الأُنْسِ، وهو أن يَستأذنَ أهلَ البيتِ في الدخولِ عليهم، مُخبِرًا بذلك مَن فيه، وهل فيه أحدٌ، ولِيؤْذِنَهم أنه داخلٌ عليهم، فيَأْنسَ إلى إذنِهم له في ذلك، ويأنَسوا إلى استئذانِه إياهم. وقد حُكِى عن العربِ سماعًا: اذهبْ فاستَأنِسْ، هل ترَى أحدًا في الدارِ؟ بمعنى: انظُرْ هل ترَى فيها أحدًا؟
üns kökünden istif'âl [babıdır]. Bu da, içeride kim olduğunu ve içeride birinin bulunup bulunmadığını haber vererek, onlara içeri gireceğini bildirmek üzere ev halkından içeri girmek için izin istemesidir; böylece o, onların kendisine izin vermesiyle rahatlar/güven duyar , onlar da onun kendilerinden izin istemesiyle rahatlar/güven duyarlar. Araplardan işitilerek şöyle nakledilmiştir: 'Git de bir isti’nâs et (bak), evde birini görüyor musun?' Yani: 'Bak bakalım, orada birini görüyor musun?' demektir.
فتأويلُ الكلامِ إذن، إذ كان ذلك معناه: يأيُّها الذين آمنوا لا تَدخُلُوا بُيوتًا غيرَ بيوتِكم حتى تُسلِّموا وتستأذِنوا، وذلك أن يقولَ أحدُكم: السلامُ عليكم، أدخلُ؟ وهو من المقدَّمِ الذي معناه التأخيرُ، إنما هو: حتى تُسلِّموا وتستأذِنُوا. كما ذكَرْنا مِن الروايةِ عن ابن عباسٍ.
O halde sözün manası bu olunca tevili şöyledir: Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere selam verip izin istemedikçe girmeyin. Bu da birinizin: 'es-Selâmu aleyküm, girebilir miyim?' demesidir. Bu, manası sonra olanın öne alındığı (takdim-tehir) türdendir; aslı şöyledir: 'Hatta tüsellimû ve testa'zinû (Selam verip izin isteyinceye kadar).' Nitekim İbn Abbâs'tan gelen rivayette bunu zikretmiştik .
وقولُه: {ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ}. يقولُ: استِئْناسُكم وتَسليمُكم على أهلِ البيتِ الذي تُريدون دخولَه، فإنَّ دُخولَكموه خيرٌ لكم؛ لأنكم لا تَدرون أنكم إذا دخَلتُموه بغيرِ إذنٍ على ماذا تَهجُمون؛ على ما يسوءُكم أو يَسرُّكم، وأنتم إذا دخَلتم بإذنٍ، لم تَدخلوا على ما تَكرَهون وأدَّيتم بذلك أيضًا حَقَّ اللَّهِ عليكم في الاستئذانِ والسلامِ.
Allah'ın: {ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ} “Bu sizin için daha hayırlıdır” kavli; girmek istediğiniz evin halkından izin istemeniz ve onlara selam vermeniz [hakkındadır]. Zira [izin alarak] girmeniz sizin için daha hayırlıdır; çünkü izinsiz girdiğinizde sizi üzecek bir şeyle mi yoksa sevindirecek bir şeyle mi aniden karşılaşacağınızı bilemezsiniz. İzinle girdiğinizde ise hoşlanmayacağınız bir durumla karşılaşmazsınız ve böylece izin isteme ve selam verme konusunda Allah'ın üzerinizdeki hakkını da yerine getirmiş olursunuz.
وقولُه: {لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}. يقولُ: لتَتذَكَّروا بفعلِكم ذلك أمْرَ اللَّهِ عليكم، واللازمَ لكم من طاعتِه فتطيعوه.
Allah'ın: {لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ} “Umulur ki düşünüp öğüt alırsınız” kavli; bu davranışınızla Allah'ın sizin üzerinizdeki emrini ve O'na itaatten size gereken şeyleri hatırlayıp O'na itaat edesiniz diyedir.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨)}.
Yüce Allah'ın: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ} “Eğer orada kimseyi bulamazsanız, size izin verilinceye kadar oraya girmeyin. Şayet size 'Dönün' denilirse hemen dönün; bu sizin için daha temizdir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla bilendir” kavlinin tefsiri.
يقول تعالى ذكرُه: فإن لم تَجِدوا في البُيوتِ التي تَستأذنون فيها أحدًا يأذنُ لكم بالدُّخولِ إليها، فلا تَدخلُوها؛ لأنها ليست لكم، فلا يَحِلُّ لكم دُخولُها إلا بإذنِ أربابِها، فإن أذِن لكم أربابُها أن تَدخلُوها، فادخلُوها، {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا}. يقولُ: وإن قال لكم أهلُ البيوتِ التي تَسْتأذنون فيها: ارجِعوا فلا تَدْخُلُوها. فارجِعوا عنها ولا تَدخُلوها، {هُوَ أَزْكَى لَكُمْ}. يقولُ: رُجوعُكم عنها إذا قيل لكم: ارجِعوا. ولم يُؤْذَنْ لكم بالدخولِ فيها، أطهَرُ لكم عندَ اللَّهِ.
Yüce Allah buyuruyor ki: Şayet girmek için izin istediğiniz evlerde size içeri girmeniz için izin verecek kimse bulamazsanız, oraya girmeyin; çünkü o evler size ait değildir ve sahiplerinin izni olmadan oralara girmeniz helal olmaz. Eğer sahipleri girmeniz için size izin verirse girin. {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا} “Eğer size 'Dönün' denilirse dönün” buyurmaktadır ki: Şayet izin istediğiniz evlerin halkı size: 'Dönün, [içeri] girmeyin' derse, oradan geri dönün ve girmeyin. {هُوَ أَزْكَى لَكُمْ} “Bu sizin için daha nezih/temizdir” buyurmaktadır ki: Size 'Dönün' denilip içeri girmenize izin verilmediğinde oradan geri dönmeniz, Allah katında sizin için daha temizdir.
وقولُه: {هُوَ}. كنايةٌ مِن اسمِ الفعلِ، أعنى من قولِه: {فَارْجِعُوا}.
Allah'ın: {هُوَ} “Bu” kavli, fiil isminden kinayedir; yani {فَارْجِعُوا} “Dönün” kavlinden.
وقولُه: {وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: واللَّهُ بما تعمَلون؛ مِن رُجوعِكم بعدَ استئذانِكم في بيوتِ غيرِكم إذا قيل لكم: ارجِعوا. وتركِ رجوعِكم عنها، وطاعتِكم اللَّهَ فيما أمَركم ونهاكم في ذلك وغيرِه مِن أمرِه ونهيِه - ذو علمٍ، محيطٌ بذلك كلِّه، مُحْصٍ جميعَه عليكم، حتى يجازيَكم على جميعِ ذلك.
