam O'nun elindedir. Üzerime öyle bir bela geldi ki onu bir dağa musallat etseydin taşımaktan aciz kalırdı; benim zaafım onu nasıl taşısın?'

قال أليفزُ: أَتَحاجُّ الله يا أيوبُ في أمْرِه؟ أم تريدُ أن تُناصِفَه وأنت خاطِئُ؟ أو تُبَرِّئَها وأنت غيرُ برئٍ؟ خلَق السماواتِ والأرضَ بالحقِّ، وأحصَى ما فيهما من الخلْقِ، فكيف لا يعلَمُ ما أَسْرَرْتَ؟ وكيف لا يعلَمُ ما عمِلتَ فيجزيَك به؟ وضَع اللهُ ملائكتَه صفوفًا حولَ عرْشِه وعلى أرجاءِ سماواتِه، ثم احتَجَب بالنورِ، فأبصارُهم عنه كليلةٌ، وقوَّتُهم عنه ضَعيفةٌ، وعزُّهم عنه ذليلٌ، وأنتَ تزعُمُ أن لو خاصَمَك، وأدْلى إلى الحكْمِ معك! وهل تراه فتُناصِفَه؟ أم هل تسمَعُه فتحاوِرَه؟ قد عرَفنا فيك قضاءَه، إنه مَن أرادَ أن يرتفِعَ وضَعه، ومَن اتَّضَعَ له رفَعه.

Elifaz dedi ki: 'Ey Eyyûb! Emri hususunda Allah ile mi tartışıyorsun? Yoksa hatalı olduğun hâlde O'nunla eşit şartlarda yüzleşmek mi istiyorsun? Yahut suçsuz olmadığın hâlde kendini aklamak mı istiyorsun? Gökleri ve yeri hak ile yaratmış ve ikisinde bulunan yaratılmışları tek tek saymıştır; o hâlde gizlediğin şeyleri nasıl bilmesin? Sana karşılığını vermek üzere yaptıklarını nasıl bilmesin? Allah, meleklerini arşının etrafında ve göklerinin köşelerinde saf saf dizmiş, sonra da nur ile perdelenmiştir; bu yüzden onların gözleri O'na karşı dermansız, güçleri O'nun yanında zayıf, izzetleri O'nun karşısında zelildir. Sen ise O'nun seninle hasımlaşacağını ve seninle birlikte hükme başvuracağını ileri sürüyorsun! Sen O'nu görebilir misin ki O'nunla eşit şartlarda yüzleşesin? Yoksa O'nu işitebilir misin ki O'nunla karşılıklı konuşasın? Senin hakkındaki takdirini anlamış bulunuyoruz; şüphesiz O, kim yükselmek isterse onu alçaltır, kim de O'nun için alçalırsa onu yükseltir.'

قال أيوبُ: إن أهلَكني فمن ذا الذي يعرضُ له في عبده ويسألُه عن أمرِه؟ لا يرُدُّ غضبَه شيءٌ إلا رحمتُه، ولا ينفَعُ عبدَه إلا التضرُّعُ له، رَبِّ أقبِلْ عليَّ برحمتِك، وأَعلِمْنى ما ذَنْبى الذي أذنبتُ؟ أو لأيِّ شيءٍ صرَفتَ وَجْهَكَ الكريمَ عنى، وجَعَلْتني

Eyyûb dedi ki: 'Şayet O beni helak ederse, kulu hakkında O'na itiraz edecek ve yaptığı işi O'na sorabilecek kim vardır? O'nun gazabını rahmetinden başka hiçbir şey geri çeviremez ve kuluna O'na yalvarıp yakarmaktan başka hiçbir şey fayda vermez. Rabbim! Rahmetinle bana yönel ve işlemiş olduğum günahımın ne olduğunu bana bildir! Yahut kerîm vechini ne sebeple benden çevirdin ve beni

لك مثلَ العدوِّ، وقد كنتَ تُكرِمُنى؟ ليس يغيبُ عنك شيءٌ، تُحصِى قَطْرَ الأمطارِ، وورَقَ الأشجارِ، وذرَّ الترابِ، أصبَح جِلدِى كالثوبِ العَفِنِ، بأَيِّهِ أمسَكتُ سقَط في يدِى، فهَبْ لى قُربانًا من عندِك، وفرَجًا من بلائِي، بالقدرَةِ التي تبعَثُ مَوْتَى العبادِ، وتنشُرُ بها مَيْتَ البلادِ، ولا تُهلِكْنى بغيرِ أن تُعلِمَنى ما ذَنْبِي، ولا تُفسِدْ عمَلَ يديْكَ، وإن كنتَ غنيًّا عنِّي، ليس ينْبَغِى في حُكْمِك ظُلْمٌ، ولا في نِقْمَتِكَ عَجَلٌ، وإنما يحتاجُ إلى الظُّلْمِ الضعيفُ، وإنما يعجَلُ مَن يخافُ الفَوْتَ، ولا تُذَكِّرْني خَطَئِى وذُنوبي، اذكرْ كيفَ خَلَقتَنى من طينٍ، فجُعِلتُ مضغةً، ثم خلَقتَ المضغةَ عِظامًا، وكسَوتَ العظام لحمًا وجِلدًا، وجعَلتَ العصَبَ والعروقَ لذلك قوامًا وشدَّةً، ورَبَّيْتَنى صغيرًا، ورَزَقتني كبيرًا، ثم حفِظتُ عهدَك وفعلتُ أمرَك، فإن أخطأتُ فبيِّنْ لى، ولا تُهلِكْنى عَمًّا، وأعلِمْنى ذَنْبِي، فإن لم أُرْضِكَ فَأَنَا أَهْلٌ أن تعذِّبَنِي، وإن كنتُ من بين خلْقِك تُحصِى عليَّ عمَلِى، وأستَغْفِرُك فلا تغفِرُ لى، إن أحسَنتُ لم أرْفَعْ رأسِي، وإن أسأْتُ لم تُبلعْنِى رِيقى، ولم تُقِلْنى عَثرتي، وقد ترَى ضَعْفى تحتَك، وتضرُّعِى لك، فلِمَ خَلَقْتنى؟ أو لِمَ أَخرَجْتَنى من بطنِ أُمِّي؟ لو كنتُ كمن لم يكُنْ لكان خيرًا لي، فليسَتِ الدنيا عندِى بخطَرٍ لغضَبِك، وليس جسَدِى يقومُ بعذابِك، فارْحَمْنى وأَذِقْنى طعْمَ العافيةِ من قبلِ أن أصيرَ إلى ضِيقِ القبرِ وظُلمةِ الأرضِ وغمِّ الموتِ.

sen bana ikram eder olduğun hâlde bir düşman gibi kıldın? Senden hiçbir şey gizli kalmaz; yağmurların damlalarını, ağaçların yapraklarını, toprağın zerrelerini sayarsın. Derim çürümüş elbise gibi oldu; neresinden tutsam elimde kalıyor. Kulların ölülerini dirilten ve onunla ölü beldeleri canlandıran kudretinle bana katından bir yakınlık ve belamdan bir kurtuluş bağışla! Günahımın ne olduğunu bana bildirmeksizin beni helak etme; bana muhtaç olmasan da ellerinin eserini bozma! Senin hükmünde zulüm, cezalandırmanda ise acelecilik yaraşmaz. Zulme ancak zayıf olan muhtaç olur; aceleyi de ancak fırsatı kaçırmaktan korkan yapar. Hatalarımı ve günahlarımı bana hatırlatma; beni çamurdan nasıl yarattığını, sonra bir çiğnem et kılındığımı, sonra o çiğnem eti kemiklere dönüştürdüğünü, kemiklere et ve deri giydirdiğini, buna destek ve güç olsun diye sinirleri ve damarları var ettiğini, küçükken beni büyütüp beslediğini, büyüyünce beni rızıklandırdığını hatırla! Sonra ben ahdine riayet ettim ve emrini yerine getirdim. Şayet yanıldıysam bana açıkla; beni bilmezlik içinde helak etme, günahımı bana bildir. Eğer seni razı etmemişsem, bana azap etmene layığım demektir. Yaratıkların arasından amelimi bana karşı tek tek sayıyor olsan ve ben senden bağışlanma dilediğimde beni bağışlamasan da, iyilik yaptığımda başımı kaldıramadım; kötülük yaptığımda ise bana tükürüğümü bile yutturmadın ve tökezlememi bağışlamadın. Senin karşındaki acziyetimi ve sana olan yalvarışımı görüyorsun; öyleyse beni niçin yarattın yahut annemin karnından beni niçin çıkardın? Hiç var olmamış biri gibi olsaydım benim için daha hayırlı olurdu. Zira dünya benim gözümde senin gazabına değecek bir değerde değildir ve bedenim senin azabına dayanamaz. Kabir darlığına, yerin karanlığına ve ölümün kederine varmadan önce bana merhamet et ve bana afiyetin tadını tattır!'

قال صافِرُ: قد تكلَّمتَ يا أيوبُ، وما يُطيقُ أحدٌ أن يحبِسَ فمَك، تزعُمُ أنك برئٌ، فهل ينفَعُك إن كنتَ بريئًا، وعليك مَن يُحصِى عمَلَك؟ وتَزْعُمُ أنك تعلَمُ أن الله يغفِرُ لك ذنوبَك، هل تعلَمُ سُمْكَ السماءِ كم بُعدُه؟ أم هل تعلَمُ عُمْقَ

Sâfir dedi ki: 'Ey Eyyûb! Çok konuştun; hiç kimse senin ağzını tutmaya güç yetiremez. Suçsuz olduğunu ileri sürüyorsun; fakat amelini tek tek sayıp döken biri senin üzerindeyken, suçsuz olsan bile [bu iddia] sana fayda verir mi? Allah'ın senin günahlarını bağışlayacağını bildiğini ileri sürüyorsun; göğün kalınlığının ve mesafesinin ne kadar olduğunu biliyor musun? Yoksa [havanın] derinliğini...'

الهواءِ كم بعدُه؟ أم هل تعلَمُ أيُّ الأرضِ أعْرَضُها؟ أم هل عندَك لها من مقدارٍ تُقدِّرُها به؟ أم هل تعلَمُ أيُّ البحرِ أعمَقُه؟ أم هل تعلَمُ بأيِّ شيءٍ تحبِسُه؟ فإن كنتَ تعلَمُ هذا العلمَ، وإن كنتَ لا تعلَمُه، فإن الله خلَقه وهو يُحصِيه، لو تركْتَ كثرةَ الحديثِ، وطلَبتَ إلى رَبِّكَ، رَجَوْتُ أن يرحمَك، فبذلك تستَخرجُ رحمتَه، وإن كنتَ تقيمُ على خطيئَتِك وترفَعُ إلى اللهِ يدَيْك عندَ الحاجةِ، وأنت مُصِرٌّ على ذنبِك إصرارَ الماءِ الجارِى في صَبَبٍ لا يُستطاعُ إحباسُه، فعندَ طلَبِ الحاجاتِ إلى الرحمنِ تسوَدُّ وجوهُ الأشرارِ، وتُظْلِمُ عيونُهم، وعندَ ذلك يُسَرُّ بنجاحِ حوائجِهم الذين ترَكوا الشهواتِ تزيُّنًا بذلك عند ربِّهم، وتقدَّموا في التضرُّعِ ليستَحِقُّوا بذلك الرحمةَ حين يحتاجونَ إليها، وهم الذين كابَدوا الليلَ، واعتزَلوا الفُرُشَ، وانتظَروا الأسحارَ.

derinliğini ve mesafesinin ne kadar olduğunu biliyor musun? Yerin en geniş yerinin neresi olduğunu biliyor musun? Yoksa yanında onu ölçeceğin bir ölçü mü var? Yahut denizin en derin yerinin neresi olduğunu biliyor musun? Ya da onu ne ile zapt edebileceğini biliyor musun? İster bu ilmi bil, ister bilme; şüphesiz onu Allah yaratmıştır ve O sayıp dökmektedir. Çok konuşmayı bırakıp Rabbine yönelseydin, sana merhamet etmesini umardım; zira O'nun rahmeti ancak böyle celbedilir. Şayet günahında ısrar eder ve bir meyil üzere akıp giden ve durdurulması mümkün olmayan suyun akışı gibi günahında ısrar ettiğin hâlde ihtiyaç anında ellerini Allah'a kaldırırsan, işte Rahmân'dan dileklerde bulunulduğu vakit kötülerin yüzleri kararır, gözleri kararır. İşte o vakit, Rableri katında bununla güzelleşmek için şehvetleri terk edenlerin ve ihtiyaç duydukları anda rahmeti hak etmek için önceden yalvarıp yakaranların dileklerinin gerçekleşmesiyle sevinilir. Onlar gecenin meşakkâtine katlanan, yataklardan uzak duran ve seher vakitlerini gözleyen kimselerdir.'

قال أيوبُ: أنتم قومٌ قد أعجَبتكُم أنفسُكم، وقد كنتُ فيما خَلا والرجالُ يُوَقِّرونَنى، وأنا معروفٌ حَقِّى، مُنتَصِفٌ من خَصْمِي، قاهرٌ لمن هو اليومَ يَقْهَرُني، يسألُني عن علْمِ غيبِ اللهِ لا أعلَمُه ويسألُنى، فَلَعَمْرِي، ما نُصْحُ الأَخِ لأخِيه حينَ نزَل به البلاءُ كذلك، ولكنه يَبكِي معه، وإن كنتَ جادًّا فإن عقلِي يقصُرُ عن الذي تسألُنى عنه، فسَلْ طيرَ السماءِ هل تُخبِرُك؟ وسَلْ وُحوشَ الأرضِ هل تَرْجِعُ إليك؟ وسَلْ سباعَ البَرِّيَّةِ هل تُجيبُك؟ وسَلْ حيتانَ البحر هل تَصِفُ لك كُلَّ ما عدَدتَ؟ تَعَلَّمْ أن الله صنَع هذا بحكمتِه، وهيَّأَه بلُطْفِه.

Eyyûb dedi ki: 'Sizler kendilerini beğenmiş bir topluluksunuz. Oysa ben geçmişte insanlar bana saygı gösterirken, hakkım bilinirken, hasmımdan hakkımı alırken ve bugün bana üstünlük taslayana üstün gelirken bir konumdaydım. Bana bilmediğim Allah'ın gayb ilmini soruyor da soruyor. Ömrüme yemin olsun ki, kardeşin başına bela geldiğinde kardeşine nasihati böyle olmaz; bilakis onunla birlikte ağlar. Eğer ciddiysen, benim aklım bana sorduğun şeyleri kavramaktan acizdir. Göğün kuşlarına sor, sana haber verirler mi? Yerin vahşi hayvanlarına sor, sana dönerler mi? Kırların yırtıcı hayvanlarına sor, sana cevap verirler mi? Denizin balıklarına sor, saydıklarının hepsini sana tarif ederler mi? Bil ki Allah bunu hikmetiyle yapmış ve lütfuyla hazırlamıştır.'

