فَقُلْتُ له هذه هاتِها … إِلَيْنَا بِأَدْمَاءَ مُقْتَادِها
Ona dedim ki: İşte şu, getir onu bize, yedeğinde çekilen kızıl bir deveyle.
فجعَل المقتادَ تابعًا لإعرابِ "بأدماءَ"؛ لأنه بمنزلةِ قولِك: بأدماءَ تقتادُها. فخفَضَه؛ لأنه صلةٌ لها. قال: وقد يُنْشَدُ: "بأدماءِ مقتادِها". بخفضِ الأدماءِ،
Böylece [şair], 'el-muktâd' kelimesini 'bi-edmâe'nin irabına tâbi kılmıştır; çünkü bu, senin: 'Bi-edmâe tektâdühâ' (yedeğinde çektiğin kızıl bir deveyle) demen mesabesindedir. Onun sılası (bağlamı) olduğu için de onu cer etmiştir (esrelemiştir). [Ferrâ] dedi ki: Şiir, 'el-Edmâ' kelimesi mecrur kılınarak 'bi-edmâi muktâdihâ' şeklinde de inşad edilmiştir;
لإضافتِها إلى المقتادِ، قال: ومعناه: هاتِها على يَدَى مَن اقتادَها. وأنشَد أيضًا :
[Bu da] "el-muktâd" kelimesine izafe edilmesinden ötürüdür. Dedi ki: Bunun manası şudur: 'Onu, yedeğinde çeken kişinin vasıtasıyla getir'. Yine şöyle bir şiir inşad etti :
وإنَّ امْرَأً أَهْدَى إِلَيْكِ ودُونَه … مِن الأَرْضِ مَوْمَاةٌ وبَيْداءُ فَيْهَقُ
Şüphesiz sana [selam] sunan ve seninle arasında yeryüzünün ıssız çölleri ve uçsuz bucaksız sahraları bulunan bir kimse,
لمَحَقْوقَةٌ أَنْ تَسْتَجيبى لِصَوْتِه … وأن تَعْلَمى أَنَّ المُعَانَ مُوَفَّقُ
Onun sesine icabet etmeye ve yardım olunan kimsenin muvaffak kılındığını bilmeye pek layıksın.
وحُكِى عن بعضِ العربِ سماعًا يُنْشِدُ:
Bazı Araplardan işitilerek şöyle inşad ettiği nakledilmiştir:
أرأيْتِ إِذْ أَعْطَيْتُكِ الوُدَّ كُلَّه … ولمْ يَكُ عِنْدِى إِنْ أَبَيْتِ إباءُ
Gördün mü, sana bütün sevgimi verdiğimde ve sen yüz çevirdiğinde bile bende bir yüz çevirme yokken,
أمُسْلِمَتِى لِلْمَوْتِ أَنْتِ فَمَيِّتٌ … وَهَل لِلنُّفُوسِ المُسْلَماتِ بَقاءُ
Beni ölüme terk eden sen misin ki [böylece] ölecek olanım; ölüme terk edilmiş canların bekası mı olur?
ولم يُقلْ: فميِّتٌ أنا. وقال الكسائيُّ: سمِعتُ العربَ تقولُ: يدُكَ باسِطُها. يريدونَ أنت، وهو كثيرٌ في الكلامِ، قال: فعلَى هذا يجوزُ خفضُ "غيرُ".
Burada 'fe-meyyitün ene' (ben öleceğim) denmemiştir. el-Kisâî dedi ki: Arapların 'yedüke bâsituhâ' dediğini duydum; 'sen'i kastederler ve bu kelamda çokça geçer. Dedi ki: Buna göre "gayr" kelimesinin mecrur kılınması caizdir.
والصوابُ من القولِ في ذلك عندَنا القولُ بإجازةِ جرِّ {غَيْرَ} في: {غَيْرَ نَاظِرِينَ} في الكلامِ، لا في القراءةِ؛ لما ذكَرنا من الأبياتِ التي حكَيْناها، فأما في القراءةِ فغيرُ جائزٍ في: {غَيْرَ} غيرُ النصبِ؛ لإجماع الحجة من القرأةِ على نصبِها.
Bu hususta bize göre doğru olan görüş; aktardığımız beyitlerden dolayı, kıraatte değil de günlük kelamda {غَيْرَ نَاظِرِينَ} “vaktini gözetmeksizin” kavlindeki {غَيْرَ} kelimesinin cer edilmesinin caiz olduğunu söyleyen görüştür. Kıraate gelince; hüccet ehli kurrânın fetha (nasb) üzerine icması sebebiyle {غَيْرَ} kelimesinde nasbtan başkası caiz değildir.
وقولُه: {وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا}. يقولُ: ولكن إذا دعاكم رسولُ الله ﷺ فادخُلوا البيتَ الذي أذِن لكم بدخولِه، {فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا}. يقولُ: فإذا أكَلتُم الطعامَ الذي دُعِيتُم لأكْلِه فانتشِروا، يعنى فتَفرَّقوا واخرُجوا من منزلِهِ، {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ}. [يقولُ تعالى ذكرُه: لا تدخُلوا بيوتَ النبيِّ إلا أن يؤذَنَ لكم إلى طعامٍ غيرَ ناظرين إناهُ وغيرَ مستأنسينَ لحديثٍ]. وقولُه: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ}. في موضعِ خَفْضٍ عطفًا به على {نَاظِرِينَ}، كما يقالُ في الكلامِ: أنت غيرُ ساكتٍ ولا ناطقٍ. وقد يَحتمِلُ أن
Allah Teâlâ'nın: {وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا} “Fakat çağrıldığınız zaman girin” kavline gelince; [Cenâb-ı Hak] şöyle buyurmaktadır: Fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sizi çağırdığı zaman, girmeye izin verdiği eve girin. {فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا} “Yemeği yiyince de dağılın” kavli; yemeye davet edildiğiniz yemeği yediğinizde dağılın, yani ayrılıp onun evinden çıkın, demektir. {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} “ve sohbete dalmayın” [kavli hakkında ise] [Zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Vaktini gözetmeksizin ve sohbete dalmaksızın bir yemeğe çağrılmadıkça Peygamber'in evlerine girmeyin]. {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} kavli, {نَاظِرِينَ} kelimesine matuf olarak cer (esre) konumundadır; nitekim kelamda: 'Sen ne susansın ne de konuşan' (أنت غيرُ ساكتٍ ولا ناطقٍ) denilmesi gibidir. [Şöyle]
يقالَ: {مُسْتَأْنِسِينَ}. في موضعِ نَصْبٍ عطفًا على معنى {نَاظِرِينَ}؛ لأن معناه: إلا أن يؤذَنَ لكم إلى طعامٍ لا ناظرين إناهُ، فيكونَ قولُه: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ}. نصبًا حينئذٍ. والعربُ تفعَلُ ذلك إذا حالت بينَ الأوّلِ والثاني، فترُدُّ الثانيَ أحيانًا على لفظِ الأوّلِ، وأحيانًا على معناه، وقد ذكَر الفرَّاءُ أن أبا القمقامِ أنشدَه :
denilmesi de muhtemeldir: {مُسْتَأْنِسِينَ} kelimesi, {نَاظِرِينَ} kelimesinin manasına atıfla nasb (üstün) konumundadır; zira manası: 'Vaktini gözetmeyerek bir yemeğe çağrılmadıkça...' demektir. Bu durumda {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ} kavli nasb olur. Birinci ile ikinci arasına fasıla girdiğinde Araplar bunu yapar; bazen ikinciyi birincinin lafzına, bazen de manasına bağlarlar. Nitekim el-Ferrâ, Ebu'l-Kumkâm'ın kendisine şu beyti okuduğunu zikretmiştir :
أجِدَّك لَسْت الدَّهْرَ رَائِىَ رَامَةٍ … ولا عاقِلٍ إِلَّا وأَنْتَ جَنِيبُ
Gerçekten sen ömrünce Râme'yi ve Âkıl'ı ancak sürüklenmiş olarak mı göreceksin?
ولَا مُصْعِدٍ في المُصْعِدِينَ لِمَنْعِجٍ … ولا هابطٍ ما عشْتَ هَضْبَ شَطِيبٍ
Ve Men'ic'e doğru çıkanlarla birlikte çıkan ve yaşadıkça Şatîb tepesine inen bir kimse olamayacak mısın?
فردَّ مُصعِدٍ على أن رائىَ فيه باءٌ خافضةٌ، إذ حال بينَه وبينَ المُصْعِدِ بما حالَ بينَهما من الكلامِ.
Burada araya giren sözler sebebiyle [şair], "râiye" lafzında cer edici bir bâ harfi varmış gibi kabul ederek "mus'idin" kelimesini cerli kılmıştır.
ومعنى قولِه: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ}: ولا مُتحَدِّثين بعدَ فراغِكم من أكلِ الطعامِ؛ إيناسًا من بعضِكم لبعضٍ به.
Allah Teâlâ'nın: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} “sohbete dalmayın” kavlinin anlamı şudur: Yemeği bitirdikten sonra birbirinizle canciğer olup sohbete dalmayın.