Allah'ın: {وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ} “Allah yaptıklarınızı hakkıyla bilendir” kavli; sena-i celili buyuruyor ki: Başkalarının evlerine izin istedikten sonra size 'Dönün' denildiğinde geri dönmenizden, dönmeyip kalmanızdan ve bu hususta veya diğer emir ve yasaklarında Allah'ın size emrettiği ve yasakladığı şeylerde O'na itaat etmenizden ibaret olan amellerinizi Allah hakkıyla bilendir, bütün bunları kuşatandır, hepsini sizin aleyhinize/lehinize kaydetmektedir; ta ki bütün bunların karşılığını size versin.
وكان مجاهدٌ يقولُ في تأويلِ ذلك ما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا}. قال: إن لم يكنْ لكم فيها مَتاعٌ، فلا تَدخُلوها إلا بإذنٍ، {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا}.
Mücâhid bunun tevilinde bana Muhammed b. Amr'ın anlattığı şu görüşü söylüyordu; dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا} “Eğer orada kimseyi bulamazsanız” kavli hakkında dedi ki: “Şayet orada size ait bir eşya yoksa, oraya ancak izinle girin. {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا} 'Eğer size dönün denilirse dönün'.”
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den bunun bir benzerini anlattı .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، عن
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da...
مجاهدٍ مثلَه.
Mücâhid'den bunun bir benzerini nakletti.
قال: ثنا الحسينُ ، قال: ثنا هاشمُ بنُ القاسمِ المُزَنيُّ، عن قَتادةَ، قال: قال رجلٌ مِن المهاجرين: لقد طلَبتُ عمرى كلَّه هذه الآيةَ فما أدركتُها؛ أن أستأذِنَ على بعضِ إخوانى، فيقولَ لى: ارجِعْ. فأَرجِعُ وأنا مُغْتَبِطٌ؛ لقولِه: {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ} .
Dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı , dedi ki: Bize Hâşim b. el-Kâsım el-Müzenî, Katâde'den anlattı; dedi ki: Muhacirlerden bir adam şöyle dedi: “Ömrüm boyunca şu ayetin [hükmünü yaşamayı] arzuladım da ona denk gelemedim; din kardeşlerimden birinin yanına girmek için izin isteyeyim de bana 'Dön' desin, ben de Allah'ın: {وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكَى لَكُمْ} 'Eğer size dönün denilirse dönün; bu sizin için daha nezih/temizdir' kavlinden ötürü sevinç ve huzur içinde döneyim.”
وهذا القولُ الذي قاله مجاهدٌ في تأويلِ قولِه: {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا}. بمعنى: إن لم يكنْ لكم فيها مَتاعٌ - قولٌ بعيدٌ مِن مفهومِ كلامِ العربِ؛ لأن العربَ لا تكادُ تقولُ: ليس بمكانِ كذا أحدٌ. إلا وهى تَعنى: ليس بها أحدٌ مِن بنى آدَمَ. وأما الأمتعةُ وسائرُ الأشياءِ غيرُ بنى آدمَ، ومن كان سبيلُه سبيلَهم، فلا تقولُ ذلك فيها.
Mücâhid'in {فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا} “Eğer orada kimseyi bulamazsanız” kavlinin tevilinde 'Şayet orada size ait bir eşya yoksa' şeklindeki bu sözü, Arap kelamının anlaşılma mantığından uzaktır. Zira Araplar 'Falanca yerde kimse (ehad) yoktur' dediklerinde ancak 'Orada Âdemoğullarından kimse yoktur' manasını kastederler. Eşyalar ve Âdemoğulları ile onlar gibi olanların dışındaki diğer şeyler için ise bu ifadeyi kullanmazlar.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩)}.
Yüce Allah'ın şu kavlinin tevili hakkındaki görüş: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩)} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur. Allah açığa vurduğunuzu da gizlediğinizi de bilir.”
يقولُ تعالى ذكرُه: ليس عليكم أيها الناسُ إثمٌ وحرَجٌ أن تَدخلوا بيوتًا لا ساكنَ بها، بغيرِ استئْذانٍ.
Yüce Allah buyuruyor ki: Ey insanlar! İçinde oturan kimse bulunmayan evlere izinsiz girmenizde sizin üzerinize hiçbir günah ve vebal yoktur.
ثم اختلَفوا في ذلك أيَّ البيوتِ عنَى؛ فقال بعضُهم: عنَى بها الخاناتِ والبيوتَ المبنيةَ بالطرُقِ التي ليس بها سكانٌ معروفون، وإنما بُنِيت لمارَّةِ الطريقِ والسابلةِ ليأوُوا إليها ويُؤْوُوا إليها أمتِعتَهم.
Sonra bu konuda [yüce Allah'ın] hangi evleri kastettiği hususunda ihtilaf ettiler. Bazıları şöyle dedi: Bununla hanları ve yollar üzerinde inşa edilmiş olup içinde bilinen sakinleri bulunmayan, sırf yoldan geçenler ve yolcular barınsınlar ve eşyalarını oraya koysunlar diye yapılmış olan evleri kastetmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri:
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا حجاجٌ، عن سالمٍ المكِّيِّ عن محمدِ ابن الحنفيةِ في قولِه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}. قال: هي الخاناتُ التي تكونُ في الطُّرْقِ .
Bana Ya'kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, Sâlim el-Mekkî'den, o Muhammed b. el-Hanefiyye'den {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “İçinde oturulmayan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavli hakkında bildirdi; dedi ki: “Bunlar yollarda bulunan hanlardır .”
حدَّثني عباسُ بنُ محمدٍ، قال: ثنا مُسلمٌ، قال: ثنا عمرُ بنُ فَرُّوخَ، قال: سمِعتُ قَتادةَ يقولُ: {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}. قال: هي الخاناتُ تكونُ لأهلِ الأسفارِ .
Bana Abbâs b. Muhammed anlattı, dedi ki: Bize Müslim anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Ferrûh anlattı, dedi ki: Katâde'nin {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “İçinde oturulmayan evler” hakkında şöyle dediğini işittim: “Onlar yolcular için olan hanlardır .”
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابن أبى زائدةَ، عن وَرقاءَ، عن ابن أبي نَجيح، عن مجاهدٍ: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. قال: كانوا يَضعون في بيوتٍ في طرقِ المدينةِ متاعًا وأقتابًا، فرُخِّص لهم أن يَدخلوها .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide, Varkâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavli hakkında nakletti; dedi ki: “Medine yollarındaki evlere eşya ve semerler koyarlardı, oralara girmelerine ruhsat verildi .”
حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعمَرٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}. قال: هي البُيوتُ التي يَنزِلُها السَّفْرُ لا يسكنُها أحدٌ.
Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, İbn Ebî Necîh'ten, o [da] Mücâhid'den {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “İçinde oturulmayan evler” kavli hakkında nakletti; dedi ki: “Onlar yolcuların konakladığı, içinde kimsenin ikamet etmediği evlerdir.”
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}. قال: كانوا يَصنعون، أو يَضعون، بطريقِ المدينةِ أَقْتابًا وأَمتِعةً في بيوتٍ ليس فيها أحدٌ، فأحِلَّ لهم أن يَدخلوها بغيرِ إذنٍ.
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'in {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “İçinde oturulmayan evler” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Medine yolunda içinde kimsenin bulunmadığı evlere semerler ve eşyalar yaparlar yahut koyarlardı; oralara izinsiz girmeleri kendilerine helal kılındı.”
حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرقاءُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه، إلا أنه قال: كانوا يَضعون بطريقِ المدينةِ . بغيرِ شكٍّ.
Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den bunun bir benzerini anlattı; şu kadar var ki şüphe etmeksizin: “Medine yoluna koyarlardı ” dedi.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه، غيرَ أنه قال: كانوا يَضعون بطريقِ المدينةِ أقتابًا وأمتِعةً.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den bunun bir benzerini anlattı; şu kadar var ki: “Medine yoluna semerler ve eşyalar koyarlardı” dedi.
حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: أخبَرنا عُبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}: هي البيوتُ التي ليس لها أهلٌ، وهى البيوتُ التي تكونُ بالطرُقِ والخَرِبةِ، {فِيهَا مَتَاعٌ} منفعةٌ للمسافرِ في الشتاءِ والصيفِ، يأوِى إليها .
Bana el-Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ın {أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “İçinde oturulmayan evlere girmenizde...” kavli hakkında şöyle dediğini duydum: “Onlar sahibi olmayan evlerdir; bunlar yollarda ve harabelerde bulunan evlerdir. {فِيهَا مَتَاعٌ} 'Sizin için bir menfaat bulunan' ise, yolcunun kışın ve yazın sığındığı faydalanmadır .”
وقال آخرون: هي بيوتُ مكةَ.
Başkaları ise şöyle demiştir: “Onlar Mekke evleridir.”
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حَكَّامُ بنُ سَلْمٍ، عن سعيدِ بن سابِقٍ، عن الحجاجِ بن أرطاةَ، عن سالمٍ، عن محمدِ ابن الحنفيَّةِ في: {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ}.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hakkâm b. Selm, Saîd b. Sâbık’tan, [o] Haccâc b. Ertât’tan, [o] Sâlim’den, [o da] Muhammed b. el-Hanefiyye’den {بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ} “oturulmayan evler” [ayeti] hakkında rivayet etti:
قال: هي بيوتُ مكةَ.
Dedi ki: “Onlar Mekke evleridir.”
وقال آخرون: هي البيوتُ الخَرِبَةُ، والمتاعُ التي قال اللَّهُ فيها لكم، قضاءُ الحاجةِ؛ من الخلاءِ والبولِ فيها.
Başkaları ise şöyle demiştir: “Onlar harap evlerdir; Allah'ın içinde sizin için olduğunu belirttiği menfaat ise , büyük ve küçük abdest bozarak hacet görmektir.”
ذكرُ مِن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri:
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، قال: سمِعتُ عطاءً يقولُ: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. قال: الخلاءُ والبولُ .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den nakletti; dedi ki: Atâ'nın {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: “Büyük ve küçük abdest [bozmaktır] .”
حدَّثني محمدُ بنُ عُمارةَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حمادٍ، قال: ثنا الحسينُ بنُ عيسى بن زيدٍ، عن أبيه في هذه الآيةِ: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. قال: التَّخلِّى في الخرابِ.
Bana Muhammed b. Umâre anlattı, dedi ki: Bize Amr b. Hammâd anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin b. Îsâ b. Zeyd, babasından şu ayet hakkında anlattı: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur”; dedi ki: “Harabede hacet gidermektir.”
وقال آخرون: بل عنَى بذلك بيوتَ التجارِ التي فيها أمتِعةُ الناسِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: “Aksine bununla, içinde insanların eşyaları bulunan tüccar evlerini / dükkanlarını kastetmiştir.”
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Görüşleri:
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. قال: بيوتَ التجارِ، ليس عليكم جناحٌ أن تَدخلوها بغيرِ إذنٍ، الحوانيتَ التي بالقَيْسارياتِ والأسواقِ. وقرَأ: {فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} متاعٌ للناسِ، ولبنى آدَمَ.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ’nın: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavli hakkında şöyle demiştir: “[Bundan kasıt,] tüccarların evleridir (dükkânlarıdır); kaysâriyelerde (büyük ticaret hanlarında/bedestenlerde) ve çarşılarda bulunan dükkânlara izinsiz girmenizde sizin için bir sakınca yoktur.” Ve: {فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “sizin için bir menfaat/eşya bulunan” [kavmini] okuyarak: “İnsanlar ve Âdemoğulları için bir meta/menfaat [bulunan evler/dükkânlar]” dedi.
وأولَى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ أن يقالَ: إن اللَّهَ عمَّ بقولِه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} كلَّ بيتٍ لا ساكنَ به ، لنا فيه متاعٌ، ندخلُه بغيرِ إذنٍ؛ لأنَّ الإذنَ إنما يكونُ ليؤْنَسَ المأذونُ عليه قبلَ الدُّخولِ، أو ليأذَنَ للداخلِ إن كان له مالكًا، أو كان فيه ساكنًا. فأما إن كان لا مالكَ له فيُحتاجَ إلى إذنِه لدخولِه، ولا ساكنَ فيه فيَحتاجَ الداخلُ إلى إيناسِه والتسليمِ عليه؛ لئلا يَهْجُمَ على ما لا يُحبُّ رؤيتَه منه - فلا معنَى للاستئذانِ فيه. فإذ كان ذلك، فلا وجهَ لتخصيصِ بعضِ ذلك دونَ بعضٍ، فكلُّ بيتٍ لا مالكَ له ولا ساكنَ من بيتٍ مبنيٍّ ببعضِ الطُّرقِ للمارَّةِ والسابِلةِ ليَأْوُوا إليه، أو بيتٍ خرابٍ قد باد أهلُه ولا ساكنَ فيه حيثُ كان ذلك، فإن لَمن أراد دخولَه أن يَدخُلَ بغيرِ استِئْذانٍ لمتاعٍ له يؤويه إليه، أو للاستِمتاعِ به لقضاءِ حقِّه؛ مِن بولٍ أو غائطٍ أو غيرِ ذلك. وأما بيوتُ التُّجارِ، فإنه ليس لأحدٍ دخولُها إلا بإذنِ أربابِها وسكانِها.
