Binûn

"Hac" Suresinin Tefsiri — 8. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قال: ثنا ليثٌ، عن مجاهدٍ في قولِه: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ}. قال: صوافَّ بينَ أوظافِها .

Dedi ki: Bize Leys, Mücâhid'in: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “...onlar saf saf dururlarken üzerlerine Allah'ın ismini anın...” kavli hakkında: “Tırnakları/ayakları saf saf dizilmiş halde ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {صَوَافَّ}. قال: قيامٌ صوافُّ على ثلاثِ قوائمَ .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Ve bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Varkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {صَوَافَّ} “saf saf dururlarken” kavli hakkında: “Üç ayak üzerinde saf saf dizilmiş ayakta dururlar ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ}. قال: بينَ وظائفِها قيامًا.

Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'in: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “...onlar saf saf dururlarken üzerlerine Allah'ın ismini anın...” kavli hakkında: “Ayakları üzerinde ayakta dururlarken” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا ابنُ البرقيِّ، قال: ثنا ابنُ أبي مريمَ، قال: أخبَرنا يحيى بنُ أيوبَ، عن

Bize İbnü'l-Berkī rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Eyyûb haber verdi, o da...

خالدِ بنِ يزيدَ، عن ابنِ أبي هلالٍ، عن نافعٍ، عن عبدِ اللهِ أنه كان ينحَرُ البُدنَ وهى قائمةٌ مُستقبِلةٌ البيتَ تُصَفُّ أيدِيها بالقيودِ. قال: هى التى ذكَر اللهُ: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} .

Hâlid b. Yezîd'den, o İbn Ebî Hilâl'den, o Nâfi'den, o da Abdullah'tan [şöyle] haber verdi: O, kurbanlık develeri ayakta ve Kâbe'ye dönükken, ön ayakları bağlarla saf saf dizilmiş halde boğazlardı. Dedi ki: İşte onlar, Allah'ın: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “...onlar saf saf dururlarken üzerlerine Allah'ın ismini anın...” diye zikrettiği develerdir .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن رجلٍ، عن أبي ظبيانَ، عن ابن عباسٍ، قال: قلتُ له: قولُ اللهِ: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ}؟ قال: إذا أردتَ أن تنحَرَ البَدَنةَ فانحَرْها، وقلْ: اللهُ أكبرُ، لا إلهَ إلا اللهُ، اللهمَّ منك ولك. ثم سمِّ، ثم انحَرْها. قلتُ: فأقولُ ذلك للأُضحيةِ؟ قال: وللأُضحيةِ

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o bir adamdan, o Ebû Zabyân'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Ona: “Allah'ın: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “...onlar saf saf dururlarken üzerlerine Allah'ın ismini anın...” kavli [hakkında ne dersin]?” dedim. Şöyle dedi: “Kurbanlık deveyi boğazlamak istediğinde onu boğazla ve 'Allah en büyüktür, Allah'tan başka ilâh yoktur; Allahım, [bu kurban] Sen'dendir ve Sen'in içindir' de. Sonra besmele çek, sonra onu boğazla.” “Bunu normal kurban için de söyler miyim?” dedim. “Normal kurban için de [söylersin] ” dedi.

ذكرُ من تأوَّله بتأويلِ من قرَأه: (صوَافيَ) بالياءِ

Bunu yâ harfi ile (صوَافيَ) şeklinde okuyan kimsenin teviline göre yorumlayanların zikri

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه، عن الحسنِ أنه قال: (فاذكُرُوا اسمَ اللهِ عليها صوافِىَ) قال: مخلصِين.

Bize İbn Abdil‘a‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Mu‘temir, babasından, o da el-Hasan'ın (فاذكُرُوا اسمَ اللهِ عليها صوافِىَ) kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “İhlaslı kimseler olarak [demektir].”

قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ ، قال: قال الحسنُ: (صوَافِيَ): خالصةً.

Dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den rivayet etti ; dedi ki: el-Hasan: “(صوَافِيَ): Halis olarak [demektir]” dedi.

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، قال: قال الحسنُ: (صوَافيَ): خالصةً للهِ .

Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer haber verdi, dedi ki: el-Hasan: “(صوَافيَ): Sırf Allah için [demektir] ” dedi.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن قيسِ بنِ مسلمٍ،

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Kays b. Müslim'den rivayet etti,

عن شقيق الضَّبىِّ: (فاذكُروا اسم الله عليها صَوَافي). قال: خالصةً.

o Şakīk ed-Dabbî'den rivayet etti: “(فاذكُروا اسم الله عليها صَوَافي) kavli hakkında: 'Halis olarak' dedi.”

قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا أيمنُ بنُ نابلٍ، قال: سألتُ طاوسًا عن قوله: (فاذْكُروا اسم الله عليها صَوَافِى) قال: خالصاً .

Dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Eymen b. Nâbil rivayet etti, dedi ki: Tâvûs'a (فاذْكُروا اسم الله عليها صَوَافِى) kavlini sordum; “Halis olarak ” dedi.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قوله: (فاذْكُروا اسم الله عليها صَوَافي). قال: خالصةً ليس فيها شَريكٌ، كما كان المشركون يَفعلون، يجعَلون للهِ ولآلهتِهم، (صَوَافيَ) صافيةٌ للهِ تعالى .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd (فاذْكُروا اسم الله عليها صَوَافي) kavli hakkında şöyle dedi: “Müşriklerin Allah'a ve ilâhlarına pay ayırarak yaptıkları gibi içinde hiçbir ortak bulunmaksızın sırf O'nun için; (صَوَافِيَ): Yüce Allah'a has kılınmış olarak .”

ذكرُ مَن تأوَّلَه بتأويل مَن قرأه: (صَوَافَنَ)

Bunu (صَوَافَنَ) şeklinde okuyan kimsenin teviline göre yorumlayanların zikri

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: في حرفِ ابنِ مسعودٍ: (فاذْكُرُوا اسم الله عليها صَوافِنَ). أى: مُعقَّلةً قيامًا.

Bize İbn Abdil‘a‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o Katâde'den rivayet etti: İbn Mes'ûd'un kıraatinde: “(فاذْكُرُوا اسم الله عليها صَوافِنَ) kavli: Yani ön ayağı bağlanmış olarak ayaktayken [demektir].”

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبرنا عبد الرزاقِ، قال: أخبرنا معمرٌ، عن قتادةَ: في حرفِ ابنِ مسعودٍ: (فاذكُرُوا اسمَ اللهِ عليها صوَافنَ). قال: أي: مُعقَّلةً قيامًا .

Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, Katâde'den haber verdi: İbn Mes'ûd'un kıraatinde: “(فاذكُرُوا اسمَ اللهِ عليها صوَافنَ). Dedi ki: Yani ön ayağı bağlanmış olarak ayaktayken .”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، قال: مَن قَرَأها: (صَوافِنَ) قال: معقولةً. قال: ومَن قرأها: {صَوَافَّ}. قال: تُصفُّ بينَ يَدَيْها .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: “Bunu (صَوافِنَ) diye okuyan kimse: '[Ön ayağı] bağlanmış olarak' demiştir. {صَوَافَّ} “saf saf dururlarken” diye okuyan kimse ise: 'Ön ayakları saf saf dizilir' demiştir .”

حُدِّثت عن الحسين، قال: سمعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ

Bana el-Hüseyin'den rivayet edildi; dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: [Dahhâk'ı] işittim...

الضحاك يقولُ فى قوله: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} يعني: صَوَافِنَ. والبَدَنةُ إذا نُحِرَت عُقلَت يدٌ واحدةٌ، فكانت على ثلاثٍ، وكذلك تُنحَرُ .

Dahhâk, O'nun: {فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ} “...onlar saf saf dururlarken üzerlerine Allah'ın ismini anın...” kavli hakkında şöyle demektedir: “Yani *savâfîne* (صَوَافِنَ) [demektir]. Kurbanlık deve boğazlandığı zaman bir ön ayağı bağlanır, böylece üç [ayak] üzerinde kalır ve o şekilde boğazlanır .”

قال أبو جعفر: وقد تقدَّم بياني أولى هذه الأقوال بتأويل قولِه: {صَوَافَّ}. وهى المُصطفَّةُ بين أيديها، المَعقولةُ إحدى قَوائِمِها .

Ebû Ca‘fer dedi ki: O'nun: {صَوَافَّ} “saf saf dururlarken” kavlinin tevilinde bu görüşlerin en evlâ olanına dair açıklamam daha önce geçmişti . O da: Ön ayakları saf saf dizilmiş ve ayaklarından biri bağlanmış olanıdır .

وقولُه: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا}. يقولُ: فإِذا سَقَطَت فوقَعت جُنُوبُها إلى الأرضِ بعدَ النَّحرِ، {فَكُلُوا مِنْهَا}. وهو من قولهم: قد وَجَبت الشمسُ. إذا غابَت فسَقَطَت لتغيب . ومنه قولُ أوس بن حجرٍ :

O'nun: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا} “Yanları yere yaslandığı zaman” kavli; kesimden sonra düşüp yanları yere serildiği zaman, {فَكُلُوا مِنْهَا} “artık onlardan yiyin” buyurmaktadır. Bu, güneş batıp kaybolmak üzere düştüğü zaman Arapların söylediği: “قد وَجَبت الشمسُ” (güneş battı/düştü) sözündendir . Evs b. Hacer'in şu sözü de bu kabildendir :

ألم تُكسَفِ الشمسُ والبدرُ والـ … ـكواكبُ للجَبَلِ الوَاجبِ

Güneş, dolunay ve yıldızlar tutulmadı mı… Yere yıkılan o ulu dağ için?

يعنى بالواجبِ: الواقِعَ.