أما يعلَمُ ابن آدمَ من الكلامِ ما سمِع بأُذُنيه، وما طعِم بفِيه، وما شَمَّ بأنفِه، وأن العلمَ الذي سألتَ عنه لا يعلَمُه إلا اللهُ الذي خلَقَه، له الحكمةُ والجبروتُ، وله

Âdemoğlu kelamdan [yalnızca] iki kulağıyla işittiğini, ağzıyla tattığını ve burnuyla kokladığını; [senin] hakkında soru sorduğun ilmi ise ancak onu yaratan Allah'ın bildiğini bilmez mi? Hikmet ve ceberut (mutlak hâkimiyet) O'nundur; ve O'nun

العظمةُ واللُّطفُ، وله الجلالُ والقدرةُ، إن أفسَد فمن ذا الذي يُصلِحُ؟ وإن أعجَم فمن ذا الذي يُفْصِحُ؟ إن نظَر إلى البحارِ يبِسَتْ من خوفِه، وإن أَذِن لها ابتلَعت الأرضَ، فإنما يحمِلُها بقدرَتِه، هو الذي تبْهَتُ الملوكُ عندَ مُلكِه، وتَطِيشُ العلماءُ عندَ علْمِه، وتَعْيا الحكماءُ عندَ حكْمتِه، ويخسَأُ المبطِلُونُ عندَ سلطانِه، هو الذي يُذكِّرُ المنسِيَّ، ويُنسِّى المذكورَ، ويُجرِى الظلماتِ والنورَ، هذا علمِى، وخلقُه أعظَمُ من أن يُحصيَه عَقْلِى، وعظمتُه أَعظَمُ من أَن يَقْدُرَها مِثلى.

büyüklük ve lütuf O'nundur; celal ve kudret O'nundur. O bozarsa kim düzeltebilir? O dilsiz kılarsa kim açıkça konuşturabilir? Denizlere baksa O'nun korkusundan kururlar; onlara izin verse yeri yutarlar; nitekim denizleri ancak kudretiyle tutmaktadır. O'dur ki mülkü karşısında krallar dehşete düşer, ilmi karşısında âlimler şaşırır, hikmeti karşısında hekimler aciz kalır ve hükümranlığı karşısında batıl ehli zelil olur. Unutulanı hatırlatan, hatırlananı unutturan, karanlıkları ve nuru akıtıp yürüten O'dur. Benim ilmim budur; O'nun yaratışı aklımın sayıp kavrayabileceğinden çok daha büyük, azameti ise benim gibisinin takdir edebileceğinden çok daha yücedir.'

قال بلْدَدُ: إن المنافِقَ يُجزَى بما أَسَرَّ من يُفاقِه، وتَضِلُّ عنه العلانيةُ التي خادَع بها، ويُوكَلُ على الجزاءِ بها على الذي عمِلها، ويَهلِكُ ذِكرُه من الدنيا، ويُظلِمُ نورُه في الآخرةِ، ويُوحِشُ سبيلُه، وتوقِعُه في الأُحبولَةِ سريرتُه، وينقَطِعُ اسمُه من الأرضِ، فلا ذِكْرَ له فيها ولا عُمرانَ، لا يرِثُه ولدٌ مُصلِحونَ من بعدِه، ولا يبقَى له أصلٌ يُعْرَفُ به، ويَبْهَتُ من يراهُ، وتقِفُ الأشعارُ عند ذكْرِه.

Bildad dedi ki: 'Münafık, nifakından gizlediği şeylerle cezalandırılır; insanları aldattığı açık hâli ise kendisinden kaybolup gider ve o ameli işleyenin cezası kendisine havale edilir. Dünyadan adı sanı silinir, ahirette nuru kararır, yolu ıssızlaşır, iç dünyası onu tuzağa düşürür, yeryüzünden adı kesilir; artık orada onun için ne bir anılma ne de bir imar kalır. Kendisinden sonra ıslah edici hiçbir evlat ona mirasçı olmaz, tanınacağı bir kökü de kalmaz. Onu gören dehşete düşer ve onun anılması karşısında tüyler ürperir.'

قال أيوبُ: إن أكُنْ غَوِيًّا فعلَيَّ غَواى، وإن أَكُنْ بَرِيًّا فَأَيُّ مَنَعَةٍ عَندِي؛ إِن صرَختُ فمن ذا الذي يُصرِخُنى؟ وإن سكَتُّ فمَن ذا الذي يعذِرُني؟ ذهَب رجائي وانقضَتْ أحلامي، وتنكَّرتْ لى معارفي، دعَوْتُ غلامى فلم يُجِبْني، وتضرَّعتُ لأمَتى فلم ترْحَمْنى، وقَع عليَّ البلاءُ فرفَضُونى، أنتم كنتُم أشدَّ عليَّ من مُصِيبتي، انظُروا تَبْهَتُوا من العجائبِ التي في جسدِى، أما سمِعتم بما أصابَني؟ وما شغَلكم عنى ما رأيتُم بي؟ لو كان عبدٌ يُخاصِمُ رَبَّهِ رَجُوتُ أَن أَتغَلَّبَ عندَ الحكَمِ، ولكنَّ لى رَبًّا جبارًا تعالى فوقَ سماواتِه، وألقَانى ههنا، وهُنْتُ عليه، لا هو عذَرَني

Eyyûb dedi ki: "Eğer sapmışsam sapıklığım kendi aleyhimedir; yok eğer suçsuzsam, benim ne gücüm/korumam var ki? Haykırsam imdadıma kim yetişir? Sussam beni kim mazur görür? Umudum tükendi, hayallerim sona erdi, tanıdıklarım bana yabancılaştı. Köleme seslendim bana cevap vermedi, cariyeme yalvardım bana acımadı. Başıma bela geldi de beni terk ettiler. Siz bana musibetimden daha ağır geldiniz! Bakın da bedenimdeki tuhaflıklardan dehşete düşün! Başıma gelenleri işitmediniz mi? Bende gördüğünüz bu hâl sizi benden [vazgeçirip] alıkoymadı mı? Şayet bir kul Rabbiyle davalaşabilseydi, hakem huzurunda galip geleceğimi umardım. Fakat benim öyle zorlu/mutlak kudret sahibi bir Rabbim var ki, semalarının üstüne yücelmiştir; beni ise buraya atmış ve ben O'nun nezdinde önemsizleşmişimdir. Ne O beni

بعُذْرِى، ولا هو أَدْنانى فأُخاصِمَ عن نفسِى، يَسمَعُنى ولا أَسْمَعُه، ويرانى ولا أرَاه، وهو محيطٌ بي، ولو تجلَّى لى لذابَتْ كُليَتاى، وصعِق رُوحِي، ولو نَفَّسَنى فأتكلَّمَ بملءِ في، ونزَع الهيبةَ مِني، علِمتُ بأيِّ ذنبٍ عَذَّبني.

mazeretimle mazur saydı ne de beni yaklaştırıp kendimi savunmamı sağladı. O beni işitir fakat ben O'nu işitmem; O beni görür fakat ben O'nu görmem; O beni kuşatmıştır. Şayet bana tecelli etseydi iki böbreğim erir, ruhum kendinden geçerdi. Eğer bana nefes aldırıp ağız dolusu konuşmama fırsat verseydi ve heybetini üzerimden kaldırsaydı, bana hangi günahtan ötürü azap ettiğini bilirdim.'

نُودِى فقيل: يا أيوبُ. قال: لبَّيْكَ. قال: أنا هذا قد دَنوتُ مِنك، فقُمْ فاشدُدْ إزارَك، وقُمْ مقامَ جَبَّارٍ، فإنه لا ينبَغى لى أن يُخاصِمَنى إلا جبَّارٌ مِثلى، ولا ينبَغى أن يُخاصِمَنى إلا من يجعَلُ الزِّمامَ في فَمِ الأسدِ، والسِّخالَ في فَمِ العنقاءِ، واللجامَ في فم التِّنِّينِ، ويكيلُ مكيالًا من النورِ، ويزنُ مثقالًا من الريحِ، ويَصُرُّ صُرَّةً من الشمسِ، ويرُدُّ أمسِ لغدٍ، لقد مَنَّتْك نفسُك أمرًا ما يبلُغُ بمثلِ قوَّتِك، ولو كنتَ إذ مَنَّتْك نفسُك ذلك ودَعَتْك إليه تذكَّرْتَ أيَّ مرامٍ رامَتْ بك، أرَدتَ أن تُخاصِمَنى بِغَيِّك؟ أم أرَدتَ أن تُحاجَّني بخطَئِك؟ أم أردتَ أن تُكاثِرَني بضَعْفِك؟ أين كنتَ مِنى يومَ خَلَقتُ الأرضَ فوضعتُها على أساسِها؟ هل علمتَ بأيِّ مقدارٍ قدَّرْتُها؟ أم كنتَ معى تمرُّ بأطرافِها؟ أم تعلَمُ ما بُعدُ زَواياها؟ أم علَى أيِّ شيءٍ وضَعتُ أكنافَها؟ أبطاعتِك حمَل الماءُ الأرضَ؟ أم بحكمتِك كانتَ الأرضُ للماءِ غطاءً؟ أين كُنتَ مِنِّي يومَ رفَعتُ السماءَ سَقفًا في الهواءِ لا بعلائِقَ ثبَتَتْ من فوقِها، ولا يحمِلُها دعائمُ من تحتِها؟ هل يبلُغُ من حكمتِك أن تُجرِى نورَها؟ أو

[Ona] seslenilip şöyle denildi: "Ey Eyyûb!" O: "Buyur [Rabbim]!" dedi. [Allah] buyurdu ki: "İşte Ben sana yaklaştım; haydi kalk, kuşağını bağla ve bir cebbâr makamında dur! Zira Benimle ancak Benim gibi bir cebbârın tartışması yaraşır. Benimle ancak aslanın ağzına yuları, Anka'nın ağzına kuzuyu/oğlağı, ejderhanın ağzına gemi vuran; ışıktan bir ölçek ölçen, rüzgârdan bir ağırlık tartan, güneşten bir çıkın bağlayan ve dünü yarına geri getiren kimse tartışabilir. Nefsin sana öyle bir şey vadetti ki senin gibi birinin gücü buna yetmez. Nefsin bunu sana vadedip seni buna çağırdığında, seninle nasıl bir gayeyi hedeflediğini keşke hatırlasaydın! Sapıklığınla Benimle tartışmak mı istedin? Yoksa hatanla Bana karşı delil getirmek mi istedin? Yahut zayıflığınla Bana üstünlük taslamak mı istedin? Yeryüzünü yaratıp temelinin üzerine koyduğum gün sen benden nerede idin? Onu hangi ölçüyle takdir ettiğimi bildin mi? Yoksa etrafını dolaşırken Benimle beraber miydin? Yahut köşelerinin uzaklığını bilir misin? Ya da kenarlarını neyin üzerine koydum? Suyun yeri taşıması senin itaatinle [mi oldu]? Yoksa yerin suya örtü olması senin hikmetinle miydi? Göğü havada bir tavan olarak yükselttiğim gün sen benden nerede idin; [öyle bir tavan ki] ne üstünden asılı bağlarla tutturulmuştur ne de altından dayanaklar onu taşımaktadır? Hikmetin onun ışığını akıtmaya yeter mi? Yahut

تُسَيِّر نجومَها، أو يختلِفَ بأمرِك ليلُها ونهارُها؟ أينَ كنتَ منى يومَ سَجَّرتُ البحارَ وأنبَعتُ الأنهارَ؟ أقدرتُك حبَستْ أمواجَ البحارِ على حدودِها؟ أم قدرتُك فتَحَتِ الأرحامَ حينَ بلَغتْ مدتَها؟ أين أنتَ منى يومَ صبَبتُ الماءَ على الترابِ، ونصَبتُ شوامِخَ الجبالِ؟ هل لك من ذِراعٍ تُطيقُ حَمْلَها؟ أم هل تدرِى كم من مثقالٍ فيها؟ أم أينَ الماءُ الذي أُنزِلُ من السماءِ؟ هل تدرِى [أمٌّ تلِدُه أو أبٌ تَوَلَّدَه]؟ أَحِكمتُك أحصَتِ القَطْرَ، وقسَمتِ الأرزاقَ؟ أم قدرتُك تُثيرُ السحابَ، وتغشِيه الماءَ؟ هل تدرِى ما أصواتُ الرعودِ؟ أم من أيِّ شيءٍ لهبُ البروقِ؟ هل رأيتَ عُمقَ البحرِ؟ أم هل تدرِى ما بُعدُ الهواءِ؟ أم هل خزَنتَ أرواحَ الأمواتِ؟ أم هل تدرِى أينَ خزانةُ الثلجِ، أو أينَ خزائِنُ البَرَدِ؟ أم أين جبالُ البَرَدِ؟ أم هل تدرِى أينَ خِزانةُ الليلِ بالنهارِ، وأين خِزانةُ النهارِ بالليلِ؟ وأين طريقُ النورِ؟ وبأيِّ لغةٍ تتكلَّمُ الأشجارُ؟ وأين خزانةُ الريحِ؟ وكيف تحبِسُه الأغلاقُ؟ ومن جعَل العقولَ في أجوافِ الرجالِ؟ ومن شَقَّ الأسماعَ والأبصارَ؟ ومن ذلَّت الملائكةُ لملكِه؟ وقهرَ الجبارين بجبروتِه؟ وقسَم أرزاقَ الدوابِّ بحكمتِه؟ ومن قسَم للأُسدِ أرزاقَها؟ وعرَّف الطيرَ معايشَها؟ وعطَفها على أفراخِها؟ من أعتقَ الوحشَ من الخدمةِ، وجعَل مساكنَها البرِّيَّةَ، لا تستأنِسُ بالأصواتِ ولا تهابُ السلاطينَ؛ أمِن حكمتِك تفرَّعت أفراخُ الطير وأولادُ الدَّوابِّ لأمهاتِها؟ أم مِن حكمتِك عطَفت أمهاتُها عليها حتى أخرَجت لها الطعامَ من بطونِها، وآثرَتْها بالعيشِ على نفوسِها؟ أم

[yıldızlarını] yürüten yahut senin emrinle gecesi ve gündüzü peş peşe değişen [biri olmalıdır]? Denizleri kaynatıp fışkırttığım ve nehirleri akıttığım gün sen neredeydin? Denizlerin dalgalarını sınırlarında tutan senin gücün müdür? Yoksa süresi dolduğunda rahimleri açan senin gücün müdür? Suyu toprağın üzerine döküp yüce dağları diktiğim gün sen nerede idin? Onları taşımaya güç yetirecek bir pazun var mı? Yahut onlarda kaç miskal [ağırlık] olduğunu bilir misin? Peki gökten indirilen su nerededir? Onu [doğuran bir anne veya dölleyen bir baba var mıdır] bilir misin? Yağmur damlalarını sayan ve rızıkları taksim eden senin hikmetin midir? Yoksa bulutları harekete geçirip onları suya büründüren senin gücün müdür? Gök gürültülerinin seslerinin ne olduğunu bilir misin? Yahut şimşeklerin alevinin neden meydana geldiğini? Denizin derinliğini gördün mü? Ya havanın mesafesini/uzaklığını bilir misin? Yahut ölülerin ruhlarını sen mi depoladın? Karın hazinesinin nerede olduğunu yahut dolunun hazinelerinin nerede olduğunu bilir misin? Ya dolu dağları nerededir? Gündüzün içinde gecenin hazinesinin nerede olduğunu, gecenin içinde gündüzün hazinesinin nerede olduğunu bilir misin? Işığın yolu neresidir? Ağaçlar hangi dille konuşur? Rüzgarın hazinesi nerededir ve kilitler onu nasıl hapseder? İnsanların içlerine akılları kim koydu? Kulakları ve gözleri kim yarıp açtı? Melekler kimin hâkimiyeti önünde boyun eğdi? Zorbaları ceberûtuyla kim kahretti? Hayvanların rızıklarını hikmetiyle kim paylaştırdı? Aslanlara rızıklarını kim taksim etti? Kuşlara geçim yollarını kim öğretti ve onları yavrularına karşı kim şefkatli kıldı? Vahşi hayvanları [insanlara] hizmetten kim azat etti ve yurtlarını; seslerle ehlileşmeyen, hükümdarlardan korkmayan yaban topraklar kıldı? Kuşların yavruları ile hayvanların yavrularının annelerinden türeyip çoğalması senin hikmetinden midir? Yoksa karınlarından/kursaklarından onlar için yiyecek çıkarıp onları yaşatmayı kendi canlarına tercih edecek kadar annelerini onlara şefkatli kılan senin hikmetin midir? Yoksa