Bu hususta doğruya en yakın olan görüş şudur: Allah, {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavliyle, içinde oturan kimse bulunmayan ve içinde kendimize ait bir menfaat veya eşyamız olan her eve izinsiz girmeyi kapsamıştır. Çünkü izin istemek, ancak girmeden önce kendisinden izin istenenin varlığını hissetmek/rahatlatmak yahut şayet onun sahibi veya içinde mukim ise girecek kişiye izin vermesi içindir. Eğer evin sahibi yoksa içeri girmek için onun iznine ihtiyaç duyulmaz; içinde mukim kimse yoksa da giren kişinin, onun hoşlanmayacağı bir haline ansızın denk gelmemesi için varlığını hissettirmesine ve ona selam vermesine ihtiyaç kalmaz; dolayısıyla orada izin istemenin bir anlamı olmaz. Durum böyle olunca, bunun bir kısmını hariç tutup diğer kısmını tahsis etmenin bir gereği yoktur. Dolayısıyla ister yolcuların ve gelip geçenlerin sığınması için yollarda yapılmış bir ev olsun, isterse nerede olursa olsun halkı yok olmuş ve içinde oturanı bulunmayan harap bir ev olsun; sahibi ve oturanı bulunmayan her eve, koyacağı bir eşyası için veya küçük ya da büyük abdest yahut başka bir ihtiyacını gidermek suretiyle ondan yararlanmak isteyen kimsenin izinsiz girmesi caizdir. Tüccar dükkanlarına gelince, sahiplerinin ve orada bulunanların izni olmadan hiç kimsenin oralara girme hakkı yoktur.
فإن ظنَّ ظانٌّ أن التاجرَ إذا فتَح دُكَّانَه وقعَد للناسِ فقد أذِن لمَن أراد الدخولَ عليه في دُخولِه، فإنَّ الأمرَ في ذلك بخلافِ ما ظنَّ، وذلك أنه ليس لأحدٍ دخولُ ملكِ غيرِه بغيرِ ضرورةٍ ألجَأتْه إليه، أو بغيرِ سببٍ أباح له دُخولَه إلا بإذنِ ربِّه، لا سيَّما إذا كان فيه متاعٌ، فإن كان التاجرُ قد عُرِف منه أن فتحَه حانوتَه إذنٌ منه لمَن أراد دخولَه في الدخولِ، فذلك بَعْدُ راجعٌ إلى ما قلنا مِن أنه لم يَدخلْه مَن دخلَه إلا بإذنِه. وإذا كان ذلك كذلك، لم يكنْ مِن معنَى قولِه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} في شيءٍ، وذلك أن التي وضَع اللَّهُ عنا الجُناحَ في دخولِها بغيرِ إذنٍ مِن البيوتِ، هي ما لم تَكنْ مسكونةً، إذ حانوتُ التاجرِ لا سبيلَ إلى دخولِه إلا بإذنِه، وهو مع ذلك مسكونٌ، فتَبيَّن أنه مما عنَى اللَّهُ مِن هذه الآيةِ بمعزِلٍ.
Eğer bir kimse, tüccarın dükkânını açıp insanlar için [orada] oturduğunda, yanına girmek isteyen kimseye girmesi için izin vermiş olduğunu zannederse, bu husustaki durum onun zannettiğinin aksinedir. Şöyle ki; kendisini buna mecbur bırakan bir zaruret veya girmesini mubah kılan bir sebep olmaksızın, sahibinin izni olmadan hiç kimsenin başkasının mülküne girmesi caiz değildir; bilhassa içinde bir mal/eşya bulunduğu zaman. Şayet tüccarın dükkânını açmasının, girmek isteyen kimseye girmesi için bir izin olduğu bilinse dahi, bu durum yine de belirttiğimiz şu esasa racidir: Oraya giren kimse ancak onun izniyle girmiş olur. Durum böyle olunca, bu husus Allah Teâlâ'nın: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” kavlinin anlamıyla hiçbir şekilde ilişkili olmaz. Zira Allah'ın izinsiz girmemizdeki günahı bizden kaldırdığı evler, içinde oturulmayan evlerdir; hâlbuki tüccarın dükkânına ancak onun izniyle girilebilir ve bununla birlikte orası meskûndur (içinde oturulmaktadır). Böylece [tüccar dükkânının], Allah'ın bu ayette kastettiği mananın tamamen dışında kaldığı açıklık kazanmış olmaktadır.
وقال جماعةٌ مِن أهلِ التأويلِ: هذه الآيةُ مُستثْناةٌ مِن قولِه: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} [النور: ٢٧].
Tevil ehlinden bir grup şöyle demiştir: Bu ayet, Allah'ın: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} “Kendi evlerinizden başka evlere, izin alıp halkına selam vermeden girmeyin” [en-Nûr: 27] kavlinden istisna edilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، قال: قال ابن عباسٍ: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ} ثم نسَخ واسْتَثنى، فقال: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} .
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den naklen anlattı, dedi ki: İbn Abbâs şöyle demiştir: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ} “Kendi evlerinizden başka evlere girmeyin” [buyurdu], sonra neshedip istisna yaptı ve: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” buyurdu.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا يَحيى بنُ واضِح، عن الحسينِ، عن يزيدَ، عن عكرِمةَ: هو {حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا} الآية: فنسَخ مِن ذلك واستَثْنَى، فقال: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh, el-Hüseyin'den, o Yezîd'den, o İkrime'den naklen anlattı: O, {حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا} “izin alıncaya kadar” ayetidir; bundan neshedip istisna kıldı ve: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” buyurdu.
وليس في قولِه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. دَلالةٌ على أنه استِثناءٌ مِن قولِه: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا}. لأنَّ قولَه: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا}. حكمٌ مِن اللَّهِ في البيوتِ التي لها سكانٌ وأَرْبابٌ. وقولَه: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ}. حكمٌ منه في
[Allah'ın]: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” buyruğunda, bunun O'nun: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا} “Kendi evlerinizden başka evlere izin alıncaya kadar girmeyin” buyruğundan bir istisna olduğuna dair bir delalet yoktur. Çünkü O'nun: {لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا} “Kendi evlerinizden başka evlere izin alıp ehline selam vermedikçe girmeyin” buyruğu, Allah'tan sakinleri ve sahipleri olan evler hakkında bir hükümdür. O'nun: {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ} “İçinde oturulmayan ve sizin için bir menfaat/eşya bulunan evlere girmenizde sizin için bir sakınca yoktur” buyruğu ise O'ndan,
البيوتِ التي لا سكانَ لها ولا أربابَ معروفون، فكلُّ واحدٍ من الحُكمينِ حكمٌ في معنًى غيرِ معنَى الآخَرِ، وإنما يُستَثْنَى الشئُ مِن الشئِ إذا كان مِن جنسِه أو نَوعِه في الفعلِ أو النفْسِ، فأما إذا لم يكنْ كذلك، فلا معنَى لاستِثْنائِه منه.
sakinleri ve bilinen sahipleri bulunmayan evler hakkında bir hükmüdür. Dolayısıyla iki hükmün her biri diğerinin anlamından farklı bir anlamdaki hükümdür. Bir şey ancak fiil veya zat bakımından kendi cinsinden veya türünden olduğu zaman başka bir şeyden istisna edilir. Şayet böyle değilse, onun ondan istisna edilmesinin bir anlamı yoktur.