*el-Vâcib* (الواجب) ile yere düşeni kastetmektedir.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثني محمدُ بنُ عمروٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثني عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا}. سقَطت إلى الأرض.

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bana Îsâ rivayet etti. [Yine] bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Varkâ rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا} “Yanları üzerine [yere] düştükleri zaman” [ayeti hakkında onun]: “Yere düştüğünde” dediğini [rivayet etti].

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den aynısını rivayet etti.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا سلمةُ، عن ابن إسحاق في قوله: {فَإِذَا وَجَبَتْ}. قال: إذا فُرِغَت ونُحِرَت.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Seleme, İbn İshâk'tan O'nun: {فَإِذَا وَجَبَتْ} “...yaslandığı zaman” kavli hakkında: “İşi bitip boğazlandığı zaman” dediğini rivayet etti.

حدَّثني محمدُ بنُ عمارةَ، قال: ثنا عبيدُ الله بنُ موسى، قال: أخبرنا إسرائيلُ، عن أبي يحيى، عن مجاهدٍ: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا}. قال: نُحِرَت.

Bana Muhammed b. Umâre rivayet edip dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ rivayet etti, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû Yahyâ'dan, o da Mücâhid'in: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا} “Yanları yere yaslandığı zaman” kavli hakkında: “Boğazlandığı zaman” dediğini haber verdi.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قوله: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا}. قال: إذا نُحِرَت .

Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'ın O'nun: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا} “Yanları yere yaslandığı zaman” kavli hakkında: “Boğazlandığı zaman ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قوله: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا}. قال: فإذا ماتت .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا} “Yanları yere yaslandığı zaman” kavli hakkında: “Öldüğü zaman ” dedi.

وقولُه: {فَكُلُوا مِنْهَا}. وهذا مخرجُه مخرجُ الأمر، ومعناه الإباحةُ والإطلاقُ، يقولُ اللهُ: فإذا نُحِرَت فَسَقَطَت ميِّتةً بعد النحر، فقد حَلَّ لكم أكلُها. وليس بأمر إيجابٍ.

O'nun: {فَكُلُوا مِنْهَا} “artık onlardan yiyin” kavline gelince; bu, emir kipinde çıkmış olup mânası mubah kılma ve serbest bırakmadır. Allah şöyle buyurmaktadır: Boğazlanıp da kesimden sonra cansız olarak yere düştüğünde, ondan yemeniz size helâl olmuştur. Yoksa bu bir vücûb (farz kılma) emri değildir.

وكان إبراهيمُ النخعىُّ يقولُ فى ذلك ما حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ، قال: المشركون كانوا لا يأكلون مِن ذبائِحِهم، فرَخَّصَ للمسلمين، {فَكُلُوا مِنْهَا}. فمن شاء أَكل، ومَن شاء لم يأكُلْ.

İbrâhîm en-Nehaî de bu hususta, bize Muhammed b. Beşşâr'ın rivayet ettiği şu sözü söylerdi: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den rivayet etti; o şöyle demiştir: “Müşrikler kendi kurbanlıklarından yemezlerdi; Müslümanlara ise ruhsat verilip: {فَكُلُوا مِنْهَا} “Artık onlardan yiyin” [buyuruldu]. Dolayısıyla dileyen yer, dileyen de yemez.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا مؤمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن حصينٍ، عن مجاهدٍ، قال: إن شاء أكَلَ، وإن شاء لم يأكُل، هي بمنزلة: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} [المائدة: ٢] .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Müemmel rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Husayn'dan, o Mücâhid'in şöyle dediğini rivayet etti: “Dileyen yer, dileyen yemez. Bu: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} “İhramdan çıktığınız zaman avlanabilirsiniz” [el-Mâide: 2] âyeti mesabesindedir .”

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ: {فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. يقولُ: يَأكُلُ منها ويُطعِمُ.

Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'ın: {فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “Artık onlardan hem kendiniz yiyin hem de kanaatkâr olana ve isteyene yedirin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Ondan kendisi yer ve [başkalarına da] yedirir demektir.”

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا يونسُ، عن الحسنِ، وأخبَرناه مغيرةُ، عن إبراهيمَ، وأخبَرنا حجاجٌ، عن عطاءٍ، وأخبرنا حصينٌ، عن مجاهدٍ في قوله: {فَكُلُوا مِنْهَا}. قال: إن شاء أكَلَ، وإن شاء لم يأكُل. قال مجاهدٌ: هى رُخصةٌ، هى كقوله: {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ} [الجمعة: ١٠]. ومثلُ قوله: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} .

Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Yûnus, el-Hasan'dan haber verdi; bize Mugīre, İbrâhîm'den haber verdi; bize Haccâc, Atâ'dan haber verdi ve bize Husayn, Mücâhid'den O'nun: {فَكُلُوا مِنْهَا} “...artık onlardan yiyin...” kavli hakkında haber verdi: “Dileyen yer, dileyen yemez” dedi. Mücâhid dedi ki: “Bu bir ruhsattır; O'nun: {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ} “Namaz kılındıktan sonra yeryüzüne dağılın” [el-Cum'a: 10] kavli gibidir ve O'nun: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} “İhramdan çıktığınız zaman avlanabilirsiniz” kavli benzeridir .”

