حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا حصينٌ، قال: رأيتُ رجلًا ضُرِب حدًّا في قذفٍ بالمدينةِ، فلما فُرغ من ضربِه [تناول ثوبَه]، ثم قال: أستغفِرُ الله وأتوبُ إليه من قذفِ المحصناتِ. قال: فلقيتُ أبا الزنادِ، فذكرتُ
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Husayn haber verdi, dedi ki: Medine'de iftira (kazf) sebebiyle kendisine had cezası uygulanan bir adam gördüm; kırbaçlanması bitince [elbisesini aldı], sonra: "İffetli kadınlara iftira atmaktan ötürü Allah'tan mağfiret diler ve O'na tevbe ederim." dedi. [Husayn] dedi ki: Ebü'z-Zinâd ile karşılaştım ve bunu
ذلك له. قال: فقال: إن الأمرَ عندَنا ههنا أنه إذا قال ذلك حينَ يُفرَغُ من ضربِه، ولم نَعلمْ منه إلا خيرًا قبلت شهادتُه .
bunu ona anlattım. [Husayn] dedi ki: O da şöyle dedi: "Bizim buradaki hüküm şudur: Cezası bittiğinde böyle söylerse ve kendisinden hayırdan başka bir şey bilmezsek , şahitliği kabul edilir ."
حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قوله: {وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٤) إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا} الآية. قال: من اعترَف وأقرَّ على نفسِه علانيةً أنه قال البهتانَ، وتاب إلى اللهِ توبةً نصوحًا - والنَّصوحُ: ألا يعودَ وإقرارُه واعترافُه عندَ الحدِّ حينَ يؤخذُ بالجلدِ - فقد تاب، واللهُ غفورٌ رحيمٌ .
Hüseyin'den naklen bana anlatıldı; dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini duydum: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ın: {وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٤) إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا} “Onların şahitliğini ebediyen kabul etmeyin. İşte onlar yoldan çıkmış fâsıkların ta kendileridir. Ancak tevbe edenler müstesna...” ayeti hakkında şöyle dediğini işittim: Kim açıkça iftira attığını itiraf edip kendi aleyhine ikrarda bulunur ve Allah'a nasûh bir tevbe ile -nasûh tevbe: bir daha dönmemektir - tevbe ederse ve bu ikrarı ile itirafı da had cezası esnasında celdeye tutulduğu sırada olursa, o kimse tevbe etmiş olur; {وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir” .
وقال آخرون: توبتُه من ذلك [صلاحُ حالِه، وندمُه على ما فرَط منه من ذلك، و] الاستغفارُ منه، وتركه العودَ في مثلِ ذلك من الجُرمِ. وذلك قولُ جماعةٍ من التابعين وغيرِهم، وقد ذكَرنا بعض قائليه فيما مضَى، وهو قولُ مالكِ بن أنسٍ.
Diğerleri ise şöyle demiştir: Bunun tevbesi; [halinin düzelmesi, kendisinden sadır olan bu fiilden dolayı pişmanlık duyması,] bundan istiğfar etmesi ve bu tür bir suça bir daha dönmeyi terk etmesidir. Bu, tâbiînden ve başkalarından bir topluluğun görüşüdür; bunu söyleyenlerin bir kısmını daha önce zikretmiştik; Mâlik b. Enes'in görüşü de budur.
وهذا القولُ أولى القولين في ذلك بالصوابِ؛ لأن الله تعالى ذكرُه جعَل توبةَ كلِّ ذى ذنبٍ من أهلِ الإيمانِ تركَه العودَ منه العود منه، والندمَ على ما سلَف منه، [واستغفارَ ربَّه] منه، فيما كان من ذنبٍ بينَ العبد وبينَه، دونَ ما كان من
Bu görüş, bu hususta iki görüş arasında doğruya en yakın olanıdır. Zira zikri yüce olan Allah, kul ile Kendisi arasındaki günahlarda iman ehlinden her günah sahibinin tevbesini; [o günaha] bir daha dönmeyi terk etmesi, geçmişte işlediğinden dolayı pişmanlık duyması ve [bundan ötürü Rabbinden bağışlanma dilemesi] olarak belirlemiştir; yoksa...
حقوقِ عبادهِ ومظالمِهم بينَهم. والقاذفُ إذا أُقيم عليه فيه الحدِّ، أو عُفى عنه، فلم يبقْ عليه إلا توبتُه من جُرمِه بينَه وبينَ ربِّه، فسبيلُ توبتِه منه سبيلُ توبتِه من سائرِ أجرامِه.
kulların kendi aralarındaki hakları ve haksızlıkları bundan ayrıdır. Kazf yapan kimseye bu fiilinden dolayı had uygulandığında veya affedildiğinde, geriye sadece kendisi ile Rabbi arasındaki suçundan dolayı tevbe etmesi kalır. Dolayısıyla bundan tevbe etme yolu, diğer suçlarından tevbe etme yolu gibidir.
فإذ كان الصحيحُ في ذلك من القولِ ما وَصفنا، فتأويلُ الكلامِ: وأولئك هم الفاسقون، إلا الذين تابوا من جُرمِهم الذي اجترَموه، بقذفِهم المحصناتِ من بعدِ اجترامِهموه، {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}. يقولُ: ساترٌ على ذنوبِهم بعفوِه لهم عنها، رحيمٌ بهم بعدَ التوبةِ أن يعذبَهم عليها، فاقبلُوا شهادتَهم، ولا تسمُّوهم فسَقةً، بل سمُّوهم بأسمائِهم التي هي لهم في حالِ توبِتهم.
Bu konudaki doğru görüş vasfettiğimiz şekilde olduğuna göre , sözün tevili şöyledir: “İşte onlar fâsıkların ta kendileridir. Ancak iffetli kadınlara iftira etmek suretiyle işledikleri bu suçtan sonra tevbe edenler müstesnadır; {فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} “Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”” Yani: Kendilerini affetmek suretiyle onların günahlarını örter; tevbe ettikten sonra bu günahlardan ötürü onlara azap etmeyip kendilerine çok merhamet eder. Artık onların şahitliklerini kabul edin ve onlara fâsık demeyin; bilakis tevbe ettikleri andaki hallerine uygun olan isimleriyle onları çağırın.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (٦) وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٧)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tevili hakkındaki görüş: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (٦) وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٧)} “Kendi eşlerine zina iftirasında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayan kimselere gelince, onların her birinin şahitliği, kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etmesidir. Beşincisi ise, eğer yalan söyleyenlerden ise Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasıdır.”
يقولُ تعالى ذكرُه: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ} من الرجالِ {أَزْوَاجَهُمْ} بالفاحشةِ، فيقذفونهن بالزنى، {وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ} يشهدون لهم بصحةِ ما رمَوهنّ به من الفاحشةِ، {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ}.
Şanı yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Erkeklerden {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ} {أَزْوَاجَهُمْ} eşlerine fuhuş isnat edip onları zina ile suçlayan , {وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ} onlara isnat ettikleri fuhşun doğruluğuna dair kendileri lehine şahitlik edecek şahitleri bulunmayan kimselere gelince; {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ} “Onların her birinin şahitliği, kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etmesidir.”
واختلفت القرأةُ في قراءةِ [ذلك؛ فقرأته] عامةُ قرأةِ المدينةِ والبصرةِ: (أَربَعَ
Kurrâ [bunun] kıraatinde ihtilaf etmiştir; Medine ve Basra kurrâsının geneli [bunu] (أَربَعَ
شَهَادَاتٍ). نصبًا ، ولنصبِهم ذلك وجهان؛ أحدُهما: أن تكونَ "الشهادةُ" في قولِه: {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ}. مرفوعةً بمضمرٍ قبلَها، ويكونَ "الأربعُ" منصوبًا بمعنى الشهادةِ. فيكونُ تأويلُ الكلامِ حينئذٍ: فعلى أحدِهم أن يشهدَ أربعَ شهاداتٍ باللهِ والوجهُ الثاني: أن تكونَ "الشهادةُ "مرفوعةً بقولِه: {إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ}. و "الأربعُ" منصوبةً بوقوعِ "الشهادةِ" عليها. كما يُقالُ: شهادتى ألفَ مرةٍ إنك لرجلُ سَوْءٍ. وذلك أن العربَ ترفعُ الأيمانَ بأجوبتِها، فتقولُ: حَلِفٌ صادقٌ لأقومَنّ، وشهادةُ عمرٍو ليَقعُدَنَّ.
شَهَادَاتٍ) şeklinde nasb ile okumuştur . Onların bunu nasb ile okumalarının iki yönü vardır: Birincisi: {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ} kavlindeki “eş-Şehâdetü” kelimesinin kendisinden önceki takdirî (gizli) bir âmil ile merfû olması, “el-Erbaa” kelimesinin ise mastar (şehâdet) anlamıyla mansûb olmasıdır. Bu durumda sözün tevili şöyle olur: “Onlardan her birine düşen, Allah adına dört defa şahitlik etmektir.” İkinci yön ise: “eş-Şehâdetü” kelimesinin {إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ} kavliyle merfû olması, “el-Erbaa” kelimesinin ise “eş-Şehâdetü” mastarının mef‘ûlü olarak mansûb olmasıdır. Nitekim: “Bin defa şehadet ederim ki sen kötü bir adamsın” denilmesi gibidir. Zira Araplar yeminleri cevaplarıyla merfû kılarlar da: “Doğru bir yemindir ki mutlaka kalkacağım” ve “Amr'ın şahitliğidir ki o mutlaka oturacaktır” derler.
وقرَأ ذلك عامةُ قرأةِ الكوفيين: {أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ}. برفعِ "الأربع" ،
Kûfe kurrâsının geneli ise bunu “el-Erba'u” kelimesinin ref'i ile {أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ} şeklinde okumuştur .
ويجعلُونها للشهادةِ مرافِعةً. وكأنهم وجَّهوا تأويلَ الكلامِ: فالذى يلزَمُ من الشهادةِ، أربعُ شهاداتٍ بالله إنه لمن الصادقين.
Ve onu “eş-Şehâde” kelimesini merfû kılan haber yaparlar. Sanki sözün tevilini şöyle takdir etmişlerdir: “Şahitlikten gereken şey, kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört şahitliktir.”
وأولَى القراءتين في ذلك عندى بالصوابِ قراءةُ من قرأ: (فَشَهادة أحَدِهِم أَربَعَ شَهَادَاتٍ باللهِ إِنه لَمِنَ الصَادِقِينَ). بنصبِ "أربع"، "بوقوعِ" "الشهادة" عليها. و "الشهادةُ" مرفوعةٌ حينئذٍ على ما وصفتُ من الوجهين قبلُ. وأحبُّ وجهيْهما إليَّ أ ن تكونَ به مرفوعةً بالجوابِ، وذلك قولَه:
Bu hususta bana göre iki kıraatten doğruya en yakın olanı; “şehâdet” (شَهَادَة) lafzının üzerine vaki olması sebebiyle “erba'a” (أَرْبَعَ) kelimesinin nasbı ile {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ} şeklinde okuyanın kıraatidir. Bu takdirde “eş-Şehâdetu” (الشهادة) lafzı, daha önce zikrettiğim iki vecih üzere merfûdur. Bu iki vecihten bana en sevimli olanı, [mübtedanın] cevapla merfû olmasıdır; o da [Allah Teâlâ'nın] şu kavlidir:
{إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ}. وذلك أن معنى الكلامِ: والذين يرمون أزواجَهم ولم يكنْ لهم شهداءُ ، إلا أنفسُهم، فشهادةُ أحدِهم أربعُ شهاداتٍ باللهِ إنه لمن الصادقين، تقومُ مقامَ الشهداءِ الأربعةِ في دفعِ الحدِّ عنه. فترك ذكرَ : تقومُ مقامَ الشهداءِ الأربعةِ اكتفاءً بمعرفةِ السامعين بما ذُكِر من الكلامِ، فصار مُرافع "الشهادةِ" ما وصفتُ.
{إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ}. Zira sözün manası şöyledir: “Kendi eşlerine zina iftirasında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayan kimselere gelince , onlardan birinin, kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört şahitlikte bulunması, üzerinden had cezasını savmada dört şahidin yerine geçer .” Sözde geçen ifadeden dinleyenlerin bunu anlayacağı bilindiği için: “dört şahidin yerine geçer” ifadesinin zikri terk edilmiş ve böylece “eş-Şehâde”yi merfû kılan âmil vasfettiğim şey olmuştur.
ويعنى بقولِه: {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ} فحلِفُ أحدِهم أربعُ أيمانٍ باللهِ. من قولِ القائلِ: أشهدُ باللهِ إنه لمن الصادقين فيما رمَى زوجتَه به من الفاحشةِ.
Allah Teâlâ'nın: {فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ} “Onların her birinin şahitliği, Allah adına dört defa şahitlik etmesidir” kavli, bir kimsenin: “Eşine isnat ettiği fuhuş hususunda kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna Allah adına şahitlik ederim” sözünden hareketle, “onlardan birinin Allah adına dört defa yemin etmesidir” manasına gelir.
{وَالْخَامِسَةُ}. يقولُ: والشهادةُ الخامسةُ {أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ}، يَقولُ: أن لعنةَ اللهِ له واجبةٌ، وعليه حالَّةٌ، إن كان فيما [رماها به] من الفاحشةِ من الكاذبين.
{وَالْخَامِسَةُ} “Beşincisi ise”; yani beşinci şahitlik de; {أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ} “Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasıdır”; yani, eşine [isnat ettiği] fuhuş konusunda eğer yalancılardan ise Allah'ın lanetinin kendisine vacip ve üzerine inmiş olmasıdır.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك جاءت الآثارُ عن رسولِ اللهِ ﷺ، وقالت به جماعةٌ من أهلِ التأويلِ.
Bu hususta söylediğimizin bir benzeri Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den gelen rivayetlerde yer almış olup tevil ehlinden (müfessirlerden) bir topluluk da bu görüşü benimsemiştir.