وقولُه: {وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ}. يقولُ تعالى ذكرُه: واللَّهُ يعلمُ ما تُظهرون أيها الناسُ بألسنتِكم، مِن الاستئذانِ إذا استأذنْتُم على أهلِ البيوتِ المسكونةِ، {وَمَا تَكْتُمُونَ}. يقولُ: وما تُضمِرونه في صدوركم عندَ فعلِكم ذلك ما الذي تقصدون به؛ أطاعةَ اللَّهِ والانتهاءَ إلى أمرِه أم غيرَ ذلك؟
O'nun: {وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ} “Allah açıkladığınızı bilir” kavli hakkında zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Allah, içinde oturulan evlerin ehlinden izin istediğiniz zaman dillerinizle açığa vurduğunuz şeyleri bilir. {وَمَا تَكْتُمُونَ} “ve gizlediğinizi de” [kavli hakkında ise] şöyle buyurmaktadır: Bunu yaptığınızda göğüslerinizde gizlediğiniz şeyin ne olduğunu, yani Allah'a itaat edip O'nun emrine uymayı mı yoksa başka bir şeyi mi kastettiğinizi [de bilir].
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠)}.
Yüce Allah'ın: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠)} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini [harama] bakmaktan sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, onlar için daha temiz bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarından hakkıyla haberdardır” kavlinin teviline dair açıklama:
يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ} باللَّه وبك يا محمدُ، {يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ}. يقولُ: يكفُّوا مِن نظَرِهم إلى ما يشتَهُون النظرَ إليه، مما قد نهاهم اللَّهُ عن النظرِ إليه، {وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ} أن يَراها مَنْ لا يَحِلُّ له رؤيتُها، بلُبسِ ما يستُرُها عن أبصارِهم، {ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ}. يقولُ: فَإِنَّ غضُّها من النظرِ عما لا يَحلُّ النظرُ إليه، وحِفْظَ الفرجِ عن أن يَظهرَ لأبصارِ الناظرين - أطهرُ لهم عندَ اللَّهِ وأفضلُ، {إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ}. يقولُ: إن اللَّهَ ذو خِبرةٍ بما تصنعون أيها الناسُ، فيما أمَركم به مِن غضِّ أبصارِكم عما أمَركم بالغضِّ عنه، وحفظِ فروجِكم عن إظهارِها لمن نهاكم عن إظهارِها له.
Zikri yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Allah'a ve sana inanan {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ} “mümin erkeklere söyle”, {يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ} “gözlerini sakınsınlar”. Şöyle buyurmaktadır: Allah'ın kendilerine bakmayı yasakladığı, bakmayı arzuladıkları şeylere bakmaktan [gözlerini] alıkoysunlar. {وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ} “ve ırzlarını korusunlar”; yani bakması helal olmayan kimselerin görmemesi için avret yerlerini onların gözlerinden örtecek şeyler giyerek [korusunlar]. {ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ} “Bu, onlar için daha temizdir”. Şöyle buyurmaktadır: Bakılması helal olmayan şeylere bakmaktan gözü sakınmak ve avret yerini bakanların gözlerine görünmekten korumak, Allah katında onlar için daha temiz ve daha faziletlidir. {إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ} “Şüphesiz Allah, onların yapmakta olduklarından hakkıyla haberdardır”. Şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Gözlerinizi sakınmanızı emrettiği şeylerden sakınmanız ve avret yerlerinizi göstermenizi yasakladığı kimselere göstermekten korumanız hususunda Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.
وبنحوِ ما قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bizim bu hususta söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عليُّ بنُ سَهْلٍ الرَّمْليُّ، قال: ثنا حجاجٌ، قال: ثنا أبو جعفرٍ، عن الربيعِ بن أنسٍ، عن أبي العاليةِ في قولِه: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ}. قال: كلُّ فَرْجٍ ذُكِر حفظُه في القرآنِ فهو مِن الزنى، إلا هذه {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ}. فإنه يعنى السِّتْرَ .
Bana Ali b. Sehl er-Remlî anlattı, dedi ki: Bize Haccâc anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ca'fer, er-Rebî' b. Enes'ten, o Ebu'l-Âliye'den Allah'ın: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar” kavli hakkında naklen anlattı, [Ebu'l-Âliye] dedi ki: Kur'an'da korunması zikredilen her ferç (ırz/avret yeri) zinadan [korunmak]tır; ancak bu [ayet ile] {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar” [ayeti] müstesnadır; zira burada örtünmek kastedilmektedir .
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ}، {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ}. قال: يَغُضُّوا أبصارَهم عما يَكرَهُ اللَّهُ .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar”, {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar” kavli hakkında naklen anlattı, [İbn Abbâs] dedi ki: Allah'ın hoşlanmadığı şeylerden gözlerini sakınsınlar .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ}. قال: يَغُضُّ مِن بصرِه أن ينظرَ إلى ما لا يَحلُّ له - إذا رأَى ما لا يَحلُّ له غضَّ مِن بصرِه، لا ينظرُ إليه - ولا يستطيعُ أحدٌ أن يَغُضَّ بصرَه كلَّه، إنما قال اللَّهُ: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ} .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah'ın: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerini sakınsınlar” kavli hakkında şöyle dedi: Kendisine helal olmayan şeye bakmaktan gözünü sakınır -kendisine helal olmayan bir şey gördüğünde ona bakmamak için gözünü sakınır- ve hiç kimse gözünün tamamını kapatmaya güç yetiremez; nitekim Allah sadece: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ} “Mümin erkeklere söyle, gözlerinden [bir kısmını] sakınsınlar” buyurmuştur .
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}.
Yüce Allah'ın: {وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar, ırzlarını korusunlar ve -kendiliğinden görünen kısmı müstesna- ziynetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar. Ziynetlerini kocalarından, babalarından, kocalarının babalarından, oğullarından, kocalarının oğullarından, erkek kardeşlerinden, erkek kardeşlerinin oğullarından, kız kardeşlerinin oğullarından, kendi kadınlarından yahut ellerinin altında bulunanlardan (köle ve cariyelerden) başkasına göstermesinler...” kavlinin tefsiri.
يقولُ تعالى ذكرُه لنبيِّه محمدٍ ﷺ: {وَقُلْ} له يا محمدُ {لِلْمُؤْمِنَاتِ} مِن أمتِك، {يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنّ} عما يكرَهُ اللَّهُ النظرَ إليه مما نهاكم عن النظرِ إليه، {وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ}. يقولُ: ويَحفَظْنَ فروجَهنَّ عن أن يراها مَن لا يَحلُّ له رؤيتُها، بلُبسِ ما يستُرُها عن أبصارِهم.