من حكمتِك [يبصِرُ العُقابُ [الصيدَ البصرَ البعيدَ] فأصبَح في أماكنِ القتلَى]؟ أين أنت منى يومَ خلَقتُ بهموتَ مكانَه في منقطعِ الترابِ؟ والوتيان يحملانِ الجبالَ والقرَى والعمرانَ، آذانُهما كأنها شجَرُ الصَّنَوْبَرِ الطوالِ، رُءوسُهما كأنها آكامُ الجبالِ، وعروقُ أفخاذِهما كأنها أوتادُ الحديدِ، وكأن جلودَهما فِلَقُ الصخورِ، وعظامُهما كأنها عُمُدُ النُّحاسِ، هما رأسا خلَقى الذين خلَقْتُ للقتالِ، أأنت ملأتَ جلودَهما لحمًا؟ أم أنت ملأتَ رءوسَهما دِماغًا؟ أم هل لك في خلقِهما من شِرْكٍ؟ أم لك بالقوَّةِ التي عمِلَتْهما يدانِ؟ أو هل يبلُغُ من قوَّتِك أن تَحْطِمَ على أُنوفِهما؟ أو تضَعَ يدَك على رُءوسِهما؟ أو تقعُدَ لهما على طريقٍ فتحبِسَهما، أو تصُدُّهما عن قوَّتِهما؟ أين أنتَ يومَ خلَقتُ التِّنِّينَ؟ رِزقُه في البحرِ ومسكَنُه في السحابِ، عيناهُ تَوَقَّدانِ نارًا، ومِنخراه يثورانِ دُخَانًا، أُذناه مثلُ قوسِ السحابِ، يثورُ منهما لهبٌ كأنه إعصارُ العجاجِ، جَوفُه يَحْتَرِقُ، ونَفَسُه يلتهِبُ، وزبدُه [جَمرٌ أمثالُ] الصخورِ، وكأن صريفَ أسنانِه أصواتُ الصواعقِ، وكأن نظرَ عينيهِ لهبُ البرْقِ، أسرارٌ لا تدخُلُه الهمومُ، تمرُّ به الجيوشٌ وهو مُتَّكئٌ لا يُفْزِعُه شيءٌ، ليس فيه مفصَلٌ، الحديدُ عندَه مثلُ التبنِ، والنُّحاسُ عندَه مثلُ الخيوطِ، لا

[Yoksa] senin hikmetinden ötürü müdür ki [kartal [avını uzaktan görür] ve maktullerin bulunduğu yerlerde sabahlar]? Behemût'u toprağın nihayet bulduğu yerdeki mekânında yarattığım gün neredeydin sen? O ikisi (Behemût ve Vetyân) dağları, köyleri ve yerleşim yerlerini taşırlar. Kulakları sanki uzun çam ağaçları, başları sanki dağ tepeleri, uyluklarının damarları sanki demir kazıklar, derileri sanki kaya parçaları ve kemikleri sanki bakır sütunlar gibidir. Onlar savaş için yarattığım mahlûkatımın iki başıdır. Onların derilerini etle sen mi doldurdun? Yoksa başlarını beyinle sen mi doldurdun? Yahut onların yaratılışında senin bir ortaklığın mı var? Yoksa onları var eden güce karşı senin [koyacak] iki elin (gücün) mü var? Yahut senin gücün onların burunlarına vurup kırmaya yeter mi? Ya da ellerini başlarının üzerine koymaya? Veyahut yolları üzerinde durup onları alıkoymaya ya da güçlerini kırmaya [gücün yeter mi]? Ejderhayı yarattığım gün sen nerede idin? Onun rızkı denizde, meskeni ise bulutlardadır. İki gözü ateş gibi tutuşur, burun deliklerinden dumanlar fışkırır; kulakları gökkuşağı gibidir, ikisinden sanki toz fırtınası gibi alevler yükselir. İçi yanar, nefesi alev saçar, köpüğü ise kayalar gibi [korlardır]. Dişlerinin gıcırtısı sanki yıldırım sesleri, gözlerinin bakışı sanki şimşek alevi gibidir. Bir sır yumağıdır, ona kederler girmez. Ordular onun yanından geçer de o ise yaslanmış durur, hiçbir şey onu ürkütmez. Onda hiçbir eklem yoktur. Demir onun katında saman gibi, bakır ise onun katında ipler gibidir; o

يفزَعُ من النُّشَّابِ، ولا يُحِسُّ وقْعَ الصخورِ على جسدِه، ويضحَكُ من النيازِكِ، ويسيرٌ في الهواءِ كأنه عصفورٌ، ويُهلِكُ كلَّ شيءٍ يمرُّ به، ملكُ الوحوشِ، وإياه آثرتُ بالقوَّةِ على خلْقِى، هل أنت آخِذُه بأُحبولَتِك فرابطُه بلسانِه، أو واضِعٌ اللجامَ في شِدقِه؟ أنظنُّه يُوفِى بعهدِك، أو يُسبِّحُ من خوفِك؟ هل تُحصِى عُمُرَه، أم هل تدرِى أجلَه؟ أو تُفوِّتُ رزْقَه؟ أم هل تدرِى ماذا خرّبَ من الأَرضِ؟ أم ماذا يُخرِّبُ فيما بقِى من عُمُرِه؟ أتطيقُ غضبَه حينَ يغضَبُ؟ أم تأمرُه فيُطيعَك ؟ تبارَك اللهُ وتعالَى.

oklardan ürkmez, kayaların bedenine çarpmasını hissetmez, kargılara güler, havada bir kuş gibi uçar ve yanından geçtiği her şeyi helak eder. O, vahşi hayvanların kralıdır ve yaratıklarıma karşı onu güç bakımından üstün kıldım. Sen onu tuzağınla yakalayıp diliyle bağlayabilir misin yahut dudağına gem vurabilir misin? Onun senin ahdine vefa göstereceğini yahut senin korkundan tesbih edeceğini mi sanırsın? Onun ömrünü sayabilir misin, ecelini bilir misin yahut rızkını engelleyebilir misin? Ya da yeryüzünden ne kadarını harap ettiğini, ömrünün kalanında ne kadarını harap edeceğini bilir misin? Öfkelendiği zaman onun öfkesine dayanabilir misin? Yahut ona emretsen sana itaat eder mi ? Allah yücelerden yücedir, mübarektir.'

قال أيوب ﵇: قَصَرْتُ عن هذا الأمرِ الذي تعرِضُ لى، ليتَ الأرضَ انشَقَّت بي، فذهبتُ في بلائى، ولم أتكَلَّمْ بشيءٍ يُسخِطُ رَبِّي، اجتَمَع عليَّ البلاءُ، إلهى جعَلتنى لك مثلَ العدوِّ، وقد كنتَ تُكرِمُنى، وتعرِفُ نُصْحِى، وقد علمتُ أن كلَّ الذي ذكرتَ صُنْعُ يديْك، وتدبيرُ حكمتِك، وأعظمُ من هذا ما شئتَ عَمِلتَ، لا يُعجِزُك شيءٌ، ولا تخفى عنك خافيةٌ، ولا تغيبُ عنك غائبةٌ، مَنْ هذا الذي يظُنُّ أن يُسِرَّ عنك سرًّا، وأنت تعلَمُ ما يخطُرُ على القلوبِ؟ وقد علمتُ منك في بَلائِى هذا ما لم أكُنْ أَعلَمُ، وَخِفْتُ حينَ بلوتُ أمرَك أكثرَ مما كنتُ أخافُ، إنما كنتُ أسمعُ بسَطوتِك سَمعًا، فأَمَّا الآن فهو بصَرُ العين، إنما تكلَّمتُ حينَ تكلمتُ لتعذِرَني، وسكتُّ حينَ سكتُّ لترحَمَنى، كلمةٌ زَلَّتْ فلن أعودَ، قد وضَعتُ يدى على فَمِي، وعَضَضَتُ على لساني، وألصَقتُ

Eyyûb aleyhisselâm şöyle dedi: "Bana arz ettiğin bu hususta yetersiz kaldım [acze düştüm]. Keşke yer yarılsaydı da belamın içinde yok olup gitseydim ve Rabbimi öfkelendirecek hiçbir söz söylemeseydim! Bela üstüme yığıldı. İlâhım! Sen vaktiyle bana ikramda bulunurken ve benim samimiyetimi bilirken, beni kendine bir düşman gibi kıldın. Zikrettiğin şeylerin hepsinin senin ellerinin eseri [kudretinin yaratması] ve hikmetinin bir tedbiri olduğunu; bundan daha büyüğünü de dilediğinde yaptığını kesinlikle bildim. Hiçbir şey seni aciz bırakamaz, hiçbir gizli şey senden gizli kalmaz ve hiçbir kayıp senden gaip olamaz. Sen kalplerden geçenleri bilirken, senden bir sırrı gizleyebileceğini sanan kimdir? Bu belam esnasında senden daha önce bilmediğim şeyleri öğrendim ve senin emrini tecrübe ettiğimde, önceden korktuğumdan çok daha fazla korktum. Doğrusu ben senin ezici gücünü sadece kulaktan kulağa duyuyordum; şimdi ise [bu] gözle görmek gibidir. Ben konuştuğum zaman ancak beni mazur görmen için konuştum; sustuğum zaman da ancak bana merhamet etmen için sustum. Bir sözdür ağzımdan kaydı, bir daha asla [böyle bir şeye] dönmeyeceğim! Elimi ağzımın üzerine koydum, dilimi ısırdım ve [yere] yapıştırdım

بالترابِ خَدِّي، ودَسَسْتُ وَجْهِي لصغارِى، وسكتُّ كما أسكَتَنْنى خطيئَتِي، فاغفِرْ لى ما قلتُ، فلن أعودَ لشيءٍ تكرَهُهُ مِنِّى.

yanağımı toprağa yapıştırdım, küçüklüğümden ötürü yüzümü [toprağa] gömdüm ve günahımın beni susturduğu gibi sustum. Söylediklerimi bağışla; benden hoşlanmayacağın bir şeye bir daha asla dönmeyeceğim.'

قال اللهُ ﵎: يا أيوبُ نفَذ فيك عِلْمى، وبحِلْمى صرَفتُ عنك غَضَبي إِذ خَطِئْتَ، فقد غَفَرتُ لك وردَدتُ عليك أهلَك ومالَك ومثلَهم معهم، فاغتَسِلْ بهذا الماءِ، فإن فيه شفاءَك، وقرِّبْ عن صحابتِك قُربانًا، واستغفِرْ لهم، فإنهم قد عَصَوْني فيك .

Allah celle celâluhu buyurdu ki: 'Ey Eyyûb! İlmim senin hakkında geçerli oldu ve sen hata ettiğinde hilmim sayesinde gazabımı senden çevirdim. Seni bağışladım; aileni, malını ve onlarla birlikte bir mislini daha sana geri verdim. Bu suyla yıkan, zira şifan ondadır; arkadaşların için bir kurban takdim et ve onlar için bağışlanma dile, zira onlar senin hakkında bana isyan ettiler .'

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، قال: ثنى محمدُ بنُ إسحاقَ، عمَّن لا يَتَّهِمُ، عن وهبِ بن مُنبهٍ اليمانيِّ وغيرِه من أهلِ الكُتبِ الأوَلِ، أنه كان من حديثِ أيوبَ أنه كان رجلًا من الرومِ، وكان اللهُ قد اصطفاه ونبّأَه، وابتَلاهُ في الغِنَى بكثرةِ الولدِ والمالِ، وبسَط عليه من الدنيا، فوسَّع عليه في الرزقِ، وكانت له البَثَنيةُ من أرضِ الشامِ، أعلَاها، وأسفلُها، وسهلُها وجبَلُها، وكان له فيها من أصنافِ المالِ كلِّه؛ من الإبلِ والبقرِ والغنمِ والخيلِ والحميرِ ما لا يكونُ للرجلِ أفضَلُ منه في العِدَّةِ والكثرةِ، وكان اللهُ قد أعطاهُ أهلًا وولدًا من رجالٍ ونساءٍ، وكان بَرًّا تَقيًّا رحيمًا بالمساكين، يُطعِمُ المساكينَ، ويحمِلُ الأراملَ، ويكفُلُ الأيتامَ، ويُكرِمُ الضيفَ، ويُبلِّغُ ابنَ السبيلِ، وكان شاكِرًا لأنعُمِ اللهِ عليه، مؤدِّيًا لحقِّ اللهِ في الغنِي، قد امتَنَع من عدوِّ اللهِ إبليسَ أن يُصيبَ منه ما أصابَ من أهلِ الغِنى مِن العِزَّةِ والغَفْلَةِ، والسهوِ والتشاغُلِ عن أمرِ اللهِ بما هو فيه من الدنيا، وكان معه ثلاثةٌ قد آمنوا به

İbn Humeyd bize anlattı, dedi ki: Seleme bize anlattı, dedi ki: Muhammed b. İshâk, itham etmediği [güvenilir] birinden, [o da] Vehb b. Münebbih el-Yemânî ve önceki kitap ehlinden diğer kimselerden naklen bana anlattı ki Eyyûb’un kıssası şöyleydi: O, Rûm ehlinden bir adamdı. Allah onu seçmiş, peygamber yapmış ve zenginlik içinde çokça evlat ve mal ile imtihan etmişti. Dünyalığı ona bolca vermiş ve rızkını genişletmişti. Şam diyarından el-Büseniyye [bölgesi]; yukarısı, aşağısı, ovası ve dağıyla ona aitti. Orada deve, sığır, koyun, at ve eşekten oluşan her türlü malı vardı ki sayı ve çokluk bakımından bir adam için bundan daha üstünü olamazdı. Allah ona erkek ve kadınlardan oluşan bir aile ve evlatlar vermişti. O; iyiliksever, takva sahibi ve yoksullara karşı merhametli bir kimseydi. Yoksulları doyurur, dulların geçimini üstlenir, yetimleri gözetir, misafire ikram eder ve yolda kalmışın [yoluna] ulaşmasını sağlardı. Kendisine olan nimetlerinden ötürü Allah'a şükreder, zenginlik hususunda Allah'ın hakkını eda ederdi. Zenginlik ehline isabet eden gurur, gaflet, yanılma ve içinde bulunduğu dünyalık sebebiyle Allah'ın emrinden meşgul olup geri kalma hallerinin kendisine de isabet etmesi hususunda Allah'ın düşmanı İblis'e karşı kendini korumuştu. Yanında ona iman etmiş...