ذكرُ الرواية بذلك وذُكِر السببِ الذي فيه أُنزلت هذه الآيةُ
Bu Konudaki Rivayetlerin ve Bu Ayetin İndiriliş Sebebinin Zikri
حدَّثني يعقوبُ بن إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، قال: ثنا أيوبُ، عن عكرمةَ، قال: لما نزَلت: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً}. قال سعدُ بنُ عبادةَ: اللهِ إن أنا رأيتُ لكاعِ متفخذَها رجلٌ، فقلتُ بما رأيتُ، إن في ظهرى لثمانين، إلى ما أجمعُ أربعةً، قد ذهَب، فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "يا معشرَ الأنصارِ، ألا تسمعون [إلى ما] يقولُ سيدُكم؟ ". قالوا يا رسولَ اللهِ، لا تلُمَه. وذكَروا من غيرتِه؛ فما تزوَّج امرأةً قطُّ إلا بكرًا، ولا طلَّق امرأةً قطُّ فرجَع فيها أحدٌ منا. فقال رسولُ الله ﷺ: "فإن الله يأبى إلا ذاك". فقال: صدَق اللهُ ورسولُه. قال: فلم يلبَثوا أن جاء ابن عمٍّ له فرمى امرأتَه، فشقَّ ذلك على المسلمين. فقال: لا واللهِ، لا يَجْعلُ اللَّهُ في ظهرى ثمانين أبدًا، لقد نظرتُ حتى أيقَنتُ، ولقد استسمَعتُ حتى استشفَيتُ. قال: [فأنزَل اللهُ] القرآنَ باللعانِ، فقيل له: احلِفْ. فحلَف. قال: "قفوه عندَ الخامسةِ، فإنها مُوجِبةٌ". فقال: لا يُدخلُه الله النارَ بهذا أبدًا، كما درَأ عنه جلدَ ثمانين، لقد نظرتُ حتى أيقنتُ، ولقد استسمَعتُ حتى
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Eyyûb, İkrime'den anlattı; o şöyle dedi: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً} “İffetli kadınlara zina isnadında bulunup sonra dört şahit getiremeyenlere seksen celde (kırbaç) vurun!” ayeti indiğinde Sa‘d b. Ubâde şöyle dedi: "Allah'a yemin olsun, ben o ahlaksız kadını bir adam bacakları arasına almışken görsem ve gördüğümü söylesem, ben dört şahit toplayıncaya kadar adam çoktan gitmiş olacağından sırtıma seksen celde mi vurulacak?" Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ey Ensar topluluğu! Efendinizin ne söylediğini [dinlemiyor musunuz?]» buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü, onu kınama!" dediler ve onun ne kadar kıskanç olduğundan bahsettiler; nitekim o, bakire olandan başkasıyla asla evlenmezdi ve bir kadını boşadığında da bizden hiç kimse o kadınla yeniden evlenmeye [cesaret edemezdi]. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Şüphesiz ki Allah bundan başkasına razı olmaz» buyurdu. Sa‘d: "Allah ve Resûlü doğru söyledi" dedi. [İkrime] dedi ki: Çok geçmeden onun bir amcaoğlu geldi ve karısına zina isnadında bulundu; bu durum Müslümanlara çok ağır geldi. Adam: "Hayır, Allah'a yemin olsun, Allah sırtıma asla seksen celde vurdurmaz! Ben kesin olarak kanaat getirinceye kadar baktım ve [şüpheden] kurtuluncaya kadar kulak verip dinledim" dedi. [İkrime] dedi ki: [Bunun üzerine Allah] liân (karşılıklı lanetleşme) ile ilgili Kur'an ayetini indirdi. Bunun üzerine adama: "Yemin et!" denildi; o da yemin etti. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Beşinci yeminde onu durdurun; çünkü o [azabı] gerektiricidir» buyurdu. Adam: "Seksen celdeyi ondan savdığı gibi Allah onu bununla asla cehenneme sokmaz. Kesin olarak kanaat getirinceye kadar baktım ve [şüpheden] kurtuluncaya kadar kulak verip...
استشفيتُ، فحلَف. ثم قيل لها : احلفى. فحلَفتْ، [ثم قال] : "قِفوها عندَ الخامسةِ، فإنها مُوجبةٌ". فقيل لها: إنها مُوجِبةً. فتلكَّأتْ ساعةً، ثم قالت: لا أُخزِى قومِى. فحلَفت. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "إن جاءت به كذا وكذا فهو لزوجها، وإن جاءت به كذا وكذا فهو للذى قيل فيه ما قيل". قال: فجاءت به غلامًا كأنه جملٌ أورقُ، فكان بعدُ أميرًا بمصرَ، لا يُعرفُ نسبُه ، أو لا يُدرَى من أبوه .
işittim" dedi ve yemin etti. Sonra kadına : "Yemin et" denildi; o da yemin etti. [Sonra Allah Resûlü] : "Onu beşincide durdurun, çünkü o [azabı] gerektiricidir" buyurdu. Kadına : "Bu gerektiricidir" denildi. Kadın bir süre duraksadı, sonra: "Kavmimi rezil etmeyeceğim" dedi ve yemin etti. Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: "Eğer kadın çocuğu şöyle şöyle doğurursa çocuk kocanındır; şayet şöyle şöyle doğurursa hakkında söylenen şeyler söylenmiş olan adamındır." [İkrime] dedi ki: Kadın çocuğu kül rengi bir deve gibi doğurdu. O çocuk daha sonra Mısır'da bir emir oldu; nesebi bilinmezdi veya babasının kim olduğu bilinmezdi .
حدَّثنا خلَّادُ بنُ أسلمَ، قال: أخبَرنا النضرُ بنُ شُميلٍ، قال: أخبَرنا عبادٌ، قال: سمِعتُ عكرمة، عن ابن عباسٍ، قال: لما نزَلت هذه الآيةُ: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ}. قال سعدُ بنُ عبادةَ: لهكذا أُنزلت يا رسولَ الله؟ لو أتيتُ لَكاعِ قد تفخَّذها رجلٌ، لم يكنْ لى أن أَهِيجَه ولا أُحرِّكَه حتى آتِىَ بأربعةِ شهداءَ، فوالله ما كنتُ لآتِىَ بأربعةِ شهداءَ حتى يفرُغَ من حاجته. فقال رسول اللهِ ﷺ: "يا معشرَ الأنصارِ، أما تسمَعُون إلى ما يقولُ سيدُكم؟ ". قالوا: لا تلُمْه فإنه رجلٌ غيورٌ، ما تزوَّج فينا قطُّ إلا عذراءَ، ولا طلَّق امرأةً له، فاجترَأ رجلٌ منا أن يتزوّجَها. قال سعدٌ:
Bize Hallâd b. Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr b. Şümeyl haber verdi, dedi ki: Bize Abbâd haber verdi, dedi ki: İkrime'den, onun da İbn Abbâs'tan naklettiğini işittim; o şöyle demiştir: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ} “İffetli kadınlara zina iftirasında bulunup da sonra dört şahit getiremeyenlere seksen celde vurun; onların şahitliklerini ebediyen kabul etmeyin. İşte onlar yoldan çıkmışların ta kendileridir” ayeti inince Sa'd b. Ubâde: "Ey Allah'ın Resûlü! [Bu hüküm] böylece mi indirildi? Ben o alçak kadının dizleri arasında bir adam bulsam, dört şahit getirene kadar ona dokunmaya ve onu yerinden oynatmaya hakkım olmayacak mı? Vallahi o işini bitirmeden ben dört şahit getiremem!" dedi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ey Ensar topluluğu! Efendinizin ne söylediğini işitmiyor musunuz?» buyurdu. Onlar: "Onu kınama; zira o çok kıskanç bir adamdır. İçimizden hiçbir zaman bakireden başkasıyla evlenmemiştir; bir kadınını boşadığında da içimizden hiçbir adam onunla evlenmeye cesaret edemez" dediler. Sa'd:
يا رسولَ اللهِ، بأبي وأمِّى، واللهِ إنى لأعرفُ أنها من الله، وأنها حقٌّ، ولكنْ عجِبت لو وجدتُ لَكاعِ قد تفخَّذها رجلٌ، لم يكنْ لى أن أَهيجَه و [لا أحرِّكَه، حتى أتىَ بأربعةِ شهداءَ، واللهِ لا آتِى بأربعةِ شهداءَ، حتى يفرُغَ من حاجته. فواللهِ] ما لبِثُوا إلا يسيرًا حتى جاء هلالُ بنُ أميةَ من حديقةٍ له، فرأى بعينيه وسمِع بأذنيه، فأمسَك حتى أصبحَ، فلما أصبَح غدا على رسولِ اللهِ ﷺ وهو جالسٌ مع أصحابه، فقال: يا رسولَ اللهِ، إنى جئتُ أهلى عِشاءً فوجدتُ رجلًا مع أهلى، رأيت بعينيَّ، وسمعت بأذنيَّ. فكرِةَ رسولُ اللهِ ﷺ ما أتاه به وثَقُل عليه جدًّا حتى عُرف ذلك في وجهِه، فقال هلالٌ: واللهِ يا رسولَ اللهِ، إنى لأرى الكراهةَ في وجهِك مما أتيتُك به، واللهُ يعلمُ أني صادقٌ، وما قلت إلا حقًّا، وإني لأرجُو أن يجعلَ اللهُ فرجًا. قال: واجتمعت الأنصارُ، فقالوا: ابتُلينا بما قال سعدٌ، أيُجلدُ هلالُ بنُ أميةَ، وتبطُلُ شهادتُه في المسلمين؟ فهمَّ رسولُ اللهِ ﷺ، بضربِه، فإنه لكذلك يريدُ أن يأمُرَ بضربِه، ورسولُ الله ﷺ جالسٌ مع أصحابهِ، إذ نزل عليه الوحى، فأمسَك أصحابُه عن كلامِه حينَ عرَفوا أن الوحىَ قد نزَل، حتى فرَغ، فأنزل اللهُ: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ} إلى: {أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ}. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "أبشِرْ يا هِلالُ، فإن الله قد جعلَ فَرَجًا". فقال: قد كنتُ أرجُو ذلك من اللهِ. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "أرسِلوا إليها". فجاءت، فلما اجتمعا
[Sa'd devamla dedi ki:] "Ey Allah'ın Resûlü, anam babam sana feda olsun! Vallahi ben onun Allah katından olduğunu ve hak olduğunu elbette biliyorum. Fakat şu ahlaksız kadını bir adamın [bacakları arasına] almış halde bulsam, dört şahit getirene kadar onu rahatsız edip [yerinden kımıldatmamam mı gerekir? Vallahi ben dört şahit getirene kadar o işini bitirmiş olur. Vallahi] çok geçmemişti ki Hilâl b. Ümeyye bahçesinden geldi; iki gözüyle gördü ve iki kulağıyla işitti. Sabaha kadar bekledi; sabah olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabıyla birlikte otururken onun yanına vardı ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ben yatsı vakti ailemin yanına geldim ve ailemin yanında bir adam buldum; iki gözümle gördüm, iki kulağımla işittim' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onun getirdiği bu haberden hoşlanmadı ve bu durum kendisine o kadar ağır geldi ki [hoşnutsuzluğu] yüzünden anlaşıldı. Bunun üzerine Hilâl: 'Vallahi ey Allah'ın Resûlü, sana getirdiğim haberden ötürü yüzündeki hoşnutsuzluğu görüyorum. Allah biliyor ki ben doğru söylemekteyim ve haktan başkasını söylemedim. Ben Allah'ın bir çıkış yolu yaratmasını umuyorum' dedi. [Râvî] dedi ki: Ensâr toplandı ve: 'Sa'd'ın söylediği söz yüzünden imtihana çekildik; Hilâl b. Ümeyye celdeye mi vurulacak ve Müslümanlar arasındaki şahitliği iptal mi edilecek?' dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona had cezası vurdurmaya niyetlendi. Tam ona had vurulmasını emretmek üzereyken ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabıyla birlikte oturmaktayken vahiy indi. Ashabı, vahyin indiğini anlayınca vahiy bitene kadar onunla konuşmaktan geri durdular. Allah Teâlâ: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ} “Eşlerine zina isnat edip de kendilerinden başka şahitleri olmayan kimseler...” ayetinden {أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ} “...eğer o doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasını [dilemesidir]” kısmına kadar indirdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Müjde ey Hilâl! Şüphesiz Allah bir çıkış yolu kıldı» buyurdu. Hilâl de: 'Ben de bunu Allah'tan umuyordum' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «O kadına haber gönderin» buyurdu. Kadın geldi; her ikisi
عندَ رسولِ اللهِ ﷺ قيل لها، فكذَبت. فقال رسولُ اللهِ: "إن الله يعلَمُ أن أحدَ كما كاذبٌ، فهل منكما تائبٌ؟ ". فقال هلالٌ: [يا رسولَ اللهِ] ، بأبي وأمِّي، لقد صدَقتُ، وما قلتُ إلا حقًّا. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "لاعِنُوا بينهما". قيل لهلالٍ، يا هلالُ، اشهدْ. فشهِد أربعَ شهاداتٍ باللهِ إنه لمن الصادقين. فقيل له [عندَ الخامسةِ] : يا هلالُ، اتقِ الله، فإن عذابَ اللهِ أشدُّ من عذابِ الناسِ، وإنها الموجبةُ التي توجِبُ عليك العذابَ. فقال هلالٌ: والله لا يعذِّبُنى اللهُ عليها، كما لم يَجلدْني عليها رسولُ اللهِ ﷺ. فشهِد الخامسةَ: أن لعنةَ اللهِ عليه إن كان من الكاذبين. ثم قيل لها: اشهدى. فشهِدت أربعَ شهاداتٍ باللهِ إنه لمن الكاذبين. فقيل لها عندَ الخامسةِ: اتقى الله، فإن عذابَ اللهِ أَشدُّ من عذابِ الناسِ، وإن هذه الموجبةُ التي تُوجبُ عليك العذابَ. فتلكَّأت ساعةً، ثم قالت: واللهِ لا أفضَحُ قومى. فشهِدت الخامسةَ: أن غَضَبَ اللَّهِ عليها إن كان من الصادقين. ففرَّق بينَهما رسولُ اللهِ ﷺ، وقضَى أن الولدَ لها، ولا يُدعَى لأبٍ، ولا يُرمَى ولدُها .