Zikri yüce olan Allah, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurmaktadır: Ey Muhammed! Ümmetinden {لِلْمُؤْمِنَاتِ} “mümin kadınlara” {وَقُلْ} “söyle”; Allah'ın bakılmasını yasaklayıp hoşlanmadığı şeylerden {يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنّ} “gözlerini sakınsınlar”. {وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ} “ve ırzlarını korusunlar”; yani bakması helal olmayan kimselerin görmemesi için avret yerlerini onların gözlerinden örtecek şeyler giyerek korusunlar.
وقولُه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولا يُظْهِرْن للناسِ الذين ليسوا لهنَّ بَمَحْرَمٍ زينتَهنَّ، وهما زينتان؛ إحداهما: ما خَفِى، وذلك كالخَلْخالَين والسِّوارَين والقُرْطَين والقلائدِ. والأُخرى: ما ظهَر منها، وذلك مختلَفٌ في المَعنيِّ منه بهذه الآيةِ؛ فكان بعضُهم يقولُ: زينةُ الثيابِ الظاهرةُ.
O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ} “Ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Kendilerine mahrem olmayan insanlara ziynetlerini açığa vurmasınlar. Ziynet iki türlüdür; birincisi: Halhallar , bilezikler, küpeler ve kolyeler gibi gizli olan ziynettir. Diğeri ise: Açıkta olan ziynettir ki bu ayette kastedilen hususta ihtilaf edilmiştir. Onlardan bazısı: ‘Açıkta olan ziynet, dış elbiselerdir’ diyordu.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ بنُ المغيرةِ، عن الحجاجِ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأَحوَصِ، عن ابن مسعودٍ، قال: الزينةُ زينتانِ؛ فالظاهرةُ منها: الثيابُ، وما خَفِى الخَلْخالان والقُرطان والسِّوَاران .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn b. el-Muğîre, el-Haccâc'dan, o Ebû İshâk'tan, o Ebu'l-Ahvas'tan, o İbn Mes'ûd'dan naklen anlattı, [İbn Mes'ûd] dedi ki: Ziynet iki türlüdür; açıkta olanı elbiselerdir, gizli olanı ise halhallar, küpeler ve bileziklerdir .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: أخبَرنى الثوريُّ، عن أبي إسحاقَ الهَمْدانيٍّ، عن أبي الأحوصِ، عن عبدِ اللَّهِ أنه قال: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: هي الثيابُ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana es-Sevrî, Ebû İshâk el-Hemdânî'den, o Ebu'l-Ahvas'tan, o Abdullah'tan [şöyle] dediğini haber verdi: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler”. [Abdullah]: O elbiselerdir, dedi.
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأحوصِ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الثيابُ.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Ebû İshâk'tan, o Ebu'l-Ahvas'tan, o Abdullah'tan naklen anlattı, [Abdullah] {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında: [O] elbiselerdir, dedi.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأَحْوَصِ، عن عبدِ اللَّهِ مثلَه.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o Ebu'l-Ahvas'tan, o Abdullah'tan benzerini anlattı.
قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن مالكِ بن الحارثِ، عن عبدِ الرحمنِ بن يزيدَ ، عن عبدِ اللَّهِ مثلَه .
Dedi ki: Bize Süfyân, el-A'meş'ten, o Mâlik b. el-Hâris'ten, o Abdurrahman b. Yezîd'den , o Abdullah'tan benzerini anlattı .
قال: ثنا سفيانُ، عن علقمةَ، عن إبراهيمَ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الثيابُ .
Dedi ki: Bize Süfyân, Alkame'den, o İbrâhim'den Allah'ın: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [İbrâhim]: [O] elbiselerdir , dedi.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: أخبَرنا بعضُ أصحابِنا؛ إمّا يونسُ وإما غيرُه، عن الحسنِ في قولِه: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الثيابُ.
Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize arkadaşlarımızdan biri -ya Yûnus ya da bir başkası- Hasan'dan O'nun: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” kavli hakkında naklen haber verdi, [Hasan]: [O] elbiselerdir, dedi.
حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأَحْوَصِ، عن عبدِ اللَّهِ: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الثيابُ. قال أبو إسحاقَ: ألا تَرَى أنه قال: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} [الأعراف: ٣١].
Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Ebû İshâk'tan, o Ebu'l-Ahvas'tan, o Abdullah'tan haber verdi: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” [kavli hakkında Abdullah]: [O] elbiselerdir, dedi. Ebû İshâk dedi ki: Görmez misin O: {خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ} “Her mescitte ziynetinizi takının” [el-A'râf: 31] buyurmuştur.
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، قال: ثنا محمدُ بنُ الفضلِ، عن الأعمشِ، عن مالكِ بن الحارثِ، عن عبدِ الرحمنِ بن يزيدَ، عن ابن
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bana Haccâc anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. el-Fadl, el-A'meş'ten, o Mâlik b. el-Hâris'ten, o Abdurrahman b. Yezîd'den, o İbn
مسعودٍ: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: هو الرِّداءُ .
Mes'ûd'dan haber verdi: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” [kavli hakkında] dedi ki: O ridadır (dış elbisedir) .
وقال آخَرون: الظاهرُ مِن الزينةِ التي أُبيحَ لها أن تُبدِيَه: الكُحْلُ والخاتَمُ والسِّوارانِ والوجهُ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Kadının göstermesine izin verilen açıkta olan ziynet sürme, yüzük, bilezikler ve yüzdür.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا مروانُ، قال: ثنا مسلمٌ المُلائيُّ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابن عباسٍ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الكُحْلُ والخاتَمُ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Mervân anlattı, dedi ki: Bize Müslim el-Melâî, Saîd b. Cübeyr'den, o İbn Abbâs'tan naklen anlattı: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” [kavli hakkında İbn Abbâs]: [O] sürme ve yüzüktür , dedi.
حدَّثنا عمرُو بنُ عبدِ الحميدِ الآمُلِيُّ، قال: ثنا مروانُ، عن مسلمٍ المُلائيِّ، عن سعيدِ بن جبيرٍ مثلَه ولم يَذكُرِ ابنَ عباسٍ .
Bize Amr b. Abdilhamîd el-Âmülî anlattı, dedi ki: Bize Mervân, Müslim el-Melâî'den, o Saîd b. Cübeyr'den benzerini anlattı ve İbn Abbâs'ı zikretmedi .