وصدَّقوه، وعرَفوا فضْلَ ما أعطاه اللهُ على مَن سِواه؛ منهم رجلٌ من أهلِ اليمنِ يقالُ له: أليفزُ. ورجلانِ مِن أهلِ بلادِه يقالُ لأحدِهما: صوفرُ. وللآخرِ: بلددُ. وكانوا من بلادِه كُهولًا، وكان لإبليسَ عدوِّ اللهِ مُنزَلٌ من السماءِ السابعةِ يقَعُ به كلَّ سنةٍ مَوقِعًا يسألُ فيه، فصعِد إلى السماءِ في ذلك اليومِ الذي كان يصعَدُ فيه، فقال اللهُ له، أو قيلَ له عن اللهِ: هل قدَرْت من أيوبَ عبدِى على شيءٍ؟ قال: أَيْ رَبِّ، وكيف أقدِرُ منه على شيءٍ و إنما ابتلَيْتَه بالرخاءِ والنعمَةِ والسَّعةِ والعافيةِ، وأعطيتَه الأهلَ والمالَ والولدَ والغِنى والعافيةَ في جسَدِه وأهلِه ومالِه، فما له لا يشكُرُك ويعبُدُك ويُطيعُك وقد صنَعتَ ذلك به، لو ابتليتَه بنَزْعِ ما أعْطيتَه لحالَ عما كان عليه من شُكْرِك، ولترَك عبادتَك، ولخرَج من طاعتِك إلى غيرِها. أو كما قال عدوُّ اللهِ، فقال: قد سلَّطتُك على أهلِه ومالِه. وكان اللهُ هو أعلَمَ به، ولم يُسلِّطْه عليه إلا رحمةً؛ ليُعظِمَ له الثوابَ بالذي يُصيبُه من البلاءِ، وليجعَلَه عبرةً للصابرين، وذِكرَى للعابدين، في كُلِّ بلاءٍ نزَل بهم، ليأْتَسُوا به، وليرْجُوا من عاقبةِ الصبرِ في عَرَضِ الدنيا ثوابَ الآخرةِ، وما صنَع اللهُ بأيوبَ، فانحطَّ عدوُّ اللهِ سريعًا، فجمعَ عفاريتَ الجنِّ ومَرَدةَ الشياطينِ من جنودِه، فقال: إني قد سُلِّطتُ على أهلِ أيوبَ ومالِه، فماذا عليكم؟ فقال قائلٌ منهم: أكونُ إعصارًا فيه نارٌ، فلا أمُرُّ بشيءٍ من مالِه إلا أهلكْتُه، قال: أنت وذاك. فخرَج حتى أتى إبلَه، فأحرَقها ورُعاتَها جميعًا، ثم جاءَ عدوُّ اللهِ إلى أيوبَ في صورةِ قَيِّمِه عليها وهو في مُصلًّى، فقال: يا أيوبُ أقبلَت نارٌ حتى غَشِيت إبلَك فأحرقَتها ومن فيها غيرِى، فجئتُك أخبِرُك ذلك. فعرَفه أيوبُ، فقال: الحمدُ للهِ الذي هو أعطاها، وهو أخَذها، الذي أخرَجك منها كما يُخْرَجُ الزُّؤانُ من الحبِّ

[ve] onu tasdik ettiler; Allah'ın ona başkalarına nazaran lütfettiği şeyin üstünlüğünü bildiler. Bunlardan biri Yemen ehlinden olup kendisine Elîfez denilen bir kimseydi. İkisi de kendi memleketinden olup birine Savfer, diğerine Bilded denilirdi. Bunlar onun memleketinden olgun yaşta kimselerdi. Allah'ın düşmanı İblis'in yedinci semada her yıl varıp kendisine [bir şeylerin] sorulduğu bir menzili (yeri) vardı. O, [her yıl] çıktığı o günde semaya yükseldi. Allah ona buyurdu -veya Allah adına ona şöyle denildi-: “Kulum Eyyûb'a karşı herhangi bir şeye güç yetirebildin mi?” O da: “Ey Rabbim! Ona nasıl güç yetirebilirim ki? Zira sen onu ancak bolluk, nimet, genişlik ve afiyetle imtihan ettin; ona aile, mal, evlat, zenginlik ve bedeninde, ailesinde ve malında afiyet verdin. Sen ona bunları yapmışken sana şükretmeyip, ibadet ve itaat etmesin de ne yapsın? Şayet ona verdiklerini geri almakla onu imtihan etseydin, sana olan şükründen kesinlikle döner, ibadetini terk eder ve senin itaatinden çıkıp başkasına yönelirdi” dedi -veya Allah düşmanının dediği gibi-. [Bunun üzerine Allah]: “Seni onun ailesine ve malına musallat kıldım” buyurdu. Oysa Allah onu en iyi bilendi. Allah, İblis'i ona ancak bir rahmet olarak musallat kıldı; ta ki başına gelen bela sebebiyle onun mükafatını büyütsün, başlarına gelen her belada sabredenlere bir ibret ve ibadet edenlere bir hatırlatma kılsın, ona uysunlar, dünya metaındaki sabrın akıbetinden ahiret sevabını ve Allah'ın Eyyûb'a yaptıklarını umut etsinler. Bunun üzerine Allah'ın düşmanı süratle aşağı indi; ordusundan cin ifritlerini ve şeytanların azgınlarını topladı ve: “Ben Eyyûb'un ailesine ve malına musallat kılındım, siz ne yapabilirsiniz?” dedi. İçlerinden biri: “Ben içinde ateş bulunan bir kasırga olurum; onun malından uğradığım her şeyi helak ederim” dedi. İblis: “Bu iş senindir” dedi. [O şeytan] çıkıp develerine vardı; onları ve bütün çobanlarını yaktı. Sonra Allah'ın düşmanı, Eyyûb namazgâhında iken develerinin baş sorumlusu sûretinde Eyyûb'a gelip: “Ey Eyyûb! Bir ateş geldi, develerini bütünüyle sardı ve onları da benden başka içindekileri de yaktı; bunu sana haber vermek için geldim” dedi. Eyyûb onu tanıdı ve şöyle dedi: “Onları veren ve onları alan Allah'a hamdolsun; tıpkı daneden delice tohumunun (zü’ân) çıkarıldığı gibi...”

النقيِّ. ثم انصرَف عنه، فجعَل يُصيبُ ماله مالًا مالًا، حتى مرَّ على آخِرِه، كلَّما انتهى مرَّ هلاكُ مالٍ من مالِه حمِد الله وأحسَن عليه الثناءَ، ورَضِى بالقضاءِ، ووطَّن نفسَه للصبرِ على البلاءِ، حتى إذا لم يبقَ له مالٌ أتَى أهلَه وولَده وهم في قصرٍ لهم، معهم حَظِيَّاتُهم وخدّامُهم، فتمثَّل ريحًا عاصفًا، فاحتَمل القصرَ من نواحِيه، فألقاه على أهلِه ووَلَدِه، فشدَخهم تحتَه، ثم أتاه في صورةِ قَهْرمانِه عليهم، قد شُدِحْ وَجْهُه، فقال: يا أيوبُ، قد أَتَتْ ريحٌ عاصفٌ، فاحتَملَت القصرَ من نواحِيه، ثم ألقَتْه على أهلِك وولدِك فشدَخَهم غيرِى، فجئْتُك أخبِرُك ذلك. فلم يجزَعْ على شيءٍ أصابَه جزَعه على أهلِه وولَدِه، وأخَذ ترابًا فوضَعه على رأسِه، ثم قال: ليتَ أُمِّي لم تلِدْنى، ولم أكُ شيئًا. وسُرَّ بها عدوُّ اللهِ منه، فأصعَد إلى السماءِ جَذِلًا، وراجَع أيوبُ التوبةَ مما قال، فحمدِ الله، فسبَقت توبتُه عدوَّ اللهِ إلى اللهِ، فلما جاءَ وذكَر ما صنَع، قيل له: قد سبَقتْك توبتُه إلى اللهِ ومراجَعتُه. قال: أَيْ رَبِّ، فسلِّطْنى على جسَدِه. قال: قد سلَّطتُك على جسَدِه إلا على لسانِه وقلبِه ونفَسِه وسَمعِه وبَصَرِه. فأقبلَ إليه عدوُّ اللهِ وهو ساجِدٌ، فنفَخ في جسَدِه نفخةً أشعَل ما بينَ قرنِه إلى قدَمِه، كحريقِ النارِ، ثم خرَج في جسدِه ثآليلُ كألياتِ الغنَمِ، فحَكَّ بأظفارِه حتى ذهَبت، ثم بالفَخَّارِ والحجارةِ حتى تساقَطَ لحمُه، فلم يبقَ منه إلا العروقُ والعصَبُ والعظامُ، عيناه تجولانِ في رأسِه للنظرِ، وقلبُه للعقلِ، ولم يخلُصْ إلى شيءٍ من حشوِ البطْنِ؛ لأنه لا بقاءَ للنفسِ إلا بها، فهو يأكُلُ ويشرَبُ على التواءٍ من حُشوتِه، فمكَث كذلك ما شاءَ اللهُ أن يمكُثَ.

çıkarıldığı gibi seni de oradan çıkaran O'dur' dedi. Sonra İblis onun yanından ayrıldı ve mallarına birer birer musibet getirmeye başladı; öyle ki sonuncusuna kadar ulaştı. Her ne zaman bir malının helak haberi gelse Allah'a hamdeder, O'na güzelce övgüde bulunur, kazaya razı olur ve nefsini belaya sabretmeye alıştırırdı. Nihayet hiçbir malı kalmayınca, İblis bir sarayda cariyeleri ve hizmetçileriyle birlikte bulunan ailesine ve evlatlarına geldi. Şiddetli bir rüzgâr suretine büründü; sarayı köşelerinden kaldırıp ailesinin ve evlatlarının üzerine attı ve onları altında ezdi. Sonra onların üzerindeki kahyası suretinde, yüzü parçalanmış bir hâlde ona geldi ve: 'Ey Eyyûb! Şiddetli bir rüzgâr geldi, sarayı köşelerinden kaldırdı, sonra da benden başka kimse kalmayacak şekilde onu ailenin ve evlatlarının üzerine atıp onları ezdi; bunu sana haber vermek için geldim' dedi. Eyyûb başına gelen hiçbir şeye ailesine ve evlatlarına yandığı kadar yanmadı. Bir miktar toprak alıp başına koydu, sonra: 'Keşke annem beni doğurmasaydı da bir hiç olsaydım!' dedi. Allah'ın düşmanı onun bu sözünden ötürü sevindi ve neşeyle göğe çıktı. Eyyûb ise söylediği sözden tövbe edip Allah'a hamdetti; böylece onun tövbesi Allah katına düşmandan önce ulaştı. İblis gelip yaptığını zikredince ona: 'Onun tövbesi ve dönüşü Allah'a senden önce ulaştı' denildi. İblis: 'Ey Rabbim! O hâlde beni onun bedenine musallat kıl' dedi. Allah: 'Dili, kalbi, nefesi, işitmesi ve görmesi hariç seni onun bedenine musallat kıldım' buyurdu. Allah'ın düşmanı, Eyyûb secdede iken ona yöneldi; bedenine öyle bir üfledi ki başının tepesinden ayağına kadar ateş yangını gibi alev aldı. Sonra bedeninde koyun kuyrukları gibi siğiller/çıbanlar çıktı. Tırnaklarıyla kaşıdı, öyle ki tırnakları döküldü; sonra etleri dökülünceye kadar çömlek parçaları ve taşlarla kaşıdı. Geriye sadece damarlar, sinirler ve kemikler kaldı; iki gözü bakmak için başında dönüyor, kalbi ise akletmeye devam ediyordu. Karın boşluğundaki organlardan hiçbirine dokunamadı; zira nefsin bekası ancak onlarladır. Eyyûb iç organlarının bükülüşü içinde yer ve içerdi; Allah'ın kalmasını dilediği kadar bu hâlde kaldı.

فحدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، عن الحسنِ بن دينارٍ، عن الحسنِ، أنه كان يقولُ: مكَث أيوبُ في ذلك البلاءِ سبعَ سنينَ وستةَ أشهرٍ ملقًى على رمادِ مكنسةٍ في جانبِ القريةِ. قال وهبُ بنُ منبهٍ: ولم يبقَ من أهلِه إلا امرأةٌ واحدةٌ تقومُ عليه وتكسِبُ له، ولا يقدِرُ عدوُّ اللهِ منه على قليلٍ ولا كثيرٍ مما يريدُ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan, [o] el-Hasan b. Dînâr'dan, [o da] el-Hasan'dan anlattı; o şöyle derdi: “Eyyûb o bela içerisinde, köyün bir kenarında süprüntü külü üzerine atılmış vaziyette yedi yıl altı ay kaldı.” Vehb b. Münebbih dedi ki: “Ailesinden geriye, ona bakan ve onun için kazanç sağlayan bir kadından başkası kalmadı. Allah'ın düşmanı ise onun üzerinde arzu ettiği şeyden ne az ne de çok hiçbir şeye güç yetiremiyordu.”

فلما طالَ البلاءُ عليه وعليها، وسئِمها الناسُ، وكانت تكسِبُ عليه ما تُطعِمُه وتَسقِيه. قال وَهْبُ بنُ منبهٍ: فحُدِّثتُ أنها التَمَست له يومًا من الأيامِ ما تُطعِمُه، فما وجَدَت شيئًا حتى جزَّت قَرْنًا من رأسِها فباعَته برغيفٍ. فأتَته به فعشَّتْه إياه، فلبِث في ذلك البلاءِ تلك السنينَ، حتى إن كان المارُّ ليمُرُّ فيقولُ: لو كان لهذا عندَ اللهِ خيرٌ لأراحَه مما هو فيه.

Bela onun ve kadının üzerinde uzayıp insanlar da kadından bıkınca —ki kadın onu doyuracak ve içirecek şeyleri ona kazanırdı— Vehb b. Münebbih dedi ki: Bana anlatıldığına göre kadın günlerden bir gün onu doyuracak bir şey aradı; hiçbir şey bulamayınca saçından bir örgüyü kesip onu bir somuna sattı. Onu Eyyûb'a getirdi ve akşam yemeği olarak ona yedirdi. Eyyûb o bela içinde bu kadar yıllar kaldı; öyle ki oradan geçen bir kimse mutlaka: 'Eğer bunun Allah katında bir hayrı olsaydı, içinde bulunduğu durumdan onu kurtarırdı' derdi.

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، قال: فحدَّثني محمدُ بنُ إسحاقَ، قال: وكان وهبُ بنُ منبهٍ يقولُ: لَبِث في ذلك البلاءِ ثلاثَ سنينَ لم يَزِدْ يومًا واحدًا، فلما غلَبه أيوبُ فلم يستَطِعْ منه شيئًا، [اعترض امرأتَه] في هيئةٍ ليست كهيئةِ بني آدمَ في العِظَمِ والجسْمِ والطولِ، على مركبٍ ليس من مراكبِ الناسِ، له عِظَمٌ وبهاءٌ وجمالٌ ليس لها، فقال لها: أنت صاحبةُ أيوبَ هذا الرجل المبتلَى؟ قالت: نعَم. قال: هل تعرِفينَني؟ قالت: لا. قال: فأنا إلَهُ الأرضِ، وأنا الذي صنعتُ بصاحبِك ما صنَعتُ، وذلك أنه عبد إلَهَ السماءِ وترَكنى فأغضَبَنى، ولو سجَد لي سجدةً واحدةً ردَدتُ عليه وعليكِ كلَّ ما كان لكُما من مالٍ، وولَدٍ، فإنه عِندى. ثم أراها إياهم فيما ترَى ببطنِ الوادى الذي لَقيها فيه. قال: وقد سمِعتُ أنه إنما قال: لو أن صاحِبَك أكَل طعامًا ولم يُسَمِّ عليه، لعُوفى مما به من البلاءِ. واللهُ أعلَمُ. وأرادَ عدوُّ اللهِ أن يأتيَه من قِبَلِها، فرجَعت إلى أيوبَ فأخبرَته بما قال لها وما أَراها، قال: أقد أتاكِ عدوُّ اللهِ ليفتِنَكِ عن دِينكِ؟ ثم أقسَم إنِ اللهُ عافاه ليضرِبَنَّها مائةَ ضربةٍ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme anlattı, dedi ki: Bana Muhammed b. İshâk anlattı, dedi ki: Vehb b. Münebbih şöyle derdi: 'O bela içinde bir gün bile artmaksızın üç yıl kaldı. Eyyûb ona galip gelip de İblis ondan hiçbir şey elde edemeyince, büyüklük, cisim ve boy bakımından âdemoğullarının suretine benzemeyen bir surette, insanların bineklerinden olmayan, benzeri görülmemiş bir azamet, heybet ve güzelliğe sahip bir binek üzerinde [karısının karşısına çıktı] ve ona: 'Sen bu belaya uğramış adam olan Eyyûb'un hanımı mısın?' dedi. Kadın: 'Evet' dedi. İblis: 'Beni tanıyor musun?' dedi. Kadın: 'Hayır' dedi. İblis: 'Ben yerin ilahıyım; arkadaşına bu yaptıklarımı yapan benim. Çünkü o, göğün ilahına ibadet edip beni terk etti ve beni öfkelendirdi. Eğer bana bir defacık secde etseydi, ikinize ait olan mal ve evlattan her ne varsa sana ve ona geri verirdim; zira onlar benim yanımdadır' dedi. Sonra onunla karşılaştığı vadinin tabanında gördüğü şekliyle onları kadına gösterdi. Dedi ki: Şöyle dediğini de işittim: 'Eğer arkadaşın bir yemek yese ve üzerine besmele çekmese, içinde bulunduğu beladan afiyet bulurdu.' Doğrusunu Allah bilir. Allah'ın düşmanı ona karısı tarafından gelmek istedi. Kadın Eyyûb'a dönüp İblis'in kendisine söylediklerini ve gösterdiklerini haber verince Eyyûb: 'Allah'ın düşmanı seni dininden saptırmak için mi geldi?' dedi. Sonra Allah kendisine şifa verirse kadına yüz değnek vuracağına yemin etti.

