Binûn

Nûr Suresinin Tefsiri — 7. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن طلحةَ بن مُصَرِّفٍ، عن إبراهيمَ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ}. قال: هذه ما فوقَ الذراعِ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Talha b. Musarrif'ten, o İbrâhim'den nakletti: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından veya babalarından başkasına göstermesinler”. [İbrâhim]: Bu, kolun yukarısıdır , dedi.

حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن منصورٍ، قال: سمِعْتُ رجلًا يُحَدِّثُ عن طلحةَ، عن إبراهيمَ، قال في هذه الآيةِ: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ}. قال: ما فوقَ الجَيْبِ. قال شعبةُ: كتَب به منصورٌ إليَّ، وقرأْتُه عليه.

Bize İbnu'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be, Mansûr'dan nakletti, [Mansûr] dedi ki: Bir adamın Talha'dan, onun da İbrâhim'den naklettiğini işittim; [İbrâhim] şu ayet hakkında: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından, babalarından veya kocalarının babalarından başkasına göstermesinler” şöyle dedi: [Bu,] yaka açıklığının yukarısıdır. Şu'be dedi ki: Mansûr bunu bana yazdı ve ben de bunu ona okudum.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيةَ، عن سعيدِ بن أبى عَروبةَ، عن قتادةَ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ}. قال: تُبْدِى لهؤلاء الرأسَ. حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ، قال: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} إلى قولِه: {عَوْرَاتِ النِّسَاءِ}. قال: الزينةُ التي تُبدِيها لهؤلاء؛ قُرْطاها وقِلادتُها وسِوَارَاها، فأما خَلْخالَاها ومِعْضَدُها ونحرُها وشعَرُها، فإنها لا تُبْدِيه إلا لزوجِها .

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Saîd b. Ebî Arûbe'den, o Katâde'den O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından başkasına göstermesinler” kavli hakkında nakletti, [Katâde]: Bunlara başını gösterir, dedi. Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti, [İbn Abbâs]: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} “Ziynetlerini kocalarından başkasına göstermesinler” [kavlinden] {عَوْرَاتِ النِّسَاءِ} “kadınların avret yerleri” kavline kadar [olan kısım hakkında] şöyle dedi: Bunlara gösterebileceği ziynet; küpeleri, kolyesi ve iki bileziğidir. Halhallarına, pazubendine, gerdanına ve saçına gelince, bunları kocası dışında kimseye göstermez .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجّاجٌ، قال: قال ابن جريجٍ: قال ابن مسعودٍ في قولِه: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنّ} - [{أَو}، {أَو}] قال: الطَّوْقَ والقُرْطَيْن.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc anlattı, dedi ki: İbn Cüreyc dedi ki: İbn Mes'ûd O'nun: {وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنّ} “Ziynetlerini kocalarından başkasına göstermesinler” - [{أَو} “yahut”, {أَو} “yahut”] kavli hakkında: Gerdanlık ve iki küpedir, dedi.

يقولُ اللَّهُ تعالى ذكرُه: قلْ للمؤمناتِ الحَرائرِ: لا يُظْهِرْنَ هذه الزينةَ الخفيةَ التي ليست بالظاهرةِ {إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} وهم أزواجُهن، واحدُهم بَعْلٌ، {أَوْ} لـ {آبَائِهِنَّ}، أو لـ {آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ}. يقولُ: أو لآباءِ أزواجِهن {أَوْ} {أَبْنَائِهِنَّ أَوْ} لـ {أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ} لـ {بَنِي إِخْوَانِهِنَّ}.

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Hür mümin kadınlara söyle: Zahir/açık olmayan bu gizli ziynetlerini {إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ} “kocalarından başkasına” -ki bunlar zevceleridir, tekili ba'ldir-, {أَوْ} “yahut” {آبَائِهِنَّ} “babalarından”, yahut {آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ} “kocalarının babalarından” -yani eşlerinin babalarından-, {أَوْ} “yahut” {أَبْنَائِهِنَّ أَوْ} “kendi oğullarından veya” {أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ} “kocalarının oğullarından yahut” {بَنِي إِخْوَانِهِنَّ} “kardeşlerinin oğullarından” [başkasına göstermesinler].

ويعنى بقولِه: {أَو} لـ {إِخْوَانِهِنَّ}: أو لإخْوتِهنَّ - {أَوْ} لـ {بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ}.

{أَو} “Yahut” {إِخْوَانِهِنَّ} “kardeşlerine” kavliyle: Yahut erkek kardeşlerini - {أَوْ} “yahut” {بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ} “kız kardeşlerinin oğullarını” [kastediyor].

{أَوْ نِسَائِهِنّ}. قيل: عُنِى بذلك نساءُ المسلمين.

{أَوْ نِسَائِهِنّ} “Yahut kendi kadınlarına”. Denildi ki: Bununla Müslüman kadınlar kastedilmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجّاجٌ، عن ابن جُريجٍ قولَه: {أَوْ نِسَائِهِنَّ}. قال: بلَغَنى أنهن نساءُ المسلمين، لا يَحِلُّ لمسلمةٍ أن تُرِىَ مُشركةً عِرْيتَها ، إلا أن تكونَ أمَةً لها، فذلك قولُه: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den O'nun: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınlarına” kavli hakkında nakletti, [İbn Cüreyc]: Bana ulaştı ki onlar Müslüman kadınlardır; Müslüman bir kadının müşrik bir kadına çıplaklığını/vücudunu göstermesi -o kadın kendi cariyesi olması müstesna- helal olmaz; O'nun: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Yahut ellerinin sahip olduğu cariyeler” kavli de işte budur, dedi.

قال: ثنى الحسينُ، قال: ثنى عيسى بنُ يونُسَ، عن هشامِ بن الغازِ، عن عُبادةَ بن نُسَيٍّ، أنه كرِه أن تَقْبَلَ النصرانيةُ المسلمةَ، أَو تَرَى عَوْرَتَها، ويَتَأَوَّلُ {أَوْ نِسَائِهِنَّ} .

Dedi ki: Bana el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Îsâ b. Yûnus, Hişâm b. el-Gâz'dan, o Ubâde b. Nusey'den anlattı ki o, Hristiyan kadının Müslüman kadını öpmesini veya onun avretini görmesini mekruh görür ve {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınlarına” [ayetini] böyle tevil ederdi .