Resûlullah ﷺ'in huzurunda bir araya gelince kadına soruldu, o inkâr etti. Resûlullah: "Şüphesiz Allah ikinizden birinin yalancı olduğunu biliyor; peki ikinizden tevbe eden var mı?" buyurdu. Hilâl: [Ey Allah'ın Resûlü,] anam babam sana feda olsun! Ben doğru söyledim ve haktan başka bir şey söylemedim" dedi. Resûlullah ﷺ: "Aralarında lian yaptırın" buyurdu. Hilâl'e: "Ey Hilâl, şahitlik et!" denildi; o da kendisinin doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etti. [Beşincide] ona: "Ey Hilâl, Allah'tan kork! Çünkü Allah'ın azabı insanların azabından daha şiddetlidir ve bu beşinci, üzerine azabı vacip kılan yemindir" denildi. Hilâl: "Resûlullah ﷺ'in bana bundan dolayı celde vurdurmadığı gibi, vallahi Allah da beni bundan dolayı cezalandırmayacaktır" dedi ve beşincide: Eğer yalancılardan ise Allah'ın lanetinin kendi üzerine olmasına şahitlik etti. Sonra kadına: "Şahitlik et!" denildi; o da kocasının yalancılardan olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etti. Beşincide ona: "Allah'tan kork! Çünkü Allah'ın azabı insanların azabından daha şiddetlidir ve bu beşinci, üzerine azabı vacip kılan yemindir" denildi. Kadın bir süre duraksadı, sonra: "Vallahi kavmimi rezil etmeyeceğim" dedi ve beşincide: Eğer kocası doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasına şahitlik etti. Bunun üzerine Resûlullah ﷺ onların arasını ayırdı; çocuğun anneye ait olduğuna, bir babaya nispet edilmeyeceğine ve çocuğuna iftira atılamayacağına hükmetti .
حدَّثني أحمدُ بنُ محمدٍ الطُّوسيُّ، قال: ثنا أبو أحمدَ الحسينُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا جريرُ بنُ حازمٍ، عن أيوبَ، عن عكرمةَ، عن ابن عباسٍ، قال: لمَّا قذَف
Bana Ahmed b. Muhammed et-Tûsî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed el-Hüseyn b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Cerîr b. Hâzim, Eyyûb'dan, o İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan [radıyallâhu anhümâ] nakletti; dedi ki: [Hilâl b. Ümeyye] zina isnadında bulunduğu zaman...
هلالُ بنُ أميَّةَ امرأتَه، قيل له: واللهِ لَيجلِدَنَّك رسولُ اللهِ ﷺ ثمانين جلدةً. قال: الله أعدلُ ذلك، أن يضربَنى ضربةً وقد علِم أنى قد رأيتُ حتى استيقنتُ، وسمِعتُ حتى استثبَتُّ، لا واللهِ لا يضربُنى أبدًا. فنزَلت آيةُ الملاعنةِ، فدعا بهما رسولُ اللهِ ﷺ حينَ نزَلت الآية، فقال: "الله يعلم أن أحدَ كما كاذبٌ، فهل منكما تائبٌ؟ ". فقال هلالٌ: واللهِ إنى لصادقٌ. فقال له: "أحلِفْ باللهِ الذي لا إلهَ إلا هو: إني لصادقٌ". يقولُ ذلك أربع مراتٍ، فإن كنتُ كاذبًا فعليَّ لعنةُ اللهِ. فقال رسولُ اللهِ ﷺ: "قِفوه عندَ الخامسةِ، فإنها مُوجبةٌ". فحلَف، ثم قالت أربعًا: واللهِ الذي لا إلهَ إلا هو: إنه لمن الكاذبين، فإن كان صادقًا فعليها غضبُ اللهِ. وقال رسولُ الله ﷺ: "قِفوها عندَ الخامسةِ، فإنها مُوجبةٌ". فتردَّدت وهمَّت بالاعترافِ، ثم قالت: لا أفضحُ قومى .
ona: "Vallahi Resûlullah ﷺ sana kesinlikle seksen celde vuracaktır" denildi. Hilâl: "Allah bundan daha adildir; iyice görüp kesin kanaat getirdiğimi ve kulak verip tam olarak emin olduğumu bildiği halde bana celde vurduracak öyle mi? Hayır, vallahi bana asla celde vurdurmaz!" dedi. Bunun üzerine mülâane (lian) ayeti indi. Ayet inince Resûlullah ﷺ ikisini çağırdı ve: "Allah ikinizden birinin yalancı olduğunu biliyor; peki ikinizden tevbe eden var mı?" buyurdu. Hilâl: "Vallahi ben doğru söylüyorum" dedi. Resûlullah ona: "Kendisinden başka ilah olmayan Allah'a: 'Şüphesiz ben doğru söyleyenlerdenim' diye yemin et" buyurdu. Bunu dört defa söyler; [beşincide ise]: "Eğer yalancı isem Allah'ın laneti üzerime olsun" der. Resûlullah ﷺ: "Onu beşincide durdurun, çünkü o [azabı] gerektiricidir" buyurdu; o da yemin etti. Sonra kadın dört defa: "Kendisinden başka ilah olmayan Allah'a yemin ederim ki o yalancılardandır" dedi; [beşincide ise]: "Eğer doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabı onun (kendisinin) üzerine olsun" dedi. Resûlullah ﷺ: "Onu beşincide durdurun, çünkü o gerektiricidir" buyurdu. Kadın tereddüt etti ve itiraf etmeye yeltendi, sonra: "Kavmimi rezil etmeyeceğim" dedi .
حدَّثنا أبو كريبٍ وأبو هشامٍ الرفاعيُّ، قالا: ثنا عبدةُ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن علقمةَ، عن عبدِ اللهِ، قال: كنا ليلةَ الجمعةِ في المسجدِ، فدخل رجلٌ فقال: لو أن رجلًا وجد مع امرأته رجلًا فقتله قتلتموه؟ وإن تكلَّم جلدتموه؟ فذُكر ذلك لرسولِ اللهِ ﷺ، فأنزَل اللهُ آيةَ اللعانِ. ثم جاء الرجلُ بعدُ، فقذَف امرأتَه، فلاعَن رسولُ اللهِ ﷺ ما بينَهما، فقال: "عسى أن تجئَ به أسودَ جَعدًا". فجاءت به أسودَ جَعدًا.
Bize Ebû Küreyb ve Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, dediler ki: Bize Abde, el-A‘meş’ten, o İbrâhîm’den, o Alkame’den, o da Abdullah [b. Mes‘ûd]’dan naklen anlattı; dedi ki: Cuma gecesi mescitteydik. Bir adam içeri girip: “Bir adam karısının yanında bir adam bulup onu öldürse onu öldürür müsünüz? Eğer konuşursa ona celde vurur musunuz?” dedi. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e zikredildi; bunun üzerine Allah lian ayetini indirdi. Sonra o adam daha sonra geldi ve karısına zina isnadında bulundu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ikisi arasında lian yaptırdı ve: «Umulur ki [kadın] çocuğu siyah ve kıvırcık saçlı olarak dünyaya getirir» buyurdu. Kadın da çocuğu siyah ve kıvırcık saçlı olarak dünyaya getirdi.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا جريرُ بنُ عبدِ الحميدِ، عن عبدِ الملكِ بن أبى سليمانَ، عن سعيدِ بن جُبيرٍ، قال: سألتُ ابنَ عمرَ، فقلتُ: يا أبا عبدِ الرحمنِ، أيُفرَّقُ بينَ المتلاعنَين؟ فقال: نعم، سبحانَ اللهِ! إن أولَ من سأل عن ذلك فلانٌ؛ أتى النبيَّ ﷺ فسأله، فقال: أرأيتَ لو أن أحدَنا رأى صاحبتَه على فاحشةٍ، كيف يصنعُ؟ فلم يُجبه في ذلك شيئًا. قال: فأتاه بعدَ ذلك فقال: إن الذي سألتُ عنه قد ابتُليتُ به. فأنزَل اللهُ هذه الآيةَ في سورةِ "النورِ"، فدعا الرجلَ فوعَظه وذكَّره، وأخبَره أن عذابَ [الدنيا أهونُ من عذابِ الآخرةِ]. قال: والذي بعَثك بالحقِّ، لقد رأيتُ وما كذبتُ عليها. قال: ودعا المرأةَ فوعَظها، وأخبَرها أن عذابَ الدنيا أهونُ من عذابِ الآخرةِ. فقالت: والذي بعَثك بالحقِّ [إنه لكاذبٌ، وما رأى شيئًا]. قال فبدأ الرجلُ، فشهد أربعَ شهاداتٍ باللهِ إنه لمن الصادقين، والخامسةَ أن لعنةَ اللهِ عليه إن كان من الكاذبين. ثم إن المرأةَ شهِدت أربع شهاداتٍ باللهِ إنه لمن الكاذبين، والخامسةَ أن غضَبَ اللهِ عليها إن كان من الصادقين، وفرَّق بينَهما.
Bize İbn Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Cerîr b. Abdilhamîd, Abdülmelik b. Ebî Süleymân’dan, o Saîd b. Cübeyr’den naklen anlattı; dedi ki: İbn Ömer’e sorup: "Ey Ebû Abdirrahmân! Birbiriyle lânetleşen eşlerin (mülâane yapanların) arası ayrılır mı?" dedim. Şöyle cevap verdi: "Evet, Sübhânallâh! Bu meseleyi ilk soran falan kimsedir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip sordu ve: 'Ne dersin, şayet birimiz karısını çirkin bir fiil (fuhuş/zina) üzere görse ne yapar?' dedi. [Resûlullah] bu hususta ona hiçbir cevap vermedi." [Ravi] dedi ki: Bundan sonra o adam tekrar [Peygamber’e] gelip: "Hakkında soru sorduğum şeyle bizzat imtihan edildim (kendi başıma geldi)" dedi. Bunun üzerine Allah bu ayeti Nûr sûresinde indirdi. [Hz. Peygamber] o adamı çağırıp ona vaaz etti, [Allah’ı] hatırlattı ve [dünya azabının ahiret azabından daha hafif olduğunu] bildirdi. Adam: "Seni hak ile gönderene yemin olsun ki [onu bizzat] gördüm ve ona yalan iftirada bulunmadım!" dedi. [Ravi] dedi ki: Kadını da çağırdı, ona vaaz etti ve dünya azabının ahiret azabından daha hafif olduğunu haber verdi. Kadın: "Seni hak ile gönderene yemin olsun ki [o kesinlikle yalancıdır ve hiçbir şey görmemiştir]" dedi. [Ravi] dedi ki: Adam [önce] başladı ve kendisinin kesinlikle doğru söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etti; beşincisinde ise eğer yalancılardansa Allah’ın lânetinin kendi üzerine olmasını [istedi]. Sonra kadın, kocasının kesinlikle yalancılardan olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etti; beşincisinde ise eğer kocası doğru söyleyenlerden ise Allah’ın gazabının kendi üzerine olmasını [istedi]. [Resûlullah] ikisinin arasını ayırdı.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا ابن أبي عديٍّ، عن داودَ، عن عامرٍ، قال: لما أُنزِل: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً}. قال عاصمُ ابن عديٍّ: إن أنا رأيتُ فتكلَّمتُ جُلِدتُ ثمانين، وإن أنا سكَتُّ سكَتُّ على الغيظِ؟ قال: فكأنَّ ذلك شقَّ على رسولِ اللهِ ﷺ. قال: فأنزِلت هذه الآيةُ: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ}. قال: فما لبِثُوا إلا جمعةً حتى كان بينَ رجلٍ من قومِه وبيَن امرأتِه، فلاعَن رسولُ اللهِ ﷺ بينَهما .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Dâvûd'dan, o da Âmir'den naklen anlattı; dedi ki: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً} “İffetli kadınlara zina iftirasında bulunup da sonra dört şahit getiremeyenlere seksen celde vurun” ayeti inince Âsım b. Adiyy: "Eğer ben bir şey görüp söylersem bana seksen celde vurulacak, susarsam da öfkeden çatlayarak mı susacağım?" dedi. [Âmir] dedi ki: Bu durum sanki Resûlullah ﷺ'e ağır geldi. [Âmir] dedi ki: Bunun üzerine şu ayet indirildi: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ} “Kendi eşlerine zina iftirasında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayan kimselere gelince...” [Âmir] dedi ki: Aradan ancak bir cuma geçmişti ki kendi kavminden bir adam ile karısı arasında bu durum vuku buldu ve Resûlullah ﷺ ikisi arasında lian yaptırdı .
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ} الآية. والخامسةُ: أن يُقالَ له: إن عليك لعنةَ اللهِ إن كنتَ من الكاذبين. وإن أقرت المرأةُ بقولِه رُجمت، وإن أنكَرت شهِدت أربعَ شهاداتٍ باللهِ: إنه لمن الكاذبين. والخامسةَ أن يُقالَ لها: غضَبُ اللهِ عليكِ إن كان من الصادقين. فيُدرَأُ عنها العذابُ، ويُفرَّقُ بينَهما، فلا يجتمعان أبدًا، ويُلحقُ الولدُ بأمِّه .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbas'tan naklen Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ} “Kendi eşlerine zina iftirasında bulunup da kendilerinden başka şahitleri olmayan kimselere gelince...” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: Beşincisi ise: Adama, 'Eğer yalancılardan isen Allah'ın laneti senin üzerine olsun' denilmesidir. Kadın kocasının sözünü ikrar ederse recmedilir; inkâr ederse kocasının kesinlikle yalancılardan olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik eder. Beşincisinde ise kadına: 'Eğer kocan doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabı senin üzerine olsun' denilir. Böylece kadından azap savılır , araları ayrılır ve bir daha asla birleşemezler; çocuk da annesine nispet edilir .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن عكرمةَ قولَه: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ}. قال: هلالُ بنُ أميَّةَ، والذي رُميَتْ به
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da İkrime'den naklen Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ} “Kendi eşlerine zina iftirasında bulunan kimseler...” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: [Ayetin nüzul sebebi olan kişi] Hilâl b. Ümeyye'dir; kendisiyle [zina ettiği] iddia edilen kişi ise
شريكُ بن سحماءَ ، والذي اسْتَفْتَى [عاصمُ بنُ عديٍّ] .