فلما طالَ عليه البلاءُ، جاءه أولئك النفَرُ الذين كانوا معه قد آمنوا به وصدَّقوه،

Bela onun üzerinde uzayınca, vaktiyle beraberinde bulunup kendisine iman etmiş ve onu tasdik etmiş olan o topluluk ona geldi;

معهم فتًى حديثُ السنِّ، قد كان آمن به وصدَّقه، فجلَسُوا إلى أيوبَ ونظَروا إلى ما به من البلاءِ، فأعظَموا ذلك وفَظِعوا به، وبلَغ من أيوبَ صلواتُ اللهِ عليه مجهودُه، وذلك حينَ أرادَ اللهُ أن يُفرِّجَ عنه ما به، فلما رأى أيوبُ ما أعظَموا مما أصابَه، قال: أي رَبِّ، لأيِّ شيءٍ خَلَقتَنى؟ ولو كنتَ إذ قضَيْتَ عليَّ البلاءَ ترَكتَنى فلم تخلُقْنى، ليتَنى كنتُ دَمًا ألقَتْنى أُمِّى. ثم ذكَر نحوَ حديثِ ابن عسْكَرٍ، عن إسماعيلَ بن عبدِ الكريمِ، إلى: وكابَدُوا الليلَ، واعتزَلوا الفُرُشَ، وانتظَروا الأسحارَ. ثم زاد فيه: أولئك الآمنون الذين لا يَخافُون، ولا يهتمُّون ولا يحزَنون، فأين عاقبةُ أمرِك يا أيوبُ من عواقبِهم؟ قال فتًى حضَرهم، وسمِع قولَهم، ولم يفطِنوا له، ولم يأبَهوا لمجلِسِه، وإنما قيَّضَه اللهُ لهم؛ لما كان من جَوْرِهم في المنطِقِ وشطَطِهم، فأرادَ اللهُ أن يُصغِرَ به إليهم أنفسَهم، وأن يُسَفِّهَ بصَغَرِه لهم أحلامَهم، فلما تكلَّم تمادَى في الكلامِ فلم يزدَدْ إلا حُكْمًا، وكان القومُ من شأنِهم الاستماعُ والخشوعُ إذا وُعِظوا أو ذُكِّروا، فقال: إنكم تكلَّمتُم قَبْلى أيها الكهولُ، وكُنتُم أحقَّ بالكلامِ وأَوْلى به منى؛ لحقِّ أسنانِكم، ولأنكم قد جرَّبْتُم قَبْلى، ورأيتُم وعلِمتم ما لم أعلَمْ، وعرَفتُم ما لم أعرِفْ، ومع ذلك قد ترَكتُم من القولِ أحسَنَ من الذي قلتُم، ومن الرأيِ أصوبَ من الذي رأيتُم، ومن الأمرِ أجملَ من الذي أتيتُم، ومن الموعظةِ أحكَمَ من الذي وصَفتُم، وقد كان لأيوبَ عليكم من الحقِّ والذِّمامِ أفضلُ من الذي وصَفتم، فهل تدرونَ أيها الكهولُ حقَّ من انتقَصْتم؟ وحُرمةَ مَن انتهَكْتم؟ ومَن الرجلُ الذي عِبْتُم واتَّهَمْتم؟ ألم تعلَموا أيها الكهولُ أن أيوبَ نبيُّ اللهِ

Yanlarında, kendisine iman edip onu doğrulamış olan gencecik bir delikanlı da vardı. Eyyûb'un yanına oturdular ve ona isabet eden belaya baktılar. Bunu pek büyük ve pek dehşetli gördüler. Allah'ın salâtları üzerine olsun, Eyyûb'un takati tükenmişti; bu da Allah'ın, içinde bulunduğu sıkıntıyı ondan gidermek istediği vakitte idi. Eyyûb, başına gelenleri onların bu derece büyük gördüklerini görünce şöyle dedi: 'Ey Rabbim! Beni ne için yarattın? Keşke bana bu belayı takdir ettiğinde beni [kendi halime] bıraksaydın da yaratmasaydın! Keşke annemin [rahimden] attığı bir kan pıhtısı olsaydım!' Sonra [râvi], İbn Asker'in İsmâil b. Abdilkerîm'den naklettiği hadisin benzerini: '...ve geceye katlandılar, yataklardan uzak durdular, seher vakitlerini beklediler' kısmına kadar zikretti. Sonra buna şunu ekledi: 'İşte onlar korkmayan, tasa çekmeyen ve üzülmeyen güvende kimselerdir. Ey Eyyûb! Senin işinin akıbeti nerede, onların akıbetleri nerede?' Orada hazır bulunan, onların sözlerini işiten, ancak kendisini fark etmedikleri ve meclisinde bulunmasına aldırış etmedikleri bir delikanlı konuştu. Allah onu, konuşmalarındaki haksızlık ve taşkınlık sebebiyle onlara musallat etmişti. Allah onun vasıtasıyla onların nefislerini kendi gözlerinde küçültmek ve yaşı küçük olduğu halde onunla onların akıllarını hafif/kıt çıkarmak istedi. Delikanlı söze başlayıp konuşmasını sürdürdükçe hikmeti daha da arttı. O topluluğun âdeti ise kendilerine vaaz edildiğinde veya bir şey hatırlatıldığında dinlemek ve boyun eğmekti. Delikanlı dedi ki: 'Ey olgun yaştakiler! Benden önce siz konuştunuz; yaşınızın hakkından ötürü ve benden önce tecrübe ettiğiniz, benim görmediğimi görüp bilmediğimi bildiğiniz, tanımadığımı tanıdığınız için konuşmaya benden daha layık ve daha hak sahibiydiniz. Bununla birlikte söylediğinizden daha güzel sözü, benimsediğinizden daha isabetli görüşü, sergilediğinizden daha güzel davranışı ve nitelediğinizden daha hikmetli öğüdü terk ettiniz. Oysa Eyyûb'un üzerinizdeki hakkı ve himaye bağı, sizin vasfettiğinizden çok daha üstündü. Ey olgun yaştakiler! Kime noksanlık isnat ettiğinizin, kimin hürmetini çiğnediğinizin, ayıplayıp itham ettiğiniz adamın kim olduğunun farkında mısınız? Ey olgun yaştakiler! Bilmez misiniz ki Eyyûb Allah'ın peygamberidir,

وخِيرتُه وصِفوتُه من أهلِ الأرضِ يومَكم هذا؟ اختارَه اللهُ لوحيِه، واصطفاه لنفسِه، وائْتَمنه على نبوَّتِه، ثم لم تعلَموا ولم يُطلِعْكم اللهُ على أنه سخِط شيئًا من أمرِه مذ آتاه ما آتاه إلى يومِكم هذا، ولا على أنه نزَع منه شيئًا من الكرامةِ التي أكرَمه بها مذ آتاه ما آتاه إلى يومكم هذا، ولا أن أيوبَ غَيَّر الحقَّ في طولِ ما صحِبتُموه إلى يومِكم هذا، فإن كان البلاءُ هو الذي أزْرَى به عندَكم، ووضَعه في أنفسِكم، فقد علِمتم أن الله يَبتَلِى النبيِّين والصدِّيقين والشهداءَ والصالحين، ثم ليس بلاؤُه لأولئِك بدليلِ سخْطِه عليهم، ولا لهوانِه لهم، ولكنها كرامةٌ وخِيَرَةٌ لهم، ولو كان أيوبُ ليس من اللهِ بهذه المنزلةِ، ولا في النبوَّةِ ولا في الأَثرةِ ولا في الفضيلةِ ولا في الكرامةِ، إلا أنه أخٌ آخَيْتُموه على وَجْهِ الصحابةِ، لكان، [وهو] لا يجمُلُ بالحكيمِ أن يعذِلَ أخاه عندَ البلاءِ، ولا يُعيِّرَه بالمصيبةِ بما لا يعلَمُ وهو مكروبٌ حزينٌ، ولكن يرحَمُه ويبكِي معه، ويستغفِرُ له، ويحزَنُ لحزنِه، ويدُلُّه على مراشِدِ أمرِه، وليس بحكيمٍ ولا رشيدٍ من جهِل هذا، فاللهَ الله أيها الكهولُ في أنفسِكم.

şu gününüzde yeryüzü ehli içinden O'nun seçkini ve arı duru kuludur? Allah onu vahyi için seçmiş, kendisi için arındırmış ve peygamberliğine emin kılmıştır. Sonra O'nun kendisine verdiklerini verdiği günden şu gününüze kadar onun herhangi bir işine gazap ettiğini bilmediniz ve Allah bunu size bildirmedi; keza O'nun kendisine verdiklerini verdiği günden şu gününüze kadar ona ikram ettiği kerametten herhangi bir şeyi geri aldığını da, onunla beraber bulunduğunuz uzun süre boyunca şu gününüze kadar Eyyûb'un hakkı değiştirdiğini de bilmediniz. Eğer sizin yanınızda onun değerini düşüren ve nefislerinizde onu alçaltan şey bela ise, pekâlâ bildiniz ki Allah peygamberleri, sıddıkları, şehitleri ve salihleri imtihan eder. Sonra O'nun onlara bela vermesi kendilerine gazap ettiğine delil olmadığı gibi onlar için bir zillet de değildir; bilakis onlar için bir keramet ve bir seçilmişliktir. Eyyûb Allah katında bu makamda olmasa, peygamberlikte, seçilmişlikte, fazilette ve keramette bulunmasa bile sadece arkadaşlık cihetiyle kardeşleştiğiniz bir kardeş olsaydı bile, hikmet sahibine belaya uğradığında kardeşini kınamak, kederli ve hüzünlü iken bilmediği bir şey sebebiyle onu musibetle ayıplamak yakışmazdı ; bilakis ona merhamet eder, onunla birlikte ağlar, onun için bağışlanma diler, hüznüyle hüzünlenir ve ona işinin doğru yollarını gösterirdi. Bunu bilmeyen kimse ne hikmet sahibidir ne de doğru yolu bulmuştur. Ey olgun yaştakiler, nefisleriniz hakkında Allah'tan korkun, Allah'tan!'

قال: ثم أقبَل على أيوبَ ﵇ فقال، وقد كان في عَظمةِ اللهِ وجَلالِه، وذكْرِ الموتِ: ما يقطَعُ لسانَك، ويكسِرُ قلبَك، ويُنسيك حُجَجَك، ألم تعلَمْ يا أيوبُ أن للهِ عبادًا أسكتَتْهم خَشْيتُه من غيرِ عِيٍّ ولا بَكَمٍ؟ وإنهم لهم الفصحاءُ النُّطَقاءُ النبلاءُ الألبّاءُ العالمون باللهِ وبآياتِه، ولكنهم إذا ذكرُوا عظمةَ اللهِ انقطَعت ألسنتُهم، واقْشَعرَّت جلودُهم، وانكسرَت قلوبُهم، وطاشَت عقولُهم، إعظامًا للهِ، وإعزازًا وإجلالًا، فإذا استَفاقوا من ذلك استَبَقُوا إلى اللهِ بالأعمالِ

[Râvi] dedi ki: Sonra Eyyûb'a aleyhisselâm yönelip şöyle dedi: "Oysa Allah'ın azameti, celâli ve ölümün hatırlanmasında senin dilini tutacak, kalbini kıracak ve sana delillerini unutturacak hususlar vardı. Bilmez misin ey Eyyûb! Allah'ın öyle kulları vardır ki bir acizlikten veya dilsizlikten ötürü değil, [sırf] O'nun korkusundan susmuşlardır. Oysa onlar fasih, güzel konuşan, asil, akıllı, Allah'ı ve O'nun ayetlerini [hakkıyla] bilen kimselerdir. Fakat onlar Allah'ın azametini andıklarında; Allah'a duydukları tazim, hürmet ve celâl sebebiyle dilleri tutulur, derileri ürperir, kalpleri kırılır ve akılları başlarından gider. Bu hâlden ayıldıklarında ise [salih] amellerle Allah'a yarışırlar...

الزاكيةِ، يَعُدُّونَ أنفسَهم مع الظالمين والخاطئين، وإنهم لأنزاهٌ برآءُ، مع المقصِّرِين والمفرِّطين، وإنهم لأكياسٌ أقوياءٌ، ولكنهم لا يستكثِرون للهِ الكثيرَ، ولا يَرضَوْن للهِ بالقليلِ، ولا يُدِلُّون عليه بالأعمالِ، فهم مُروَّعون مُفزَّعون مغتَمُّون، خاشِعون وجِلون، مستكِينون معترِفون، متى ما رأيتَهم يا أيوبُ.

kendileri tertemiz ve suçsuz oldukları hâlde nefislerini zalimler ve günahkârlarla bir tutarlar; kendileri zeki ve dirayetli oldukları hâlde kusurlular ve ihmalkârlarla bir sayarlar . Lakin onlar Allah için olan çok ameli çok görmezler, Allah için az amele razı olmazlar ve amelleriyle O'na karşı övünmezler. Ey Eyyûb, onları ne zaman görsen; ürpermiş, dehşete kapılmış, kederli, huşu duyan, korku içinde, boyun eğmiş ve [kusurunu] itiraf etmiş kimselerdir.'

قال أيوبُ: إن الله يزرَعُ الحكمةَ بالرحمةِ في قلبِ الصغيرِ والكبيرِ، فمتى نبتَت في القلبِ يُظهِرُها اللهُ على اللسانِ، وليست تكونُ الحكمةُ من قِبَل السنِّ ولا الشبيبةِ، [ولا] طولِ التجرِبةِ، وإذا جعَل اللهُ العبدَ حكيمًا في الصِّبَا لم تَسْقُطْ منزلتُه عندَ الحكماءِ، وهم يَرَون عليه من اللهِ نورَ الكرامةِ، ولكنكم قد أعجبَتْكُم أنفسُكم، وظنَنْتم أنكم عُوفِيتم بإحسانِكم، فهنالِك بغَيتم وتعزَّرْتم، ولو نظَرتم فيما بينَكم وبينَ رَبِّكم، ثم صدَقتم أنفسَكم، لوجَدتم لكم عيوبًا ستَرها اللهُ بالعافيةِ التي ألبَسكم، ولكني قد أصبَحتُ اليومَ وليس لى رأيٌ ولا كلامٌ معكم، قد كنتُ فيما خَلا مسموعًا كلامِي، معروفًا حقِّى، مُنتصِفًا من خَصْمِي، قاهرًا لمن هو اليومَ يقهَرُني، مَهيبًا مكانى، والرجالُ مع ذلك يُنصِتون لى ويوقِّرونى، فأصبَحتُ اليومَ قد انقَطَع رَجائى، ورُفِع حَذَرِى، ومَلَّنى أهلِى، وعَفَّنى أرحامِي، وتنكَّرَت لى معارِفي، ورغِب عنِّى صَديقي، وقطَعنى أصحابي، وكفَرني أهلُ بيتي، وجُحِدَتْ حُقوقي، ونُسِيت صنائِعى، أصرُخُ فلا يُصْرِخونَنى، وأعتذِرُ فلا يُعذِرونني، وإن قضاءَه هو الذي أذلَّنى، وأقمأَنى، وأخسأَنى، وإن سُلطانَه الذي أسقَمنى،