وقولُه: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. يقولُ: فأطعموا منها القانِعَ.

O'nun: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavline gelince; [Allah Teâlâ] şöyle buyurmaktadır: “Ondan kanaatkâr olana yedirin.”

واختلف أهلُ التأويل فى المعنىِّ بالقانع والمُعتَرِّ؛ فقال بعضُهم: القانِعُ الذي يَمْنَعُ بما أُعطِى أو بما عنده ولا يسألُ، والمُعترُّ الذي يَتَعَرَّضُ لك أن تُطعِمَه مِن اللَّحم ولا يسألُ.

Tevil ehli kānî (el-kāni‘) ve mu'ter (el-mu‘terr) ile neyin kastedildiği konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Kānî; kendisine verilenle veya yanındakiyle yetinen ve istemeyen kimsedir; mu'ter ise etten kendisine yedirmen için karşına çıkan fakat istemeyen kimsedir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ في قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ المُستَعْنى

Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan [naklen] O'nun: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “...hem kanaat edene hem de isteyene yedirin...” ayeti hakkında rivayet etti; o şöyle demiştir: “Kānî; [hâline] kanaat eden kimsedir

بما أعطيتَه وهو في بيتِه، والمُعترُّ الذى يتعرَّضُ لك، ويَلُمُّ بك أن تُطعمه مِن اللحمِ ولا يسألُ، وهؤلاء الذين أمر أن يُطعموا مِن البُدنِ .

evinde otururken kendisine verdiğin şeyle [yetinen kimsedir]. Mu'ter ise; etten kendisine yediresin diye karşına çıkan, sana uğrayan fakat istemeyen kimsedir. İşte bunlar, kurbanlıklardan kendilerine yedirilmesi emredilen kimselerdir .”

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُليَّةَ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: القانعُ جارُك الذى يقنَعُ بما أعطيته، والمُعترُّ الذى يتعرَّضُ لك ولا يسألُك .

Bana Ya‘kūb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye, Leys'ten, o Mücâhid'in şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî; kendisine verdiğin şeye kanaat eden komşundur. Mu'ter ise; karşına çıkan fakat senden istemeyen kimsedir .”

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبرني أبو صخرٍ، عن القُرَظِىِّ أنه كان يقولُ فى هذه الآية: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}: القانعُ الذي يقنَعُ بالشيء اليسيرِ يَرضَى به، والمُعترُّ الذى يمرُّ بجانبك لا يسألُ شيئًا، فذلك المُعترُّ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Sahr, el-Kurazî'nin bu âyet: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” hakkında şöyle dediğini haber verdi: “Kānî; az bir şeyle kanaat edip ona razı olan kimsedir. Mu'ter ise; hiçbir şey istemeyerek yanından geçen kimsedir; işte mu'ter odur .”

وقال آخرون: القانعُ الذى يقنعُ بما عندَه ولا يسألُ، والمُعترُّ الذي يَعتَريك فيسألُك.

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî; yanındakiyle kanaat eden ve istemeyen kimsedir; mu'ter ise senin yanına gelip senden isteyen kimsedir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني علىٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثني معاويةُ، عن علىِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. يقولُ: القانعُ المُتَعفِّفُ، والمُعترُّ السائلُ .

Bana Ali rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'ın: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî; iffetli davranıp [kimseden istemeyen], mu'ter ise isteyen kimsedir .”

حدَّثنا ابنُ أبي الشَّوَاربِ، قال: ثنا عبدُ الواحدِ، قال: ثنا خُصيفٌ، قال:

Bize İbn Ebi'ş-Şevârib rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvâhid rivayet etti, dedi ki: Bize Husayf rivayet etti, dedi ki:

سمعتُ مجاهدًا يقولُ: القانعُ أهلُ مكةَ، والمُعترُّ الذى يَعتَريك فيسألُك .

Mücâhid'in şöyle dediğini işittim: “Kānî Mekke ehlidir; mu'ter ise yanına gelip senden isteyen kimsedir .”

حدَّثني أبو السائب، قال: ثنا عطاءٌ ، عن خُصيفٍ، عن مجاهدٍ. فذكَر مثلَه.