كما حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} بعدَ أن تأكُلوا.
Nitekim bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet edip dedi ki: Bize Verkâ, hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den naklen [şöyle dediğini] rivayet etti: {وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} “sohbete dalmayın”, yani yemek yedikten sonra [sohbete dalmayın].
واختلَف أهلُ العلمِ في السببِ الذي نزَلت هذه الآيةُ فيه؛ فقال بعضُهم: نزلت بسببِ قومٍ طَعِموا عندَ رسولِ الله ﷺ في وليمةِ زينبَ بنتِ جَحْشٍ، ثم جلَسوا يتحدَّثون في منزلِ رسول الله ﷺ، وبرسول الله ﷺ إلى أهلِه حاجةٌ، فمنَعه الحياءُ من أمْرِهم بالخروجِ من منزلِه.
İlim ehli bu ayetin iniş sebebi hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: [Bu ayet], Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında, Zeyneb bnt. Cahş'ın düğün yemeğinde yemek yiyen ve ardından Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem evinde oturup sohbete dalan bir topluluk hakkında inmiştir. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem ise eşinin yanına girmeye ihtiyacı vardı; fakat hayası, onlara evinden çıkmalarını emretmesine engel oldu.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عمرانُ بنُ موسى القزازُ، قال: ثنا عبدُ الوارثِ، قال: ثنا عبدُ العزيزِ بنُ صُهَيبٍ، عن أنسِ بن مالكٍ، قال: بَنى رسولُ الله ﷺ بزينبَ بنتِ جَحْشٍ، فَبُعِثْتُ داعيًا إلى الطعامِ، فدعوتُ، فيجئُ القومُ يأكلون ويخرُجون، ثم يجِيءُ القومُ يأكلون ويخرُجون، فقلتُ: يا نبيَّ الله قد دَعوتُ حتى ما أجِدُ أحدًا أَدْعُوه. قال: "ارفَعوا طعامَكم". وإن زينبَ الجالسةٌ في ناحيةِ البيتِ، وكانت قد أُعطِيتْ جمالًا، وبقِىَ ثلاثةُ نفَرٍ يتحدَّثون في البيتِ، وخرَج رسولُ اللَّهِ ﷺ مُنطلِقًا نحوَ حجرةِ عائشةَ، فقال: "السَّلامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ البَيْتِ". فقالوا: وعليك السلامُ يا رسولَ اللَّهِ، كيف وجَدتَ أهلَك؟ قال: فأتى حُجَرَ نسائِه، فقالوا مثَل ما قالت عائشةُ، فرجَع النبي ﷺ، فإذا الثلاثةُ يتحدَّثون في البيتِ، وكان النبيُّ ﷺ شديدَ الحياءِ، فخرَج النبيُّ ﷺ مُنطلقًا نحوَ حجرةِ عائشةَ، فلا أدرِى أخبَرتْه، أو أُخبِر أن الرهطَ قد خرَجوا، فرجَع حتى وضَع رجلَه في أُسْكُفَّةٍ داخلَ البيتِ، والأخرَى خارِجَه، إِذ أَرْخَى السَّترَ بينى وبينَه، وأُنزِلت آيةُ الحجابِ .
Bana İmrân b. Mûsâ el-Kazzâz rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvâris rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz b. Suheyb, Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bnt. Cahş ile evlendi. Ben yemeğe davetçi olarak gönderildim; insanları davet ettim. Bir topluluk geliyor, yiyor ve çıkıyordu; sonra başka bir topluluk geliyor, yiyor ve çıkıyordu. Ben: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Davet edecek kimse bulamayıncaya kadar davet ettim' dedim. Resûlullah: "Yemeğinizi kaldırın" buyurdu. Zeyneb ise evin bir köşesinde oturuyordu ve ona bir güzellik verilmişti. Evde üç kişilik bir grup sohbete dalıp kaldı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıkıp Âişe'nin odasına doğru gitti ve: "Esselâmü aleyküm ehle'l-beyt (Selam üzerinize olsun ey ev halkı)" dedi. Onlar da: 'Ve aleykesselâm ey Allah'ın Resulü! Eşini nasıl buldun?' dediler. Sonra hanımlarının odalarını tek tek dolaştı; onlar da Âişe'nin dediği gibi dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem geri döndü; baktı ki o üç kişi hâlâ evde konuşuyorlar. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem çok hayâlı idi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem tekrar Âişe'nin odasına doğru gitti. Bilmiyorum ona ben mi haber verdim yoksa o grubun çıktığı kendisine haber mi verildi; [bunun üzerine] geri döndü, öyle ki ayağının birini evin içindeki eşiğe , diğerini de dışarıya koyduğu sırada benimle kendisi arasına perdeyi çekti ve hicab ayeti indirildi .
حدَّثني أبو معاويةَ بشرُ بنُ دِحيةَ، قال: ثنا سفيانُ، عن الزهريِّ، عن أنسِ بن
Bana Ebû Muâviye Bişr b. Dihye rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, ez-Zührî'den, o da Enes b.
مالكٍ، قال: سأَلنى أُبيُّ بنُ كَعْبٍ عن الحجابِ، فقلتُ: أنا أعلَمُ الناسِ به، نزَلت في شأنِ زينبَ؛ أَوْلَم النبيُّ ﷺ عليها بتمرٍ وسَوِيقٍ، فنزَلت: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ}. إلى قولِه: {ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ} .
Mâlik'ten rivayet etti, o şöyle dedi: Übey b. Ka'b bana hicab [ayetini] sordu. Ben de: 'İnsanlar içinde onu en iyi bilen benim; o, Zeyneb hakkında indi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onun düğününde hurma ve kavut ikram etti. Bunun üzerine: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ} “Ey iman edenler! [Yemek için] size izin verilmedikçe Peygamber'in evlerine girmeyin” ayetinden: {ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ} “Bu, hem sizin kalpleriniz hem de onların kalpleri için daha temizdir” kavline kadar olan kısım indi' dedim .
حدَّثني أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ بن وهبٍ، قال: ثني عمى، قال: أخبَرني يونسُ، عن الزهريِّ، قال: أخبَرنى أنسُ بنُ مالكٍ، أنه كان ابنَ عشْرِ سنينَ مَقْدَمَ رسولِ الله ﷺ إلى المدينةِ، فكنتُ أعلَمَ الناسِ بشأنِ الحجابِ حينَ أُنزِلَ، [لقد كان أي: أبيُّ بنُ كعبٍ يسألُنى عنه. قال: وكان أولَ ما أُنزِلَ] فِي مُبْتَنَى رسولِ اللَّهِ ﷺ بزينبَ بنتِ جَحْشٍ؛ أصبَح رسولُ الله ﷺ بها عَرُوسًا، فدعا القومَ، فأَصابوا من الطعامِ ثم خرَجوا، وبَقِيَ منهم رَهْطٌ عندَ رسولِ الله ﷺ، فأطالوا المُكْثَ، فقامَ رسولُ اللَّهِ ﷺ فخرَج، وخرَجتُ معه، لكي يخرُجوا، فمشَى رسولُ اللهِ ﷺ ومشَيْتُ معه، حتى جاء عَتَبةَ حجرةِ عائشةَ زَوْحِ النبيِّ ﷺ، ثم ظَنَّ رَسولُ اللَّهِ ﷺ أنهم قد خرَجوا، فرجَع ورَجَعْتُ معه، حتى دخَل على زينبَ، فإذا هم جلوسٌ لم يقوموا، فرجَع رسولُ اللهِ ﷺ، ورجَعْتُ معه، فإذا هم قد خرَجوا، فضرَب بينى وبينَه سِترًا، وأُنزِل الحجابُ .
Bana Ahmed b. Abdirrahmân b. Vehb rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana Yûnus, ez-Zührî'den haber verdi; o dedi ki: Bana Enes b. Mâlik, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye geldiğinde kendisinin on yaşında bir çocuk olduğunu, hicab [ayeti] indirildiğinde onun durumunu insanların en iyi bileni olduğunu haber verdi [nitekim Übey b. Ka'b bana bunu sorardı. Dedi ki: Bu ayet ilk olarak] Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bnt. Cahş ile evliliği esnasında indi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onunla gerdeğe girmiş olarak sabahladı; insanları davet etti. Onlar da yemekten yediler, sonra çıktılar. Ancak onlardan bir grup Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında kalıp oturuşlarını uzattılar. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp dışarı çıktı, onlar da çıksınlar diye ben de onunla çıktım. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yürüdü, ben de onunla yürüdüm; nihayet Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi Âişe'nin odasının eşiğine geldi. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onların çıkmış olduklarını zannederek geri döndü, ben de onunla döndüm; nihayet Zeyneb'in yanına girdi. Bir de baktı ki onlar hâlâ oturuyorlar, kalkmamışlar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekrar geri döndü, ben de onunla döndüm. [Sonunda] baktı ki onlar çıkmışlar. Bunun üzerine benimle kendi arasına bir perde çekti ve hicab [ayeti] indirildi .