قال: ثنا عيسى بنُ يونُسَ، عن هشامٍ، عن عُبادةَ، قال: كتَب عمرُ بنُ الخطابِ إلى أبى عُبيدةَ بن الجرَّاحِ ﵄: أما بعدُ، فقد بلَغَنى أن نساءً يَدْخُلْنَ الحَمَّاماتِ، ومعهن نساءُ أهلِ الكتابِ، فامْنَعْ ذلك، وحُلْ دونَه. قال: ثم إن أبا عُبيدةَ قام في ذلك المقامِ مُبْتَهِلًا: اللهم أيُّما امرأةٍ تَدْخُلُ الحمامَ مِن غيرِ علَّةٍ ولا سَقَمٍ، تُرِيدُ البياضَ لوجهِها، فسوِّدْ وجهَها يومَ تَبْيَضُّ الوجوه .

Dedi ki: Bize Îsâ b. Yûnus, Hişâm'dan, o Ubâde'den anlattı, dedi ki: Ömer b. el-Hattâb, Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'a radıyallâhu anh şöyle yazdı: İmdi, kadınların Ehl-i kitap kadınlarıyla birlikte hamamlara girdiğini öğrendim; bunu engelle ve önüne geç. [Ubâde] dedi ki: Sonra Ebû Ubeyde o makamda yakararak şöyle dua etti: Allahım! Hangi kadın bir hastalık ve illet olmaksızın yüzünün beyazlığı/güzelliği için hamama girerse, yüzlerin ağaracağı günde onun yüzünü karart .

وقولُه: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}. اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: أو مَمالِيكِهِن، فإنه لا بأسَ عليها أن تُظْهِرَ لهم مِن زينتِها ما تُظْهِرُه لهؤلاء.

Ve O'nun: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Yahut ellerinin sahip oldukları [köleler]” kavli. Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etti; onlardan bazısı şöyle dedi: [Yani] veya onların köleleridir; nitekim [kadının] bu [sayılan] kimselere gösterdiği ziynetini onlara da göstermesinde bir sakınca yoktur.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: أخْبَرنى عمرُو بنُ دينارٍ، عن مَخْلَدٍ التَّميميِّ أنه قال في قولِه: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}. قال: في القراءةِ الأُولى: (أيمانُكم) .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Bana Amr b. Dînâr, Mahled et-Temîmî'den O'nun: {أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Yahut ellerinin sahip oldukları” kavli hakkında naklen haber verdi, [Mahled]: İlk kıraatte [bu ayet] (أيمانُكم) şeklindeydi , dedi.

وقال آخرون: بل معنى ذلك: أو ما مَلَكت أيمانُهن من إماءِ المشركين. كما قد ذكَرنا عن ابن جريجٍ قبلُ، مِن أنه لما قال: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} عنَى بهن النساءَ المسلماتِ دونَ المشركاتِ. ثم قال: أو ما ملَكت أيمانُهن مِن الإماءِ المشركاتِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Aksine bunun anlamı: Müşriklerin cariyelerinden ellerinin malik olduğu kimselerdir. Nitekim daha önce İbn Cüreyc'den zikrettiğimiz üzere, O: {أَوْ نِسَائِهِنَّ} “Yahut kendi kadınları” buyurduğunda bununla müşrik kadınları değil Müslüman kadınları kastetmiş; ardından da: Yahut müşrik cariyelerden ellerinin malik olduğu kimseler, demiştir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١)}.

Yüce Allah'ın: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١)} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar, yahut kadınların avret yerlerinin henüz farkında olmayan çocuklar müstesnadır. Gizlemekte oldukları ziynetleri anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar. Ey müminler! Hepiniz toptan Allah'a tövbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz. (31)” kavlinin tevili hakkında [söz]:

يقولُ تعالى ذكرُه: والذين يَتَّبِعونكم لطعامٍ يَأْكُلونه عندَكم، ممَّن لا إرْبَ له في النساءِ مِن الرجالِ، ولا حاجةَ به إليهن ولا يُرِيدُهن.

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Erkeklerden kadınlara karşı bir arzusu, onlara bir ihtiyacı olmayan ve onları istemeyen kimselerden yanınızda yiyecekleri bir yemek için size tabi olan kimselerdir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyleri tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنى محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. قال: كان الرجلُ يَتْبَعُ الرجلَ في الزمانِ الأولِ، لا يَغارُ عليه، ولا تَرْهَبُ المرأةُ أَن تَضَعَ خمارَها عندَه، وهو الأحمقُ الذي لا حاجةَ له في النساءِ.

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında [şöyle] dediğini nakletti: Eski zamanda adam başka bir adama tabi olurdu; [ev sahibi] onu [ailesinden] kıskanmaz, kadın da onun yanında başörtüsünü çıkarmaktan çekinmezdi. O, kadınlara karşı hiçbir arzusu (ihtiyacı) olmayan ahmak kimsedir.

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. فهذا الرجلُ يَتْبَعُ القومَ وهو مُغَفَّلٌ في عقلِه، لا يَكْتَرِثُ للنساءِ، ولا يَشْتَهِيهنَّ، فالزينةُ التي تُبْدِيها لهؤلاء قُرْطاها، وقِلادتُها، وسِوارَاها، وأما خَلْخالاها، ومِعْضَداها، ونَحرُها، وشعَرُها، فإنها لا تُبْدِيه إلا لزوجِها .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan O'nun: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında nakletti: Bu adam, aklı kıt olup kadınlara aldırmayan ve onları arzulamayan bir hâlde o topluluğa tabi olan kimsedir. Kadının bunlara gösterebileceği ziynet; küpeleri, kolyesi ve iki bileziğidir. Halhallarına, pazubentlerine, gerdanına ve saçına gelince, bunları kocası dışında kimseye göstermez .

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن قتادةَ في قولِه: {أَوِ التَّابِعِينَ}. قال: هو التابعُ يَتْبَعُك يُصِيبُ مِن طعامِك .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den O'nun: {أَوِ التَّابِعِينَ} “Yahut bağımlılar” kavli hakkında haber verdi, [Katâde]: O, yiyeceğinden faydalanmak üzere sana tabi olan kişidir , dedi.