Bana Ebü's-Sâib rivayet edip dedi ki: Bize Atâ , Husayf'tan, o da Mücâhid'den rivayet etti ve bunun benzerini zikretti.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا مسلمُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا كعبُ بنُ فروخٍ، قال: سمِعتُ قتادة يحدِّثُ عن عكرمة في قوله: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ الذى يقعُدُ في بيته، والمُعترُّ الذي يسألُ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Müslim b. İbrâhîm rivayet etti, dedi ki: Bize Ka‘b b. Ferrûh rivayet edip dedi ki: Katâde'nin İkrime'den O'nun: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” kavli hakkında rivayet ederken şöyle dediğini işittim: “Kānî; evinde oturan kimsedir; mu'ter ise isteyen kimsedir .”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة، قال: القانعُ المتعففُ الجالسُ فى بيتِه، والمعترُّ الذى يعتَريك فيَسألُك .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdül‘alâ rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: “Kānî; iffetli davranıp evinde oturan kimsedir; mu'ter ise yanına gelip senden isteyen kimsedir ” dedi.

حدَّثنا ابنُ عبد الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانِعُ الطامِعُ بما قِبلكَ ولا يسألُك، والمُعتَرُّ الذى يَعتَرِيك ويسألُك .

Bize İbn Abdil‘alâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî; senin yanındakine göz diken fakat senden istemeyen kimsedir; mu'ter ise yanına gelip senden isteyen kimsedir .”

حدَّثني نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: ثنا المُحاربيُّ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ وإبرهيمَ، قالا: القانعُ الجالسُ فى بيته، والمُعترُّ الذى يسألُك .

Bana Nasr b. Abdirrahmân rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid ve İbrâhîm'in şöyle dediklerini rivayet etti: “Kānî evinde oturan kimsedir; mu'ter ise senden isteyen kimsedir .”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة في {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القائعُ الذى يقنَعُ بما في يديه، والمُعترُّ الذي يعتريك،

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdüla‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” [ayeti] hakkında rivayet etti; [Katâde] dedi ki: “Kānî, elindekine kanaat eden kimsedir; mu'ter ise yanına gelen kimsedir,

ولكِلَيهما عليك حقٌّ يابن آدم .

ey Âdemoğlu, her ikisinin de senin üzerinde hakkı vardır .”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ الذي يجلِسُ في بيته، والمُعترُّ الذي يَعْتَريك.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'in: {فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “Artık onlardan hem kendiniz yiyin hem de kanaatkâr olana ve isteyene yedirin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî evinde oturan kimsedir; mu'ter ise yanına gelen kimsedir.”

وقال آخرون: القانعُ هو السائلُ، والمُعترُّ هو الذي يعتريك ولا يسألُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî isteyen kimsedir; mu'ter ise senin yanına gelen fakat istemeyen kimsedir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا يونسُ، عن الحسنِ، قال: القانعُ الذي يَقنَعُ إليك ويسألُك، والمُعترُّ الذي يتعرَّضُ لك ولا يسألُك.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdül‘alâ rivayet etti, dedi ki: Bize Yûnus, el-Hasan'ın şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî; sana el açıp senden isteyen kimsedir; mu'ter ise karşına çıkan fakat senden istemeyen kimsedir.”

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن منصور بن زاذان، عن الحسن فى هذه الآية: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانِعُ الذى يقنَعُ، والمُعترُّ الذى يعتريك. قال: وقال الكلبيُّ: القانِعُ الذى يسألُ ، والمُعترُّ الذى يعتريك؛ يتعرَّضُ ولا يسألُك.

Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet etti, dedi ki: Bize Şu‘be, Mansûr b. Zâzân'dan, o el-Hasan'ın bu âyet: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî el açan, mu'ter ise yanına gelen kimsedir.” Dedi ki: el-Kelbî de şöyle demiştir: “Kānî isteyen kimsedir ; mu'ter ise yanına gelen, [yani] karşına çıkıp da senden istemeyen kimsedir.”

حدَّثني نصرُ بنُ عبدِ الرحمنِ الأودىُّ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن سفيانَ، عن يونسَ، عن الحسن فى قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ الذى يَسأَلُك، والمُعترُّ الذى يتعرَّضُ لك .

Bana Nasr b. Abdirrahmân el-Evdî rivayet edip dedi ki: Bize el-Muhâribî, Süfyân'dan, o Yûnus'tan, o da el-Hasan'ın: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kānî senden isteyen kimsedir; mu'ter ise karşına çıkan kimsedir .”

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، عن أبيه، قال: قال سعيدُ بنُ جبيرٍ: القانِعُ السائلُ.

Bize Ebû Kureyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs, babasından rivayet etti, [babası] dedi ki: Saîd b. Cübeyr şöyle dedi: “Kānî, isteyen kimsedir.”

حدَّثني محمدُ بن إسماعيلَ الأحمَسِيُّ، قال: ثني غالبٌ، قال: ثنى شَريكٌ، عن قُراتِ القَزَّاز، عن سعيد بن جبير في قوله: {الْقَانِعَ}. قال: هو السائلُ. ثم قال: أما سمِعتَ قولَ الشماخ :

Bana Muhammed b. İsmâîl el-Ahmesî rivayet edip dedi ki: Bana Gālib rivayet etti, dedi ki: Bana Şerîk, Furât el-Kazzâz'dan, o Saîd b. Cübeyr'in: {الْقَانِعَ} “el-Kāni‘” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “O, isteyen kimsedir.” Sonra dedi ki: Şemmâh'ın şu sözünü işitmedin mi :

لمالُ المَرءِ يُصلِحُه فَيُغنِي … مَفاقِرَه أَعَفٌ من القُنُوعِ

“Kişinin ıslah edip ihtiyaçlarını giderdiği malı, el açıp istemekten (kunû') daha iffetlidir.”