حدَّثنا محمدُ بن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن حميدٍ، عن أنسٍ، قال: دعوتُ المسلمينَ إلى وليمة رسول الله ﷺ، صبيحةَ بنَى بزينبَ بنتِ جَحْشٍ،
Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adî, Humeyd'den, o da Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zeyneb bint Cahş ile zifafa girdiği sabah, Müslümanları onun düğün yemeğine davet ettim,
فأوسَعهم خبزًا ولحمًا، ثم رجَع كما كان يصنَعُ، فأَتَى حُجَرَ نسائِه فسلَّم عليهنَّ، فَدَعَوْن له، ورجَع إلى بيتِه وأنا معه، فلما انتهَيْنا إلى البابِ إذا رجلان قد جرَى بهما الحديثُ في ناحيةِ البيتِ، فلما أبصَرهما ولَّى راجعًا، فلما رأيا النبيَّ ﷺ ولَّى عن بيتِه، ولَّيا مُسْرِعَين، فلا أَدْرِى أنا أخبَرتُه، أو أُخبِر، فرجَع إلى بيتِه، فأرخَى السِّتْرَ بينى وبينَه، ونزَلت آيةُ الحجابِ .
Onlara bolca ekmek ve et ikram etti. Sonra her zamanki âdeti üzere dönüp hanımlarının odalarına geldi, onlara selam verdi, onlar da ona dua ettiler. Ben de onunla birlikteyken evine geri döndü. Kapıya vardığımızda evin bir köşesinde iki adamın sohbete dalmış olduğunu gördü. Onları görünce geri döndü. Onlar Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem evinden geri döndüğünü görünce alelacele çıkıp gittiler. Bilmiyorum, [onların çıktığını] ona ben mi haber verdim yoksa haber mi verildi; [bunun üzerine] evine döndü, benimle kendi arasına perdeyi çekti ve hicab ayeti indi .
حدَّثنا ابن بشارٍ، قال: ثنا ابن أبى عديٍّ، عن حميدٍ، عن أنسِ بن مالكٍ، قال: قال عمرُ بنُ الخطابِ: قلتُ لرسولِ الله ﷺ: لو حَجَبْتَ عن أمهاتِ المؤمنين. فإنه يدخُلُ عليك البَرُّ والفاجِرُ، فنزَلت آيةُ الحجابِ .
Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Adî, Humeyd'den, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb dedi ki: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Müminlerin annelerini perde arkasına alsan; çünkü senin yanına iyi kimse de giriyor, kötü kimse de' dedim. Bunun üzerine hicab ayeti indi .
حدَّثني القاسمُ بنُ بشرِ بن معروفٍ، قال: ثنا سليمانُ بنُ حربٍ، قال: ثنا حمادُ بنُ زيدٍ، عن أيوبَ، عن أبي قِلابةَ، عن أنسِ بن مالكٍ، قال: أنا أعلَمُ الناسِ بهذه الآيةِ؛ آيةِ الحجابِ، لمّا أُهدِيَتْ زينبُ إلى رسولِ الله ﷺ صنَع طعامًا، ودَعا القومَ، فجاءوا فدخَلوا، وزينبُ مع رسولِ الله ﷺ في البيتِ، وجعَلوا يتحدَّثون، وجعَل رسولُ الله ﷺ يخرُجُ ثم يدخُلُ وهم قعودٌ، قال: فنزَلت هذه الآيةُ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ} إلى: {فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}. قال: فقامَ القومُ، وضُرِب الحجابُ.
Bana el-Kâsım b. Bişr b. Ma'rûf rivayet edip dedi ki: Bize Süleymân b. Harb rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Zeyd, Eyyûb'dan, o Ebû Kılâbe'den, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Ben bu ayeti, hicab ayetini insanların en iyi bileniyim. Zeyneb, Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem [gelin olarak] getirildiğinde bir yemek hazırlayıp insanları davet etti. İnsanlar gelip içeri girdiler. Zeyneb de Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte evdeydi. [Misafirler] konuşmaya daldılar. Onlar otururken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dışarı çıkıp sonra tekrar girmeye başladı. [Enes] dedi ki: Bunun üzerine şu ayet indi: { يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ } “Ey iman edenler! Peygamber'in evlerine girmeyin...” ayetinden { فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ } “...onlardan bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” [ayetine kadar]. [Enes] dedi ki: Bunun üzerine topluluk kalktı ve perde çekildi.
حدَّثني عمرُ بنُ إسماعيلَ بن مجالدٍ، قال: ثنا أَبي، عن بيانٍ، عن أنسِ بن مالكٍ، قال: بنَى رسول الله ﷺ بامرأةٍ من نسائِه، فأرسَلَني، فدعوتُ قومًا إلى الطعامِ، فلما أكَلوا وخرَجوا، قامَ رسولُ الله ﷺ مُنطلقًا قبَلَ بيتِ عائشةَ، فرأى رَجُلَيْن جالِسَيْن، فانصَرف راجعًا، فأنزَل الله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ} .
Bana Ömer b. İsmâîl b. Mücâlid rivayet edip dedi ki: Bize babam, Beyân'dan, o da Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından biriyle gerdeğe girdi; beni gönderdi, ben de bir topluluğu yemeğe davet ettim. Yemek yiyip çıktıklarında, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp Âişe'nin evine doğru yöneldi. [Evde] oturan iki adam gördü ve hemen geri döndü. Bunun üzerine Allah: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ} “Ey iman edenler! [Yemek için] size izin verilmedikçe Peygamber'in evlerine girmeyin” ayetini indirdi .
حدَّثنا عمرُو بنُ عليٍّ، قال: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا المسعوديُّ، قال: ثنا [أبو نَهْشَلٍ] ، عن أبي وائلٍ، عن عبدِ اللَّهِ، قال: أمَر عمرُ نساءَ النبيِّ ﷺ بالحجابِ، فقالت زينَبُ: يا بنَ الخطابِ، إنك لتَغارُ علينا والوحْىُ ينزِل في بيوتِنا. فأنزَل الله: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} .
Bize Amr b. Alî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Dâvûd rivayet edip dedi ki: Bize el-Mes'ûdî rivayet edip dedi ki: Bize [Ebû Nahşel] , Ebû Vâil'den, o da Abdullah'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Ömer, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına hicaba girmelerini emretti. Bunun üzerine Zeyneb: 'Ey Hattâb'ın oğlu! Vahiy bizim evlerimize inerken sen mi bizi kıskanıyorsun?' dedi. Bunun üzerine Allah: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “Onlardan bir eşya istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” ayetini indirdi .
حدَّثني محمدُ بنُ مَرزوقٍ، قال: ثنا أَشْهَلُ بنُ حاتمٍ، قال: ثنا ابن عونٍ، عن عمرِو بن سعيدٍ، عن أنسٍ، قال: وكنتُ مع النبيِّ ﷺ، وكان يَمرُّ على نسائِه. قال: فأُتِى بامرأةٍ عَروسٍ، ثم جاءَ وعندَها قومٌ، فانْطلَق فقضَى حاجتَه واحتَبَس، وعادَ وقد خرَجوا، قال: فدخَل، فأَرْخَى بينى وبينَه سِترًا. قال: فحدَّثتُ أبا طلحةَ، فقال: إن كان كما تقولُ، لينزِلَنَّ في هذا شيءٌ، قال: ونزَلت آيةُ الحجابِ .
Bana Muhammed b. Merzûk rivayet edip dedi ki: Bize Eşhel b. Hâtim rivayet edip dedi ki: Bize İbn Avn, Amr b. Saîd'den, o da Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteydim; o hanımlarını dolaşıyordu. Dedi ki: Kendisine gelin olarak bir kadın getirildi. Sonra [evine] geldi, yanında bir topluluk vardı. Çıkıp gitti, ihtiyacını giderdi ve [bir süre] bekledi. Döndüğünde onlar çıkmışlardı. Dedi ki: İçeri girdi ve benimle kendi arasına bir perde çekti. Dedi ki: Bunu Ebû Talha'ya anlattım; o da: 'Eğer dediğin gibiyse bu hususta mutlaka [bir ayet] inecektir' dedi. Dedi ki: [Nitekim] hicab ayeti indi .
وقال آخرون: كان ذلك في بيتِ أُمِّ سَلَمَةَ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bu [olay], Ümmü Seleme'nin evinde gerçekleşmişti.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ}. قال: كان هذا في بيتِ أَمِّ سَلَمَةَ، قال: أكَلوا، ثم أَطالُوا الحديثَ، فجعَل النبيُّ ﷺ يدخُلُ ويخرُجُ، ويستَحْيى منهم، والله لا يستَحْيى من الحقِّ .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ} “Fakat davet edildiğinizde girin; yemeği yiyince de hemen dağılın, sohbete dalmayın” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: Bu, Ümmü Seleme'nin evinde olmuştu. [İnsanlar] yediler, sonra sohbeti uzattılar. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem girip çıkmaya başladı ve onlardan utandı. Allah ise haktan utanmaz .
قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}. قال: بلَغنا أنهنَّ أُمِرن بالحجابِ عندَ ذلك .
Dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “Onlardan bir eşya istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” [ayeti hakkında o]: Bize ulaştığına göre, işte o vakit hanımlara hicab emredildi, dedi .
وقولُه: {إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ}. يقولُ: إن دخولَكم بيوتَ النبيِّ، من غيرِ أن يؤذَنَ لكم، وجلوسَكم فيها مُستأنِسين للحديثِ، بعدَ فراغِكم من أكلِ الطعامِ الذي دُعيتم له - كان يؤذِى النبيَّ، فيستَحْيى منكم أن يُخرجَكم منها، إذا قعَدتُم فيها للحديثِ، بعدَ الفراغِ من الطعامِ، أو يمنعَكم من الدخولِ إذا دخَلتم بغيرِ إذنٍ، مع كراهيتِه لذلك منكم، {وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقّ} أَن يَتَبَيَّنَ لكم، وإن استَحْيا نبيُّكم، فلم يُبَيَّنْ لكم كراهيتَه ذلك؛ حياءً منكم، {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}. يقولُ: وإذا سألتم أزواجَ رسولِ الله ﷺ ونساءَ المؤمنين اللواتي لَسْنَ لكم بأزواجٍ، متاعًا، {فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}. يقولُ: من وراءِ سِترٍ بينَكم وبينَهن، ولا تدخُلوا عليهن بيوتَهن؛ {ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ}. يقولُ تعالى ذكرُه: سؤالُكم إياهن
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ} “Şüphesiz bu, Peygamber'i incitiyordu” kavli; size izin verilmeden Peygamber'in evlerine girmeniz ve davet edildiğiniz yemeği yedikten sonra orada sohbete dalıp oturmanız Peygamber'i incitiyordu, demektir. [Fakat] o, yemekten sonra sohbet etmek üzere oturduğunuzda sizi oradan çıkarmaktan veya sizden hoşlanmadığı hâlde izinsiz girdiğinizde içeri girmenize engel olmaktan sizden dolayı hayâ ediyordu. {وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقّ} “Allah ise haktan çekinmez”; peygamberiniz sizden utandığı ve bu hayâsından ötürü bundan hoşnutsuzluğunu size açıklayamadığı hâlde, [Allah gerçeği] size açıklamaktan [çekinmez]. {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “Onlardan bir eşya istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” buyurmaktadır ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarından ve nikâhınız altında olmayan mümin kadınlardan bir eşya istediğiniz vakit, {فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “onlardan perde arkasından isteyin”; yani sizinle onların arasındaki bir perdenin arkasından isteyin ve evlerinde yanlarına girmeyin, demektir. {ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ} “Bu, hem sizin kalpleriniz hem de onların kalpleri için daha temizdir”. Şanı Yüce Olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Sizin onlardan...
المتاع، إذا سألتموهن ذلك من وراء حجابٍ - أطهرُ لقلوبكم وقلوبِهن من عوارضِ العين فيها، التي تعرضُ في صدور الرجال من أَمْرِ النساء، وفي صدور النساء من أمر الرجال، وأحْرى من أن لا يكونَ للشيطان عليكم وعليهنَّ سبيلٌ.
eşyayı perde arkasından istemeniz; kadınlar hususunda erkeklerin göğsüne, erkekler hususunda da kadınların göğsüne doğabilecek göz vesveselerinden kalplerinizin ve onların kalplerinin daha temiz kalması ve şeytanın size de onlara da bir yol bulamaması için en uygun olanıdır.
وقد قيل: إن سبب أمرِ اللهِ النساء بالحجاب، إنما كان من أجل أن رجلًا كان يأكُلُ مع رسولِ الله وعائشةُ معهما، فأصابت يدُها يد الرجل، فكره ذلك رسول الله ﷺ.
Şöyle de denilmiştir: Allah'ın kadınlara hicabı emretmesinin sebebi; bir adamın Resûlullah ve Âişe ile birlikte yemek yemesi, bu esnada kadının elinin adamın eline değmesi ve Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem bundan hoşlanmaması idi.
ذكر من قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني يعقوب، قال: ثنا هشيمٌ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ: أن رسول الله ﷺ كان يَطعَمُ ومعه بعضُ أصحابه، فأصابت يدُ رجلٍ منهم يدَ عائشةَ، فكره ذلك رسولُ اللهِ ﷺ، فنزلت آيةُ الحجاب .
Bana Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym, Leys'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabından bazısıyla yemek yiyordu; derken onlardan bir adamın eli Âişe'nin eline değdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bundan hoşlanmadı ve bunun üzerine hicab ayeti indi .
وقيل: نزلت من أجل مسألة عمر رسول الله ﷺ.
Şöyle de denilmiştir: Ömer'in Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem talebi sebebiyle inmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا أبو كُرَيب ويعقوبُ، قالا: ثنا هشيمٌ، قال: ثنا حميدٌ الطويلُ. عن أنسٍ، قال: قال عمرُ بنُ الخطاب: قلتُ: يا رسولَ اللَّهِ، إن نساءك يدخُلُ عليهنَّ البرُّ والفاجِرُ، فلو أَمَرتَهن أن يحتَجِبْنَ؟ قال: فنزلت آيةُ الحجاب.
Bize Ebû Kureyb ve Ya'kûb rivayet edip dediler ki: Bize Hüşeym rivayet etti, dedi ki: Bize Humeyd et-Tavîl, Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Ömer b. el-Hattâb şöyle dedi: «Ey Allah'ın Resûlü! Şüphesiz ki senin hanımlarının yanına iyi kimse de kötü kimse de girmektedir. Onlara örtünmelerini emretsen olmaz mı?» [Enes] dedi ki: «Bunun üzerine hicab ayeti indi.»
حدَّثني يعقوب، قال: ثنا ابن عليَّةَ، قال: ثنا حميدٌ، عن أنس، عن النبيِّ ﷺ بنحوه.
Bana Ya'kûb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Humeyd, Enes'ten, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem benzerini rivayet etti.
حدَّثني أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ، قال: ثنى عمِّي عبدُ اللَّهِ بنُ وَهْبٍ، قال: ثنى يونسُ، عن الزهرى، عن عروة، عن عائشةَ، قالت: إن أزواج النبيِّ ﷺ كُنَّ يَخرُجن بالليل إذا تبرّزْنَ إلى المناصع، وهو صعيدٌ أفيحُ، وكان عمر يقولُ لرسول الله ﷺ: احجب نساءَك. فلم يكُن رسولُ الله ﷺ، يفعَلُ، فخرَجتْ سَوْدة بنت زمعةَ، زوجُ النبيَّ ﷺ، وكانت امرأةً طويلةً، فناداها عمرُ بصوته الأعلى: قد عرفناكِ يا سودةُ. حرصًا أن ينزِلَ الحجاب، قالت : فأنزل الله الحجاب .
Bana Ahmed b. Abdirrahman rivayet edip dedi ki: Bana amcam Abdullah b. Vehb rivayet etti, dedi ki: Bana Yûnus, ez-Zührî'den, o Urve'den, o da Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları, tuvalet ihtiyacı için çıktıklarında geceleyin geniş ve açık bir alan olan Menâsı'a çıkarlardı. Ömer, Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kadınlarını ört" derdi. Fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu yapmazdı. Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi Sevde bint Zem'a çıktı; kendisi uzun boylu bir kadındı. Ömer, hicab ayetinin inmesi arzusuyla yüksek sesiyle ona: "Ey Sevde, seni tanıdık!" diye seslendi. Âişe dedi ki : Bunun üzerine Allah hicabı indirdi .
حدَّثنا ابن وكيعٍ، قال: ثنا ابن نميرٍ، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشةَ، قالت: خرجت سَوْدةُ لحاجتها، بعد ما ضُرِب علينا الحجابُ، وكانت امرأةً تَفْرَعُ النساء طولًا، فأبصرها عمرُ، فناداها: يا سوْدَةُ، إنك والله ما تخفين علينا، فانظُرى كيف تخرُجين، أو كيف تصنعين؟ فانكفأت، فرجعت إلى رسول الله ﷺ وإنه ليتعَشَّى، فأخبرته بما كان، وما قال لها، وإن في يدِه لَعَرْقًا، فأُوحِى إليه، ثم رفع عنه، وإن العَرْقَ لفى يده، فقال: "قد أُذِن لكنَّ أن تخرُجنَ لحاجتكنَّ".
Bize İbn Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize İbn Nümeyr, Hişâm b. Urve'den, o babasından, o da Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bize örtünme emri geldikten sonra Sevde ihtiyacı için çıktı. O, boyca diğer kadınlardan uzun bir kadındı. Ömer onu görüp şöyle seslendi: "Ey Sevde! Vallahi sen bizden gizlenemezsin. Nasıl çıktığına ya da ne yaptığına bir bak!" Bunun üzerine [Sevde] geri dönüp Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanına gitti. O sırada Resûlullah akşam yemeği yiyordu. Olan biteni ve [Ömer'in] kendisine ne söylediğini ona haber verdi. [O esnada Resûlullah'ın] elinde etli bir kemik vardı. Derken ona vahiy geldi; ardından vahiy hâli üzerinden kalktı, etli kemik hâlâ elindeydi. Bunun üzerine: «İhtiyaçlarınız için dışarı çıkmanıza izin verildi.» buyurdu.