Şerîk b. Sehmâ'dır ; fetva soran kişi ise [Âsım b. Adiyy'dir] .
قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: أخبَرني الزهريُّ عن الملاعنةِ والسنةِ فيها، عن حديثِ سهلِ بن سعدٍ، أن رجلًا من الأنصارِ جاء إلى النبيِّ ﷺ، فقال: أرأيتَ رجلًا وجَد مع امرأتِه رجلًا، أيقتلُه فتقتلونه، أم كيف يفعلُ؟ فأنزَل اللهُ في شأنِه ما ذكَر من أمرِ المتلاعنَين، فقال رسولُ اللهِ ﷺ: " وقد قضَى اللهُ فيك وفى امرأتِك". فتلاعَنا وأنا شاهدٌ، ثم فارَقها عندَ رسولِ اللهِ ﷺ، فكانت السُّنةُ بعدَها أن يُفرَّقَ بينَ المتلاعنَين. وكانت حاملةً، فأنكَره، فكان ابنُها يُدعَى إلى أمَّه، ثم جرَت السُّنةُ أن ابنَها يرتُها، وترِثُ ما فرَض اللهُ لها .
[el-Kâsım] dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den naklen anlattı; dedi ki: Zührî bana lian ve bu husustaki sünnet hakkında Sehl b. Sa'd'ın hadisinden naklen haber verdi ki: Ensar'dan bir adam Peygamber ﷺ'e gelip: "Söyler misin , bir adam karısıyla birlikte bir adam bulsa, onu öldürse siz de onu öldürür müsünüz, yoksa ne yapar?" dedi. Bunun üzerine Allah onun hakkında lianlaşan iki kişinin durumuna dair zikrettiği hükmü indirdi. Resûlullah ﷺ: "Allah senin ve karın hakkında hükmünü verdi" buyurdu. Ben de şahit olduğum halde birbiriyle lianlaştılar; sonra adam Resûlullah ﷺ'in huzurunda karısını boşadı. Bundan sonra sünnet, lianlaşan eşlerin arasının ayrılması şeklinde cereyan etti. Kadın hamileydi; adam çocuğu reddetti, bu yüzden çocuk annesine nispet edildi. Daha sonra sünnet, çocuğun annesine mirasçı olması ve annenin de Allah'ın kendisi için farz kıldığı payı miras alması şeklinde cereyan etti .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ}. إلى قولِه: {إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ}. قال: إذا شهِد الرجلُ خمسَ شهاداتٍ، فقد برئَ كلُّ واحدٍ من الآخرِ، وعِدَّتُها إن كانت حاملًا أن تضعَ حملَها، ولا يُجلَدُ واحدٌ منهما، وإن لم تحلفْ أُقيم عليها الحدُّ والرجمُ.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı; dedi ki: Bana babam anlattı; dedi ki: Bana amcam anlattı; dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ]'dan naklen Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ} “Eşlerine zina isnat edenler...” ayetinden {إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ} “...eğer yalancılardan ise” kavline kadar olan kısmı hakkında şöyle dediğini anlattı: "Erkek beş defa şahitlik ettiği (yemin ettiği) zaman, artık her biri diğerinden ayrılmış olur. Şayet hamile ise kadının iddeti, çocuğunu doğurmasıdır. İkisinden hiçbirine celde (kırbaç) cezası uygulanmaz. Şayet [kadın] yemin etmezse ona had cezası ve recm uygulanır."
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (٨) وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٩)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tevili hakkındaki görüş: {وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (٨) وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٩)} “Kocasının yalan söyleyenlerden olduğuna dair Allah adına dört defa şahitlik etmesi, kadından cezayı savar. Beşincisi ise, eğer kocası doğru söyleyenlerden ise Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasıdır.”
يعنى جلَّ ذكرُه بقولِه: {وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ}: ويدفعُ عنها الحدَّ.
Şanı yüce olan Allah {وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ} kavliyle: "Ve kadından had cezasını savar" manasını kastetmektedir.
واختلَف أهلُ العلمِ في العذابِ الذي عناه اللهُ في هذا الموضعِ أنه يدرؤُه عنها شهاداتُها الأربعُ؛ فقال بعضُهم بنحوِ الذي قلنا في ذلك، من أن الحدَّ جَلدُ مائةٍ إن كانت بكرًا، أو الرجمُ إن كانت ثيِّبًا قد أُحصِنت.
İlim ehli, Allah'ın bu ayette kadının dört şahitliğinin kendisinden savacağını belirttiği “azap” konusunda ihtilaf etmiştir. Bazıları bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde, bu haddin kadın bakire ise yüz celde, şayet evlenip muhsane olmuş bir dul ise recm olduğu görüşünü ileri sürmüştür.
وقال آخرون: بل ذلك الحبسُ. وقالوا: الذي يجبُ عليها إن هي لم تشهدِ الشهاداتِ الأربعَ بعدَ شهاداتِ الزوجِ الأربعِ والْتِعانِه، الحبسُ دونَ الحدِّ.
Diğerleri ise: "Bilakis bu azap hapistir" demişlerdir. Ve şöyle demişlerdir: "Kocanın dört şahitliği ve lianından sonra şayet kadın dört şahitlikte bulunmazsa, ona gereken ceza had değil hapistir."
وإنما قلنا: الواجبُ عليها إذا هي امتنَعت من الالْتِعانِ بعد الْتِعانِ الزوجِ، الحدُّ الذي وصَفنا، قياسًا على إجماعِ الجميعِ على أن الحدَّ إذا زال عن الزوجِ بالشهاداتِ الأربعِ، على تصديقِه فيما رماها به - أن الحدَّ عليها واجبٌ. فجعل اللَّهُ أيمانَه الأربعِ، والْتعانَه في الخامسةِ، مَخْرجًا له من الحدِّ الذي يجبُ لها برميِه
Bizim; kocanın lianından sonra kadının lian yapmaktan kaçınması durumunda ona gereken cezanın tarif ettiğimiz had cezası olduğunu söylememiz, kocanın kadına isnat ettiği şey hususunda doğrulanmasıyla dört şahitlik neticesinde had cezası kocanın üzerinden kalktığı takdirde kadına had cezasının vacip olduğu yönündeki icmaa kıyasladığımız içindir. Zira Allah, kocanın dört yeminini ve beşincide lian etmesini, kadına zina isnadında bulunması sebebiyle kadının lehine [kocaya] vacip olan had cezasından koca için bir çıkış yolu kılmıştır;
إياها، كما جعَل الشهداءَ الأربعةَ مَخْرجًا له منه في ذلك، وزائلًا به عنه الحدُّ، فكذلك الواجبُ أن يكونَ بزوالِ الحدِّ عنه [بذلك، واجبًا عليها حدُّها، كما كان بزوالِه عنه] بالشهودِ واجبًا عليها، لا فرقَ بينَ ذلك، وقد استقصينا العللَ في ذلك في بابِ اللعانِ من كتابِنا المسمَّى "لطيفُ القولِ في شرائعِ الإسلامِ"، فأغنَى عن إعادتِه في هذا الموضعِ.
onun için bir çıkış yolu kılmış; nitekim dört şahidi de bu hususta onun için bir çıkış yolu kılmış ve had cezası bununla üzerinden kalkmıştır. Aynı şekilde, kocanın üzerinden had cezasının [bu yolla kalkmasıyla kadına kendi haddinin vacip olması gerekir; nitekim şahitlerle kocanın üzerinden kalkmasıyla da kadına] had cezası vacip olmuştur , ikisi arasında hiçbir fark yoktur. Bu konudaki gerekçeleri “Latîfü'l-kavli fî şerâi'i'l-İslâm” adlı kitabımızın lian babında etraflıca açıklamıştık; dolayısıyla bu yerde tekrar zikretmeye gerek kalmamıştır.
وقولُه: {أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللهِ}. يقولُ: ويدفعُ عنها العذابَ أن تحلِفَ باللَّهِ أربع أيمانٍ أن زوجَها الذي رماها بما رماها به من الفاحشةِ {لَمِنَ الْكَاذِبِينَ} فيما رماها به من الزنى.
Allah Teâlâ'nın: {أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللهِ} “Allah adına dört defa şahitlik etmesi” kavli; kendisine o fuhşu isnat eden kocasının, kendisine isnat ettiği zina hususunda kesinlikle {لَمِنَ الْكَاذِبِينَ} “yalan söyleyenlerden olduğuna” dair Allah adına dört defa yemin etmesi azabı ondan savar, demektir.
وقولُه: {وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ} الآية. يقولُ: والشهادةَ الخامسةُ: أن غضَبَ اللهِ عليها إن كان زوجُها فيما رماها به من الزنى {مِنَ الصَّادِقِينَ}.
Allah Teâlâ'nın: {وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ} kavli ise; beşinci şahitlik de, kendisine isnat ettiği zina hususunda kocası şayet {مِنَ الصَّادِقِينَ} “doğru söyleyenlerden ise”, Allah'ın gazabının kendi üzerine olmasıdır, demektir.
ورُفِع قولُه: (الخامسة) في كلتا الآيتين، بـ "أن" التي تليها.
Her iki ayetteki (الخامسة) kelimesi, kendisini takip eden "en / enne" ile merfû kılınmıştır.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ (١٠)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tevili hakkındaki görüş: {وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ (١٠)} “Eğer Allah'ın sizin üzerinizdeki lütfu ve merhameti olmasaydı ve şüphesiz Allah tevbeleri çokça kabul eden, her şeyi hikmetle yapan olmasaydı...”
يقولُ تعالى ذكرُه: ولولا فضلُ اللَّهِ عليكم أيُّها الناسُ ورحمتُه بكم، وأنَّه عَوّادٌ
Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Eğer Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve size olan merhameti [olmasaydı] ve şüphesiz O'nun [kullarına] çokça dönen (lütufkâr)...
على خلقِه بلُطْفِه وطَوْلِه، حكيمٌ في تدبيرِه إياهم، وسياستِه لهم، لَعاجلَكم بالعقوبةِ على معاصِيكم، وفضَح أهلَ الذنوبِ منكم بذنوبِهم ، ولكنَّه ستَر عليكم ذنوبَكم، وترَك فضيحتَكم بها عاجلًا؛ رحمةً منه بكم، وتفضلًا عليكم، فاشكُروا نِعَمَه، وانتهُوا عن التقدُّمِ عمَّا نهاكم عنه من معاصِيه.
onları sevk ve idare etmesinde hikmet sahibi olduğu gerçeği bulunmasaydı, günahlarınızdan ötürü cezayı size çarçabuk verir ve içinizdeki günah sahiplerini günahlarıyla hemen rezil ederdi. Fakat O, size olan merhametinden ve lütfundan dolayı günahlarınızı örttü ve dünyada sizi hemen rezil etmeyi terk etti. O halde O'nun nimetlerine şükredin ve sizi yasakladığı günahları işlemeye cüret etmekten vazgeçin.
وترَك الجوابَ في ذلك اكتفاءً بمعرفةِ السامعِ المرادَ منه.
Dinleyicinin kastedilen manayı anlayacağı bilindiği için ayette şartın cevabı hazfedilmiştir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١)}.
Allah Teâlâ'nın şu kavlinin tevili hakkındaki görüş: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١)} “O iftirayı getirenler, şüphesiz içinizden bir gruptur. Onu sizin için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır. Onlardan her bir kimseye kazandığı günahtan [ötürü cezası] vardır. İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye ise büyük bir azap vardır.”
يقولُ تعالى ذكرُه: إن الذين جاءوا بالكذبِ والبُهتانِ {عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}. يقولُ: جماعةٌ منكم أيُّها الناسُ، {لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ}. يقولُ: لا تظنُّوا ما جاءوا به من الإفكِ شرًّا لكم عندَ اللَّهِ وعندَ الناسِ، بل ذلك خيرٌ لكم عندَه وعندَ المؤمنين؛ وذلك أن اللَّهَ يجعلُ ذلك كَفَّارةً للمرميِّ به، ويُظهرُ براءتَه مما رُمِي به، وبجعلُ له منه مخرجًا.
Cenâb-ı Hak buyuruyor ki: Yalanı ve iftirayı getirenler {عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “içinizden bir gruptur”. Yani: Ey insanlar, içinizden bir topluluktur. {لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “Onu sizin için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır”. Yani: Onların getirdiği bu iftirayı Allah katında ve insanların nezdinde kendiniz için bir şer zannetmeyin; bilakis bu, O'nun katında ve müminlerin nezdinde sizin için bir hayırdır. Zira Allah, bunu kendisine iftira atılan kimse için bir kefaret kılar, atılan iftiradan berî olduğunu ortaya çıkarır ve onun için bu durumdan bir çıkış yolu yaratır.
وقيل: إن الذين عَنَى اللَّهُ بقولِه: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}. جماعةٌ منهم حسانُ بنُ ثابتٍ، ومِسْطَحُ بنُ أُثاثةَ، وحَمْنةُ بنتُ جحشٍ.
Şöyle de denilmiştir: Allah'ın {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “O iftirayı getirenler, şüphesiz içinizden bir gruptur” kavliyle kastettiği kimseler bir topluluktur ki Hassân b. Sâbit, Mıstah b. Üsâse ve Hamne bint Cahş onlardandır.
كما حدَّثنا عبدُ الوارثِ بنُ عبدِ الصمدِ، قال: ثنا أبي، قال: ثنا أبانٌ العطارُ، قال: ثنا هشامُ بنُ عروةَ، عن عروةَ، أنه كتَب إلى عبدِ الملكِ بن مروانَ: كتَبتَ إليَّ تسألُني في الذين جاءوا بالإفكِ، وهم كما قال اللَّهُ: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}. وأنه لم يُسَمَّ منهم إلا حسانُ بنُ ثابتٍ، ومِسْطَحُ بنُ أثاثةَ، وحَمْنةُ بنتُ جَحْشٍ، وهو يقالُ في آخرينَ لا علمَ لى بهم، غيرَ أنهم عصبةٌ كما قال اللَّهُ .