قال: من السؤال .

Dedi ki: “[Kunû' kelimesi] istemek demektir .”

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُليَّةَ، قال: أخبرنا يونسُ، عن الحسن أنه قال في قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ الذى يقنعُ إليك يسألُك، والمُعترُّ الذي يُريك نفسه ويتعرَّضُ لك ولا يسألُك .

Bana Ya‘kūb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Yûnus, el-Hasan'ın O'nun: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavli hakkında şöyle dediğini haber verdi: “Kānî; sana el açıp senden isteyen kimsedir; mu'ter ise sana kendini gösterip karşına çıkan fakat senden istemeyen kimsedir .”

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا هشامٌ، قال: أخبرنا منصورٌ ويونسُ، عن الحسن، قال: القانعُ السائلُ، والمُعترُّ الذى يتعرضُ ولا يسألُ .

Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bize Hişâm rivayet etti, dedi ki: Bize Mansûr ve Yûnus, el-Hasan'dan haber verdi: “Kānî isteyen kimsedir; mu'ter ise karşına çıkan fakat istemeyen kimsedir ” dedi.

حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبرنى عبد اللهِ بنُ عيَّاشٍ ، قال: قال زيدُ بن أسلمَ: القائعُ الذى يسألُ الناس .

Bize Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Abdullah b. Ayyâş haber verdi , dedi ki: Zeyd b. Eslem: “Kānî insanlardan isteyen kimsedir ” dedi.

وقال آخرون: القانِعُ الجارُ، والمُعترُّ الذى يَعتَريك من الناسِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî komşudur; mu'ter ise insanlardan senin yanına gelen kimsedir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، قال: سمعتُ لينًا، عن مجاهدٍ، قال:

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Leyyin'den, o da Mücâhid'den [şöyle] dediğini işittim:

القانِعُ جارُك وإن كان غَنيًّا، والمُعترُّ الذي يعتريك.

“Kānî zengin de olsa komşundur; mu'ter ise senin yanına gelen kimsedir.”

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حكامٌ، عن عنبسة، عن ابن أبي نجيحٍ، قال: قال مجاهدٌ في قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. قال: القانعُ جارُك الغَنىُّ، والمُعترُّ مَن اعترَاك من الناسِ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o İbn Ebî Necîh'ten rivayet etti, dedi ki: Mücâhid O'nun: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavli hakkında: “Kānî zengin olan komşundur; mu'ter ise insanlardan senin yanına gelen kimsedir” dedi.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا مغيرةُ، عن إبراهيم في قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. أنه قال: أحدُهما السائلُ، والآخرُ الجارُ .

Bana Ya‘kūb rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Mugīre, İbrâhîm'in: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavli hakkında şöyle dediğini haber verdi: “Onlardan biri isteyen, diğeri ise komşudur .”

وقال آخرون: القانعُ الطَّوَّافُ، والمُعترُّ الصديقُ الزائرُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî kapı kapı dolaşan dilencidir; mu'ter ise ziyaret eden dosttur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بنِ عبدِ الحكمِ، قال: ثني أبي وشعيبُ بنُ الليثِ، عن الليثِ، عن خالدِ بن يزيدَ، عن ابنِ أبي هلالٍ، قال: قال زيدُ بنُ أسلمَ في قولِ اللهِ تعالى: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}: فالقانعُ المسكينُ الذي يَطوفُ ، والمُعترُّ الصديقُ والضيفُ الذى يزورُ .

Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakam rivayet edip dedi ki: Bana babam ve Şuayb b. el-Leys, Leys'ten, o Hâlid b. Yezîd'den, o da İbn Ebî Hilâl'den rivayet etti, dedi ki: Zeyd b. Eslem, Allah Teâlâ'nın: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” kavli hakkında şöyle dedi: “Kānî kapı kapı dolaşan yoksuldur ; mu'ter ise ziyaret eden dost ve misafirdir .”

وقال آخرون: القانعُ الطامعُ، والمُعترُّ الذي يَعتَرُ بالبُدنِ

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî [bir şey verilsin diye] göz diken kimsedir; mu'ter ise kurbanlıklara uğrayan kimsedir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; [yine] bana rivayet etti:

الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {الْقَانِعَ}. قال: الطامِعُ، {وَالْمُعْتَرَّ}: مَن يَعتَرُّ بالبُدنِ مِن غَنِيٍّ أو فقيرٍ .

el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {الْقَانِعَ} “el-Kāni‘” kavli hakkında: “Göz dikendir”, {وَالْمُعْتَرَّ} “ve el-Mu‘terr” [hakkında ise]: “Zengin olsun fakir olsun kurbanlıklara uğrayan kimsedir ” dediğini rivayet etti.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، قال: أخبَرنى عمرُ بنُ عطاءٍ، عن عكرمة، قال: القانعُ الطامعُ .