حدَّثني أحمدُ بن محمدٍ الطوسيُّ، قال: ثنا عبدُ الصمد بن عبد الوارث، قال: ثنا همامٌ، قال: ثنا عطاءُ بن السائب، عن أبي وائل، عن ابن مسعود، قال: أمر عمرُ نساء النبيِّ ﷺ بالحجاب، فقالت زينبُ: يا بن الخطاب، إنك لتغارُ علينا والوحى ينزِلُ في بيوتنا؟ فأَنزَل اللَّهُ: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} .
Bana Ahmed b. Muhammed et-Tûsî rivayet edip dedi ki: Bize Abdussamed b. Abdilvâris rivayet etti, dedi ki: Bize Hemmâm rivayet etti, dedi ki: Bize Atâ b. es-Sâib, Ebû Vâil'den, o da İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Ömer, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına örtünmeyi emretti. Bunun üzerine Zeyneb: "Ey Hattâb'ın oğlu! Vahiy bizim evlerimize inerken sen mi bizi kıskanıyorsun?" dedi. Allah da: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “Onlardan bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” [ayetini] indirdi.
حدَّثني أبو أيوبَ البَهْرانيُّ سليمانُ بنُ عبدِ الحميد، قال: ثنا يزيدُ بنُ عبدِ ربِّه، قال: ثنى ابن حربٍ، عن الزُّبَيْديِّ، عن الزهريِّ، عن عروة، عن عائشة: أن أزواج النبيِّ ﷺ، كُنَّ يخرُجن بالليل إذا تَبرَّزنَ إلى المناصع، وهو صعيدٌ أفيحُ، وكان عمرُ بن الخطاب يقولُ لرسول الله ﷺ: احجُب نساءَك، فلم يكُن رسولُ اللهِ ﷺ يفعلُ، فخرجت سَوْدةُ بنتُ زَمعة زوج النبيِّ ﷺ ليلةً من الليالى عشاءً، وكانت امرأةً طويلةً، فناداها عمرُ بصوته الأعلى: قد عرفناك يا سوْدَةُ. حرصًا على أن ينزل الحجابُ، قالت عائشةُ: فأنزل الله الحجاب، قال الله: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ} .
Bana Ebû Eyyûb el-Behrânî Süleyman b. Abdilhamîd rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Abdirabbih rivayet etti, dedi ki: Bana İbn Harb, ez-Zübeydî'den, o ez-Zührî'den, o Urve'den, o da Âişe'den rivayet etti: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımları, tuvalet ihtiyacı için çıktıklarında geceleyin geniş ve açık bir alan olan Menâsı'a çıkarlardı. Ömer b. el-Hattâb, Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: "Kadınlarını ört" derdi; fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu yapmazdı. Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi Sevde bint Zem'a gecelerden bir gece yatsı vaktinde çıktı; uzun boylu bir kadındı. Ömer, hicabın inmesi arzusuyla yüksek sesiyle: "Ey Sevde, seni tanıdık!" diye seslendi. Âişe dedi ki: Bunun üzerine Allah hicabı indirdi. Allah Teâlâ: {يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ} “Ey iman edenler! Yemek vaktini gözetmeksizin, size izin verilmedikçe Peygamber'in evlerine girmeyin” buyurdu.
وقوله: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ}. يقول تعالى ذكرُه: وما ينبغى لكم أن تُؤذوا رسول الله، وما يصلح ذلك لكم، {وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا}. يقولُ: وما ينبغى لكم أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدًا؛ لأنهنَّ أمهاتُكم، ولا يحلُّ للرجُل أن يتزوَّج أُمَّه.
Allah Teâlâ'nın: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için söz konusu olamaz” sözü hakkında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz size yakışmaz ve bu size uygun düşmez; {وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا} “Ondan sonra eşlerini nikâhlamanız da asla [olamaz]”. Şöyle buyurmaktadır: Ondan sonra eşlerini nikâhlamanız da asla size yakışmaz; çünkü onlar sizin annelerinizdir ve bir erkeğin annesiyle evlenmesi helal değildir.
وذُكر أن ذلك نزل في رجُلٍ كان يدخُلُ قبل الحجاب، قال: لئن مات محمدٌ لأتزوَّجَنَّ امرأةٌ من نسائه سمَّاها، فأنزل الله ﵎ في ذلك:
Bunun, hicab [emrinden] önce [evlere] giren bir adam hakkında indiği zikredilmiştir. O: «Eğer Muhammed ölürse, kadınlarından -adını zikrettiği- bir kadınla mutlaka evleneceğim» demiş, bunun üzerine Allah Teâlâ bu hususta [ilgili ayeti] indirmiştir:
{وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا}.
{وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz ve kendisinden sonra eşlerini nikâhlamanız sizin için asla söz konusu olamaz.”
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنى يونُسُ، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا}. قال: رُبَّما بلغ النبيَّ ﷺ أن الرجُل يقول: لو أن له النبيَّ ﷺ تُوفِّي، تَزوَّجتُ فلانةَ من بعده، قال: فكان ذلك يُؤذِى النبيَّ ﷺ، فنزل القرآنُ: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ} الآية .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz ve kendisinden sonra eşlerini nikâhlamanız sizin için asla söz konusu olamaz. Şüphesiz bu, Allah katında büyük bir günahtır” ayeti hakkında şöyle dedi: Bazen Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem, bir adamın: "Eğer Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ederse ondan sonra falan kadınla evlenirim" dediği haberi ulaşıyordu. Dedi ki: Bu durum Peygamber'i sallallâhu aleyhi ve sellem incitiyordu; bunun üzerine Kur'an'dan: {وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ} “Allah'ın Resûlü'nü incitmeniz sizin için söz konusu olamaz...” ayeti indi.
حدثنا محمدُ بنُ المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أن النبيَّ ﷺ مات وقد ملك قيلة بنت الأشعَثِ، فتزوَّجها عكرمةُ بن أبي جهلٍ بعد ذلك، فشقَّ على أبى بكرٍ مشقةً شديدةً، فقال له عمرُ: يا خليفة رسولِ اللَّهِ، إنها ليست من نسائه، إنها لم يخيِّرها رسول الله ﷺ ولم يَحجُبها، وقدَ برَّأَها منه بالردَّةِ التي ارتدَّت مع قومها، فاطمَأَنَّ أبو بكرٍ وسكن .
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülvehhâb rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Kayle bint el-Eş'as nikâhı altındayken vefat etti. Daha sonra onunla İkrime b. Ebî Cehil evlendi. Bu durum Ebû Bekir'e çok ağır geldi. Bunun üzerine Ömer ona: "Ey Resûlullah'ın halifesi! O kadın onun eşlerinden değildir; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu muhayyer bırakmadı, ona hicabı uygulamadı ve kavmiyle birlikte irtidat etmesi sebebiyle aralarındaki bağ koptu" dedi. Bunun üzerine Ebû Bekir rahatladı ve yatıştı .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا عبد الأعلى، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ، أن رسول الله ﷺ تُوفِّى وقد ملك بنتَ الأشعث بن قيسٍ، ولم يجامعها. فذكر نحوه .
Bize İbn el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdül'a'lâ rivayet etti, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, el-Eş'as b. Kays'ın kızının nikâhına sahipken ve onunla zifafa girmemişken vefat etti. [Ravi] benzerini zikretti .
وقوله: {إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا}. يقول: إن أذاكُم رسول الله ﷺ، ونكاحكم أزواجه من بعده، عندَ اللَّهِ عظيم من الإثم.
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا} “Şüphesiz bu, Allah katında büyük bir günahtır” ayeti hakkında [Ebû Ca'fer] der ki: Sizin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i incitmeniz ve kendisinden sonra eşleriyle evlenmeniz, Allah katında günah bakımından pek büyüktür.
القولُ في تأويل قوله تعالى: {إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٥٤)}.
Allah Teâlâ'nın: {إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٥٤)} “Bir şeyi açığa vursanız da gizleseniz de, şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir” ayetinin tefsiri:
يقول تعالى ذكره: إن تُظهروا بألسنتكم شيئًا أيُّها الناسُ من مراقبة النساء، أو غير ذلك مما قد نَهاكم عنه، أو أذى لرسول الله ﷺ بقوله : لأتزوَّجنَّ زوجته بعد وفاته. {أَوْ تُخْفُوهُ}. يقولُ: أو تُخْفُوا ذلك في أنفُسِكم، {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}. يقولُ: فإن الله بكلِّ ذلك وبغيره من أموركم وأمور غيركم، عليمٌ لا يخفى عليه شيءٌ، وهو يُجازيكم على جميع ذلك.