Nitekim bize Abdülvâris b. Abdissamed rivayet edip dedi ki: Bize babam rivayet etti, dedi ki: Bize Ebân el-Attâr rivayet etti, dedi ki: Bize Hişâm b. Urve, Urve'den rivayet etti ki o, Abdülmelik b. Mervân'a şöyle yazmıştır: Bana mektup yazıp iftirayı getirenleri soruyorsun. Onlar, Allah'ın buyurduğu gibidir: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “O iftirayı getirenler, şüphesiz içinizden bir gruptur”. Onlardan Hassân b. Sâbit, Mıstah b. Üsâse ve Hamne bint Cahş dışında kimsenin ismi zikredilmemiştir. Başka kimselerden de bahsedilmektedir ki onlar hakkında bilgim yoktur; ancak onlar da Allah'ın buyurduğu gibi bir gruptur .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، مجاهدٍ قولَه: {جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}: هم أصحابُ عائشةَ .
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; Mücâhid'in {جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “İftirayı getirenler, içinizden bir gruptur” kavli hakkında şöyle dediğini aktardı: Onlar Âişe'nin [aleyhinde konuşan] arkadaşlarıdır .
قال ابن جُرَيجٍ: قال ابن عباسٍ قولُه: {جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} الآية: الذين افْتَرَوا على عائشةَ، عبدُ اللَّهِ بنُ أُبَيٍّ، وهو الذي تولَّى كِبْرَه، وحسانُ بنُ ثابتٍ، ومِسْطَحٌ، وحَمْنةُ بنتُ جحشٍ .
İbn Cüreyc dedi ki: İbn Abbâs {جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “İftirayı getirenler, içinizden bir gruptur” ayeti hakkında şöyle demiştir: Âişe'ye iftira atanlar; Abdullah b. Übey -ki onun büyüğünü üstlenen odur-, Hassân b. Sâbit, Mıstah ve Hamne bint Cahş'tır .
حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}: الذين قالوا لعائشةَ
Bana el-Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı {الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “İftirayı getirenler, [şüphesiz] içinizden bir gruptur” kavli hakkında şöyle derken işittim: Âişe'ye karşı...
الإفكَ والبهتانَ.
iftira ve bühtanı söyleyenlerdir.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ في قولِه: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ}. قال: الشرُّ لكم بالإفكِ الذي قالوا، الذي تكلَّموا به كان شرًّا لهم، وكان فيهم مَن لم يقُلْه، إنما سمِعه، فعاتَبهم اللَّهُ، فقال أوّلَ شيءٍ: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ}. ثم قال: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ}.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “O iftirayı getirenler, şüphesiz içinizden bir gruptur. Onu sizin için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır” kavli hakkında şöyle dedi: Söyledikleri iftira sebebiyle şer kendilerinedir; konuşup yaydıkları şey onlar için şer olmuştur. Onların içinde bu sözü söylemeyip sadece işitenler de vardı; Allah onları azarladı ve ilk olarak şöyle buyurdu: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ} “O iftirayı getirenler, şüphesiz içinizden bir gruptur. Onu sizin için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır”. Sonra da şöyle buyurdu: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} “İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye ise büyük bir azap vardır.”
وقولُه: {لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ}. يقولُ: لكلِّ امرئ من الذين جاءوا بالإفكِ جزاءُ ما اجترَم من الإثمِ - بمجيئِه بما جاء به من الإفكِ - عندَ اللَّهِ.
Allah Teâlâ'nın: {لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ} “Onlardan her bir kimseye kazandığı günahtan [ötürü cezası] vardır” kavli; o iftirayı getirenlerden her bir kişiye, ortaya attığı iftira sebebiyle işlediği günahın Allah katındaki cezası vardır, demektir.
وقولُه: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ}. يقولُ: والذي تحمَّل معظم ذلك الإثمِ والإفكِ منهم هو الذي بدَأ بالخوضِ فيه.
Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} “İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye” kavli; o günahın ve iftiranın en büyük kısmını sırtlanan kimse olup, bu iftirayı yaymaya ilk başlayandır, demektir.
كما حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ}. يقولُ: الذي بدَأ بذلك.
Nitekim bana el-Hüseyn’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz’ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verip dedi ki: ed-Dahhâk’ın {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} “İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye” kavli hakkında: «[O,] buna ilk başlayandır» dediğini işittim.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {عُصْبَةٌ مِنْكُمْ}. قال: أصحابُ عائشةَ ، عبدُ اللَّهُ بنُ أبيِّ ابن سَلُولَ، ومِسْطَحٌ، وحَسّانُ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Verkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in {عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} “İçinizden bir gruptur” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Âişe'nin [aleyhinde bulunan] arkadaşlarıdır ; [onlar da] Abdullah b. Übey b. Selûl, Mıstah ve Hassân'dır .
قال أبو جعفرٍ: له من اللَّهِ عذابٌ عظيمٌ يومَ القيامةِ.
Ebû Ca'fer der ki: Kıyamet gününde onun için Allah katından büyük bir azap vardır.
وقد اختلَفت القرأةُ في قراءةِ قوله: {كِبْرَهُ}؛ فقرَأت ذلك عامةُ قرأةِ الأمصارِ: {كِبْرَهُ} بكسرِ الكافِ، سوى حُميدٍ الأعرجِ، فإنه كان يقرؤُه: (كُبْرَهُ) . بمعنى: والذي تحمَّل أكبَرَه.
Kıraat âlimleri {كِبْرَهُ} kelimesinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir. Şehirlerin kıraat imamlarının ekseriyeti bu kelimeyi kâf harfinin kesresiyle {كِبْرَهُ} şeklinde okumuştur; ancak Humeyd el-A'rec müstesnadır, zira o kelimeyi (كُبْرَهُ) şeklinde [kâfın zammesiyle] okurdu . Bu da "onun en büyüğünü üstlenen" manasındadır.
وأولى القراءتين في ذلك بالصوابِ القراءةُ التي عليها عوامُّ القرأةِ، وهي كسرُ الكافِ؛ لإجماعِ الحجةِ من القرأةِ عليها، وأن "الكِبرَ" بالكسرِ، مصدرُ الكبيرِ من الأمورِ، وأن "الكُبْرَ" بضمِّ الكافِ، إنما هو من الولاءِ والنسبِ، من قولِهم: هو كُبْرُ قومِه. والكِبرُ في هذا الموضعِ هو ما وصَفنا من معظمِ الإثمِ والإفكِ. فإذ كان ذلك كذلك، فالكسرُ في كافِه هو الكلامُ الفصيحُ، دونَ ضمِّها، وإن كان لضمِّها وجةٌ مفهومٌ.
Bu hususta iki kıraatten doğruya en yakın olanı, kıraat imamlarının çoğunluğunun benimsediği okuyuş olup o da kâf harfinin kesresiyledir [kibr]. Zira kıraat alanında hüccet sayılan âlimler bu okuyuş üzerinde icma etmişlerdir. Ayrıca kesre ile olan el-Kibr (الكِبْر), büyük işlerin masdarıdır. Kâfın zammesi ile olan el-Kubr (الكُبْر) ise onların: «O, kavminin en büyüğüdür (هو كُبْرُ قومِه)» sözünde olduğu gibi yalnızca velâ ve nesep hususunda kullanılır. Bu ayetteki kibr ise daha önce nitelediğimiz üzere günahın ve iftiranın en büyüğü manasındadır. Durum böyle olunca, kâfın zammesiyle okunmasının anlaşılır bir yönü bulunsa da fasih olan kelam, zamme ile değil kesre ile okunmasıdır.
وقد اختلَف أهلُ التأويلِ في المعنيِّ بقولِه: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} الآية؛ فقال بعضُهم: هو حسانُ بنُ ثابتٍ.
Tevil ehli, {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} “İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye” ayetinde kastedilen şahıs hususunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları onun Hassân b. Sâbit olduğunu söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثنا الحسنُ بن قَزَعَةَ، قال: ثنا مَسْلَمةُ بنُ علقمةَ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أن عائشةَ قالت: ما سمِعتُ بشيءٍ أحسنَ من شعرِ حسانَ، وما تمثَّلتُ به إلا رجَوتُ له الجنةَ، قولُه لأبي سفيانَ :
Bize el-Hasan b. Kazaa rivayet edip dedi ki: Bize Mesleme b. Alkame rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti ki Âişe şöyle demiştir: Hassân'ın şiirinden daha güzel bir şey işitmedim. Onun Ebû Süfyân'a söylediği şu şiirini her ne zaman terennüm etsem mutlaka onun için cenneti ummuşumdur :
هَجَوْتَ مُحَمَّدًا فأجَبْتُ عَنْهُ … وَعِنْدَ اللَّهِ فِي ذَاكَ الجَزَاءُ
Sen Muhammed'i hicvettin, ben ise ona cevap verdim … Bunun mükâfatı da Allah katındadır.
فإنَّ أبي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِى … لعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقاءُ
Şüphesiz babam, dedem ve benim namusum … Muhammed'in namusunu sizden korumak için bir kalkandır.
أتَشْتُمُهُ وَلَسْتَ لَهُ بكُفْءٍ … فَشَرُّكُما لَخَيْرِكُما الفِدَاءُ
Onun dengi olmadığın halde ona dil mi uzatıyorsun? … İkinizden şerli olanı, hayırlı olanına feda olsun!
لِسانِى صَارِمٌ لا عَيْبَ فِيهِ … وبَحْرِى لا تُكَدِّرُهُ الدَّلاءُ
Benim dilim keskindir, onda hiçbir kusur yoktur … Benim denizim de kovalarla bulanmaz.
فقيل: يا أمَّ المؤمنين، أليس هذا لغوًا؟ قالت: لا، إنما اللَّغوُ ما قيلَ عندَ النساءِ. قيل: أليسَ اللَّهُ يقولُ: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ}؟ قالت: أليسَ قد أصابه عذابٌ عظيمٌ؟ أليسَ قد ذهَب بصرُه وكُنِّع بالسيفِ ؟
Bunun üzerine kendisine: "Ey Müminlerin Annesi! Bu söz lağv (boş söz) değil midir?" denildi. Âişe: "Hayır, lağv ancak kadınların yanında söylenen boş sözlerdir" dedi. Kendisine: "Allah {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} ‘İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye ise büyük bir azap vardır’ buyurmadı mı?" denilince de şöyle dedi: "Ona büyük bir azap isabet etmedi mi? Gözleri kör olmadı mı ve kılıçla yaralanıp eli ayağı çekilmedi mi ?"
قال: ثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا مؤمَّلٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن أبي الضحى، عن مسروقٍ، قال: كنتُ عندَ عائشةَ، فدخَل حسانُ بنُ ثابتٍ، فأَمَرَت فأُلقِيَ له وسادةٌ، فلما خرَج قلتُ لعائشةَ: ما
[Taberî] dedi ki: Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Müemmel rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, el-A'meş'ten, o Ebü'd-Duhâ'dan, o da Mesrûk'tan rivayet etti, [Mesrûk] dedi ki: Âişe'nin yanındaydım. Hassân b. Sâbit içeri girdi. [Âişe] emir verdi ve onun için bir minder konuldu. [Hassân] çıkınca Âişe'ye dedim ki: "Ne
تصنَعين بهذا وقد قال اللَّهُ ما قال؟ فقالت: قال اللَّهُ: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ}. وقد ذهَب بصرُه، ولعل اللَّهَ يجعلُ ذلك العذابَ العظيمَ ذهابَ بصرِه .
onun hakkında diyeceğini demişken bu adama neden böyle hürmet gösteriyorsun?" dedim. Âişe şöyle dedi: "Allah Teâlâ {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} ‘İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye ise büyük bir azap vardır’ buyurmuştur. Gerçekten de onun gözleri kör olmuştur; belki de Allah o büyük azabı onun gözlerinin kör olması kılmıştır" .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ أَبي عَديٍّ، عن شعبةَ، عن سليمانَ، عن أبى الضحى، عن مسروقٍ، قال: دخَل حسانُ بنُ ثابتٍ على عائشةَ، فشبَّب بأبياتٍ له، فقال :
Bize İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ebî Adî, Şu'be'den, o Süleymân'dan, o Ebü'd-Duhâ'dan, o da Mesrûk'tan rivayet etti, dedi ki: Hassân b. Sâbit, Âişe'nin yanına girdi ve kendisine ait beyitlerle onu öven şiirler okuyup şöyle dedi :
* وَتُصْبِحُ غَرْثَى مِنْ لُحُومِ الغَوَافِلِ*
*Ve [kötülüklerden] habersiz kadınların etlerini yemekten uzak durarak aç sabahlar *
فقالت عائشةُ: أما إنك لستَ كذلك! فقلتُ: تدَعِين هذا الرجلَ يدخُلُ عليكِ وقد أنزَل اللَّهُ فيه: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} الآية؟ فقالت: وأيُّ عذابٍ أشدُّ من العمَى؟ وقالت: إنه كان يدفَعُ عن رسولِ اللَّهِ ﷺ .
Bunun üzerine Âişe: "Fakat sen öyle değilsin!" dedi. Ben de: "Allah hakkında {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ} ‘İçlerinden o [iftira]nın büyüğünü üstlenen kimseye...’ ayetini indirmişken bu adamın senin yanına girmesine izin mi veriyorsun?" dedim. Âişe: "Körlükten daha şiddetli hangi azap vardır?" dedi ve: "O, Resûlullah'ı [sallallâhu aleyhi ve sellem] [şiirleriyle müşriklere karşı] savunuyordu" diye ekledi .