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا إسماعيلُ ابن عُلَيَّةَ، عن ابن أبى نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. قال: الذي يُرِيدُ الطعامَ ولا يُرِيدُ النساءَ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize İsmâil b. Uleyye, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar”. [Mücâhid]: Yemeği isteyen fakat kadınları istemeyen kimsedir, dedi.

قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den aynısını nakletti .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}: الذين لا يُهِمُّهم إلا بطونُهم، ولا يُخافون على النساءِ.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana el-Hâris [de] anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında şöyle dediğini [nakletti]: [Onlar], karınlarından başka bir dertleri olmayan ve kadınlar hususunda kendilerinden endişe edilmeyen kimselerdir.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den aynısını anlattı.

حدَّثنا إسماعيلُ بنُ موسى السديُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: الأَبْلَهُ .

Bize İsmâil b. Mûsâ es-Süddî anlattı, dedi ki: Bize Şerîk, Mansûr'dan, o Mücâhid'den O'nun: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler” kavli hakkında nakletti, [Mücâhid]: [O] ahmak kimsedir , dedi.

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابن إدريسَ، قال: سمِعْتُ ليثًا، عن مجاهدٍ في قولِه: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: هو الأبْلَهُ الذي لا يَعْرِفُ شيئًا مِن النساءِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Leys'ten, o Mücâhid'den O'nun: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler” kavli hakkında duydum, [Mücâhid]: O, kadınlardan hiçbir şey anlamayan ahmak kimsedir , dedi.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، قال: ثنا ابن أبى نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. الذي لا إرْبَ له بالنساءِ مثلَ فلانٍ .

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Necîh, Mücâhid'den O'nun: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış kimseler” kavli hakkında nakletti: Falan kimse gibi kadınlarla bir işi/arzusu olmayan kimsedir .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابن عطيةَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عمَّن حدَّثه، عن ابن عباسٍ: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: هو الذي لا تَسْتَحْيِى منه النساءُ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Atiyye anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o da kendisine anlatan kimseden, o İbn Abbâs'tan nakletti: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler”. [İbn Abbâs]: Kadınların kendisinden utanıp sıkılmadığı kimsedir , dedi.

حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن الشعبيِّ: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: مِن تبعِ الرجلِ وحَشَمِه الذي لم يَبْلُغْ إرْبُه أَن يَطَّلِعَ على عورةِ النساءِ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o eş-Şa'bî'den nakletti: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler”. [eş-Şa'bî]: Kişinin tâbilerinden ve maiyetinden olup arzusu kadınların mahrem yerlerine muttali olacak [seviyeye] ulaşmamış kimsedir, dedi.

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن شعبةَ، عن المغيرةِ، عن الشعبيِّ: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: الذي لا إرْبَ له في النساءِ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Şu'be'den, o el-Mugîre'den, o eş-Şa'bî'den nakletti: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler”. [eş-Şa'bî]: Kadınlara karşı bir arzusu/ihtiyacı olmayan kimsedir, dedi.

قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا حمادُ بنُ سلمةَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، قال: المعتوهِ .

Dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme, Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den anlattı, [Saîd]: [O] aklı kıt kimsedir , dedi.

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، عن معمرٍ، عن الزهريِّ في قولِه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. قال: هو الأحمقُ الذي لا هِمَّةَ له بالنساءِ ولا إرْبَ .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, Ma'mer'den, o ez-Zührî'den O'nun: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında [şöyle nakletti], [ez-Zührî]: O, kadınlara karşı bir gayesi ve arzusu/ihtiyacı bulunmayan ahmak kimsedir , dedi.

وبه عن معمرٍ، عن ابن طاوسٍ، عن أبيه في قولِه: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. يقولُ: الأحمقِ الذي ليست له هِمَّةٌ في النساءِ .

Ve aynı isnatla Ma'mer'den, o İbn Tâvûs'tan, o babasından O'nun: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış kimseler” kavli hakkında şöyle dedi: Kadınlara karşı bir meyli/gayesi olmayan ahmak kimsedir .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: قال ابن عباسٍ: الذي لا حاجةَ له في النساءِ.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: İbn Abbâs: Kadınlara ihtiyacı/ilgisi olmayan kimsedir, dedi.

حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ}. قال: هو الذي يَتْبَعُ القومَ، حتى كأنه كان منهم، ونشَأ فيهم، وليس يَتْبَعُهم لإرْبةِ نسائِهم، وليس له في نسائِهم إرْبةٌ، وإنما يَتْبَعُهم لإرفاقِهم إياه.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah'ın: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ} “Yahut erkeklerden kadına ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında şöyle dedi: O, adeta onlardan biriymiş ve aralarında yetişmiş gibi bir topluluğa tabi olan kişidir. Onlara kadınlarına duyduğu bir arzudan ötürü tabi olmadığı gibi onların kadınlarına karşı bir ihtiyacı da yoktur; onlara sadece kendisine yaptıkları iyilik ve yardımdan dolayı tabi olmaktadır.

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن الزهريِّ، عن عروةَ، عن عائشةَ، قالت: كان رجلٌ يَدْخُلُ على أزواجِ النبيِّ ﷺ مُخَنَّتٌ، فكانوا

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, ez-Zührî'den, o Urve'den, o da Âişe'den [şöyle] nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarının yanına giren muhannes (kadınsı tavırlı) bir adam vardı. Onlar da...

يَعُدُّونه مِن غيرِ أُولى الإرْبِة، فدخَل عليه النبيُّ ﷺ يومًا وهو عندَ بعضِ نسائِه، وهو يَنْعَتُ امرأةً، فقال: إنها إذا أقْبَلَت أقْبَلَت بأربعٍ، وإذا أدْبَرت أدْبَرت بثمانٍ. فقال النبيُّ ﷺ: " [ألا أَرَى] هذا يَعْلَمُ ما ههنا، لا يَدْخُلَنَّ هذا عليكم". فحجَبوه .