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Ey insanlar! Kadınları gözetlemekten veya size yasakladığı diğer şeylerden herhangi bir hususu yahut [birinizin] sözüyle : "Vefatından sonra mutlaka onun hanımıyla evleneceğim" diyerek Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem incitmeyi dillerinizle açığa vursanız, {أَوْ تُخْفُوهُ} “veya gizleseniz” -şöyle buyurmaktadır: yahut bunu içinizde gizleseniz de- {فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا} “şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir”. Şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Allah bütün bunları da sizin ve başkalarının diğer işlerini de hakkıyla bilendir; O'na hiçbir şey gizli kalmaz ve bütün bunların karşılığını size verecektir.
القول في تأويل قوله تعالى: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ وَاتَّقِينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا (٥٥)}.
Allah Teâlâ'nın: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ وَاتَّقِينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا (٥٥)} “Onlara babaları, oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları ve cariyeleri hususunda bir günah yoktur. [Ey kadınlar!] Allah'tan sakının; şüphesiz Allah her şeye şahittir” ayetinin tefsiri:
يقولُ تعالى ذكرُه: لا حرج على أزواج رسول الله ﷺ في آبائهنَّ ولا إثمَ.
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem eşlerine babaları hususunda bir sorumluluk ve günah yoktur.
ثم اختلف أهلُ التأويل في المعنى الذي وضَع عنهنَّ الجُناحَ في هؤلاء؛ فقال بعضُهم: وضَع عنهنَّ الجناحَ في وَضْعِ جلابيبهنَّ عندَهم.
Sonra tefsir ehli, bu kimseler hususunda kendilerinden günahın kaldırıldığı mana hakkında ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazısı şöyle demiştir: Onların yanında cilbaplarını çıkarmaları hususunda kendilerinden günah kaldırılmıştır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا حكّامٌ، عن عنبسة، عن ابن أبي ليلى، عن عبد الكريم، عن مجاهدٍ في قوله: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ} الآيةِ كُلِّها، قال: أن تضَعَ الجلباب.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hukkâm, Anbese'den, o İbn Ebî Leylâ'dan, o Abdülkerîm'den, o da Mücâhid'den Allah'ın: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ} “Onlara babaları hususunda bir günah yoktur” ayetinin tamamı hakkında şöyle dediğini rivayet etti: [Bu,] cilbâbı çıkarmasıdır.
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قول الله: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ}. ومَن ذكر معه أن يَرَوْهِنَّ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; ve bana el-Hâris rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Verkâ rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ} “Onlara babaları hususunda bir günah yoktur” ve beraberinde zikredilenlerin onları görmeleri [hakkında] rivayet etti.
وقال آخرون: وضَع عنهنَّ الجناحَ فيهم في تَرْكِ الاحتجاب [منهم.
Başkaları ise şöyle demiştir: Onlara karşı [örtünmeyi] terk etmeleri hususunda kendilerinden günah kaldırılmıştır [onlardan.
ذكرُ مَن قال ذلك] .
Bunu söyleyenlerin zikri] :
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادة في قوله: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ} إلى: {شَهِيدًا}: فرخَّص لهؤلاء أن لا يحتجِبْنَ منهم .
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ} “Onlara bir günah yoktur” [ifadesinden] {شَهِيدًا} “şahittir” [ifadesine kadar olan kısım] hakkında rivayet etti: Bunlara karşı örtünmemelerine ruhsat verdi .
وأولى القولين في ذلك بالصواب قولُ من قال: ذلك وضعُ الجناح عنهنَّ في هؤلاءِ المسمَّيْنَ أَن لا يَحْتَجِبْنَ منهم، وذلك أن هذه الآية عقيب آية الحجاب، وبعد قولِ اللَّهِ: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}. فلأنْ يكونَ قوله: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ}. استثناءً من جملة الذين أمروا بسؤالِهِنَّ المتاع من وراء الحجاب، إذا سألوهنَّ ذلك - أولى وأشبه من أن يكون خبرًا مبتدأ عن غير ذلك المعنى.
Bu hususta iki görüşten doğruya en yakın olanı: "Bunun, adı geçen kimselere karşı örtünmemeleri hususunda onlardan günahın kaldırılması olduğu" görüşüdür. Zira bu ayet, hicab ayetinin ve Allah'ın: {وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ} “Onlardan bir eşya istediğiniz zaman perde arkasından isteyin” sözünün hemen ardındadır. Dolayısıyla O'nun: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ} “Onlara babaları hususunda bir günah yoktur” sözünün; onlardan bir eşya istedikleri zaman perde arkasından istemeleri emredilen kimselerin genelinden bir istisna olması , bundan başka bir manaya dair yeni bir haber olmasından daha evlâ ve daha uygundur.
فتأويل الكلام إذن: لا إثم على نساء النبيِّ ﷺ، وأَمَّهاتِ المؤمنين، في إِذْنِهِنَّ لآبائِهِنَّ، وتَرْكِ الحجاب منهنَّ، ولا لأبنائهنَّ، ولا لإخوانهنَّ، ولا لأبناء إخوانهنَّ، وعَنَى بإخوانهنَّ وأبناء إخوانِهِنَّ إخوتهنَّ وأبناءَ إخوتهنَّ - وخرَجَ جَمْعُهم كذلك
O hâlde sözün tevili şöyledir: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem hanımlarına ve müminlerin annelerine; babalarına [yanlarına girmeleri için] izin vermelerinde ve onlara karşı örtünmeyi terk etmelerinde hiçbir günah yoktur; ne oğullarına ne erkek kardeşlerine ne de erkek kardeşlerinin oğullarına karşı [bir günah vardır]. [Cenâb-ı Hak], 'ihvânihinne' ve 'ebnâi ihvânihinne' [ifadeleriyle], onların erkek kardeşlerini ve erkek kardeşlerinin oğullarını kastetmiştir; bunların çoğulu da bu şekilde gelmiştir...
مخرج جمع فتى إذا جُمِعَ فتيانٌ، فكذلك جَمْعُ أخٍ إذا جُمِعَ إخوانٌ. وأما إذا جُمِعَ إخوةٌ، فذلك نظيرُ جَمْعِ فتًى إذا جُمِعَ فتيةٌ - ولا أبناء أخَواتِهِنَّ ، ولم يذكر في ذلك العمَّ، على ما قال الشعبيُّ؛ حِذارًا من أن يصِفَهنَّ لأبنائه.
fetâ kelimesinin fityân şeklinde çoğul yapılması gibi gelmiştir; aynı şekilde ah kelimesinin çoğulu da ihvân şeklinde gelir. İhvetün şeklinde çoğul yapılmasına gelince bu da fetâ kelimesinin fityetün şeklinde çoğul yapılmasının benzeridir. Ne de kız kardeşlerinin oğullarına karşı [bir günah vardır] . Şa'bî'nin dediğine göre, amcayı oğullarına onları tarif eder endişesiyle bu zikredilenler arasında anmamıştır.
حدَّثنا محمد بن المثنى، قال: ثنا حجاجُ بنُ المنهال، قال: ثنا حمادٌ، عن داودَ، عن الشعبيِّ وعكرمة في قوله: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}. قلتُ: ما شأن العمِّ والخالِ لم يُذْكَرا؟ قالا : لأنهما يَنْعَتانِها لأبنائهما. وكَرِها أن تضَعَ خِمارها عند خالها وعمِّها .
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Haccâc b. el-Minhâl rivayet etti, dedi ki: Bize Hammâd, Dâvûd'dan, o da eş-Şa'bî ve İkrime'den: {لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “Onlara babaları, oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları ve cariyeleri hususunda bir günah yoktur” ayeti hakkında rivayet etti: Dedim ki: Amca ve dayının durumu nedir, niçin zikredilmediler? Şöyle dediler : Çünkü onlar kadını oğullarına tarif ederler. Ve kadının dayısının ve amcasının yanında başörtüsünü çıkarmasını hoş görmediler .
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا أبو الوليد، قال: ثنا حمادٌ، عن داود، عن عكرمة والشعبيِّ نحوه، غير أنه لم يذكُر يَنعَتانها.
Bize İbn el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebü'l-Velîd rivayet etti, dedi ki: Bize Hammâd, Dâvûd'dan, o da İkrime ve eş-Şa'bî'den benzerini rivayet etti; ancak "onlar kadını tarif ederler" kısmını zikretmedi.
وقوله: {وَلَا نِسَائِهِنَّ}. يقولُ: ولا جُناح عليهنَّ أيضًا في أن لا يحتجِبْنَ من نساء المؤمنين.
Allah Teâlâ'nın: {وَلَا نِسَائِهِنَّ} “ne de kendi kadınları hususunda” sözü hakkında [şöyle buyurmaktadır]: Müminlerin kadınlarına karşı da örtünmemelerinde onlara bir günah yoktur.