حدَّثني محمدُ بنُ عثمانَ الواسطيُّ، قال: ثنا جعفرُ بنُ عونٍ، عن المُعَلَّى بن عرفانَ، عن محمدِ بن عبدِ اللَّهِ بن جحشٍ، قال: تفاخَرَت عائشةُ وزينبُ. قال: فقالت زينبُ: أنا التي نزَل تزويجِي. قال: وقالت عائشةُ: أنا التي نزَل عُذري في
Bana Muhammed b. Osmân el-Vâsıtî anlattı, dedi ki: Bize Ca‘fer b. Avn, el-Muallâ b. İrfân’dan, o da Muhammed b. Abdillâh b. Cahş’tan nakletti; o şöyle demiştir: Âişe ile Zeyneb [karşılıklı olarak] övündüler. [Râvi] dedi ki: Zeyneb: “Ben, evliliği [hakkındaki hüküm] indirilen kimseyim” dedi. [Râvi] dedi ki: Âişe de: “Ben de mazereti...
كتابِه حينَ حمَلنى ابن المعَطَّلِ على الراحلةِ. فقالت لها زينبُ: يا عائشةُ، ما قلتِ حينَ ركِبتيها؟ قالت: قلتُ: حسبى اللَّهُ ونعمَ الوكيلُ. قالت: قلتِ كلمةَ المؤمنين .
masumiyeti Allah'ın Kitabı'nda indirilen kimseyim" dedi. Zeyneb ona: "Ey Âişe! Deveye bindiğinde ne dedin?" diye sordu. Âişe: "‘Hasbiyallâhu ve ni'me'l-vekîl’ (Allah bana yeter, O ne güzel vekildir) dedim" cevabını verdi. Zeyneb: "Müminlerin sözünü söylemişsin" dedi .
وقال آخرون: هو عبدُ اللَّهِ بنُ أُبيٍّ ابن سَلُولَ.
Diğerleri ise: "O kimse Abdullah b. Übey b. Selûl'dür" demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا أبو أسامةَ، عن هشامِ بن عروةَ، عن أبيه، عن عائشةَ، قالت: كان الذين تكلَّموا فيه: المنافقَ عبدَ اللَّهِ بنَ أُبيٍّ ابنَ سَلولَ، وكان يستوشِيه ويجمعُه، وهو الذي تولَّى كِبْرَه، ومِسْطَحًا، وحسانَ بنَ ثابتٍ .
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Üsâme, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o da Âişe'den rivayet etti ki o şöyle demiştir: Bu iftira hakkında konuşanlar; onu yayan, derleyip toplayan ve onun en büyüğünü üstlenen münafık Abdullah b. Übey b. Selûl ile Mıstah ve Hassân b. Sâbit idi .
حدَّثنا سفيانُ، قال: ثنا محمدُ بنُ بشرٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا يحيى بنُ عبدِ الرحمنِ بن حاطبٍ، عن علقمةَ بن وقَّاصٍ وغيرِه أيضًا، قالوا: قالت عائشةُ: كان الذي تولَّى كبره الذي يجمعُهم في بيتِه، عبدَ اللَّهِ بنَ أُبيٍّ ابنَ سَلُولَ.
Bize Süfyân rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr rivayet etti, dedi ki: Bize Muhammed b. Amr rivayet etti, dedi ki: Bize Yahyâ b. Abdirrahmân b. Hâtıb, Alkame b. Vakkās ve başkalarından rivayet etti; onlar şöyle dediler: Âişe dedi ki: "O iftiranın büyüğünü üstlenen ve insanları evinde toplayan kimse Abdullah b. Übey b. Selûl idi."
حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن ابن شهابٍ، قال: ثنى عروةُ بنُ الزبيرِ، وسعيدُ بنُ المسيبِ، وعلقمةُ بنُ وقاصٍ، وعبيدُ اللَّهِ بنُ عبدِ اللَّهِ بن عتبةَ، عن عائشةَ، قالت: كان الذي تولى كبرَه عبدَ اللَّهِ بنَ أُبَيٍّ.
Bize İbn Abdila'lâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o İbn Şihâb'dan rivayet etti; [İbn Şihâb] dedi ki: Bana Urve b. ez-Zübeyr, Saîd b. el-Müseyyeb, Alkame b. Vakkās ve Ubeydullâh b. Abdillâh b. Utbe, Âişe'den naklettiler; [Âişe] dedi ki: Onun en büyüğünü üstlenen kimse Abdullah b. Übey idi.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، قال: قال ابن عباسٍ: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ} الآية: الذين افْتَرَوا على عائشةَ؛ عبدُ اللَّهِ بنُ أُبيٍّ، وهو الذي تولَّى كِبْرَه، وحسانُ، ومِسْطَحٌ، وحَمْنةُ بنتُ جحشٍ .
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet etti, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti, dedi ki: İbn Abbâs {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ} “O iftirayı getirenler...” ayeti hakkında şöyle demiştir: Âişe'ye iftira atanlar; Abdullah b. Übey -ki onun büyüğünü üstlenen odur-, Hassân, Mıstah ve Hamne bint Cahş'tır .
حدَّثنا عبدُ الوارثِ بنُ عبدِ الصمدِ، قال: ثنا أبى، قال: ثنا أبانٌ العطارُ، قال: ثنا هشامُ بنُ عروةَ في الذين جاءوا بالإفكِ: يزعُمون أنه كان كِبْرَ ذلك عبدُ اللَّهِ بنُ أبيٍّ ابن سلولَ، أحدُ بني عوفِ بن الخزرجِ، وأُخبِرت أنه كان يحدّثُ به عنهم فيُقرُّه ويسمعُه ويستوشِيه.
Bize Abdülvâris b. Abdissamed rivayet edip dedi ki: Bize babam rivayet etti, dedi ki: Bize Ebân el-Attâr rivayet etti, dedi ki: Bize Hişâm b. Urve iftirayı getirenler hakkında rivayet etti: Onlar, bu işin elebaşının Hazrec'in Benî Avf kolundan Abdullah b. Übey b. Selûl olduğunu iddia ederlerdi. Bana haber verildiğine göre o, bu iftirayı onlardan naklederek anlatır, onaylar, dinler ve yayardı.
حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ: أما الذي تولَّى كبرَه منهم، فعبدُ اللَّهُ بنُ أُبيٍّ ابن سلولَ الخبيثُ، هو الذي ابتدَأ هذا الكلامَ، وقال: امرأةُ نبيِّكم باتَت مع رجلٍ حتى أصبَحَت، ثم جاء يقودُ بها.
Bize Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: İçlerinden bu iftiranın büyüğünü üstlenen kimseye gelince, o habis Abdullah b. Übey b. Selûl'dür. Bu lafı ilk başlatan odur; nitekim: "Peygamberinizin hanımı sabaha kadar bir adamla geceledi, sonra o adam onu alıp getirdi" demiştir.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ}: هو عبدُ اللَّهِ بنُ أُبيٍّ ابن سلولُ، وهو بدَأه.
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. [Yine] bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Varkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ} “Onlardan [iftiranın] büyüğünü üstlenen kimse” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: “O, Abdullah b. Übey b. Selûl'dür ve o onu [ilk] başlatandır.”
وأولى القولين في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: الذي تولَّى كِبْرَه من عصبةِ الإفكِ، كان عبدَ اللَّهِ بنَ أبيٍّ. وذلك أنه لا خلافَ بينَ أهلِ العلمِ بالسِّيَرِ، أن الذي بدَأ بذكرِ الإفكِ، وكان يجمعُ أهلَه ويحدِّثُهم، عبدُ اللَّهُ بنُ أُبيٍّ ابن سَلُولَ، وفعلُه ذلك على ما وصَفتُ، كان تولِّيَه كِبْرَ ذلك الأمرِ.
Bu iki görüşten doğruya en yakın olanı; iftira grubundan bu işin büyüğünü üstlenen kimsenin Abdullah b. Übey olduğunu söyleyenlerin görüşüdür. Çünkü siyer âlimleri arasında, iftiradan ilk bahsedenin, iftiracıları etrafında toplayıp onlara bunu anlatanın Abdullah b. Übey b. Selûl olduğu hususunda ihtilaf yoktur; onun anlattığım bu fiili de o işin büyüğünü üstlenmesi demektir.
وكان سببَ مجيءِ أهلِ الإفكِ، ما حدَّثنا به ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا محمدُ بنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن محمدِ بن مسلمِ بن [عبيدِ اللَّهِ بن عبدِ اللَّهِ] بن شهابٍ، قال: ثنى عروةُ بنُ الزبيرِ، وسعيدُ بنُ المسيبِ، وعلقمةُ بنُ وقّاصٍ، وعبيدُ اللَّهِ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ عتبةَ بن مسعودٍ، عن حديثِ عائشةَ زوجِ النبيِّ ﷺ حينَ قال لها أهلُ الإفكِ ما قالوا، فبرَّأها اللَّهُ، وكلُّهم حدَّثني بطائفةٍ من حديثِها، وبعضُهم كان أوعَى لحديثِها من بعضٍ، وأثبَتَ اقتصاصًا، وقد وعَيتُ عن كلِّ رجلٍ منهم الحديثَ الذي حدَّثني [عن عائشةَ، وبعضُ حديثِهم يصدِّقُ بعضًا]؛ زعَموا أن عائشةَ زوجَ النبيِّ ﷺ قالت: كان رسولُ اللَّهِ ﷺ إذا أراد سفرًا أقرَع بينَ نسائِه، فأَيَّتُهنَّ خرَج سهمُها خرَج بها. قالت عائشةُ: فأقرَع بينَنا في غزاةٍ غزاها، فخرَج فيها سهمِى، فخرَجتُ مع رسولِ اللَّهِ ﷺ، وذلك بعدَ ما أُنْزِل الحجابُ، وأنا أُحْمَلُ في هَوْدَجى، وأَنزِلُ فيه، فسِرْنا حتى إذا فرَغ رسولُ اللَّهِ ﷺ من غزوِه، وقفَل إلى المدينةِ، آذَن ليلةً بالرحيلِ، فقمتُ حينَ آذَنُوا بالرحيلِ، فمشَيتُ حتى جاوَزتُ
İftira ehlinin [bu iftirayı ortaya] atmasının sebebi, İbn Abdi'l-A'lâ'nın bize rivayet ettiği şu haberdir: Bize Muhammed b. Sevr, Ma'mer'den, o Muhammed b. Müslim b. [Ubeydillâh b. Abdillâh] b. Şihâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Bana Urve b. ez-Zübeyr, Saîd b. el-Müseyyeb, Alkame b. Vakkâs ve Ubeydullâh b. Abdillâh b. Utbe b. Mes'ûd, iftira ehli söyleyeceğini söylediğinde ve ardından Allah kendisini temize çıkardığında Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) eşi Âişe'nin hadisinden rivayet ettiler. Onların her biri bana onun hadisinden bir kısmını anlattı; bazısı onun hadisini diğerlerinden daha iyi bellemişti ve nakil bakımından daha sağlamdı. Ben onlardan her birinin [Âişe'den] bana rivayet ettiği hadisi belledim [ve bazısının rivayeti diğer bazısını doğrulamaktadır]. Onlar, Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) eşi Âişe'nin şöyle dediğini naklettiler: « Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir sefere çıkmak istediğinde kadınları arasında kura çekerdi; hangisinin oku çıkarsa onunla birlikte yola çıkardı. » Âişe dedi ki: « Katıldığı bir gazvede aramızda kura çekti ve kurada benim okum çıktı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte sefere çıktım. Bu, tesettür [ayeti] indirildikten sonraydı; ben hevdecimin içinde taşınıyor ve onun içinde konaklıyordum. Yol aldık; nihayet Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gazvesini tamamlayıp Medine'ye dönmek üzere yola koyulduğunda bir gece hareket edileceğini duyurdu. Onlar hareket edileceğini duyurduklarında kalktım ve ordunun [bulunduğu yeri] geçinceye kadar yürüdüm... »
الجيشَ، فلما قضَيتُ شأنى أقبَلتُ إلى الرحلِ، فلمَستُ صدري، فإذا عقدٌ لى من جَزْعِ ظَفَارِ قد انقطَع، فرجَعتُ فالتَمستُ عِقدى، فحبَسنى ابتغاؤُه، وأقبَل الرهطُ الذين كانوا [يُردَّلون لي، فاحتمَلوا] هَوْدَجِى، فَرَحْلوه على بعيرى الذي كنتُ أركبُ، وهم يحسَبون أنى فيه، وكان النساءُ إذ ذاك خِفافًا، لم يُهَبَّلْن ولم يَغْشَهن اللحمُ، إنما يأكُلْن العُلْقةَ من الطعامِ، فلم يستنكرش القومُ ثِقلَ الهودجِ حينَ رَحْلُوه ورفَعوه، وكنتُ جاريةً حديثةَ السنِّ، فبعَثوا الجملَ وساروا، فوجَدتُ عِقْدى بعدَ ما استمرَّ الجيشُ، فجئتُ منازلَهم وليس بها داعٍ ولا مجيبٌ، فيمَّمتُ منزِلى الذي كنتُ فيه، وظنَنتُ أن القومَ سيفقِدوني ويرجِعون إليَّ، فبينا أنا جالسةٌ في منزلى، غلَبَتْنى عينى، فنِمتُ حتى أصبَحتُ، وكان صفوانُ بنُ المعطَّلِ السُّلَميُّ ثم الذَّكْوانيُّ، من وراءِ الجيشِ، فادَّلج فأصبَح عندَ منزِلى، فرأَى سوادَ إنسانٍ نائمٍ، فأتاني فعرَفنى حينَ رآني، وكان يراني قبلَ أن يُضربَ الحجابُ عَلَيَّ، فاستيقَظتُ باسترجاعِه حينَ
... orduya... İhtiyacımı giderince konak yerime doğru yöneldim. Göğsüme dokundum; bir de baktım ki Zafâr taşından gerdanlığım kopmuş. Geri dönüp gerdanlığımı aradım; onu aramak beni alıkoydu. Bana [hizmet eden] o topluluk gelip hevdacımı yüklendiler ve beni içinde sanarak binmekte olduğum devemin üzerine bağladılar. O dönemde kadınlar hafifti; et bağlayıp ağırlaşmamışlar, kilo almamışlardı; yalnızca azıcık yiyecek yerlerdi. Bu yüzden topluluk, hevdacı bağlayıp kaldırdıklarında onun hafifliğini yadırgamadı. Ben de yaşı küçük genç bir kızdım. Deveyi kaldırıp yola koyuldular. Ordu çekip gittikten sonra gerdanlığımı buldum. Konakladıkları yere geldiğimde orada ne bir çağıran vardı ne de bir cevap veren. Bunun üzerine [daha önce] bulunduğum konak yerime yöneldim. Topluluğun beni kaybedip yanıma geri döneceklerini düşündüm. Konak yerimde otururken gözlerime uyku galebe çaldı ve sabaha kadar uyudum. Safvân b. el-Muattal es-Sülemî, sonra ez-Zekvânî ise ordunun gerisinde [artçı] idi. Gecenin sonunda yola çıkıp sabahleyin bulunduğum konak yerine ulaştı. Uyuyan bir insan karaltısı gördü, yanıma geldi ve beni görünce tanıdı. [Zaten] bana örtünme emri verilmeden önce beni görürdü. [Beni tanıyıp] istircâda (innâ lillâh...) bulununca...