Onu [kadına] ihtiyacı kalmamış kimselerden sayarlardı. Bir gün o, hanımlarından birinin yanındayken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun yanına girdi. O sırada [bu adam] bir kadını vasfediyor ve şöyle diyordu: "O, önden gelirken dört [kat karın kıvrımı] ile gelir, arkasını dönüp giderken de sekiz [kat] ile gider." Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "[Görüyorum ki] bu, burada olanı biliyor/anlıyor; sakın bu sizin yanınıza girmesin!" buyurdu ve onu perde arkasında tuttular (yanlarına sokmadılar) .

حدَّثني سعدُ بنُ عبدِ اللَّهِ بن عبدِ الحكمِ المِصْريُّ، قال: ثنا حفصُ بنُ عمرَ العَدَنيُّ، قال: ثنا الحكمُ بنُ أبانٍ، عن عكرمةَ في قولِه: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}. قال: هو المُخَنَّثُ الذي لا يقومُ زُبُّه .

Bana Sa'd b. Abdillâh b. Abdilhakem el-Mısrî anlattı, dedi ki: Bize Hafs b. Ömer el-Adenî anlattı, dedi ki: Bize el-Hakem b. Ebân, İkrime'den O'nun: {أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “Yahut [kadına] ihtiyacı kalmamış bağımlılar” kavli hakkında [şöyle nakletti], [İkrime]: O, tenasül uzvu kalkmayan hünsa/muhannestir , dedi.

واختلَفت القرأةُ في قراءةِ قولِه: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ}؛ فقرَأ ذلك بعضُ أهلِ الشامِ، وبعضُ أهلِ المدينةِ والكوفةِ: (غيرَ أُولى الإرْبةِ) بنصبِ "غيرِ" . ولنصبِ "غيرِ" ههنا وجهان؛ أحدُهما: على القطعِ مِن {التَّابِعِينَ}؛ لأن {التَّابِعِينَ} معرفةٌ و "غيرُ" نكرةٌ. والآخرُ: على الاستثناءِ، وتوجيهِ "غيرِ" إلى معنى: "إلا"، فكأنه قيل: ["إلا".

Kıraat âlimleri: {غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ} “İhtiyacı kalmamış kimseler” kavlinin kıraatinde ihtilaf etmişlerdir. Şam ehlinden bazıları ile Medine ve Kûfe ehlinden bazıları bu kelimeyi "غيرَ" lafzının nasbıyla (غيرَ أُولى الإرْبةِ) şeklinde okumuşlardır . Burada "غيرَ" lafzının nasb ile okunmasının iki yönü vardır: Birincisi, {التَّابِعِينَ} kelimesinden kat' (sıfatlıktan koparma) iledir; zira {التَّابِعِينَ} marife (belirli), "غيرُ" ise nekredir (belirsizdir). İkincisi ise istisna kabilinden olup "غيرَ" lafzının "إلّا" (ancak/müstesna) manasına yöneltilmesidir; nitekim sanki: ["إلا"]

وقرَأ غيرُ مَن ذَكَرْتُ] بخفضِ {غَيْرِ} على أنها نعتٌ لـ {التَّابِعِينَ}، وجاز نعتُ {التَّابِعِينَ} بـ {غَيْر}، و "التابعون" معرفةٌ، و "غيرُ" نكرةٌ؛ لأن {التَّابِعِينَ} معرفةٌ غيرُ مؤقَّتةٍ. فتأويلُ الكلامِ على هذه القراءةِ: أو الذين هذه

Zikrettiklerimin dışındakiler ise] {التَّابِعِينَ} lafzının sıfatı olmak üzere {غَيْرِ} kelimesinin cerriyle okumuşlardır. “et-Tâbiîn” marife (belirli), “gayr” ise nekire (belirsiz) olduğu hâlde {التَّابِعِينَ} lafzının {غَيْر} ile sıfatlanması caiz görülmüştür; çünkü {التَّابِعِينَ} lafzı muvakkat olmayan (belirli bir şahısla sınırlandırılmamış) bir marifedir. Bu kıraate göre sözün tevili şöyledir: Yahut şu

صفتُهم.

vasıfta olanlar.

والقولُ في ذلك عندى أنهما قراءتان مُتقارِبتا المعنَى، مستفيضةٌ القراءةُ بهما في الأمصارِ، فبأيتِهما قرَأ القارئُ فمصيبٌ، غيرَ أنَّ الخفضَ في {غَيْر} أَقوَى في العربيةِ، فالقراءةُ به أعجبُ إليَّ

Bu hususta bana göre doğru olan görüş şudur: Bunlar anlamca birbirine yakın iki kıraattir ve her ikisiyle de beldelerde yaygın olarak kıraat edilmiştir; dolayısıyla okuyan kimse bu ikisinden hangisiyle okursa okusun isabet etmiştir. Ne var ki {غَيْر} kelimesinin cer ile okunması Arap dili açısından daha kuvvetlidir; bu sebeple onunla okumak bana daha sevimlidir.

و "الإرْبَةُ" الفِعْلَةُ مِن الأَرَبِ؛ مثلُ الجلِسةِ مِن الجُلُوسِ، والمِشيةُ مِن المَشْي، وهى الحاجةُ، يقال: لا أَرَب لى فيك: لا حاجةَ لى فيك. وكذا: أَرِبْتُ لكذا وكذا. إذا احتَجتَ إليه، فأنا آرَبُ له أَرَبًا.

el-İrbe (الإِرْبَةُ), cülûs (oturuş) masdarından gelen cilse (الجلِسة) ve meşy (yürüyüş) masdarından gelen mişye (المِشية) gibi ereb (الأَرَب) kökünden bir nev/tarz bildiren isim (fı'le vezninde) olup ihtiyaç/arzu demektir. Nitekim "لا أَرَب لى فيك" (Sana bir arzum/ihtiyacım yoktur) denir. Aynı şekilde bir şeye ihtiyaç duyduğunda: "أَرِبْتُ لكذا وكذا" (Şuna ve şuna ihtiyaç duydum/arzu ettim), "فأنا آرَبُ له أَرَبًا" (Ona arzu/ihtiyaç duyuyorum) denilir.

فأما "الأُرْبَةُ" بضمِّ الألفِ، فالعُقْدةُ.

Elifin dammesiyle okunan el-urbe (الأُرْبَةُ) ise düğüm demektir.