Bize el-Kāsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti, dedi ki: Bana Ömer b. Atâ, İkrime'den haber verdi: “Kānî [bir şey verilsin diye] göz diken kimsedir ” dedi.

وقال آخرون: القانِعُ هو المسكينُ، والمُعترُّ الذى يتعرَّضُ للَّحم.

Başkaları ise şöyle demiştir: Kānî yoksul kimsedir; mu'ter ise ete talip olmak için karşıya çıkan kimsedir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قوله: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} قال: القانعُ المسكينُ، والمُعترُّ الذى يَعترُّ للقومِ للَحمِهم وليس بمسكينٍ، ولا يكونُ له ذبيحةٌ، يَجِيءُ إلى القومِ مِن أجل لحمهم، والبائسُ الفقيرُ هو القانِعُ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” kavli hakkında şöyle dedi: “Kānî yoksul kimsedir; mu'ter ise yoksul olmadığı ve kendisinin kurbanlığı bulunmadığı halde insanların etine talip olup onların yanına gelen kimsedir; etleri sebebiyle insanların yanına gelir. Darda kalmış fakir ise işte o kānîdir .”

وقال آخرون بما حدَّثنا به ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن فُراتٍ، عن سعيد بن جُبيرٍ، قال: القانِعُ الذى يَقنَعُ، والمُعترُّ الذي يَعتَرِيك.

Başkaları ise İbn Beşşâr'ın bize rivayet ettiği şu görüşü dile getirdiler: Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Furât'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den [şöyle] dediğini rivayet etti: “Kānî kanaat eden kimsedir; mu'ter ise sana [bir şeyler istemek üzere] gelip görünendir.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمن، قال: ثنا سفيانُ، عن يونسَ، عن الحسنِ بمثله.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, Yûnus'tan, o da el-Hasan'dan benzerini rivayet etti.

قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ ومجاهدٍ: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. القانعُ الجالسُ في بيته، والمُعترُّ الذى يتعرَّضُ لك .

Dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o da İbrâhim ve Mücâhid'den: {الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de” [ayeti hakkında şöyle dediklerini] rivayet etti: “Kānî evinde oturan kimsedir; mu'ter ise [bir şey vermen için] karşına çıkan kimsedir .”

وأولى هذه الأقوال بالصواب قولُ من قال: عُنى بالقانِع السائلُ؛ لأنه لو كان المَعنىُّ بالقانع فى هذا الموضع المُكتَفيَ بما عندَه، والمُستغنِىَ به، لقيل: وأطعموا القانعَ والسائلَ. ولم يقُلْ: {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ}. وفي إتباعِ ذلك قوله: {وَالْمُعْتَرَّ}. الدليلُ الواضحُ على أن القانعَ معنىٌّ به السائلُ، من قولهم: قَنَعَ فلانٌ إلى فلانٍ. بمعنى. سألَه وخَضَع إليه، فهو يقنَعُ قُنُوعًا. ومنه قولُ لبيدٍ :

Bu görüşler içinde doğruya en yakın olanı, kānî ile isteyen kimsenin kastedildiğini söyleyenin görüşüdür. Çünkü eğer bu makamda kānî ile kastedilen elindekiyle yetinen ve onunla müstağni olan kimse olsaydı, [şöyle] denilirdi: “Kānîye de isteyene de yedirin.” {وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ} “kanaatkâr olana da isteyene de yedirin” denmezdi. Bunun peşinden O'nun: {وَالْمُعْتَرَّ} “ve isteyene” kavlinin gelmesinde, Arapların: قَنَعَ فلانٌ إلى فلانٍ (Falanca kimse filancaya kānî oldu) yani “Ondan istedi ve ona boyun eğdi” sözünden hareketle, kānî ile isteyen kimsenin kastedildiğine açık bir delil vardır; nitekim [bu kökten türeyen fiil] يَقنَعُ قُنُوعًا şeklinde kullanılır. Lebîd'in şu sözü de bu kabildendir :

وإعطائي المَولَى على حينِ فَقرِه … إذا قال أَبصِرْ خَلَّتِي وَقُنُوعِى

“İhtiyacıma ve istememe bak!” dediği zaman … Fakirlik anında efendiye/dosta vermemdir .

وأما "القانِعُ" الذى هو بمعنى المُكتَفى فإنه من: قنعتُ به ، بكسر النون، أقنَعُ قَناعةً وقَنَعًا وقَنَعانًا. وأما "المُعتَرُّ" فإنه الذى يَأْتِيك مُعتَرًّا بك لتُعطِيَه وتُطعِمَه.