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن أبي عبدِ اللَّهِ نَهْشَلٍ، عن الضحاكِ، عن ابن عباسٍ، قال: الظاهرُ منها: الكُحْلُ والخدَّان.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Ebû Abdillâh Nehşel'den, o ed-Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan naklen anlattı, [İbn Abbâs] dedi ki: Ondan açıkta olanı: Sürme ve iki yanaktır.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ اللَّهِ بن مسلمِ بن هُرْمُزَ، عن سعيدِ بن جبيرٍ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الوجهُ والكفُّ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdullah b. Müslim b. Hürmüz'den, o Saîd b. Cübeyr'den Allah'ın: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [Saîd]: Yüz ve el ayasıdır , dedi.
حدَّثنا عمرُو بنُ عبدِ الحميدِ، قال: ثنا مروانُ بنُ معاويةَ، عن عبدِ اللَّهِ بن مسلمِ
Bize Amr b. Abdilhamîd anlattı, dedi ki: Bize Mervân b. Muâviye, Abdullah b. Müslim
ابن هُرمزَ المكيِّ، عن سعيدِ بن جبيرٍ مثلَه.
b. Hürmüz el-Mekkî'den, o Saîd b. Cübeyr'den benzerini anlattı.
حدَّثني عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا الوليدُ بنُ مسلمٍ، قال: ثنا أبو عمرٍو، عن عطاءٍ في قولِ اللَّهِ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الكفَّان والوجهُ .
Bana Ali b. Sehl anlattı, dedi ki: Bize el-Velîd b. Müslim anlattı, dedi ki: Bize Ebû Amr, Atâ'dan Allah'ın: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [Atâ]: İki el ayası ve yüzdür , dedi.
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن سعيدٍ، عن قتادةَ، قال: الكُحْلُ والسِّوَاران والخاتَمُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Saîd'den, o Katâde'den naklen anlattı, [Katâde] dedi ki: Sürme, iki bilezik ve yüzüktür.
حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: والزينةُ الظاهرةُ: الوجهُ، وكحْلُ العينِ، وخِضابُ الكفِّ، والخاتمُ، فهذه تظهرُ في بيتِها لمن دخَل مِن الناسِ عليها .
Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [İbn Abbâs] dedi ki: Açıkta olan ziynet; yüz, göz sürmesi, el kınası ve yüzüktür; bunlar evinde yanına giren insanlara görünür .
حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعمرٌ، عن قتادةَ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: المَسَكَتان والخاتَمُ والكُحْلُ. قال قتادةُ: وبلَغنى أن النبيَّ ﷺ قال: "لا يحِلُّ لامْرأةٍ تُؤْمِنُ باللَّهِ واليَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُخْرِجَ يَدَها إلَّا إلى هَهُنا". وقبَض نصفَ الذراعِ .
Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den haber verdi: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” [kavli hakkında Katâde]: İki bilezik , yüzük ve sürmedir, dedi. Katâde dedi ki: Bana ulaştığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah'a ve ahiret gününe inanan bir kadının, elini şuradan fazlasını açması helal olmaz”. Ve kolun yarısını tuttu .
حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعمرٌ، عن الزهريِّ، عن
Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, ez-Zührî'den, o da
رجلٍ، عن المِسْوَرِ بن مَخْرَمةَ في قولِه: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: القُلْبَين ، والخاتمَ، والكُحْلَ. يعنِى السوارَ .
bir adamdan, o el-Misver b. Mahreme'den naklen O'nun: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” kavli hakkında haber verdi, [el-Misver]: İki bilezik , yüzük ve sürmedir, dedi. Bileziği kastetmektedir .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُرَيجٍ، قال: قال ابن عباسٍ قولَه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الخاتمُ والمَسَكَةُ.
Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den naklen anlattı, dedi ki: İbn Abbâs O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında: [O] yüzük ve bileziktir, dedi.
قال ابن جُرَيجٍ: وقالت عائشةُ: القُلْبُ والفَتْخَةُ . قالت عائشةُ: دخَلت عليَّ ابنةُ أخى لأمِّى عبدِ اللَّهِ بن الطُّفَيْلِ مُزَيَّنَةً، فدخَل النبيُّ ﷺ، فأعرَض، فقالت عائشةُ: إنها ابنةُ أخى وجاريةٌ. فقال: "إذا عرَكت المرأةُ لم يَحِلَّ لها أن تُظْهِرَ إلَّا وجهَها، وإلَّا ما دُون هذا". وقبَض على ذِراعِ نفْسِه، فترَك بينَ قبضَتِه وبينَ الكفِّ مثلَ قبضَةٍ أُخرَى . وأشار به أبو عليٍّ.
İbn Cüreyc dedi ki: Âişe de şöyle dedi: [O] bilezik ve parmak halkasıdır/yüzüktür . Âişe dedi ki: Anne bir erkek kardeşim Abdullah b. et-Tufeyl'in kızı süslenmiş olarak yanıma girdi. O esnada Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem içeri girdi ve yüzünü çevirdi. Bunun üzerine Âişe: “O benim erkek kardeşimin kızıdır ve henüz genç bir kızdır” dedi. [Peygamber] buyurdu ki: “Kadın hayız gördüğü vakit, yüzü ve şunun yukarısı müstesna [başka bir yerini] göstermesi ona helal olmaz”. Ve kendi kolunu tuttu; tuttuğu yer ile el ayası arasında bir kabza kadar daha mesafe bıraktı . Ebû Ali de buna işaret etti.
قال ابن جُرَيجٍ: وقال مجاهدٌ قولَه: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الكُحْلُ والخِضَابُ والخَاتَمُ .
İbn Cüreyc dedi ki: Mücâhid O'nun: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” kavli hakkında: Sürme, kına ve yüzüktür , dedi.
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عاصمٍ، عن عامرٍ: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الكُحْلُ والخِضَابُ والثيابُ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Âsım'dan, [o da] Âmir'den [naklen] O'nun: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: [O] sürme, kına ve elbiselerdir.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. مِن الزينةِ؛ الكُحْلُ والخِضابُ والخاتمُ، هكذا كانوا يقولون، وهذا يَراه الناسُ.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah'ın: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında şöyle dedi: Ziynetten [kasıt]; sürme, kına ve yüzüktür. Böyle diyorlardı ve bunu insanlar görür.
حدَّثني ابن عبدِ الرحيمِ البَرْقِيُّ، قال: ثنا عمرُ بنُ أبى سلمةَ، قال: سُئِل الأوزاعيُّ عن: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الكفَّين والوجهَ.
Bana İbn Abdirrahîm el-Berkî anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Ebî Seleme anlattı, dedi ki: el-Evzâî'ye: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” [ayeti] soruldu; o da: İki el ayası ve yüzdür, dedi.
حدَّثنا عمرُو بنُ بندقٍ، قال: ثنا مروانُ، عن جُويبرٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ}. قال: الكفُّ والوجهُ .
Bize Amr b. Bünduk anlattı, dedi ki: Bize Mervân, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ} “Ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [ed-Dahhâk]: El ayası ve yüzdür , dedi.