وقولُه: {أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: أو الطفلِ الذين لم يَكْشِفوا عن عَوْراتِ النساءِ بجِماعِهن، فيَظْهَروا عليها ؛ لصِغَرِهنَّ .

Allah Teâlâ'nın: {أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ} “Yahut kadınların avret yerlerine henüz vakıf olmayan çocuklara” kavli hakkında; Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Yahut yaşlarının küçüklüğü sebebiyle , onlarla cinsel ilişkide bulunarak kadınların avret yerlerini açığa çıkarmamış ve böylece ona muttali olmamış/vakıf olmamış çocuklara [ziynetlerini gösterebilirler].

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta söylediğimizin benzerini tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا وَرْقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ}. قال: لم يَدْرُوا ما ثَمَّ؛ من الصِّغَرِ قبلَ الحُلُمِ.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [ayrıca] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ' anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ} “Kadınların avret yerlerine” [ayeti] hakkında şöyle dedi: Bülûğ çağından önceki küçüklüklerinden ötürü orada ne olduğunu bilmezlerdi.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنى حجاجٌ، عن ابن جريجٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Mücâhid'den aynısını nakletti.

وقولُه: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولا يَجْعَلْنَ في أرجلِهن مِن الحُلِيِّ ما إذا مشَيْن أو حرَّكْنَهن، علِم الناسُ الذين مشَيْن بينَهم ما يُخْفِين مِن ذلك.

Allah Teâlâ'nın: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} “Gizlemekte oldukları ziynetleri bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar” kavli hakkında; Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Yürüdüklerinde veya onları hareket ettirdiklerinde, aralarında yürüdükleri insanların gizledikleri ziyneti bilmelerine yol açacak takıları ayaklarına takmasınlar.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta söylediğimizin benzerini tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه، قال: زعَم حَضْرَميٌّ أن امرأةً اتَّخَذَت بُرَتَيْنِ مِن فضةٍ، واتَّخَذَت جَزْعًا ، فمرَّت على قومٍ، فضرَبَت برجلِها، فوقَع الخَلْخالُ على الجَزْعِ فصوَّت، فأنْزَل اللَّهُ: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} .

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize el-Mu'temir babasından anlattı, dedi ki: Hadramî'nin iddiasına göre bir kadın gümüşten iki bilezik/halka ve [çizgili] Yemen taşları takınmıştı. Bir topluluğun yanından geçerken ayağını vurdu; bunun üzerine halhal Yemen taşlarına çarpıp ses çıkardı. Bunun üzerine Allah: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} “Gizlemekte oldukları ziynetleri bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar” ayetini indirdi .

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن السديِّ، عن أبى مالكٍ: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ}. قال: كان في أرجلِهن خَرَزٌ، فكنَّ إذا مرَرْن بالمجالسِ حرَّكْن أرجلَهن ليُعْلَمَ مَا يُخْفِين مِن زينتهِن.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, es-Süddî'den, o da Ebû Mâlik'ten nakletti: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} “Gizlemekte oldukları ziynetleri bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar”. Dedi ki: Ayaklarında boncuklar vardı; meclislerin yanından geçtiklerinde, gizledikleri ziynetleri bilinsin diye ayaklarını hareket ettirip [şakırdatırlardı].

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ}: فهو أن تَقْرَعَ الخَلْخالَ بالآخرِ عندَ الرجالِ، أو يكونَ في رجلَيْها خَلاخِلُ، فتُحَرِّكَهن عندَ الرجالِ، فنهَى اللَّهُ ﷾ عن ذلك؛ لأنه مِن عملِ الشيطانِ .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdullâh anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ} “Ayaklarını vurmasınlar”: Bu, erkeklerin yanında bir halhalı diğerine vurması veya ayaklarında halhallar bulunup onları erkeklerin yanında şakırdatmasıdır. İşte Allah Azze ve Celle bunu yasaklamıştır; çünkü bu şeytanın işlerindendir .

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن قتادةَ: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ}. قال: هو الخَلْخالُ، لا تَضْرِبِ امرأةٌ برجلِها ليُسْمَعَ صوتُ خَلْخالِها .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den haber verdi: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} “Gizlemekte oldukları ziynetleri bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar”. [Katâde]: O halhaldır; bir kadın halhalının sesi duyulsun diye ayağını vurmasın , dedi.

حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ}. قال: الأجْراسُ مِن حُلِيِّهن يَجْعَلْنها في أرجلِهن، في مكانِ الخَلاخلِ، فنَهاهُن اللَّهُ أَن يَضْرِبْن بأرجلِهن لتُسْمَعَ تلك الأجراسُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah'ın: {وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ} “Gizlemekte oldukları ziynetleri bilinsin diye ayaklarını da vurmasınlar” kavli hakkında şöyle dedi: Bu, ziynetlerinden olan ve halhalların yerine ayaklarına taktıkları çıngıraklardır/zillerdir; Allah o çıngırakların sesi duyulsun diye ayaklarını yere vurmalarını onlara yasaklamıştır.

وقولُه: {وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ}. يقولُ تعالى ذِكرُه: وارجِعوا أيُّها المؤمنون إلى طاعةِ اللَّهِ فيما أمَركم ونهاكم؛ من غَضِّ البصَرِ، وحفظِ الفرجِ، وتركِ دخولِ بيوتِ غيرِكم من غيرِ استئذانٍ ولا تسليمٍ، وغيرِ ذلك من أمرِه ونهيهِ، {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}. يقولُ: لتفلِحوا وتدرِكوا طَلِباتِكم لديْهِ، إذا أنتم أطعتُموه فيما أمرَكم ونَهاكم.

Allah'ın: {وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ} “Ey müminler! Hep birlikte Allah’a tevbe edin” kavline gelince; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Gözü [harama bakmaktan] sakınmak, mahrem yerleri korumak, izin almadan ve selam vermeden başkalarının evlerine girmeyi terk etmek ve O'nun diğer emir ve yasakları hususunda size emrettiği ve yasakladığı şeylerde Allah'a itaate dönün. {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} “Umulur ki kurtuluşa eresiniz” kavli ise; size emrettiği ve yasakladığı hususlarda O'na itaat ettiğiniz takdirde felaha eresiniz ve O'nun katındaki dileklerinize kavuşasınız, demektir.

القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢)}.

Allah Teâlâ'nın: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢)} “İçinizden bekâr olanları, kölelerinizden ve cariyelerinizden de salih olanları evlendirin. Eğer fakir iseler, Allah onları lütfuyla zenginleştirir. Allah lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir.” kavlinin tevili hakkında [bilgi]:

يقولُ تعالى ذكرُه: وزوِّجوا أيُّها المؤمنون من لا زوجَ له من أحرارِ رجالِكم ونسائِكم، ومن أهلِ الصلاحِ من عبيدِكم ومماليكِكم وإمائِكم. والأيامَى جمعُ أيِّمٍ، وإنما جمَع الأيّمَ أيامَى؛ لأنها فعيلةٌ في المعنى، فجُمِعت كذلك، كما جُمِعت اليتيمةُ يتامَى، ومنه قولُ جميلٍ :

Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey müminler! Hür erkeklerinizden ve kadınlarınızdan eşi olmayanları ve kölelerinizden, memluklerinizden ve cariyelerinizden salih olanları evlendirin. el-Eyâmâ (الْأَيَامَى), eyyim (أَيِّم) kelimesinin çoğuludur. Eyyim kelimesi ancak manaca faîle (فعيلة) vezninde olduğu için eyâmâ şeklinde çoğul yapılmıştır; nitekim yetîme (اليتيمة) kelimesi yetâmâ (يتامَى) şeklinde çoğul yapılmıştır. Cemîl'in şu sözü de bundandır :

أُحِبُّ الأيامَى إذْ بُثَيْنَةُ أيّمٌ … وأحْبَبْتُ لَمَّا أَنْ غَنِيتِ الغَوَانِيا

Büseyne bekârken bekâr kadınları severdim / Sen zenginleşip/evlenince ben de güzel kadınları sevdim.

ولو جُمِعت أيائمَ كان صوابًا ، والأيِّمُ يوصفُ بهِ الذكرُ والأنثى، يقالُ: رجلٌ أيِّمٌ، وامرأةٌ أيِّمٌ وأيِّمةٌ. إذا لم يكنْ لها زوجٌ، ومنه قولُ الشاعرِ :

Eğer eyâim (أيائم) şeklinde çoğul yapılsaydı o da doğru olurdu . Eyyim (الْأَيِّمُ) kelimesi hem erkek hem de dişi için sıfat olarak kullanılır; eşi olmadığı zaman "رجلٌ أيِّمٌ" (bekâr erkek), "امرأةٌ أيِّمٌ" ve "أيِّمةٌ" (bekâr kadın) denir. Şairin şu sözü de bundandır :

فإنْ تَنْكِحى أنْكِحْ وَإِنْ تَتأَيَّمِى … وإنْ كُنْتُ أفْتَى منكمُ أتَايَّمِ

Eğer evlenirsen ben de evlenirim, eğer bekâr kalırsan / Ben sizden daha genç olsam bile bekâr kalırım.

{إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ}. يقولُ: إن يكنْ هؤلاء الذين تنكِحونهم من أيامَى رجالِكم ونسائِكم وعبيدِكم وإمائِكم أهلَ فاقةٍ وفقرٍ، فإِنَّ اللَّهَ يُغنيهم مِن فضلِه، فلا يمنعْكم فقرُهم من إنكاحِهم.

{إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ} “Eğer fakir iseler”. Şöyle buyurmaktadır: Evlendireceğiniz bekâr erkekleriniz, kadınlarınız, köleleriniz ve cariyeleriniz ihtiyaç ve fakirlik ehli iseler, şüphesiz Allah onları lütfundan zenginleştirir; dolayısıyla onların fakir oluşu onları evlendirmenize engel olmasın.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta söylediğimizin benzerini tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdullâh anlattı, dedi ki: Bize Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan [naklen] anlattı:

قوله: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ}. قال: أَمَر اللهُ سبحانه بالنكاحِ، ورغَّبهم فيه، وأمرهم أن يزوِّجوا أحرارَهم وعبيدَهم، ووعَدهم في ذلك الغِنَى، فقال: {إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} .

O'nun: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ} “İçinizden bekâr olanları, kölelerinizden ve cariyelerinizden de salih olanları evlendirin” kavli hakkında [İbn Abbâs] dedi ki: Allah Sübhânehu nikâhı emretti, onları buna teşvik etti, hürlerini ve kölelerini evlendirmelerini emretti ve bu hususta onlara zenginlik vaat ederek şöyle buyurdu: {إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} “Eğer fakir iseler, Allah onları lütfuyla zenginleştirir” .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا حسنٌ أبو الحسنِ، وكان إسماعيلُ بنُ صَبيحٍ مَوْلى هذا، قال: سمِعتُ القاسمَ بنَ الوليد، عن عبدِ اللهِ بن مسعودٍ، قال: التمِسوا الغنَى في النكاح، يقولُ اللهُ: {إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Hasan Ebü'l-Hasan anlattı -İsmâil b. Sabîh de bunun azatlısıydı-, dedi ki: el-Kâsım b. el-Velîd'den işittim, o da Abdullâh b. Mes'ûd'dan [nakletti], [İbn Mes'ûd]: Zenginliği nikâhta arayın; zira Allah şöyle buyurmaktadır: {إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} “Eğer fakir iseler, Allah onları lütfuyla zenginleştirir” , dedi.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زِيدٍ في قوله: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ}. قال: أيامَى النساءِ اللاتي ليس لهنّ أزواجٌ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ} “İçinizden bekâr olanları evlendirin” kavli hakkında şöyle dedi: [Bunlar] kadınların kocası olmayan bekârlarıdır.

وقوله: {وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: واللهُ واسعُ الفضل، جوادٌ بعطاياه، فزوِّجوا أياماكم ، فإنّ الله واسعٌ يوسِّعُ عليهم من فضلِه إن كانوا فقراءَ، {عَلِيمٌ}. يقولُ: هو ذو علمٍ بالفقيرِ منهم والغنيِّ، لا يخفَى عليه حالُ خلقِه في شيءٍ وتدبيرُهم.