كما حدَّثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قوله: {وَلَا نِسَائِهِنَّ}. قال: نساء المؤمناتِ الحرائر، ليس عليهنَّ جناحٌ أن يَريْنَ تلك الزينة. قال: وإنما هذا كلُّه في الزينة، قال: ولا يجوزُ للمرأة أن تنظُر إلى شيءٍ من عورة المرأة. قال: ولو نظر الرجلُ إلى فَخِذِ الرجل، لم أرَ به بأسًا. قال: {وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ}. فليس ينبغى لها أن تكشِفَ قُرْطَها للرجُل. قال: وأما الكُحْلُ
Nitekim bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {وَلَا نِسَائِهِنَّ} “ne de kendi kadınları hususunda” sözü hakkında şöyle dedi: "Müminlerin hür kadınlarıdır; onların bu zineti görmelerinde kendilerine bir günah yoktur." Dedi ki: "Bütün bunlar yalnızca zinet hakkındadır." Dedi ki: "Bir kadının, diğer bir kadının avretinden herhangi bir şeye bakması caiz değildir." Dedi ki: "Bir erkek, diğer bir erkeğin uyluğuna bakarsa bunda bir sakınca görmem." Dedi ki: {وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “ne de ellerinin malik olduğu köleler hususunda”. Kadının, küpesini [yabancı bir] erkeğe açması uygun olmaz. Dedi ki: Sürmeye gelince,
والخاتمُ والخضابُ. فلا بأس به. قال: والزوج له فَضْلٌ، والآباءٌ من وراء الرجُل لهم فَضْلٌ، قال: والآخرون يتفاضلون، قال: وهذا كلُّه يجمعُه ما ظهر من الزينة. قال: وكان أزواج النبيِّ ﷺ لا يحتجِبْنَ من المماليك .
yüzük ve kına ise bunda bir sakınca yoktur. Dedi ki: Kocanın fazladan bir hakkı vardır, kocanın ardında babaların fazladan hakkı vardır. Dedi ki: Diğerleri ise birbirine göre derecelenir. Dedi ki: Bütün bunları zinetin görünen kısmı bir araya getirir. Dedi ki: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşleri kölelerden örtünmezlerdi .
وقوله: {وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} من الرجال والنساء. وقال آخرون: من النساء.
Allah Teâlâ'nın: {وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ} “ve ellerinin malik olduğu köleler/cariyeler hususunda da” sözü, erkek ve kadın köleler demektir. Başkaları ise: "Kadın köleler (cariyeler) [demektir]" demişlerdir.
وقوله: {وَاتَّقِينَ اللَّهَ}. يقولُ: وخِفْنَ اللَّهَ أَيها النساءُ أن تتعدَيْنَ ما حَدَّ اللَّهُ لكُنَّ، فتُبْدِين من زينتكُنَّ ما ليس لكُنَّ أن تبدِينَه، أو تَترُكن الحجاب الذي أمَرَكُنَّ اللَّه بلزومه، إلا فيما أباح لكُنَّ تركه، والْزَمْنَ طاعته. {إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا}. يقول تعالى ذكره: إن الله شاهدٌ على ما تفعَلْنَه من احتجابِكُنَّ، وترككُنَّ الحجاب لمن أَبَحْتُ لكُنَّ ترك ذلك له، وغير ذلك من أمورِكُنَّ، يقولُ: فاتَّقِينَ اللَّهَ في أَنفُسِكُنَّ؛ لا تلقينَ اللَّهَ وهو شاهد عليكم بمعصيته، وخلافِ أمرِه، ونَهيِه، فتَهْلِكنَ، فإنه شاهدٌ على كلِّ شيءٍ.
Allah Teâlâ'nın: {وَاتَّقِينَ اللَّهَ} “Allah'tan sakının” sözü hakkında [şöyle buyurmaktadır]: Ey kadınlar! Allah'ın sizin için belirlediği sınırları aşmaktan, göstermeniz helal olmayan zinetinizi açığa vurmaktan veya terk etmenizi mubah kıldığı kimseler müstesna, Allah'ın size riayet etmesini emrettiği hicabı terk etmekten dolayı Allah'tan korkun ve O'na itaate sarılın. {إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا} “Şüphesiz Allah her şeye şahittir”. Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Allah, örtünmenizden, örtünmeyi terk etmesini mubah kıldığım kimselere karşı bunu terk etmenizden ve diğer işlerinizden yaptıklarınıza şahittir. Şöyle buyurmaktadır: Kendi nefisleriniz hususunda Allah'tan sakının; O'na isyan ettiğinize, emrine ve yasağına muhalefet ettiğinize O şahit iken Allah'ın huzuruna çıkmayın, yoksa helak olursunuz; zira O her şeye şahittir.
القولُ في تأويل قوله تعالى: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (٥٦)}.
Allah Teâlâ'nın: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (٥٦)} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin” ayetinin tefsiri:
يقول تعالى ذكره: إن الله وملائكته يُبرِّكون على النبيِّ محمدٍ ﷺ.
Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem bereket ve hayır dilerler.
كما حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالح، قال: ثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قوله: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ}. يقولُ: يُبَرِّكون على النبي.
Nitekim bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'ın: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: [İbn Abbâs] “Peygamber'e bereket dilerler” demektedir.
وقد يحتَمِلُ أن يقال: إن معنى ذلك: إن الله يرحَمُ النبيَّ، ويدعو له ملائكتُه ويستغفرون. وذلك أن الصلاة في كلام العرب من غير الله إنما هو دعاءٌ. وقد بيَّنا ذلك فيما مضى من كتابنا هذا بشواهده، فأغنى ذلك عن إعادته .
Şöyle denmesi de muhtemeldir: Bunun anlamı; Allah Peygamber'e rahmet eder, melekleri de onun için dua eder ve bağışlanma dilerler demektir. Zira Arap kelamında Allah'tan başkasının salâtı ancak duadır. Bunu kitabımızın geçen kısımlarında delilleriyle açıklamıştık, bu yüzden tekrar edilmesine gerek kalmamıştır .
{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ}: يقول تعالى ذكره: يأيها الذين آمنوا ادعوا لنبيِّ الله محمد ﷺ، وسلِّموا عليه {تَسْلِيمًا}. يقولُ: وحَيُّوه تحية الإسلام.
{يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ} “Ey iman edenler! Siz de ona salât edin”: Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Ey iman edenler! Allah'ın Peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem dua edin ve {تَسْلِيمًا} “tam bir teslimiyetle selam verin” diyerek şöyle buyurmaktadır: Ve onu İslâm selamı ile selamlayın.
وبنحو الذي قلنا في ذلك ، جاءت الآثارُ عن رسولِ اللهِ ﷺ.
Bu hususta söylediğimizin benzeri rivayetler Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem nakledilmiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عنبسة، عن عثمانَ بن مَوْهَبٍ، عن موسى بن طلحةَ، عن أبيه، قال: أتى رجُلٌ النبيَّ ﷺ، فقال: سمعتُ الله يقولُ: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ} الآية، فكيف الصلاة عليك؟ فقال: "قُلِ: اللَّهُمَّ صَلِّ على محمد وعلى آلِ محمدٍ، كما صَلَّيْتَ على إبراهيمَ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ، وبارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ" .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Anbese'den, o Osmân b. Mevheb'den, o Mûsâ b. Talha'dan, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Bir adam Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem gelip şöyle dedi: Allah'ın: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler...” ayetini buyurduğunu işittim; sana salât nasıl olur? Şöyle buyurdu: "De ki: Allahım! İbrâhim'e salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât eyle. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın. İbrâhim'i mübarek kıldığın gibi Muhammed'i ve Muhammed'in âlini de mübarek kıl. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın" .
حدَّثني جعفر بن محمدٍ الكوفيُّ، قال: ثنا يعلى بنُ الأجلحِ، عن الحكم بن
Bana Ca'fer b. Muhammed el-Kûfî rivayet edip dedi ki: Bize Ya'lâ b. el-Eclah, Hakem b.
عُتيبة ، عن عبد الرحمن بن أبي لَيْلَى، عن كعب بن عُجْرةً، قال: لما نزلت: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}، قمتُ إليه، فقلتُ: السلام عليك قد عَرَفناه، فكيف الصلاة عليك يا رسول الله؟ قال: "قُل: اللَّهُمَّ صَلِّ على محمدٍ وعلى آل محمد، كما صَلَّيْتَ على إبراهيم وآل إبراهيمَ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ، وبارك على محمد وعلى آل محمدٍ، كما باركت على إبراهيم وآل إبراهيم، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ" .
Uteybe'den , o Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan, o da Ka'b b. Ucre'den rivayet etti; o şöyle dedi: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin” ayeti indiğinde, onun yanına varıp: "Sana selamın nasıl verileceğini öğrendik; sana salât nasıl olur ey Allah'ın Resûlü?" dedim. Şöyle buyurdu: "De ki: Allahım! İbrâhim'e ve İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât eyle. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın. İbrâhim'i ve İbrâhim'in âlini mübarek kıldığın gibi Muhammed'i ve Muhammed'in âlini de mübarek kıl. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın" .