Eyyûb dedi ki: "Şüphesiz Allah hikmeti bir rahmet olarak küçüğün de büyüğün de kalbine eker. Hikmet kalpte yeşerdiği zaman Allah onu dilde açığa çıkarır. Hikmet ne yaşlılıktan ne gençlikten [ne de] tecrübenin çokluğundan kaynaklanır. Allah bir kulu çocukluğunda hikmet sahibi kıldığı zaman, hikmet ehli onun üzerinde Allah'tan gelen bir ikram nuru gördükleri için onun mevkisi onların katında düşmez. Fakat siz kendinizi beğendiniz ve yaptığınız iyilikler sebebiyle afiyete erdiğinizi zannettiniz; işte bu yüzden haddi aştınız ve büyüklük tasladınız. Şayet siz kendiniz ile Rabbiniz arasındaki duruma baksaydınız, sonra da kendinize karşı dürüst olsaydınız, Allah'ın size giydirdiği afiyet elbisesiyle örttüğü kusurlarınızı mutlaka görürdünüz. Ancak ben bugün sizin yanınızda ne bir görüşüm ne de bir sözüm olacak hâle geldim. Oysa daha önce sözü dinlenen, hakkı teslim edilen, hasmından hakkını alan, bugün bana galebe çalana üstün gelen ve makamı heybetli olan biriydim; insanlar da beni cankulağıyla dinler ve bana saygı gösterirdi. Bugün ise artık ümidim kesilmiş, [insanların benden duyduğu] çekinme kalkmış, ailem benden bıkmış, akrabalarım benden tiksinmiş, tanıdıklarım beni tanımazlıktan gelmiş, dostum benden yüz çevirmiş, arkadaşlarım benimle bağı koparmış, ev halkım bana nankörlük etmiş, haklarım inkâr edilmiş ve yaptığım iyilikler unutulmuştur. Feryat ediyorum feryadıma yetişmiyorlar, mazeret beyan ediyorum mazeretimi kabul etmiyorlar. Şüphesiz beni zelil kılan, küçülten ve hor hakir eden O'nun kaza ve hükmüdür; beni hasta eden de O'nun mutlak kudretidir,

وأنحَل جِسْمى، ولو أن رَبى نزَع الهيبةَ التي في صَدرِى، وأطلَق لِساني حتى أتكلَّمَ بملءِ فَمِي، ثم كان ينبَغي للعبدِ أن يُحاجَّ عن نفسِه، لرجَوتُ أن يُعافيَني عندَ ذلك مما بي، ولكنه ألقاني وتعالى عنى، فهو يَرانى ولا أَراه، ويسمَعُنى ولا أسمَعُه، لا نظَر إليَّ فرحِمني، ولا دَنا منى ولا أدناني فأُدْلِيَ بعْذرِى، وأتكلَّمَ ببراءَتي، وأُخاصِمَ عن نفسِي.

ve bedenimi eriten O'nun hükümranlığıdır. Şayet Rabbim göğsümdeki o heybeti çıkarsaydı ve ağız dolusu konuşayım diye dilimi çözseydi, sonra da bir kulun kendisini savunması uygun olsaydı, o takdirde içinde bulunduğum durumdan beni kurtaracağını umardım. Fakat O beni buraya attı ve benden yüce oldu; O beni görür ama ben O'nu görmem, O beni işitir ama ben O'nu işitmem. Ne bana bakıp merhamet etti ne de mazeretimi sunayım, suçsuzluğumu dile getireyim ve kendimi savunayım diye bana yaklaştı veya beni yaklaştırdı.'

لمّا قال ذلك أيوبُ وأصحابُه عندَه، أظَلَّه غمامٌ حتى ظَنَّ أَصحابُه أنه عذابٌ، ثم نُودِيَ منه : يا أيوبُ، إن الله يقولُ: ها أنذا ذا قد دَنوتُ منك، ولم أَزَلْ منك قريبًا، فقُمْ فَأَدْلِ بعُذرِك الذي زَعَمتَ، وتكلَّمْ ببراءتِك، وخاصِمْ عن نفسِك، واشدُدْ إزارَك. ثم ذكَر نحوَ حديثِ ابن عسكرٍ، عن إسماعيلَ، إلى آخرِه، وزاد فيه: ورَحمتى سبَقت غضَبي، فاركُضْ برِجلِك هذا مغتَسَلٌ باردٌ وشرابٌ فيه شفاؤُك، وقد وهَبتُ لك أهلَك ومثلَهم معهم، ومالَك ومثلَه معه. وزعَموا: ومثلَه معه لتكونَ لمن خلفَك آيةً، ولتكونَ عبرةً لأهلِ البلاءِ، وعزاءً للصابرين. فركَض برِجْلِه، فانفجَرتْ له عَيْنٌ، فدخَل فيها فاغتَسل، فأذهَب اللهُ عنه كلَّ ما كان به من البلاءِ، ثم خرَج فجلَس، وأقبلَت امرأتُه تلتِمسُه في مضجَعِه، فلم تجِدْه، فقامَتْ كالوالهةِ متلدِّدةً، ثم قالت: يا عبدَ اللهِ، هل لك عِلمٌ بالرجلِ المبتَلى الذي كان ههنا؟ قال: لا. ثم تبَسَّم، فعرَفته بمضحَكِه، فاعتنقَتْه.

Eyyûb bunu söylediğinde ve arkadaşları onun yanındayken, üzerlerine bir bulut gölge yaptı; öyle ki arkadaşları bunun bir azap olduğunu sandılar. Sonra o buluttan kendisine şöyle seslenildi : 'Ey Eyyûb! Şüphesiz Allah buyuruyor ki: İşte ben sana yaklaştım ve senden daima yakın idim. Kalk, iddia ettiğin mazeretini sun, suçsuzluğunu dile getir, kendini savun ve kuşağını bağla!' Sonra İbn Asker'in İsmâil'den naklettiği hadisin benzerini sonuna kadar zikretti ve şunları ekledi: 'Rahmetim gazabımı geçmiştir; ayağını yere vur, işte bu yıkanacak soğuk bir su ve içinde şifan olan bir içecektir. Sana aileni ve onlarla birlikte bir mislini daha, malını ve onunla birlikte bir mislini daha bağışladım.' Şöyle de dediler: 'Senden sonrakilere bir ayet olsun, bela ehline bir ibret ve sabredenlere bir teselli olsun diye onunla birlikte bir mislini daha bağışladı.' Eyyûb ayağını yere vurdu, onun için bir pınar fışkırdı; oraya girip yıkandı ve Allah üzerindeki bütün belayı giderdi. Sonra çıkıp oturdu. Hanımı onu yattığı yerde aramak üzere çıkageldi, onu bulamayınca aklı başından gitmiş ve şaşkın bir hâlde dikildi; sonra: 'Ey Allah'ın kulu! Burada bulunan o belaya uğramış adam hakkında bir bilgin var mı?' dedi. Eyyûb: 'Hayır' dedi; sonra gülümsedi. Kadın onun gülüşünden onu tanıdı ve ona sarıldı.

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن محمدِ بن إسحاقَ، عن بعضِ أهلِ العلمِ، عن وهبِ بن منبهٍ، قال: فحدَّثتُ عبدَ اللهِ بنَ عباسٍ حديثَه، واعتنِاقَها إياه، فقال عبد الله: فوالذى نفسُ عبدِ اللهِ بيدِه، ما فارَقَتْه من عِناقِه حتى مرَّ بهما

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, Muhammed b. İshâk'tan, [o da] ilim ehlinden bazılarından, [o da] Vehb b. Münebbih'ten anlattı; [Vehb] dedi ki: Ben onun bu hadisesini ve [kadının] ona sarılmasını Abdullah b. Abbâs'a anlattım. Bunun üzerine Abdullah [b. Abbâs] şöyle dedi: "Abdullah'ın canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ikisinin yanından geçinceye kadar

كلُّ مالٍ لهما وولدٍ .

onlara ait olan bütün mal ve çocuklar ona sarılmayı bırakmadı .'"

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاقَ، قال: وقد سمعتُ بعضَ من يذكُرُ الحديثَ عنه أنه دَعاها حينَ سألتْ عنه، فقال لها: وهل تعرفينَه إذا رأيتِه؟ قالت: نعم، وما لي لا أعرِفُه؟ فتبسَّم، ثم قال: ها أنا هو، وقد فرج اللهُ عني ما كنتُ فيه. فعندَ ذلك اعتنقَتْه.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan anlattı; dedi ki: Kendisinden hadis rivayet eden bazılarından işittim ki, kadın Eyyûb'u sorduğunda Eyyûb onu çağırmış ve ona: 'Onu gördüğün zaman tanır mısın?' demiştir. Kadın: 'Evet, onu nasıl tanımam ki?' demiştir. Eyyûb gülümsemiş, sonra da: 'İşte ben oyum; Allah içinde bulunduğum durumu benden giderip ferahlık verdi' demiştir. İşte o vakit kadın ona sarılmıştır.

قال وهبٌ: فأوحَى اللهُ إليه في قسَمِه ليضرِبَنَّها في الذي كلَّمته أن: {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ} [ص: ٤٤]. أي: قد بَرَرَتَ يمينَك. يقولُ اللهُ تعالى: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ}. يقولُ اللهُ: {وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ} [ص: ٤٣].

Vehb dedi ki: Kadının kendisiyle konuştuğu mesele hakkında ona vuracağına dair ettiği yemin hususunda Allah ona şöyle vahyetti: {وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ} “Eline bir demet sap al da onunla vur ve yeminini bozma!” [Sâd: 44]. Yani: Yeminini yerine getirmiş oldun. Allah Teâlâ şöyle buyurur: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ} “Doğrusu biz onu sabırlı bulduk. Ne güzel kuldu! Şüphesiz o, daima Allah'a yönelen biriydi.” Allah Teâlâ şöyle buyurur: {وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنَّا وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ} “Katımızdan bir rahmet ve akıl sahipleri için bir öğüt olmak üzere ona ailesini ve onlarla birlikte bir mislini daha bağışladık.” [Sâd: 43].

حدَّثنا يحيى بنُ طلحةَ اليربوعيُّ، قال: ثنا فُضَيلُ بنُ عياضٍ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، قال: لقد مكَث أيوبُ مطروحًا على كُناسةٍ سبعَ سنينَ وأشهرًا ما يسأَلُ الله أن يكشِفَ ما به. قال: وما على وَجْهِ الأرضِ خلقٌ أكرَمُ على اللهِ من أيوبَ، فيزعُمون أن بعض الناس قال: لو كان لرَبِّ هذا فيه حاجةٌ ما صنَع به هذا. فعندَ ذلك دَعا .

Bize Yahyâ b. Talha el-Yerbûî anlattı, dedi ki: Bize Fudayl b. İyâd, Hişâm'dan, o da el-Hasan'dan anlattı; dedi ki: 'Eyyûb, üzerindeki sıkıntıyı gidermesini Allah'tan istemeksizin yedi yıl ve birkaç ay bir süprüntülük üzerinde atılmış olarak kaldı.' Dedi ki: 'Yeryüzünde Allah katında Eyyûb'dan daha kerim hiçbir yaratılmış yoktu. İnsanlardan bazılarının: 'Eğer bu adamın Rabbine bir ihtiyacı olsaydı ona bunu yapmazdı' dediklerini iddia ederler. İşte o vakit dua etti .'

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليةَ، عن يونسَ، عن الحسنِ، قال: بَقِى أيوبُ على كُناسةٍ لبنى إسرائيلَ سبَع سنينَ وأشهرًا تختلِفُ فيه الدوابُّ.

Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Yûnus’tan, o da el-Hasan’dan anlattı; dedi ki: Eyyûb, İsrâiloğulları’na ait bir çöplük üzerinde, içinde haşeratın dolaştığı [bir vaziyette] yedi yıl ve birkaç ay kaldı.

حدَّثني محمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا يحيى بنُ معينٍ، قال: ثنا ابن عُيينةَ، عن عمرٍو، عن وهبِ بن منبهٍ، قال: لم يكُنْ بأيوبَ الأكَلَةُ، إنما كان يخرُجُ به مثلُ ثَدْيِ النساءِ ثم ينقُفُه .

Bana Muhammed b. İshâk anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Maîn anlattı, dedi ki: Bize İbn Uyeyne, Amr'dan, o da Vehb b. Münebbih'ten anlattı; dedi ki: 'Eyyûb'da et yiyen yara (kangren) yoktu; onda kadınların memesi gibi kabartılar çıkar, sonra o onları yarardı .'

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا مخلدُ بن حسينٍ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، وحجاجٌ، عن مباركٍ، عن الحسنِ - زاد أحدُهما على الآخرِ - قال: إن أيوبَ آتاه اللهُ مالًا، وأوسَع عليه، وله من النساءِ والبقرِ والغنَمِ والإبلِ، وإن عدوَّ اللهِ إبليسَ قيل له: هل تقدِرُ أن تفتِنَ أيوبَ؟ قال: رَبِّ إن أيوبَ أصبَح في دُنيا من مالٍ وولَدٍ، ولا يستطيعُ ألا يشكُرَك، ولكن سلِّطْنى على مالِه وولَدِه، فستَرى كيف يُطيعُنى ويَعصِيك. قال: فسلَّطَه على مالِه وولَدِه. قال: فكان يأتى بالماشيةِ من مالِه من الغنمِ فيحرِقُها بالنيرانِ، ثم يأتى أيوبَ وهو يُصلِّى متشبِّهًا براعِي الغنمِ، فيقولُ: يا أيوبُ، تُصلِّى لربِّك! ما ترَك اللهُ لك من ماشيتِك شيئًا من الغنمِ إلا أحرَقها بالنيرانِ، وكنتُ ناحيةً فجئتُ لأخبِرَك. قال: فيقولُ أيوبُ: اللهمَّ أنت أعطيتَ، وأنتَ أخذتَ، مهما تُبْقِ نفسِي أَحْمَدْك على حُسْنِ بلائِك. فلا يقْدِرُ منه على شيءٍ مما يريدُ، ثم يأتى ماشيتَه من البقرِ فيحرِقُها بالنيرانِ، ثم يأتى أيوبَ فيقولُ له ذلك، ويرُدُّ عليه أيوبُ مثلَ ذلك. قال: وكذلك فعَل بالإبلِ حتى ما ترَك له ماشيةً، حتى هدَم البيتَ على ولَدِه، فقال: يا أيوبُ أرسَل اللهُ على ولَدِك من هدَم عليهم البيوتَ، حتى هلَكوا. فيقول أيوبُ مثلَ ذلك، وقال: رَبِّ هذا حينَ أحسنتَ إليَّ الإحسانَ كلَّه، قد كنتُ قبلَ اليومِ يشغَلُنى حُبُّ المالِ بالنهارِ، ويشغَلُنى حُبُّ الولَدِ بالليلِ شفقةً عليهم، فالآن

Bize el-Kāsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Mahled b. Hüseyn, Hişâm'dan, o el-Hasan'dan; Haccâc da Mübârek'ten, o da el-Hasan'dan anlattı -biri diğerinden fazla rivayet etmiştir- dedi ki: 'Allah Eyyûb'a mal vermiş, ona bolca ihsanda bulunmuştu; kadınları, sığırları, davarları ve develeri vardı. Allah'ın düşmanı İblis'e: 'Eyyûb'u ayartıp fitneye düşürebilir misin?' denildi. O da: 'Rabbim! Eyyûb mal ve evlat yönünden bir dünya içindedir; sana şükretmemesi mümkün değildir. Lâkin beni onun malına ve evlatlarına musallat kıl, o zaman bana nasıl itaat edip sana nasıl isyan edeceğini göreceksin' dedi. [Allah da] onu onun malına ve evlatlarına musallat kıldı. Dedi ki: Bunun üzerine [İblis] onun malı olan davarlara gelir, onları ateşlerle yakardı. Sonra bir davar çobanı kılığına girerek Eyyûb namaz kılarken yanına gelir ve: 'Ey Eyyûb! Sen Rabbine namaz kılıyorsun ama Allah senin hayvanlarından hiçbir koyun bırakmadı, hepsini ateşle yaktı. Ben de bir kenardaydım, sana haber vermek için geldim' derdi. Dedi ki: Eyyûb ise: 'Allahım! Sen verdin, sen aldın. Canımı sağ bıraktığın müddetçe bu güzel imtihanından dolayı sana hamdederim' derdi. Böylece [İblis] onun hakkında istediği hiçbir şeyi elde edemezdi. Sonra sığırlarına gelir, onları da ateşlerle yakardı. Sonra Eyyûb'a gelip yine aynı şeyi söyler, Eyyûb da ona aynı karşılığı verirdi. Dedi ki: Develere de aynısını yaptı; öyle ki ona hiçbir hayvan bırakmadı. Hatta çocuklarının üzerine evi yıktı ve: 'Ey Eyyûb! Allah çocuklarının üzerine evleri yıkan [bir afet] gönderdi de hepsi helak oldu' dedi. Eyyûb yine aynı karşılığı verdi ve şöyle dedi: 'Rabbim! İşte bu an, bana tam anlamıyla lütufta bulunduğun andır. Bugünden önce gündüzleri mal sevgisi beni meşgul ederdi, geceleri de onlara duyduğum şefkat sebebiyle çocuk sevgisi beni meşgul ederdi. Şimdi ise

أُفْرِغْ سمْعِى لك وبصَرى، وليلى ونهارِى، بالذكْرِ والحمدِ، والتقديسِ والتهليلِ. فينصرفُ عدوُّ اللهِ من عندِه لم يُصِبْ منه شيئًا مما يريدُ.

gecemi ve gündüzümü zikir, hamd, tesbih ve tehlil ile işitmemi ve görmemi yalnız sana has kıldım' dedi. Bunun üzerine Allah'ın düşmanı, istediği hiçbir şeyi elde edememiş olarak onun yanından ayrıldı.'