Allah Teâlâ'nın: {وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ} “Allah lütfu geniş olandır, hakkıyla bilendir” kavli hakkında; Övgüsü yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Allah lütfu geniş olandır, bağışlarında cömerttir; şu halde bekârlarınızı evlendirin ; zira Allah lütfu geniş olandır, şayet fakir iseler lütfundan onlara genişlik verir. {عَلِيمٌ} “Hakkıyla bilendir” kavli ise; O, onlardan fakir olanı da zengin olanı da hakkıyla bilendir, yaratıklarının durumu ve onların idaresi hususunda hiçbir şey O'na gizli kalmaz demektir.

القولُ في تأويل قوله تعالى: {وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ}.

Allah Teâlâ'nın: {وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ} “Evlenme imkânı bulamayanlar, Allah kendilerini lütfuyla zenginleştirinceye kadar iffetlerini korusunlar. Sağ ellerinizin malik olduğu köle ve cariyelerden mükatebe (özgürlük sözleşmesi) yapmak isteyenlerle, kendilerinde bir hayır görürseniz mükatebe yapın ve onlara Allah'ın size verdiği malından verin.” kavlinin tevili hakkında [bilgi]:

يقولُ تعالى ذكرُه: وليتعَفَّفِ الَّذِينَ لا يَجِدُون ما ينكحون به النساءَ عن إتيانِ

Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Kadınlarla evlenebilecek [maddî] imkân bulamayanlar, [zinaya düşmeyip] yaklaşmaktan kaçınsınlar;

ما حرَّم اللهُ عليهم من الفواحشِ حتى يُغنيَهم اللهُ من سَعَةِ فضلِه، ويوسِّعَ عليهم من رزقِه.

Allah onları lütfunun genişliğiyle zenginleştirinceye ve rızkından onlara bolluk verinceye kadar, Allah'ın kendilerine haram kıldığı fuhşiyatı işlemekten sakınarak iffetlerini korusunlar.

وقولُه: {وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. يقولُ جلَّ ثناؤُه: والذين يلتمِسون المكاتبةَ منكم مِن مماليكِكم، {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا}.

Allah Teâlâ'nın: {وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin malik olduğu köle ve cariyelerden mükatebe yapmak isteyenlerle” kavli hakkında; Övgüsü yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Memluklerinizden sizden mükatebe (bedel karşılığı azatlık sözleşmesi) talep edenlerle, {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz mükatebe yapın”.

واختلَف أهلُ العلمِ في وجهِ مكاتبةِ الرجلِ عبدَه الذي قد علِم فيه خيرًا، وهل قولُه: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} على وجهِ الفرضِ، أم هو على وجهِ الندبِ؟ فقال بعضُهم: فرضٌ على الرجلِ أن يكاتبَ عبدَه الذي قد علِم فيه خيرًا، إذا سأله العبد ذلك.

İlim ehli, kişinin kendisinde hayır gördüğünü bildiği kölesiyle mükatebe yapmasının mahiyeti konusunda ve O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz mükatebe yapın” kavlinin farz hükmünde mi yoksa mendup hükmünde mi olduğu hususunda ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazıları şöyle demiştir: Köle bunu efendisinden talep ettiği zaman, efendinin kendisinde hayır bildiği kölesiyle mükatebe yapması bir farzdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا الحسنُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا ابن جُرَيجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: أواجبٌ عليَّ إذا علمِتُ مالًا أن أكاتبَه؟ قال: ما أرَاه إلا واجبًا. وقالها عمرُو بنُ دينارٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: أتأثِرُه عن أحدٍ؟ قال: لا .

Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ'ya: "[Kölemde] bir mal [kazanma gücü] bildiğim takdirde onunla mükatebe yapmam bana vacip midir?" diye sordum. [Atâ]: "Ben onu ancak vacip olarak görüyorum" dedi. Bunu Amr b. Dînâr da söyledi. [İbn Cüreyc] dedi ki: Atâ'ya: "Bunu bir kimseden naklediyor musun?" diye sordum, "Hayır" dedi .

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتَادةَ، عن أنسِ بن مالكٍ، أنَّ سيرينَ أراد أن يكاتبَه، فتلكَّأ عليه، فقال له عمرُ: لتُكاتبنَّه .

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den, o Enes b. Mâlik'ten nakletti: Sîrîn, [Enes ile] mükatebe yapmak istemişti de [Enes] ona karşı ağırdan almıştı. Bunun üzerine Ömer ona: "Onunla mutlaka mükatebe yapacaksın!" dedi .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثني عمِّي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ، قال: لا ينبغى لرجلٍ إذا كان عندَه المملوكُ الصالحُ الذي له

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, [o da] İbn Abbâs'tan nakletti; [İbn Abbâs] dedi ki: Bir kimsenin yanında mal sahibi sâlih bir köle bulunup da

المالُ، يريدُ أن يكاتَبَ، ألَّا يكاتبَه.

mükatebe yapılmasını istediğinde, bir kişinin onunla mükatebe yapmaması uygun olmaz.

وقال آخرون: ذلك غيرُ واجبٍ على السيدِ، وإنما قولُه: {فَكَاتِبُوهُمْ} نَدْبٌ من اللهِ سادةَ العبيدِ إلى كتابةِ من علِم فيه منهم خيرًا، لا إيجابٌ.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Bu efendiye vacip değildir; O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ} “Onlarla mükatebe yapın” kavli, Allah'ın köle sahiplerini, kendilerinde hayır bildikleri kimselerle mükatebe yapmaya bir teşviki/nedbidir, bir icap (farz kılma) değildir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال مالكُ بنُ أنسٍ: الأمرُ عندَنا أن ليس على سيِّدِ العبدِ أن يكاتبَه إذا سأله ذلك، ولم أسمَعْ بأحدٍ من الأئمةِ أكرَه أحدًا على أن يكاتِبَ عبدَه، وقد سمِعتُ بعضَ أهلِ العلمِ إذا سُئِل عن ذلك، فقيل له: إنَّ الله ﵎ يقولُ في كتابه: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} - يتلو هاتين الآيتين: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} [المائدة: ٢]. {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ} [الجمعة: ١٠]. قال مالكٌ: فإنَّما ذلك أمرٌ أذِن اللهُ فيه للناسِ، وليس بواجبٍ على الناسِ، ولا يلزمُ أحدًا .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Mâlik b. Enes şöyle dedi: Bizdeki uygulama şudur: Köle kendisinden bunu istediğinde kölenin efendisinin onunla mükatebe yapma yükümlülüğü yoktur. İkram edilen imamlardan hiçbirinin bir kimseyi kölesiyle mükatebe yapmaya zorladığını da işitmedim. İlim ehlinden bazısının, kendisine bundan sorulup "Şüphesiz Allah Teâlâ Kitabı'nda: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz mükatebe yapın” buyuruyor" denildiğinde şu iki ayeti okuduğunu işittim: {وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا} [el-Mâide: 2] “İhramdan çıktığınızda avlanın” ve {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ} [el-Cuma: 10] “Namaz kılındıktan sonra yeryüzüne dağılın ve Allah'ın lütfundan arayın”. Mâlik dedi ki: İşte bu, Allah'ın insanlara izin verdiği bir emirdir; insanlara vacip değildir ve kimseyi bağlamaz .