عرَفنى، فخَمَّرتُ وجهى بجلبابي - واللَّهِ ما تكلَّمتُ بكلمةٍ، ولا سمِعتُ منه كلمةً غيرَ استرجاعِه - حتى أناخ راحلتَه، فوطِئَ على يديْها، فركِبتُها، فانطلَق يقودُ بي الراحلةَ، حتى أتَيْنا الجيشَ بعدَ ما نزَلوا مُوغِرِين في نحرِ الظهيرةِ، فهلَك مَن هلَك في شأنى، وكان الذي تولَّى كِبْرَه عبدَ اللَّهِ بنَ أُبيٍّ ابنَ سلولَ، فقدِمتُ المدينةَ، فاشتكَيتُ شهرًا، والناسُ يُفِيضون في قولِ أهلِ الإفكِ، ولا أشعرُ بشيءٍ من ذلك، وهو يَرِييُنى في وجَعِى أنى لا أعرفُ من رسولِ اللَّهُ ﷺ اللُّطْفَ الذي كنتُ أرى منه حينَ أشتكِي، إنما يدخلُ فيسلِّمُ ثم يقولُ: "كيف تِيكُمْ؟ ". فذلك يَريبُني، ولا أشعرُ بالشرِّ، حتى خرَجتُ بعدَ ما نَقِهتُ، فخرَجتُ مع أمِّ مِسْطَحٍ قِبَلَ المَنَاصعِ، وهو مُتَبَرَّزُنا، ولا نخرُجُ إلا ليلًا إلى ليلٍ، وذلك قَبلَ أن نتخذَ الكُنُفَ قريبًا من بيوتِنا، وأمْرُنا أمرُ العربِ الأُوَلِ في التنزُّهِ، وكنا نتأذَّى بالكُنُفِ أن نتخذَها عندَ بيوتِنا، فانطلَقتُ أنا وأمُّ مسطحٍ، وهى ابنةُ أبى رُهْمِ بن عبدِ المطلبِ بن عبدِ منافٍ، وأمُّها ابنةُ صخرِ بن عامرٍ، خالةُ أبى بكرٍ الصدَّيقِ، وابنُها مِسْطَحُ بنُ أُثاثةَ بن عبادِ بن المطَّلبِ، فَأَقبَلتُ أنا وابنةُ أَبِي رُهُمٍ قِبَلَ بيتى، حينَ فرَغنا من شأنِنا، فعثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ في مِرْطِها، فقالت: تَعِس مِسْطحٌ! فقلتُ لها: [بِئْسَ ما قلتِ]! أتسُبِّين رجلًا قد شهِد بدرًا؟ فقالت: أيْ
[Beni] tanıdı; hemen cilbâbımla yüzümü örttüm. Vallahi ne tek bir kelime konuştum ne de onun istircâından (innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn demesinden) başka bir sözünü işittim. Nihayet devesini ıhdırdı (çöktürdü) ve [binmem için] ön ayaklarına bastı, ben de bindim. Beni taşıyan deveyi önden çekerek yola koyuldu; nihayet orduya, öğle sıcağında tam gün ortasında konakladıkları bir sırada ulaştık. Benim hakkımda helak olan helak oldu (iftiraya dalan battı). Bu iftiranın elebaşılığını yapan ise Abdullah b. Übey b. Selûl idi. Medine'ye geldik; bir ay boyunca hastalandım. İnsanlar iftira ehlinin laflarına dalıp gidiyorlardı, oysa ben bunlardan hiçbir şeyin farkında değildim. Hastalığım esnasında beni şüpheye düşüren tek şey, hastalandığım zamanlar Resûlullah'tan [sallallâhu aleyhi ve sellem] görmeye alışkın olduğum o lütuf ve şefkati göremeyişimdi. Sadece içeri giriyor, selam veriyor, ardından: «Şu kadınınız nasıl?» diyordu. Beni şüpheye düşüren sadece buydu; fakat [hakkımda dönen] kötülükten haberim yoktu. Nihayet nekahet dönemini atlatıp iyileşince [dışarı] çıktım. Ümmü Mıstah ile birlikte def-i hacet yerimiz olan el-Menâsı'a doğru çıktım. Biz sadece geceden geceye çıkardık; bu da evlerimizin yakınına helâlar yapmamızdan önceydi. Bizim âdetimiz, açık alana çıkıp def-i hacet yapma hususunda eski Arapların âdeti gibiydi; evlerimizin yanında helâlar edinmekten rahatsızlık duyardık. Ben ve Ümmü Mıstah yola koyulduk —ki o, Ebû Ruhm b. Abdilmuttalib b. Abdimenâf'ın kızıydı; annesi ise Ebû Bekir es-Sıddîk'ın teyzesi olan Sahr b. Âmir'in kızıydı; oğlu da Mıstah b. Üsâse b. Abbâd b. el-Muttalib idi—. İşimizi bitirdiğimizde ben ve Ebû Ruhm'un kızı evime doğru yöneldik. Ümmü Mıstah örtüsüne takılıp tökezledi ve: "Mıstah kahrolsun!" dedi. Ben de ona: "[Ne kötü söyledin]! Bedir'e katılmış bir adama sövüyor musun?" dedim. Bunun üzerine o: "Ey
هَنْتَاهُ ، أوَ لم تسمَعى ما قال؟ قلتُ: وما قال؟ فأخبرَتني بقولِ أهلِ الإفكِ، فازدَدتُ مَرَضًا على مرضى، فلما رجَعتُ إلى منزِلي، ودخَل عليَّ رسولُ اللَّهِ ﷺ، ثم قال: "كَيْفَ تِيكُمْ؟ ". قلتُ: أتأْذنُ لي أن آتِيَ أبويَّ؟ قال: "نعم". قالت: وأنا حينَئذٍ أريدُ أن أتيقَّنَ الخبرَ من قِبَلِهما. فأذِن لي رسولُ اللَّهِ ﷺ، فجئتُ أبويَّ، فقلتُ لأمِّي: أي أمَّتاه، ماذا يتحدثُ الناسُ؟ فقالت: أي بُنيةُ، هوِّني عليك، فواللَّهِ لقلَّما كانت امرأةٌ قطُّ وضيئةً عندَ رجلٍ يحبُّها ولها ضرائرُ، إلا أكثَرْن عليها. قالت: قلت: سبحانَ اللَّهِ، أَوَ قد تحدَّث الناسُ بهذا، وبلَغ رسولَ اللَّهِ ﷺ؟ قالت: نعم. قالت: فبكَيتُ تلك الليلةَ حتى أصبَحتُ، لا يرقأُ لى دمعٌ، ولا أكتحِلُ بنومٍ، ثم أصبَحتُ، فدخَل عليَّ أبو بكرٍ وأنا أبكِي، فقال لأمى: ما يُبكيها؟ قالت: لم تكنْ علِمَت ما قيل لها. فأكبَّ يبكِي، فبكَى ساعةً، ثم قال: اسكُتى يا بنيةُ. فبكَيتُ يومى ذلك، لا يرقأُ لى دمعٌ، ولا أكتحِلُ بنومٍ، ثم بكَيتُ ليلِىَ المقبِلَ لا يرقأُ لى دمعٌ، ولا أكتحلُ بنومٍ، [ثم بكَيتُ ليلتيَ المقبلةَ، لا يرقأُ دمعى ، ولا أكتحلُ بنومٍ] ، حتى ظنَّ أبواىَ أن البكاءَ سيفلِقُ كبِدى.
saf kadın ! Onun ne dediğini duymadın mı?" dedi. "Ne dedi ki?" diye sordum. Bana iftira ehlinin sözlerini anlattı; bunun üzerine hastalığım katmerleşti. Evime döndüğümde Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] yanıma girdi ve: "Şu kadınınız nasıl?" buyurdu. "Anne babamın yanına gitmeme izin verir misiniz?" dedim. "Evet" buyurdu. Âişe dedi ki: O esnada haberi onların tarafından kesin olarak öğrenmek istiyordum. Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] bana izin verdi; ben de anne babamın yanına gittim ve anneme: "Anneciğim, insanlar ne konuşuyor?" diye sordum. Annem: "Kızcağızım, kendini üzme! Allah'a yemin ederim ki bir erkeğin yanında güzel ve sevimli olup da ortakları (kumaları) bulunan hiçbir kadın yoktur ki kumaları onun aleyhinde çokça laf etmesinler" dedi. Âişe dedi ki: "Sübhânallâh! İnsanlar bunu gerçekten konuştu mu ve bu Resûlullah'a [sallallâhu aleyhi ve sellem] ulaştı mı?" dedim. Annem: "Evet" dedi. Âişe dedi ki: O gece sabaha kadar ağladım; gözümün yaşı dinmedi ve gözüme uyku girmedi. Sabah olunca Ebû Bekir yanıma girdi, ben ağlıyordum. Anneme: "Onu ağlatan nedir?" diye sordu. Annem: "Kendisi hakkında söylenenleri bilmiyordu" dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir de ağlamaya başladı; bir süre ağladıktan sonra: "Sus kızım" dedi. O gün boyunca da ağladım; gözümün yaşı dinmedi, gözüme uyku girmedi. Sonraki gece de ağladım; gözümün yaşı dinmedi, gözüme uyku girmedi. [Daha sonraki gece de ağladım; gözümün yaşı dinmedi , gözüme uyku girmedi] ; öyle ki anne babam ağlamaktan ciğerimin parçalanacağını sandılar.
فدعا رسولُ اللَّهِ ﷺ عليَّ بنَ أبي طالبٍ وأُسامةَ بنَ زيدٍ حينَ استلْبَث الوحيُ، يستشِيرُهما في فراقِ أهلِه. قالت: فأما أُسامةُ فأشار على رسولِ اللَّهِ ﷺ بالذي يعلمُ من براءةِ أهله، وبالذى في نفسِه من الودِّ، فقال: يا رسولَ اللَّهِ، وهم
Vahiy gecikince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, ailesinden ayrılma hususunda kendileriyle istişare etmek üzere Ali b. Ebî Tâlib ile Üsâme b. Zeyd'i çağırdı. [Âişe] dedi ki: Üsâme, [Resûlullah'ın] ailesinin suçsuzluğu hakkında bildiği ve gönlündeki sevgi doğrultusunda Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem görüş bildirerek: "Ey Allah'ın Resûlü! Onlar
أهلُك، ولا نعلمُ إلا خيرًا. وأما علىٌّ، فقال: لم يُضيَّقِ اللَّهُ عليكَ، والنساءُ سواها كثيرٌ، وإن تسألِ الجاريةَ تَصْدُقُك. يعنى: بَرِيرةَ، فدعا رسولُ اللَّهِ ﷺ بَرِيرة، فقال: "هَلْ رأَيْتِ مِنْ شَيْءٍ يَرِيبُكِ مِنْ عَائِشَةَ؟ ". قالت له بَرِيرةُ: والذي بعثَك بالحقِّ، إنْ رأَيتُ عليها أمرًا قطُّ أغْمِصُه عليها، أكثرَ من أنها حديثةُ السنِّ، تنامُ عن عجينِ أهلِها، فتأتى الداجنُ فتأكلُه. فقام النبيُّ ﷺ خطيبًا، فحمِد اللَّهَ وأثنَى عليه بما هو أهلُه، ثم قال: "مَنْ يَعْذِرُني ممنْ قد بلَغنى أذاه في أهلي؟ ". يعنى عبدَ اللَّهِ ابنَ أُبيٍّ ابنَ سَلُولَ، فقال رسولُ اللَّهِ ﷺ وهو على المنبرِ أيضًا: "يا معشر المسلمينَ، مَنْ يَعْذِرُني مِن رجلٍ قد بلَغنى أذاه في أهلي؟ فواللَّهِ ما علِمْتُ على أهلي إلا خيرًا، ولقَدْ ذكَروا رجلًا ما علِمتُ عليه إلا خيرًا، وما كان يدخُلُ على أهلي إلا معِى". فقام سعدُ بنُ مُعاذٍ الأنصاريُّ فقال: أعذِرُك منه يا رسولَ اللَّهِ، إن كان مِن الأوسِ ضرَبْنا عنقَه، وإن كان من إخوانِنا الخزرجِ أمَرْتَنا ففعَلنا أمرَك. فقام سعدُ بنُ عُبادةَ فقال، وهو سيدُ الخزرجِ، وكان رجلًا صالحًا ولكنِ احتمَلَتْه الحَميَةُ، فقال: أَيْ سعدَ بنَ معاذٍ، لعمرُ اللَّهِ لا تقتلُه، ولا تقدرُ على قتلِه. فقام أُسَيدُ بنُ حُضَيرٍ، وهو ابن عمِّ سعدِ بن معاذٍ، فقال لسعدِ بن عُبادةَ: كَذَبْتَ، لعمرُ اللَّهِ
[Üsâme:] "...senin ailendir ve biz [onlar hakkında] hayırdan başka bir şey bilmiyoruz" [dedi]. Ali ise şöyle dedi: "Allah sana [bu hususta] darlık vermemiştir; onun dışında kadın çoktur. Cariyeye sorarsan sana doğruyu söyler." -Bununla Berîre'yi kastediyordu.- Bunun üzerine Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] Berîre'yi çağırıp: «Âişe hakkında seni şüphelendiren bir şey gördün mü?» buyurdu. Berîre ona şöyle dedi: "Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, kendisinde ayıplayabileceğim hiçbir şey görmedim; sadece o yaşı küçük bir tazedir, ailesinin hamurunun başında uyuyakalır da evcil hayvan gelip onu yer." Bunun üzerine Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] hatip olarak ayağa kalktı; lâyık olduğu şekilde Allah'a hamdüsenâda bulundu, sonra şöyle buyurdu: «Ailem hakkında bana eziyeti ulaşan kimseye karşı kim beni mazur görür?» -Bununla Abdullah b. Übey b. Selûl'ü kastediyordu.- Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] henüz minberdeyken yine şöyle buyurdu: «Ey Müslümanlar topluluğu! Ailem hakkında bana eziyeti ulaşan bir adama karşı beni kim mazur görür? Vallahi ben ailem hakkında hayırdan başka bir şey bilmiş değilim. Üstelik öyle bir adamın adını andılar ki onun hakkında da hayırdan başka bir şey bilmiyorum; o, ailemin yanına sadece benimle birlikte girerdi.» Bunun üzerine Ensâr'dan Sa'd b. Muâz ayağa kalkıp: "Ona karşı seni ben mazur görürüm ey Allah'ın Resûlü! Eğer o Evs kabilesinden ise boynunu vururuz; şayet kardeşlerimiz Hazrec'den ise bize emredersin, biz de emrini yerine getiririz" dedi. Bunun üzerine Hazrec'in efendisi olan Sa'd b. Ubâde ayağa kalktı -ki o salih bir kimseydi ancak kavmiyet asabiyeti onu öfkeye sevk etti- ve şöyle dedi: "Ey Sa'd b. Muâz! Allah'ın ömrüne andolsun ki onu öldüremezsin ve onu öldürmeye gücün de yetmez!" Bunun üzerine Sa'd b. Muâz'ın amcasının oğlu Üseyd b. Hudayr ayağa kalkıp Sa'd b. Ubâde'ye: "Yalan söyledin! Allah'ın ömrüne andolsun ki...