حدَّثنا أبو كُريب، قال: ثنا مالك بن إسماعيل، قال: ثنا أبو إسرائيل، عن يونس بن خَبَّابٍ ، قال: خطَبَنا بفارس فقال: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ} الآية. فقال: أنبأنى من سمع ابن عباسٍ يقولُ: هكذا أُنزِل، فقلنا أو قالوا: يا رسولَ اللهِ، قد علمنا السلام عليك، فكيف الصلاة عليك؟ فقال: "اللَّهُمَّ صَلِّ على محمد وعلى آل محمدٍ، كما صَلَّيْتَ على إبراهيم وآل إبراهيم، إنَّك حَميدٌ مَجيدٌ، وبارك على محمد وعلى آل محمد كما باركت على إبراهيم، إنَّك حَميدٌ مَجِيدٌ" .
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Mâlik b. İsmâîl rivayet etti, dedi ki: Bize Ebû İsrâîl, Yûnus b. Habbâb'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Fars diyarında bize hutbe irat etti ve: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler...” ayetini okudu ve şöyle dedi: İbn Abbâs'ın: "Ayet böyle indirildi; biz -veya onlar- dedik ki: Ey Allah'ın Resûlü! Sana selam vermeyi öğrendik, sana salât nasıl olur?" dediğini işiten bir kimse bana haber verdi; [Peygamber de] şöyle buyurdu: "De ki: Allahım! İbrâhim'e ve İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât eyle. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın. İbrâhim'i mübarek kıldığın gibi Muhammed'i ve Muhammed'in âlini de mübarek kıl. Şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın" .
حدَّثنا ابن حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن زياد، عن إبراهيم في قوله: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ}، قالوا: يا رسول الله هذا السلام قد عرفناه، فكيفَ
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre'den, o Ziyâd'dan, o da İbrâhîm'den {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ} “Şüphesiz Allah ve melekleri...” ayeti hakkında [şöyle dediğini] rivayet etti: [Sahâbîler] dediler ki: Ey Allah'ın Resûlü! Bu selamı zaten öğrendik/biliyoruz, peki nasıl
الصلاةُ عليك؟ فقال: "قولوا: اللَّهُمَّ صَلِّ على محمدٍ عَبْدِكَ ورَسولِك وأَهْلِ بَيْتِه، كما صَلَّيْتَ على إبراهيمَ، إِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ [وبارك عليه وعلى آل بيته، كما باركت على إبراهيم إنك حميدٌ مجيدٌ] " .
sana salât nasıl olur? Şöyle buyurdu: "Şöyle deyin: Allahım! Kulun, resûlün ve ehlibeytine, İbrâhim'e salât ettiğin gibi salât eyle; şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın [ve İbrâhim'i mübarek kıldığın gibi onu ve ehlibeytini de mübarek kıl; şüphesiz sen çok övülensin, şanı pek yüce olansın] " .
حدثني يعقوبُ الدَّورقيُّ، قال: ثنا ابن عُليَّةَ، قال: ثنا أيوب، عن محمدِ بن سيرين، عن عبد الرحمن بن بشرِ بن مسعودٍ الأنصاريِّ، قال: لما نزلت: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}. قالوا: يا رسولَ اللهِ هذا السلامُ قد عرفناه، فكيف الصلاةُ، وقد غفَر اللَّهُ ما تقدَّم من ذنبك وما تأخَّر؟ قال: "قولوا: اللَّهُمَّ صَلِّ على محمدٍ، كما صَلَّيْتَ على آلِ إبراهيم، اللهم بارك على محمدٍ، كما بارَكْتَ على آل إبراهيم" .
Bana Ya'kûb ed-Devrakî rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti, dedi ki: Bize Eyyûb, Muhammed b. Sîrîn'den, o da Abdurrahmân b. Bişr b. Mes'ûd el-Ensârî'den rivayet etti; o şöyle dedi: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin” ayeti indiğinde şöyle dediler: Ey Allah'ın Resûlü! Bu selamı öğrendik; peki Allah senin geçmiş ve gelecek günahını bağışlamışken salât nasıldır? Şöyle buyurdu: "Şöyle deyin: Allahım! İbrâhim'in âline salât ettiğin gibi Muhammed'e de salât eyle. Allahım! İbrâhim'in âlini mübarek kıldığın gibi Muhammed'i de mübarek kıl" .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة قوله: {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}. قال: لما نزلت هذه الآية قالوا: يا رسولَ اللَّهِ، قد علمنا السلام عليك، فكيفَ الصلاة عليك؟ قال: "قولوا: اللَّهُمَّ صَلِّ على محمدٍ، كما صَلَّيْتَ على إبراهيم، وبارك على محمدٍ، كما باركت على إبراهيم". وقال الحسنُ: "اللهم اجعَلْ صلواتك وبركاتك على آل محمدٍ كما جعلتها على إبراهيم، إنكَ حَميدٌ مجيدٌ".
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti; o, {إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا} “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.” ayeti hakkında şöyle dedi: Bu ayet indiğinde [ashab]: "Ey Allah'ın Resûlü! Sana selam vermeyi bildik, peki sana salât nasıl olacak?" dediler. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: «Şöyle deyiniz: Allahım! İbrâhim'e salât ettiğin gibi Muhammed'e de salât eyle ve İbrâhim'i mübarek kıldığın gibi Muhammed'i de mübarek kıl.» buyurdu. Hasan [el-Basrî] de şöyle demiştir: "Allahım! İbrâhim'e kıldığın gibi salât ve bereketlerini Âl-i Muhammed'e de kıl; şüphesiz sen çok övülensin, şânı pek yüce olansın."
القول في تأويل قوله تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٥٨)}.
Yüce Allah'ın şu sözünün tevili hakkında görüş: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٥٨)} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenlere, Allah dünyada ve ahirette lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır. Mümin erkekleri ve mümin kadınları hak etmedikleri bir şeyle incitenler ise şüphesiz büyük bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir”.
يعنى بقوله تعالى ذكرُه: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ}: إن الذين يُؤذون رَبَّهم بمعصيتهم إياه، وركوبهم ما حرَّم عليهم.
Yüce zikri {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ} “Şüphesiz Allah'ı incitenler” sözüyle şunu kastetmektedir: Şüphesiz O'na isyan ederek ve kendilerine haram kıldığı şeyleri işleyerek Rablerini incitenler.
وقد قيل: إنه عنى بذلك أصحاب التصاوير، وذلك أنهم يرومُون تكوين خَلْقٍ مثلَ خَلْقِ اللَّهِ.
Bununla sûret (tasvir) yapanların kastedildiği de söylenmiştir; çünkü onlar Allah'ın yarattığı gibi bir yaratma peşindedirler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدثني [محمد بنُ سعدٍ] القرشيُّ، قال: ثنا يحيى بن سعيد، عن سلمة بن الحجاج، عن عكرمةَ، قال: الذين يُؤذون الله ورسوله، هم أصحابُ التصاوير .
Bana [Muhammed b. Sa'd] el-Kureşî rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Seleme b. el-Haccâc'dan, o da İkrime'den rivayet etti; o şöyle dedi: Allah'ı ve Resûlü'nü incitenler, sûret (tasvir) yapanlardır .
حدثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة في قوله: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا}. قال: يا سبحان الله، ما زالَ أُناسٌ ما زالَ أُناسٌ من جهَلَةِ بني آدم حتى تَعاطَوْا أَذَى رَبِّهم، وأمَّا أَذاهم رسول الله ﷺ فهو طَعْنُهم عليه في نكاحه صفية بنتَ حُيَيٍّ، فيما ذُكِرَ.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenlere, Allah dünyada ve ahirette lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” sözü hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Sübhanallah! Âdemoğlunun cahillerinden birtakım insanlar, Rablerini incitmeye cüret edene kadar durmadılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i incitmelerine gelince, zikredildiğine göre onun Safiyye bnt. Huyey ile evlenmesine dil uzatmalarıdır.
حدثني محمد بن سعدٍ، قال: ثنى أبى، قال: ثنى عمى، قال: ثنى أبى، عن
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, [o da]
أبيه، عن ابن عباس في قوله: {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا}. قال: نزلت في الذين طعنوا على النبي ﷺ حين اتخذ صفية بنتَ حُيَيّ بن أَخطَبَ .
babasından, o da İbn Abbâs'tan {إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا} “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenlere, Allah dünyada ve ahirette lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” sözü hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: [Bu ayet], Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Safiyye bnt. Huyey b. Ahtab'ı [nikâhına] aldığında ona dil uzatanlar hakkında inmiştir .
وقوله: {لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا}. يقولُ تعالى ذكره: أبعدهم الله من رحمته في الدنيا والآخرة، وأعد لهم في الآخرة عذابًا يُهينُهم فيه بالخلودِ فيه.
{لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا} “Allah onlara dünyada ve ahirette lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” sözüyle Yüce zikri şöyle buyurmaktadır: Allah onları dünyada ve ahirette rahmetinden uzaklaştırmış, ahirette de onlar için içinde ebedî bırakılarak aşağılanacakları bir azap hazırlamıştır.