قال: ثم إن الله ﵎ قال: كيف رأيتَ أيوبَ؟ قال إبليسُ: أيوبُ قد علم أنك سترُدُّ عليه مالَه وولده، ولكن سلِّطنى على جسَدِه، فإن أصابَه الضرُّ فيه أطاعَنى وعَصاك. قال: فسُلِّط على جسَدِه، فأتاه فنفَخ فيه نفخةً قَرِح من لَدُن قرنِه إلى قدَمِه. قال: فأصابَه البلاءُ بعدَ البلاءِ، حتى حُمِل فوُضِعَ على مَزْبَلَةِ كُناسةٍ لبنى إسرائيلَ، فلم يبقَ له مالٌ ولا ولَدٌ ولا صديقٌ ولا أحدٌ يَقرَبُه غيرُ زوجَتِه، صبَرت معه، تَصَدَّقُ و تأتيه بطعامٍ، وتحمَدُ الله معه إذا حمِد، وأيوبُ على ذلك لا يفتُرُ من ذكرِ اللهِ والتحميدِ والثناءِ على اللهِ، والصبرِ على ما ابتلاهُ اللهُ.

Dedi ki: 'Sonra Allah celle celâluhu: 'Eyyûb'u nasıl gördün?' buyurdu. İblis: 'Eyyûb senin malını ve evlatlarını ona geri vereceğini bildi; lakin beni onun bedenine musallat kıl, eğer ona bedeni hususunda bir zarar dokunursa bana itaat eder ve sana isyan eder' dedi. Bunun üzerine onun bedenine musallat kılındı; ona gelip öyle bir üfledi ki başının tepesinden ayağına kadar yaralar içinde kaldı. Dedi ki: Üzerine ardı ardına belalar geldi; öyle ki taşınıp İsrailoğullarına ait bir süprüntülük çöplüğüne konuldu. Ne bir malı, ne bir evladı, ne bir dostu kaldı; karısından başka hiç kimse ona yaklaşmaz oldu. Kadın onunla birlikte sabretti; sadaka ister ve ona yiyecek getirirdi; Eyyûb hamdettikçe o da onunla birlikte Allah'a hamdederdi. Eyyûb ise bu hâlde iken Allah'ı zikretmekten, hamdetmekten, Allah'a övgüde bulunmaktan ve Allah'ın kendisini imtihan ettiği şeye sabretmekten asla gevşeklik göstermezdi.'

قال الحسنُ: فصرَخ إبليسُ عدوُّ اللهِ صرخةً جمَع فيها جنودَه من أقطارِ الأرضِ جزَعًا من صبرِ أيوبَ، فاجتَمَعوا إليه وقالوا له: اجْتَمَعْنا، ما حَزَبَك؟ ما أعياكَ؟ قال: أعيانى هذا العبدُ الذي سألتُ رَبِّي أن يُسلِّطَنى على مالِه وولَدِه، فلم أدَعْ له مالًا ولا ولَدًا، فلم يزدَدْ بذلك إلا صبرًا وثناءً على اللهِ وتحميدًا له، ثم سُلِّطتُ على جَسَدِه فترَكتُه قُرْحةً ملقاةً على كُناسةِ بنى إسرائيلَ، لا يقرَبُه إلا امرأتُه، فقد افتضَحْتُ برَبِّي، فاستعَنْتُ بكم، فأَعينونى عليه. قال: فقالوا له: أين مكرُك؟ أين عِلمُك الذي أهلَكْتَ به من مضَى؟ قال: بطَل ذلك كلُّه في أيوبَ، فأشيروا عليَّ. قالوا:

el-Hasan dedi ki: Bunun üzerine Allah'ın düşmanı İblis, Eyyûb'un sabrı karşısında kapıldığı çaresizlikten ötürü yeryüzünün dört bir yanındaki askerlerini bir araya getiren bir çığlık attı. Askerleri onun yanında toplandılar ve ona: 'İşte toplandık, başına gelen ve seni sıkan mühim mesele nedir? Seni aciz bırakan nedir?' dediler. İblis: 'Rabbimden beni malına ve evlatlarına musallat kılmasını istediğim şu kul beni aciz bıraktı; geride onun ne bir malını ne de bir evladını bıraktım, buna rağmen o ancak sabrını, Allah'a övgüsünü ve O'na hamdini artırdı. Sonra bedenine musallat kılındım ve onu İsrâiloğullarının çöplüğüne atılmış bir yara [yumağı] hâlinde bıraktım; karısından başka kimse ona yaklaşmıyor. Artık Rabbime karşı rezil oldum, ben de sizden yardım istedim; ona karşı bana yardım edin' dedi. [el-Hasan] dedi ki: Ona: 'Hilen nerede? Geçmiştekileri helak ettiğin bilgin/maharetin nerede?' dediler. İblis: 'Eyyûb hususunda bunların hepsi boşa çıktı; bana akıl verin' dedi. Şöyle dediler:

نُشيرُ عليك، أرأيتَ آدمَ حينَ أخرَجْتَه من الجنةِ، من أينَ أتيتَه؟ قال: من قِبَلِ امرأتِه. قالوا: فشأنُك بأيوبَ من قبَلِ امرأتِه، فإنه لا يستطيعُ أن يَعصِيَها، وليس أحدٌ يقرَبُه غيرُها. قال: أصبْتُم. فانطلَق حتى أتى امرأتَه وهى تَصَدَّقُ، فتمثَّل لها في صورةِ رجلٍ، فقال: أينَ بعلُكِ يا أمةَ اللهِ؟ قالت: ها هو ذاك يحُكُّ قروحَه، وتتردَّدُ الدوابُّ في جسَدِه. فلما سمِعها طمِع أن تكونَ كلمةَ جزَعٍ، فوقَع في صَدْرِها، فوسْوَسَ إليها، فذكَّرها ما كانت فيه من النِّعَمِ والمالِ والدوابِّ، وذكَّرها جمالَ أيوبَ وشبابَه، وما هو فيه من الضرِّ، وأن ذلك لا ينقَطِعُ عنهم أبدًا. قال الحسنُ: فصرَخت. فلما صرَخت علِم أن قد صرَخت وجَزِعَتْ، أتاها بسَخْلةٍ، فقال: ليذبَحَ هذا إليَّ أيوبُ ويبرأُ. قال: فجاءت تصرُخُ: يا أيوبُ، يا أيوبُ، حتى متى يعذِّبُكَ رَبُّك؟ ألا يرحَمُك؟ أينَ الماشيةُ؟ أين المالُ؟ أين الولدُ؟ أين الصديقُ؟ أين لونُك الحسَنُ؟ قد تغيَّر وصارَ مثلَ الرمادِ، أين جسمُك الحسَنُ الذي قد بلى وتردَّدَ فيه الدوابُّ؟ اذبَحْ هذه السَّخْلَةَ واسترِحْ. قال أيوبُ: أتاكِ عدوُّ اللهِ فنفَخ فيكِ، فوجَد فيكِ رِفْقًا وأَجَبتِه، ويلَكِ، أرأيتِ ما تبكين عليه مما تذكُرِين مما كنا فيه من المالِ والولَدِ والصحةِ والشبابِ، من أعطانيه؟ قالت: اللهُ. قال: فكم متَّعَنا به؟ قالت: ثمانين سنةً. قال: فمُذْ كم ابتَلانا اللهُ بهذا البلاءِ الذي ابتَلانا به؟ قالت: منذُ سبعِ سنين وأشهرٍ. قال: ويلَكِ! واللهِ ما عدَلتِ ولا أنصَفتِ رَبَّك، ألا صبَرتِ حتى نكونَ في هذا البلاءِ الذي ابتلانا رَبُّنَا به ثمانين سنةً كما كُنا في الرخاءِ ثمانين سنةً؟ واللهِ لئن شفانى اللهُ لأجْلِدنَّكِ مائةَ جلدةٍ، هِيهِ، أمرتِيني أن أذْبَح لغيرِ اللهِ، طعامُك وشرابُك الذي تأتينى به عليَّ حرامٌ، وأن أذُوقَ ما تأتينى به بعدُ، إذ قلتِ لى هذا فاغرُبى عَنِّي، فلا أراكِ. فطردَها فذهَبت، فقال الشيطانُ: هذا قد وطَّن نفسَه ثمانين سنةً على هذا البلاءِ الذي هو فيه، فباء بالغلَبةِ ورفَضه. ونظَر أيوبُ إلى امرأتِه

'Sana akıl verelim; Âdem'i cennetten çıkardığın zaman ona nereden yaklaşmıştın?' İblis: 'Karısı tarafından' dedi. Onlar: 'Öyleyse Eyyûb'a da karısı tarafından yönel; zira o karısına karşı gelemez ve karısından başka kimse de ona yaklaşmıyor' dediler. İblis: 'Doğru söylediniz' dedi. Yola çıkıp sadaka istemekte olan karısına vardı; ona bir adam suretinde görünüp: 'Ey Allah'ın cariyesi, kocan nerede?' dedi. Kadın: 'İşte şurada yaralarını kaşıyor, börtü böcek bedeninde gezinip duruyor' dedi. İblis kadının bu sözünü işitince bunun bir sızlanma sözü olmasını umarak göğsüne sokuldu ve ona vesvese verdi. Kadına içinde bulundukları nimetleri, malı ve hayvanları hatırlattı; Eyyûb'un güzelliğini ve gençliğini, içinde bulunduğu sıkıntıyı ve bunun üzerlerinden asla kalkmayacağını hatırlattı. el-Hasan dedi ki: Kadın feryat etti. Kadının feryat edip sızlandığını anlayınca ona bir oğlak getirdi ve: 'Eyyûb bunu benim için kessin de iyileşsin' dedi. Dedi ki: Kadın feryat ederek geldi: 'Ey Eyyûb! Ey Eyyûb! Rabbin sana daha ne zamana kadar azap edecek? Sana acımıyor mu? Hayvanlar nerede? Mal nerede? Evlat nerede? Dost nerede? O güzel rengin nerede? Değişti de kül gibi oldu. Çürüyüp içinde börtü böceğin gezindiği o güzel bedenin nerede? Bu oğlağı kes de rahata er!' dedi. Eyyûb dedi ki: 'Allah'ın düşmanı sana geldi ve içine üfledi; sende bir yumuşaklık buldu ve sen de ona icabet ettin. Yazıklar olsun sana! İçinde bulunduğumuz maldan, evlattan, sağlıktan ve gençlikten zikredip ağladığın şeyleri bana kim vermişti?' Kadın: 'Allah' dedi. Eyyûb: 'Bizi onlarla ne kadar yaşattı?' dedi. Kadın: 'Seksen yıl' dedi. Eyyûb: 'Allah bizi bu belayla ne zamandan beri imtihan ediyor?' dedi. Kadın: 'Yedi yıl ve birkaç aydır' dedi. Eyyûb: 'Yazıklar olsun sana! Vallahi Rabbine karşı adil ve insaflı davranmadın. Seksen yıl refah içinde kaldığımız gibi, Rabbimizin bizi imtihan ettiği bu bela içinde de seksen yıl kalana kadar sabretmeli değil miydin? Vallahi eğer Allah bana şifa verirse sana mutlaka yüz değnek vuracağım! Vay canına, bana Allah'tan başkası için kurban kesmemi emrettin! Bana getirdiğin yiyeceğin ve içeceğin bana haram olsun; bana bu sözü söylediğin için bundan sonra getireceğin hiçbir şeyi tatmayacağım; defol git yanımdan, seni görmeyeyim!' dedi. Onu kovdu, kadın da gitti. Şeytan ise: 'Bu adam, içinde bulunduğu bu belaya seksen yıl boyunca nefsini alıştırmış' dedi; böylece yenilgiye uğrayıp onu terk etti. Eyyûb ise karısına baktı;

قد طرَدها، وليس عندَه طعامٌ ولا شرابٌ ولا صَديقٌ. قال الحسنُ: ومرَّ به رجلانِ وهو على تلك الحالِ، ولا واللهِ ما على ظهْرِ الأرضِ يومئذٍ أكرَمُ على اللهِ من أيوبَ، فقال أحدُ الرجلين لصاحبِه: لو كان للهِ في هذا حاجةٌ ما بلَغ به هذا. فلم يسمَعْ أيوبُ شيئًا كان أشدَّ عليه من هذه الكلمةِ .

onu kovmuştu; yanında ne bir yiyecek, ne bir içecek ne de bir dost vardı. el-Hasan dedi ki: Eyyûb o hâldeyken yanından iki adam geçti —vallahi o gün yeryüzünde Allah katında Eyyûb'dan daha kerim kimse yoktu—. İki adamdan biri arkadaşına: 'Eğer Allah'ın bunda bir ihtiyacı olsaydı onu bu hâle getirmezdi' dedi. Eyyûb kendisine bu sözden daha ağır gelen hiçbir şey işitmemişti .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن جريرِ بن حازمٍ، عن عبدِ اللهِ بن عُبيدِ بن عُميرٍ، قال: كان لأيوبَ أخوانِ، فقامت من بعيدٍ لا يقدِرانِ أن يدنوَا منه من ريحِه، فقال أحدُهما لصاحبِه: لو كان اللهُ علِم في أيوبَ خيرًا ما ابتَلاه بما أرَى. قال: فما جزِع أيوبُ من شيءٍ أصابه جزَعَه من كلمةِ الرجل، فقال أيوبُ: اللهمَّ إن كنتَ تعلَمُ أنى لم أبِتْ ليلةً شبعانَ قطُّ وأنا أعلَمُ مكانَ جائعٍ فصَدِّقْنى، فصُدِّق وهما يسمعانِ، ثم قال: اللهمَّ إن كنتَ تعلَمُ أني لم أتخِذْ قميصَين قطُّ وأنا أعلَمُ مكان عادٍ فَصَدِّقْنى. فصُدِّق وهما يسمعانِ. قال: ثم خَرَّ ساجدًا .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Cerîr b. Hâzim'den, o da Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den anlattı; dedi ki: Eyyûb'un iki kardeşi vardı; kokusundan ötürü ona yaklaşamayarak uzakta durdular. Biri arkadaşına: 'Eğer Allah Eyyûb'da bir hayır bilseydi, onu gördüğüm şu hâlle imtihan etmezdi' dedi. Dedi ki: Eyyûb başına gelen hiçbir şeye bu adamın sözüne yandığı kadar yanmadı. Bunun üzerine Eyyûb şöyle dedi: 'Allah'ım! Eğer aç bir kimsenin yerini bildiğim hâlde hiçbir gece tok sabahlamadığımı biliyorsan beni doğrula!' O ikisi işitirlerken Eyyûb doğrulandı. Sonra: 'Allah'ım! Eğer çıplak bir kimsenin yerini bildiğim hâlde hiçbir zaman iki gömlek edinmediğimi biliyorsan beni doğrula!' dedi. O ikisi işitirlerken yine doğrulandı. Dedi ki: Sonra secdeye kapandı .

فحدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: فحدَّثني مخلدُ بنُ الحسينِ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، قال: فقال: ربِّ {أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ}. ثم ردَّ ذلك إلى رَبِّه فقال: {وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ} .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Mahled b. el-Hüseyin, Hişâm'dan, o da el-Hasan'dan anlattı; dedi ki: Eyyûb şöyle dedi: Rabbim! {أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ} “Başıma bir dert geldi.” Sonra işi Rabbine havale edip şöyle dedi: {وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ} “Sen merhametlilerin en merhametlisisin” .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن جريرٍ، عن عبدِ اللهِ بن عبيدِ بن عميرٍ، قال: فقيل له: ارفَعْ رأسَك فقد استُجِيب لك.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Cerîr'den, o da Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr'den anlattı; dedi ki: Ona: "Başını kaldır, duan kabul edildi" denildi.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن مباركٍ، عن الحسنِ. ومخلدٌ، عن هشامٍ، عن الحسنِ، دخَل حديثُ أحدِهما في الآخرِ، قالا: فقيل له: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} [ص: ٤٢]. فركَض برجلِه فنبعَت عينٌ، فاغتسَل منها، فلم يبقَ عليه من دائِه شيءٌ ظاهرٌ إلا سقَط، فأذهَب اللهُ كلَّ ألمٍ وكلَّ سَقَمٍ، وعاد إليه شبابُه وجمالُه أحسنَ ما كان وأفضلَ ما كان، ثم ضرَب برجلِه، فنبَعت عينٌ أُخرى فشرِب منها، فلم يبقَ في جوفِه داءٌ إلا خرَج، فقام صحيحًا، وكُسِى حُلةً. قال: فجعَل يتلفَّتُ ولا يَرَى شيئًا مما كان له من أهلٍ ومالٍ إلا وقد أضعَفه اللهُ له، حتى واللهِ ذُكِر لنا أن الماءَ الذي اغتسَل به تطايرَ على صدرِه جرادًا من ذهَبٍ. قال: فجعَل يضمُّه بيده، فأوحَى اللهُ إليه: يا أيوبُ ألم أُغنِك؟ قال: بلَى، ولكنها بركَتُك، فمن يشبَعُ منها! قال: فخرَج حتى جلَس على مكانٍ مُشرِفٍ، ثم إن امرأتَه قالت: أرأيتِ إن كان طردَنى إلى مَن أكِلُه؟ أَدَعُه يموتُ جوعًا أو يَضيعُ فتأكُلُه السِّباعُ؟ لأرجِعنَّ إليه. فرجَعتْ، فلا كُناسةَ ترَى، ولا من تلك الحال التي كانت، وإذا الأمورُ قد تغيَّرتْ، فجعَلت تطوفُ حيث كانت الكُناسةُ وتَبْكِي، وذلك بعينِ أيوبَ. قال: وهابَتْ صاحِبَ الحُلَّةِ أن تأتيَه فتسألَه عنه، فأرسَل إليها أيوبُ فدعاها، فقال: ما تُريدين يا أَمَةَ اللهِ؟ فبكَتْ وقالت: أردتُ ذلك المبتَلَى الذي كان مَنْبوذًا على الكُناسةِ، لا أدرِى أضاعَ أم ما فعَل؟ قال لها أيوبُ: ما كان منك؟ فبكَت وقالت: بَعْلى، فهل رأيتَه؟ وهى تبكِي، إنه قد كان ههنا. قال: وهل تعرِفينَه إذا رأَيتِه؟ قالت: وهل يَخْفَى على أحدٍ رآه؟ ثم جعَلت تنظُر إليه وهى تهابُه، ثم قالت: أما إنه كان أشبَهَ خلْقِ اللهِ بك إذ كان صحيحًا. قال: فإنى أنا أيوبُ الذي أمرتِينى أن أذبَح للشيطانِ، وإنى أطعْتُ الله وعَصيتُ الشيطانَ، فدعوتُ الله فردَّ عليَّ

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, Mübârek'ten, o da el-Hasan'dan anlattı. Mahled de Hişâm'dan, o da el-Hasan'dan [nakletti; her ikisinin rivayeti birbirinin içine girmiştir]. İkisi dediler ki: Ona şöyle denildi: {ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ} “Ayağını [yere] vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su!” [Sâd: 42]. Bunun üzerine ayağını [yere] vurdu ve bir pınar kaynadı. Ondan yıkandı; bedenindeki görünür hastalıktan dökülmedik hiçbir şey kalmadı. Allah bütün acı ve hastalıkları giderdi; gençliği ve güzelliği eskisinden çok daha güzel ve çok daha üstün bir hâlde kendisine geri döndü. Sonra ayağını [tekrar yere] vurdu, başka bir pınar kaynadı; ondan da içti ve içindeki bütün hastalıklar çıkıp gitti. Sağlığına kavuşmuş olarak ayağa kalktı ve kendisine güzel bir elbise giydirildi. [Râvi] dedi ki: [Eyyûb] etrafına bakınmaya başladı; ailesinden ve malından vaktiyle sahip olduğu her şeyi Allah'ın kendisine kat kat artırmış olduğunu gördü. Hatta vallâhi bize anlatıldığına göre, yıkandığı su göğsünün üzerine altın çekirgeler hâlinde sıçrıyordu. [Râvi] dedi ki: [Eyyûb] eliyle onları toplamaya başladı. Bunun üzerine Allah ona şöyle vahyetti: «Ey Eyyûb! Ben seni zengin kılmadım mı?» Eyyûb: “Evet, [zengin kıldın] fakat bu senin bereketindir; O'nun bereketine kim doyabilir ki!” dedi. [Râvi] dedi ki: [Eyyûb] çıkıp yüksekçe bir yere oturdu. Sonra karısı [kendi kendine]: “Beni kovmuş olsa bile onu kime emanet edeceğim? Açlıktan ölmesi veya kaybolup yırtıcı hayvanların onu yemesi için terk mi edeyim? Kesinlikle onun yanına döneceğim” dedi. Bunun üzerine geri döndü; fakat ortada ne çöplük görüyordu ne de eski durumdan bir eser vardı; bir de baktı ki her şey değişmişti. Çöplüğün bulunduğu yerde dolaşmaya ve ağlamaya başladı; Eyyûb ise onu görüyordu. [Râvi] dedi ki: Kadın, o güzel elbiseli zatın yanına varıp ona Eyyûb'u sormaktan çekindi. Eyyûb ona haber gönderip yanına çağırdı ve: “Ne istiyorsun ey Allah'ın kulu?” dedi. Kadın ağlayarak: “Şu çöplüğe atılmış olan dertli adamı arıyordum; kayıp mı oldu, ne yaptı bilmiyorum” dedi. Eyyûb ona: “O senin neyindi?” dedi. Kadın ağlayarak: “Kocamdı; onu gördün mü?” dedi ve ağlayarak: “O buradaydı” diye ekledi. Eyyûb: “Onu gördüğünde tanır mısın?” dedi. Kadın: “Onu görmüş olan birine hiç gizli kalır mı?” dedi. Sonra çekinerek ona bakmaya başladı ve: “Bilesin ki o, sağlıklı olduğu zamanlarda Allah'ın yarattıkları içinde sana en çok benzeyen kimseydi” dedi. Eyyûb: “Şeytana kurban kesmemi bana emreden o Eyyûb benim. Ben Allah'a itaat ettim, şeytana ise isyan ettim. Allah'a dua ettim, O da bana

ما تَرَين. قال الحسنُ: ثم إن الله رحِمها بصبرِها معه على البلاءِ، أن أمره تخفيفًا عنها أن يأخُذَ جماعةً من الشجَرِ فيضرِبَها ضربةً واحدةً تخفيفًا عنها بصبرِها معه .

dedi. el-Hasan dedi ki: 'Sonra Allah, bela anında onunla birlikte sabretmesi sebebiyle kadına merhamet etti; kadına bir hafifletme olmak üzere ağaçtan bir demet sap alıp onunla birlikte sabretmesinden ötürü hafifletmek maksadıyla kadına bir defa vurmasını Eyyûb'a emretti .'

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ} إلى آخرِ الآيتين: فإنه لما مسَّه الشيطانُ بنصْبٍ وعذابٍ، أنساهُ اللهُ الدعاءَ؛ أن يدعُوَه فيكشِفَ ما به من ضُرٍّ، غيرَ أنه كان يذكُرُ الله كثيرًا، ولا يزيدُه البلاءُ في اللهِ إلا رغبةً وحُسْنَ إيمانٍ، فلمَّا انتهى الأجلُ، وقضَى اللهُ أنه كاشِفٌ ما به من ضُرٍّ، أذِن له في الدعاء، ويسَّره له، وكان قبلَ ذلك يقولُ ﵎: لا ينبَغى لعبدِي أيوبَ أن يدعوَنى ثم لا أستجيبَ له. فلمَّا دَعا استجابَ له، وأبدَله بكلِّ شيءٍ ذهَب له ضِعفَين؛ رَدَّ إليه أهلَه ومثلَهم معهم، وأثنى عليه فقال: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ} .

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan naklen Yüce Allah'ın: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ} “Eyyûb’u da [an]. Hani Rabbine: 'Başıma bir dert geldi...' diye niyaz etmişti” mealindeki iki ayetin sonuna kadar olan kısmı hakkında şöyle dediğini anlattı: Şeytan ona sıkıntı ve azapla dokununca, Allah ona dua etmeyi unutturdu; öyle ki başındaki derdi kaldırması için O'na dua edemedi. Ne var ki o, Allah'ı çokça zikrediyor ve bela onun Allah'a olan rağbetini ve güzel imanını artırmaktan başka bir şeye yaramıyordu. Ecel sona erip Allah onun başındaki derdi kaldıracağına hükmedince, ona dua etmesi için izin verdi ve duayı ona kolaylaştırdı. Ondan önce [Celle Celâluhu] şöyle buyuruyordu: 'Kulum Eyyûb'un bana dua edip de benim ona icabet etmemem uygun olmaz.' Dua edince Allah onun duasına icabet etti ve elinden giden her şeyi ona iki katıyla geri verdi; ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha ona bahşetti. Onu övüp şöyle buyurdu: {إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ} “Gerçekten biz onu sabırlı bulduk. O ne güzel kuldu! Şüphesiz o, daima [Allah'a] yönelirdi” .

واختلَف أهلُ التأويلِ في "الأهْلِ" الذين ذكَر اللهُ في قولِه: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. أهُم أهلُه الذين أُوتيهم في الدنيا؟ أم ذلك وَعْدٌ وعَده اللهُ أيوبَ أن يفعلَ به في الآخرةِ؟ فقال بعضُهم: إنما أتى اللهُ أيوبَ في الدنيا مثلَ أهلِه الذين هلَكوا، فإنهم لم يُرَدّوا عليه في الدنيا، وإنما وعَد اللهُ أيوبَ أن يؤتيَه إيَّاهم في الآخرةِ.

Tefsir ehli, Allah'ın: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” buyruğunda geçen ve zikrettiği “ehl” (aile) hakkında ihtilaf etti: Onlar dünyada kendisine verilen ailesi midir? Yoksa bu, Allah'ın Eyyûb'a ahirette yapacağını vadettiği bir vaat midir? Bazıları şöyle demiştir: Allah dünyada Eyyûb'a ancak helak olan ailesinin bir mislini vermiştir; zira onlar dünyada kendisine geri döndürülmemiştir. Allah Eyyûb'a onları ahirette vermeyi vadetmiştir.

حدَّثني أبو السائبِ سلْمُ بنُ جُنادةَ، قال: ثنا ابن إدريسَ، عن ليثٍ، قال: أرسل مجاهدٌ رجلًا، يقالُ له: قاسمٌ، إلى عكرمةَ يسألُه عن قولِ اللهِ لأيوبَ:

Bana Ebü’s-Sâib Selm b. Cünâde anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, Leys’ten [naklen] anlattı, dedi ki: Mücâhid, Kāsım denilen bir adamı İkrime’ye, Allah’ın Eyyûb hakkındaki şu buyruğunu sormak üzere gönderdi:

{وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. فقال: قيلَ له: إن أهلَك لك في الآخرةِ، فإن شئْتَ عجَّلناهم لك في الدنيا، وإن شئتَ كانوا لك في الآخرةِ، وآتيناكَ مثلَهم في الدنيا. فقال: يكونون لى في الآخرةِ. وأُوتِى مثلهم في الدنيا. قال: فرجَع إلى مجاهدٍ، فقال: أصابَ .

{وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” buyruğunu sormasını istedi. [İkrime] şöyle dedi: Ona: 'Ailen ahirette senin olacaktır. İstersen onları dünyada sana hemen geri verelim, istersen ahirette senin olsunlar ve dünyada sana onların bir mislini verelim' denildi. O da: 'Ahirette benim olsunlar' dedi ve dünyada kendisine onların bir misli verildi. Dedi ki: [Kāsım] Mücâhid'e döndü; [Mücâhid]: 'Doğru söylemiş' dedi .

وقال آخرون: بل رَدَّهم إليه بأعيانِهم، وأعطاه مثلَهم معَهم.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bilakis onları bizzat kendileri olarak ona geri döndürdü ve onlarla birlikte bir mislini daha ona verdi.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال : ثنا حكَّامُ بنُ سلْمٍ، عن أبي سنانٍ، عن ثابتٍ، عن الضحاكِ، عن ابن مسعودٍ: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. قال: أهلَه بأعيانِهم .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki : Bize Hukkâm b. Selm, Ebu Sinân'dan, o Sâbit'ten, o ed-Dahhâk'tan, o da İbn Mes‘ûd'dan: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” ayeti hakkında nakletti; [İbn Mes‘ûd]: 'Bizzat kendi ailesini [verdi]' dedi .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: لما دَعا أيوبُ استجابَ له، وأبدَله بكلِّ شيءٍ ذهَب له ضِعفين، رَدَّ إليه أهلَه ومثلَهم معَهم .

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan nakletti: Eyyûb dua edince [Allah] ona icabet etti ve elinden giden her şeyi ona iki katıyla değiştirdi; ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha ona geri verdi .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ: {وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. قال: أحياهُم بأعيانِهم، ورَدَّ إليه مثلَهم.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den: {وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Biz de ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha bağışladık” ayeti hakkında nakletti; [Mücâhid]: “Onları bizzat kendileri olarak diriltti ve bir mislini daha ona geri verdi” dedi.

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. قال: قيلَ له: إن شئتَ أحْيَيْناهم لك، وإن شِئْتَ كانوا لك في الآخرةِ، وتُعْطَى مثلَهم في الدنيا. فاخْتارَ أن يكونوا له في الآخرةِ ومثلَهم في الدنيا.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Leys'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” buyruğu hakkında nakletti; [Mücâhid] dedi ki: Ona: 'İstersen onları senin için [dünyada] diriltelim, istersen ahirette senin olsunlar ve dünyada sana bir misli verilsin' denildi. O da ahirette kendisinin olmasını ve dünyada da bir mislinin verilmesini seçti.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدُ، عن قتادةَ: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ}. قال الحسنُ وقتادةُ: أحْيا اللهُ أهلَه بأعيانِهم، وزاده إليهم مثلَهم .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ} “Ona ailesini ve onlarla beraber bir mislini daha verdik” ayeti hakkında nakletti; el-Hasan ve Katâde şöyle demişlerdir: 'Allah onun ailesini bizzat kendileri olarak diriltti ve onlara bir mislini daha ekledi' .

وقال آخرون: بل آتاه المثلَ من نسلِ ماله الذي ردَّه عليه وأهلِه، فأما الأهلُ والمالُ فإنه ردَّهما عليه بأعيانِهما .

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bilakis [Allah] ona bir mislini, kendisine geri verdiği malının ve ailesinin neslinden verdi. Aileye ve mala gelince, onları bizzat kendileri olarak ona geri döndürdü .