وقال آخرون: عنَى به الوجهَ والثيابَ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bununla yüzü ve elbiseleri kastetmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، قال: قال يونسُ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال الحسنُ: الوجهُ والثيابُ .
Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize el-Mu'temir anlattı, dedi ki: Yûnus dedi ki: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler”. el-Hasan: [O] yüz ve elbiselerdir, dedi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ وعبدُ الأعلى، عن سعيدٍ، عن قَتادةَ، عن الحسنِ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. قال: الوجهُ والثيابُ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adî ve Abdüla'lâ, Saîd'den, o Katâde'den, o el-Hasan'dan O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna olmak üzere ziynetlerini göstermesinler” kavli hakkında naklen anlattı, [el-Hasan]: [O] yüz ve elbiselerdir, dedi.
وأولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: عُنِى بذلك الوجُه والكفّانِ. يَدخُلُ في ذلك إذا كان كذلك، الكُحْلُ والخاتمُ والسِّوارُ والخِضابُ [والثِّيابُ].
Bu hususta görüşlerin doğruya en yakın olanı; bununla yüzün ve iki el ayasının kastedildiğini söyleyen kimsenin görüşüdür. Durum böyle olunca; sürme, yüzük, bilezik, kına [ve elbiseler] de buna dâhil olur.
وإنما قلنا: ذلك أَولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ؛ لإجماعِ الجميعِ على أن على كلِّ مصلٍّ أن يستُرَ عَورتَه في صلاتِه، وأن للمرأةِ أن تَكْشِفَ وجَهَها وكفَّيْها في صلاتِها، وأن عليها أن تَستُرَ ما عدا ذلك من بدنِها، إلا ما رُوِى عن النبيِّ ﷺ أنه أباح لها أن تُبديَه مِن ذراعِها إلى قدرِ النصفِ . فإذ كان ذلك مِن جميعِهم إجماعًا، كان معلومًا بذلك أن لها أن تُبدىَ مِن بدنِها ما لم يكنْ عورةً كما ذلك للرجالِ؛ لأنَّ ما لم يكنْ عورةً، فغيرُ حرامٍ إظهارُه. وإذا كان لها إظهارُ ذلك، كان معلومًا أنه مما استَثْناه اللَّهُ تعالى ذكرُه بقولِه: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}. لأنَّ كلَّ ذلك ظاهرٌ منها.
Bu konuda doğruya en yakın görüşün bu olduğunu söylememizin sebebi şudur: Her namaz kılanın namazında avretini örtmesi gerektiği, kadının namazında yüzünü ve iki el ayasını açabileceği ve bedeninden bunun dışındaki kısımları örtmesi gerektiği konusunda -Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den kadının kolunun yarısına kadar olan kısmını açmasına izin verdiğine dair rivayet edilen şey müstesna- herkesin icmâ etmiş olmasıdır. Bu durum hepsi tarafından bir icmâ olduğuna göre, erkeklerde olduğu gibi kadının da bedeninden avret olmayan yerleri gösterebileceği bununla bilinmiş olur; zira avret olmayan şeyin açığa vurulması haram değildir. Kadının bunu açığa vurması caiz olunca, bunun da Yüce Allah'ın: {إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا} “Kendiliğinden görünen kısımları müstesna” kavliyle istisna ettiği şeylerden olduğu bilinmiş olur; çünkü bunların hepsi kadından zahir/görünen kısımlardır.
وقولُه: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولْيُلْقِين خمُرَهن - وهى جمعُ خِمارٍ - على جيوبِهن؛ ليَسْتُرْنَ بذلك شعورَهن وأعناقَهن وقُرْطَهن.
O'nun: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” kavline gelince; Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Bununla saçlarını, boyunlarını ve küpelerini örtmeleri için hımarlarını -ki bu hımârın çoğuludur- yakalarının üzerine salsınlar.
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا زيدُ بنُ حُبابٍ، عن إبراهيمَ بن نافعٍ، قال: ثنا الحسنُ بنُ مسلمِ بن يَنَّاقٍ، عن صفيةَ بنتِ شيبةَ، عن عائشةَ، قالت: لمَّا نزَلت هذه الآيةُ: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنّ}. قال: شَقَقْن البُرُدَ مما يَلِى الحَواشِىَ، فاخْتَمَرْنَ به .
Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize Zeyd b. Hubâb, İbrâhim b. Nâfi'den anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan b. Müslim b. Yennâk, Safiyye bnt. Şeybe'den, o Âişe'den nakletti ki Âişe şöyle demiştir: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” ayeti indiği zaman: [Kadınlar] örtülerin kenar taraflarını yarıp onunla başlarını örttüler .
حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، أن قُرَّةَ بنَ عبدِ الرحمنِ أخبَره، عن ابن شهابٍ، عن عروةَ، عن عائشةَ زوجِ النبيِّ ﷺ أنها قالت: يَرْحَمُ اللَّهُ النساءَ المهاجراتِ الأُوَلَ، لمّا أنزَلَ اللَّهُ: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنّ} شَقَقْن
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; Kurre b. Abdirrahmân'ın kendisine İbn Şihâb'dan, onun Urve'den, onun da Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) eşi Âişe'den [radıyallâhu anhâ] bildirdiğine göre [Âişe] şöyle demiştir: «Allah ilk muhacir kadınlara rahmet etsin; Allah: {وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنّ} “Başörtülerini yakalarının üzerine salsınlar” [ayetini] indirdiği zaman [kadınlar] yırttılar...»
أَكْثَفَ مُرُوطِهن، فاخْتَمَرْن به .
yün örtülerinin en kalınını [yarıp] onunla başlarını örttüler .
وقولُه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولا يُبْدِين زينتَهنَّ التي هي غيرُ ظاهرةٍ، بل الخفيةُ منها؛ وذلك الخَلْخالُ والقُرْطُ والدُّمْلُجُ ، وما أُمِرَت بتغطيتِه بخمارِها مِن فوقِ الجَيْبِ، وما وراءَ ما أُبِيح لها كشفُه وإبرازُه في الصلاةِ وللأجْنَبِيّين مِن الناسِ، والذراعين إلى فوقِ ذلك - إلا لبعولتِهن.
O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} “Kocalarından başkasına ziynetlerini göstermesinler” kavline gelince; Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Görünür olmayan, aksine gizli olan ziynetlerini göstermesinler; ki bunlar halhal, küpe, pazubent , yakasının üzerinden başörtüsüyle örtmesi emredilen kısımlar, namazda ve yabancı erkeklere karşı açmasına ve göstermesine izin verilen yerlerin ötesindeki kısımlar ve kolların bunun yukarısındaki yerleridir; ancak kocaları müstesnadır.
وبنحوِ الذي قلنا في تأويلِ ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Bunun tevilinde bizim söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.