لنقتلَنَّه ، فإنك منافقٌ تجادلُ عن المنافقين. فثار الحيَّانِ؛ الأوسُ والخزرجُ، حتى همُّوا أن يَقتتِلوا ورسولُ اللَّهِ ﷺ قائمٌ على المنبرِ، فلم يزَلْ رسولُ اللَّهِ ﷺ يُخَفِّضُهم حتى سكَنُوا.
biz onu mutlaka öldürürüz ! Sen münafıksın, münafıkları savunuyorsun!" dedi. Bunun üzerine iki kabile, Evs ve Hazrec galeyana geldi; Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] minberde ayakta dururken neredeyse birbirleriyle savaşacaklardı. Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] onları teskin etmeye devam etti, nihayet sustular.
ثم أتانى رسولُ اللَّهِ ﷺ وأنا في بيتِ أبويَّ، فبينا [هما جالِسان] عندى وأنا أبكِى، استأذنَتْ عليَّ امرأةٌ من الأنصارِ، فأذِنتُ لها، فجَلَست تبكِي معى. قالت: فبينا نحن على ذلك، دخَل علينا رسولُ اللَّهِ ﷺ، ثم جلَس، ولم يجلِسْ عندى منذُ قيل ما قيل، وقد لبِث شهرًا لا يُوحَى إليه في شأني بشيءٍ. قالت: فتشهَّد رسولُ اللَّهِ ﷺ حينَ جلَس، ثم قال: "أما بعدُ، يا عائشةُ، فإنه بلَغني عنكِ كذا وكذا، فإنْ كنتِ بريئةً فسيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وإن كنتِ أَلْمَمْتِ بذنبٍ، فاستغفِرِي اللَّهُ، وتُوبي إليه، فإن العبدَ إذا اعترَف بذنبٍ ثم تاب، تاب اللَّهُ عليه". فلما قضَى رسولُ اللَّهِ ﷺ مقالتَه، قَلَص دمعى، حتى ما أحسُّ منه دمعةً، فقلتُ لأبي: أجِبْ عنى رسولَ اللَّهِ ﷺ فيما قال. قال: واللَّهِ ما أدرِى ما أقولُ لرسولِ اللَّهِ ﷺ. [فقلت لأمِّي: أجيبي عنِّي رسولَ اللَّهِ ﷺ. قالت: واللَّهِ ما أدرِى ما أقولُ لرسولِ اللَّهِ ﷺ]. فقلت - وأنا جاريةٌ حديثةُ السنِّ، لا أقرَأُ كثيرًا من - القرآنِ -: إنى واللَّهِ قد عرَفْتُ أن قد سمِعتم بهذا حتى استقرَّ في أنفسِكم، حتى كِدْتم أن تُصدِّقوا به، فإن قلت لكم: إنى بريئةٌ. واللَّهُ يعلمُ أني بريئةٌ، لا تُصدِّقوني
Sonra ben anne babamın evindeyken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma geldi. Onlar yanımda otururlarken ve ben de ağlarken Ensâr'dan bir kadın girmek için izin istedi; ben de ona izin verdim ve [kadın da] benimle birlikte oturup ağlamaya başladı. [Âişe] dedi ki: Biz bu hâldeyken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi ve oturdu. [Hakkımda] söylenenler söylendiğinden beri yanımda hiç oturmamıştı; bir ay geçmiş ve bu süre zarfında benim durumum hakkında kendisine hiçbir şey vahyolunmamıştı. [Âişe] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğunda kelime-i şehâdet getirdi, sonra şöyle buyurdu: «Emmâ ba‘d! Ey Âişe! Bana senin hakkında şöyle şöyle [sözler] ulaştı. Şayet sen suçsuz isen Allah seni mutlaka temize çıkaracaktır. Şayet bir günaha bulaştıysan Allah'tan mağfiret dile ve O'na tövbe et! Zira kul bir günahı itiraf edip ardından tövbe ederse, Allah onun tövbesini kabul eder.» Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sözünü bitirince gözyaşım tamamen dindi; öyle ki ondan tek bir damla dahi hissetmiyordum. Babama: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediklerine benim adıma cevap ver!” dedim. [Babam]: “Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ne diyeceğimi bilemiyorum” dedi. [Bunun üzerine anneme: “Benim adıma Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e cevap ver!” dedim. Annem de: “Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ne diyeceğimi bilemiyorum” dedi.] Bunun üzerine -henüz yaşı küçük, Kur'an'dan pek fazla okuyamayan genç bir kız olmama rağmen- şöyle dedim: “Vallahi çok iyi biliyorum ki siz bunu işitmişsiniz, nihayet bu [söz] içinize yerleşmiş ve neredeyse buna inanmışsınız! Şimdi ben size suçsuz olduğumu söylesem -ki Allah benim suçsuz olduğumu bilmektedir- bana inanmazsınız
بذلك، ولئن اعترفْتُ لكم بأمرٍ، واللَّهُ يعلمُ أني بريئةٌ، لتصدِّقُنِّي، وإني واللَّهِ ما أجدُ لى ولكم مَثَلًا إلا كما قال أبو يوسف: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [يوسف: ١٨]. ثم تولَّيتُ فاضطجَعتُ على فراشي، وأنا واللهِ أعلمُ أني بريئةٌ، وأن اللَّهَ مُبرِّئى ببراءتي، ولكنى واللَّهِ ما كنت أظنُّ أن يَنزِلَ في شأني وحْيٌ يُتلَى، ولَشأني كان أحقَرَ في نفسي من أن يتكلَّمَ اللَّهُ فيَّ بأمرٍ يُتلَى، ولكنى كنت أرجُو أن يرَى رسولُ اللَّهِ ﷺ في المنامِ رؤيا يبرِّئُني اللَّهُ بها. قالت: واللَّهِ ما رام رسولُ اللَّهِ ﷺ مجلسَه، ولا خرَج من البيتِ أحدٌ، حتى أنزَل اللَّهُ على نبيِّه، فأخَذه ما كان يأخذُه من البُرَحاءِ عندَ الوحى، حتى إنه ليتحدَّرُ منه مِثلُ الجُمانِ من العرقِ في اليومِ الشاتِى، من ثقلِ القولِ الذي أُنزِلَ عليه. قالت: فلما سُرِّيَ عن رسولَ اللَّهِ ﷺ وهو يضحكُ، كان أوّلَ كلمةٍ تكلَّم بها أن قال: "أبشِرى يا عائشةُ، [أمَّا اللَّهُ فقد برَّأكِ] ". فقالت لى أمِّي: قومِى إليه. فقلت: واللَّهِ لا أقومُ إليه، ولا أحمدُ إلا اللَّهَ، هو الذي أنزَل براءتي. فأنزَل اللَّهُ: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} عشرَ آياتٍ، فأنزَل اللَّهُ هذه الآياتِ [برَّأني بها]. قالت: فقال أبو بكرٍ، وكان ينفقُ على مِسْطَحٍ لقرابتِه وفقرِه: واللَّهِ لا أُنفقُ عليه شيئًا أبدًا بعدَ الذي قال لعائشةَ. قالت: فأنزَل اللَّهُ: {وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} إلى:
...bununla [suçlayıp durursunuz]. Şayet Allah suçsuz olduğumu bildiği halde size bir şey itiraf etsem beni hemen tasdik edersiniz. Vallahi ben kendim ile sizin için Yûsuf'un babasının dediğinden başka bir misal bulamıyorum: {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} [Yûsuf: 18] “Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Sizin bu anlattıklarınıza karşı ancak Allah'tan yardım istenir.” Sonra dönüp yatağıma uzandım. Vallahi ben suçsuz olduğumu ve suçsuzluğum sebebiyle Allah'ın beni temize çıkaracağını biliyordum. Fakat vallahi hakkımda [Kur'an olarak] tilavet edilecek bir vahyin indirileceğini hiç zannetmiyordum; kendi nefsimdeki konumum, Allah'ın benim hakkımda tilavet edilecek bir kelam buyurmasından çok daha değersizdi. Lakin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in uykusunda, Allah'ın beni kendisiyle temize çıkaracağı bir rüya görmesini umuyordum. Âişe dedi ki: Vallahi ne Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğu yerden kalktı ne de evden herhangi biri çıktı; nihayet Allah Peygamberine vahiy indirdi. Vahiy esnasında kendisini basan o şiddetli sıkıntı hali yine kendisini bürüdü; öyle ki kış gününde bile üzerine indirilen sözün ağırlığından kendisinden inci taneleri gibi ter damlaları dökülüyordu. Âişe dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gülümseyerek bu halden kurtulunca söylediği ilk söz şu oldu: «Müjde ey Âişe! Allah'a gelince, O seni temize çıkardı!». Bunun üzerine annem bana: “Kalk ona [teşekkür et]!” dedi. Ben de: “Vallahi ona kalkmam ve Allah'tan başkasına da hamdetmem; benim suçsuzluğumu indiren O'dur!” dedim. Bunun üzerine Allah Teâlâ, on ayet halinde {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} [en-Nûr: 11] “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur...” kısmını indirdi. Allah beni temize çıkardığı bu ayetleri indirdi. Âişe dedi ki: Akrabalığı ve fakirliği sebebiyle Mıstah'a nafaka vermekte olan Ebû Bekir: “Âişe hakkında söylediklerinden sonra vallahi ona artık ebediyen hiçbir şey harcamayacağım!” dedi. Âişe dedi ki: Bunun üzerine Allah: {وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} [en-Nûr: 22] “İçinizden fazilet ve servet sahibi olanlar yemin etmesinler...” ayetini şu kısma kadar indirdi:
{غَفُورٌ رَحِيمٌ} [النور: ٢٢]. فقال أبو بكرٍ: إنى لأُحبُّ أن يغفرَ اللَّهُ لى. فرجَع إلى مِسْطَحِ النفقةَ التي كان يُنفق عليه، وقال: لا أنزِعُها منه أبدًا.
{غَفُورٌ رَحِيمٌ} [en-Nûr: 22] “...bağışlayandır, merhamet edendir.” kısmına kadar [okudu]. Bunun üzerine Ebû Bekir: “Ben elbette Allah'ın beni bağışlamasını isterim!” dedi ve Mıstah'a daha önce vermekte olduğu nafakayı tekrar bağlayarak: “Bunu ondan asla kesmeyeceğim!” dedi.
قالت عائشةُ: وكان رسولُ اللَّهِ ﷺ يسألُ زينبَ بِنتَ جحشٍ عن أمرى، وما رأَتْ وما سمِعتُ، فقالت: يا رسولَ اللَّهِ، أحْمِي سمعي وبصَرى ، واللَّهِ ما رأيتُ إلا خيرًا. قالت عائشةُ: وهى التي كانت تُسامِينى ، فعصَمها اللَّهُ بالوَرَعِ، وطفِقَتْ أختُها حَمْنةُ تحاربُ، فهلَكت في مَن هلَك.
Âişe dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bint Cahş'a da benim durumumu, ne görüp ne işittiğini soruyordu. O ise: “Ey Allah'ın Resûlü! Kulağımı ve gözümü korurum , Allah'a yemin ederim ki [onun hakkında] hayırdan başka bir şey görmedim!” dedi. Âişe dedi ki: [Resûlullah'ın nezdindeki konum ve sevgide] benimle yarışan kadın o idi; fakat Allah onu takvası sebebiyle korudu. Kız kardeşi Hamne ise [bana karşı] mücadeleye girişti ve helak olanlarla birlikte helak oldu.
قال الزهريُّ ابن شهابٍ: فهذا الذي انتهَى إلينا من أمرِ هؤلاء الرهطِ .
Zührî İbn Şihâb dedi ki: Bu topluluğun durumuna dair bize ulaşan bilgi işte budur .