Yetinen anlamındaki el-Kānî'ye gelince; o, nûn harfinin kesresiyle: قنعتُ به [fiilinden türemiş olup muzarisi ve masdarları] أقنَعُ قَناعةً وقَنَعًا وقَنَعانًا şeklindedir. el-Mu‘terr ise, kendisine bir şey veresin ve onu doyurasın diye sana talepte bulunarak gelen kimsedir.

وقولُه: {كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ}. يقولُ: هكذا سخَّرنا البُدنَ لكم أيُّها الناسُ، {لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}. يقولُ: لتشكُرونى على تَسخيرها لكم.

O'nun: {كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ} “İşte böylece onları sizin emrinize verdik” kavli; “Ey insanlar, işte kurbanlık develeri sizin emrinize böylece verdik” demektir. {لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ} “şükredesiniz diye” kavli; “Onları sizin emrinize verdiğim için bana şükredesiniz diye” demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ (٣٧)}.

Yüce Allah'ın: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ (٣٧)} “Onların ne etleri ne de kanları Allah'a ulaşır; lâkin O'na sadece sizden bir takva ulaşır. Sizi doğru yola ilettiğinden ötürü Allah'ı tekbir edesiniz (yüceltesiniz) diye onları işte böylece sizin emrinize verdi. Güzel davrananları müjdele!” kavlinin tevili hakkındaki görüş:

يقولُ تعالى ذكرُه: لم يَصِلْ إلى اللهِ لحومُ بُدنِكم ولا دماؤُها، ولكن ينالُه اتِّقاؤُكم إياه إن اتَّقَيتُموه فيها، فأردتُم بها وجهَه، وعَمِلتُم فيها بما نَدَبَكم إليه، وأمَرَكم به فى أمرِها، وعظَّمتم بها حُرُماتِه.

Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyuruyor: Kurbanlık develerinizin ne etleri Allah'a ulaşır ne de kanları; lâkin şayet o kurbanlarda O'ndan sakınırsanız, onlar vasıtasıyla O'nun rızasını gözetirseniz, onlar hakkında sizi teşvik ettiği ve emrettiği şekilde amel ederseniz ve onlar vesilesiyle O'nun hürmetlerini yüceltirseniz O'na ancak sizden bir takva ulaşır.

وبنحو الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويل.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا يحيى، عن سفيان، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ في قول الله: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ}. قال: ما أُرِيدَ به وجهُ اللهِ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da İbrâhim'in Allah'ın: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ} “Onların ne etleri Allah'a ulaşır ne de kanları; lâkin O'na sizden bir takva ulaşır” kavli hakkında: “Kendisiyle Allah'ın rızası murat edilen şeydir ” dediğini rivayet etti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قوله: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ}. قال: إن اتَّقيتَ اللهَ في هذه البُدنِ، وعَمِلتَ فيها لله، وطَلَبتَ ما قال الله تعظيمًا لشعائر الله، ولحرماتِ اللهِ؛ فإنه قال: {ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ}. قال: {وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ}. قال: وجَعَلتَه طيِّبًا، فذلك الذي يتقبَّلُ الله، فأما اللحوم والدماءُ، فمِن أينَ تنالُ الله؟

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ} “Onların ne etleri Allah'a ulaşır ne de kanları; lâkin O'na sizden bir takva ulaşır” kavli hakkında şöyle dedi: “Şayet bu kurbanlık develer hususunda Allah'tan sakınır, onlar hakkında Allah için amel eder ve Allah'ın şiarlarına ve Allah'ın hürmetlerine saygı göstermek maksadıyla Allah'ın buyurduğu şeyi gözetirsen; zira O: {ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ} “Durum böyledir; her kim Allah'ın şiarlarını yüceltirse, şüphesiz bu kalplerin takvasındandır” buyurmuştur. [Yine] O: {وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ} “Kim Allah'ın hürmetlerini yüceltirse bu, Rabbi katında kendisi için daha hayırlıdır” buyurmuştur. Dedi ki: Ve onu helal ve temiz kılarsan, işte Allah'ın kabul edeceği budur. Etler ve kanlara gelince, onlar Allah'a nasıl ulaşsın ki?”

وقولُه: {كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ}. يقولُ: هكذا سخَّر لكم البُدنَ، {لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ}. يقولُ: كي تُعظِّموا اللهَ {عَلَى مَا هَدَاكُمْ}، يعنى: على توفيقه إياكم لدينه، وللنُّسُكِ في حَجِّكم.

Allah Teâlâ'nın: {كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ} “İşte böylece onları sizin istifadenize sundu” kavli; “Kurbanlık develeri işte bu şekilde sizin hizmetinize verdi”, {لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ} “sizi hidayete erdirdiğinden dolayı Allah'ı tekbir edesiniz diye” [kavli ise]; “Sizi dinine ve haccınızdaki menâsike (ibadetlere) muvaffak kılması sebebiyle Allah'ı yüceltesiniz diye” buyurmaktadır.