وقال الثوريُّ: إذا أراد العبدُ من سيِّدِه أن يكاتبَه، فإن شاءَ السيِّدُ أن يكاتبَه كاتبَه، ولا يُجْبَرُ السيدُ على ذلك.

es-Sevrî de şöyle demiştir: Köle efendisinden mükatebe yapmasını istediğinde efendi dilerse onunla mükatebe yapar, efendi buna zorlanamaz.

حدَّثني بذلك عليٌّ، عن زيدٍ، عنه .

Bana bunu Ali, Zeyd'den, o da ondan [es-Sevrî'den] anlattı .

وحدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا}. قال: ليس بواجبٍ عليه أن يكاتبَه، إنَّما هذا أمرٌ أذِن اللهُ فيه ودليلٌ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Eğer kendilerinde bir hayır görürseniz onlarla mükatebe yapın” kavli hakkında şöyle demiştir: [Efendinin] onunla mükatebe yapması üzerine vacip değildir; bu sadece Allah'ın izin verdiği bir emir ve bir yol göstermedir.

وأولَى القولين في ذلك عندِى بالصوابِ قولُ مَن قال: واجبٌ على سيِّد العبدِ أن يكاتِبَه إذا علِم فيه خيرًا وسأله العبدُ الكتابةَ. وذلك أن ظاهرَ قولِه: {فَكَاتِبُوهُمْ} ظاهرُ أمرٍ، وأمرُ اللهِ فرضٌ الانتهاءُ إليه، ما لم يكنْ دليل من كتابٍ أو سنةٍ على أنه ندبٌ؛ لما قد بيَّنا من العلةِ في كتابِنا المسمَّى "البيانُ عن أصولِ الأحكامِ".

Bu hususta iki görüşten bana göre doğruya en yakın olanı: Kölede bir hayır bildiği ve köle kendisinden mükatebe istediği zaman efendinin onunla mükatebe yapmasının vacip olduğunu söyleyenin görüşüdür. Zira O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ} “Onlarla mükatebe yapın” kavlinin zahiri bir emir zahiridir. Kitap'tan veya Sünnet'ten onun mendup olduğuna dair bir delil bulunmadığı sürece Allah'ın emrine uymak farzdır; nitekim bunun gerekçesini "el-Beyân an usûli'l-ahkâm" adlı kitabımızda açıklamıştık.

وأمَّا الخيرُ الذي أمَر اللهُ تعالى ذكرُه عبادَه بكتابةِ عبيدِهم إذا علِموه فيهم، فهو القُدْرةُ على الاحترافِ والكسبِ لأداءِ ما كوتِبُوا عليه.

Zikri yüce olan Allah'ın, kölelerinde gördükleri takdirde kullarına köleleriyle mükatebe yapmalarını emrettiği hayır ise; üzerine mükatebe yaptıkları bedeli ödemek için bir meslek icra etmeye ve kazanmaya güç yetirmektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن عبدِ الكريمِ الجزَرِيِّ، عن نافعٍ، عن ابن عمرَ، أنَّه كرِه أن يكاتِبَ مملوكَه إذا لم تكنْ له حرفةٌ، قال: تُطعِمُنى أوساخَ النَّاسِ ؟

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Abdülkerîm el-Cezerî'den, o Nâfi'den, o İbn Ömer'den nakletti: O, mesleği olmadığı takdirde kölesiyle mükatebe yapmayı kerih görür ve: "Bana insanların kirlerini mi yedireceksin?" derdi .

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا عبدُ اللهِ، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا}. يقولُ: إن علمتم لهم حيلةً، ولا تُلقُوا مُؤْنتَهم على المسلمين .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Abdullah anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan nakletti, O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz onlarla mükatebe yapın” kavli hakkında şöyle demiştir: Eğer onların bir çare/kazanç yolu bulabileceklerini bilirseniz [mükatebe yapın] ve onların geçim yükünü Müslümanların üzerine atmayın .

حدَّثني يونسُ، قال: [أخبرنا ابن وهبٍ]، قال: أخبَرنا أشهبُ، قال: سُئل مالكُ بنُ أنسٍ عن قولِه: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا}. فقال: إنَّه ليقالُ: الخيرُ

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: [Bize İbn Vehb haber verdi], dedi ki: Bize Eşheb haber verdi, dedi ki: Mâlik b. Enes'e O'nun: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz onlarla mükatebe yapın” kavli soruldu. O da şöyle dedi: Şüphesiz [burada geçen] hayrın...

القوةُ على الأداءِ .

[bedeli] ödemeye güç yetirmektir .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابن وهبٍ، قال: ثني ابن زيدٍ، عن أبيه قولَ اللهِ: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا}. قال: الخيرُ القوةُ على ذلك .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana İbn Zeyd, babasından Allah'ın: {فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا} “Kendilerinde bir hayır görürseniz onlarla mükatebe yapın” kavlini nakletti, [babası] dedi ki: Hayır, buna güç yetirmektir .

وقال آخرون: بل معنى ذلك: إن علِمتُم فيهم صدقًا ووفاءً وأداءً.

Diğerleri ise şöyle demiştir: Aksine bunun anlamı: "Kendilerinde doğruluk, ahde vefa ve [borcunu] ödeme [gayreti] bilirseniz" demektir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri: