Binûn

Rahmân Suresinin Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: هو اللَّهبُ المُنقطِعُ الأحمرُ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “Cânnı da yalın bir ateş alevinden yarattı” [ayeti hakkında] rivayet etti; şöyle dedi: O, [ateşten] kopup yükselen kırmızı alevdir.

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، عن سفيانَ، عن الضحاكِ في قولِه: {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: من أحسنِ النارِ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o da ed-Dahhâk'tan {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “Cânnı da yalın bir ateş alevinden yarattı” sözü hakkında rivayet etti; şöyle dedi: Ateşin en güzel yerindendir .

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: من لهبِ النارِ.

Bana Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: ed-Dahhâk'ı {مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “yalın bir ateş alevinden” sözü hakkında şöyle derken işittim: Ateşin alevindendir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. أي: من لهبِ النارِ .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den onun {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “Cânnı da yalın bir ateş alevinden yarattı” sözü hakkında [şöyle dediğini] rivayet etti: Yani ateşin alevindendir.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن الحسنِ في قولِه: {مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: من لَهبِ النارِ .

Bize İbnü'l-A'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da el-Hasan'dan {مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “yalın bir ateş alevinden” sözü hakkında rivayet etti; şöyle dedi: Ateşin alevindendir .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: المارِجُ اللَّهبُ.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “Cânnı da yalın bir ateş alevinden yarattı” sözü hakkında şöyle dedi: Mâric, alevdir.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ مَرْوانَ، قال: ثنا أبو العَوّامِ، عن قتادةَ: {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ}. قال: من لهبٍ من نارٍ.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Mervân rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu'l-Avvâm, Katâde'den {وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ} “Cânnı da yalın bir ateş alevinden yarattı” [ayeti hakkında] rivayet etti; şöyle dedi: Ateşten bir alevdendir.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ: فبأيِّ نعمةِ ربِّكما معشرَ الثَّقَلَين من هذه النعمِ تُكذِّبان؟

Allah'ın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?” sözüne gelince; [şöyle] buyurmaktadır: Ey iki ağırlık topluluğu (insanlar ve cinler), Rabbinizin bu nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz?

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ (١٧) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (١٨) مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ (٢٠) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢١)}.

Aziz ve Celil olan Allah'ın şu sözünün tevili hakkındaki görüş: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ (١٧) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (١٨) مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ (٢٠) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢١)} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir. (17) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? (18) İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar. (19) Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar. (20) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz? (21)”

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: ذلكم أيُّها الثَّقَلان {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ}. يعني بالمشرقين مشرقَ الشمسِ في الشتاءِ، ومشرقَها في الصيفِ.

Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Şânı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey iki ağırlık topluluğu! İşte O, {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ} “iki doğunun da Rabbi”dir. İki doğu ile güneşin kıştaki doğuş yerini ve yazdaki doğuş yerini kastetmektedir.

وقولُه: {وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}. يعني: وربُّ مغربِ الشمسِ في الشتاءِ، ومغربِها في الصيفِ.

[Allah'ın] {وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “ve iki batının da Rabbidir” sözü ise; güneşin kıştaki batış yerinin ve yazdaki batış yerinin Rabbi [demektir].

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ القُمِّيُّ، عن جعفرٍ، عن ابنِ أبْزَى قولَه: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}. قال: مشارقُ الصيفِ ومغاربُ الصيفِ، مَشْرقانِ تجرِي فيهما الشمسُ ستين وثلاثَمائةِ يومٍ في ستين وثلاثِمائةِ برجٍ، لكلِّ بُرْجٍ مَطْلِعٌ، لا تَطْلُعُ يومين من مكانٍ واحدٍ، وفي المغربِ ستون وثلاثُمائةِ بُرْجٍ، لكلِّ برجٍ مَغيبٌ، لا تغيبُ يومين في بُرْجٍ واحدٍ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ya'kūb el-Kummî, Ca'fer'den, o da İbn Ebzâ'dan {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir” sözü hakkında nakletti; şöyle dedi: Yaz doğuları ve yaz batılarıdır. Bunlar güneşin üç yüz altmış gün boyunca üç yüz altmış burçta aktığı iki doğudur. Her burcun bir doğuş yeri vardır; güneş iki gün aynı yerden doğmaz. Batıda da üç yüz altmış burç vardır; her burcun bir batış yeri vardır; güneş iki gün aynı burçta batmaz .

حدَّثني محمدُ بن عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}. قال: مشرقُ الشتاءِ ومغربُه، ومشرقُ الصيفِ ومغربُه .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti. Bana Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Varkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir” sözü hakkında nakletti; şöyle dedi: Kışın doğuş yeri ile batış yeri, yazın doğuş yeri ile batış yeridir .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}: فمَشرِقُها في الشتاءِ، ومَشرِقُها في الصيفِ، [ومغربُها في الشتاءِ، ومغربُها في الصيفِ] .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Güneşin kıştaki doğuş yeri ve yazdaki doğuş yeri, [kıştaki batış yeri ve yazdaki batış yeridir] .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ مَرْوانَ، قال: ثنا أبو العوَّامِ،

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Mervân rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu’l-Avvâm rivayet etti,

عن قتادةَ قولَه: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}. قال: مشرقُ الشتاءِ ومغربُه، ومشرقُ الصيفِ ومَغْربُه.

Katâde'den {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir” sözü hakkında rivayet etti; şöyle dedi: Kışın doğuş yeri ile batış yeri, yazın doğuş yeri ile batış yeridir.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ}. قال: أقصرُ مَشْرقٍ في السنةِ، وأطولُ مشرقٍ في السنةِ، وأقصرُ مغربٍ في السنةِ، وأطولُ مغربٍ في السنةِ .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ} “O, iki doğunun da Rabbi, iki batının da Rabbidir” sözü hakkında şöyle dedi: Yıldaki en kısa doğuş ve yıldaki en uzun doğuş; yıldaki en kısa batış ve yıldaki en uzun batıştır .

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما معشرَ الجنِّ والإنسِ، من هذه النِّعَمِ التي أنعَم بها عليكم من تسخيرِه الشمسَ لكم في هذين المشرقَين والمغربَين تجرِي لكما دائبةً بمنافعِكما ومصالحِ دنياكُما ومعايشِكُما، تُكَذِّبان؟.

Allah'ın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlayabilirsiniz?” sözüne gelince; şânı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Ey cin ve insan topluluğu! Rabbinizin, güneşi bu iki doğu ve iki batı arasında sizin hizmetinize vererek aralıksız bir şekilde sizin menfaatlerinize , dünya işlerinize ve geçim kaynaklarınıza doğru akıtmak suretiyle size lütfettiği bu nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz?

وقولُه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: مَرَج ربُّ المشرقين وربُّ المغربين البحرين يلتقيان. يعني بقولِه: {مَرَجَ}: أرسَل وخَلَّى، من قولِهم: مَرَج فلانٌ دابتَه. إذا خلَّاها وترَكَها.

Allah'ın: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” sözüne gelince; şânı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: İki doğunun Rabbi ve iki batının Rabbi olan [Allah], iki denizi birbirine kavuşacak şekilde salıvermiştir. {مَرَجَ} sözüyle; salıverdi ve serbest bıraktı anlamını kastetmektedir. Bu da [Arapların]: 'Filanca hayvanını salıverdiğinde' kullandıkları 'marace fülanün dâbbetehû' (filanca hayvanını başıboş bıraktı) sözünden gelmektedir.

كما حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ}. يقولُ: أرسَل .

Nitekim bana Ali rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ} “İki denizi salıvermiştir” sözü hakkında nakletti; şöyle dediğini bildirdi: Salıverdi .

واختَلَف أهلُ العلمِ في البحرين اللذين ذكَرهما اللَّهُ جلَّ ثناؤُه في هذه الآيةِ، أيُّ بحرين هما؛ فقال بعضُهم: هما بحران؛ أحدُهما في السماء، والآخرُ في الأرضِ.

İlim ehli, şânı yüce olan Allah'ın bu ayette zikrettiği iki denizin hangi iki deniz olduğu hususunda ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Onlar iki denizdir; biri gökte, diğeri ise yerdedir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ، عن جعفرٍ، عن ابنِ أبزَى: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. قال: بحرٌ في السماءِ، وبحرٌ في الأرضِ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ya'kūb, Ca'fer'den, o da İbn Ebzâ'dan {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar. (19) Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: Biri gökte bir deniz, biri de yerde bir denizdir .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، عن أشعثَ، عن جعفرٍ، عن سعيدٍ في قولِه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}. قال: بحرٌ في السماءِ، وبحرٌ في الأرضِ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Yemân, Eş'as'tan, o Ca'fer'den, o da Saîd'den {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” sözü hakkında nakletti; şöyle dedi: Biri gökte bir deniz, biri de yerde bir denizdir .

حدَّثني محمدُ بن سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}. قال: بحرٌ في السماءِ والأرضِ، يلتقيان كلَّ عامٍ .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” sözü hakkında nakletti; şöyle dedi: Biri gökte, diğeri yerdedir; her yıl birbirine kavuşurlar .

وقال آخرون: عُنِي بذلك بحرُ فارسَ وبحرُ الرومِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bununla Fars denizi ve Rûm (Akdeniz) denizi kastedilmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، عن سفيانَ، عن زيادٍ مولى مصعبٍ، عن الحسنِ: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}. قال: بحرُ الرومِ وبحرُ فارسَ واليمنِ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mus'ab'ın azatlısı Ziyâd'dan, o da el-Hasan'dan {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: Rûm denizi ile Fars ve Yemen denizidir .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}: فالبحران بحرُ فارسَ وبحرُ الرومِ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: O iki deniz, Fars denizi ile Rûm denizidir.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ}. قال: بحرُ فارسَ وبحرُ الرومِ .

Bize İbn Abdi'l-A‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o da Katâde'den {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: Fars denizi ile Rûm denizidir.

وأولى الأقوالِ في ذلك عندي بالصوابِ قولُ مَن قال: عُنِي به بحرُ السماءِ وبحرُ الأرضِ. وذلك أن اللَّهَ جل ثناؤُه قال: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} واللؤلؤُ والمَرجانُ إنما يخرجُ من أصدافِ بحرِ الأرضِ عن قَطْرِ ماءِ السماءِ، فمعلومٌ أن ذلك بحرُ الأرضِ وبحرُ السماءِ.

Bu hususta bana göre doğruluğa en yakın olan görüş, bununla gök denizi ile yer denizinin kastedildiğini söyleyenlerin görüşüdür. Zira şânı yüce olan Allah: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İkisinden de inci ve mercan çıkar” buyurmuştur. İnci ve mercan ise ancak gök suyunun damlamasıyla yer denizinin istiridyelerinden çıkar. Dolayısıyla bunun yer denizi ile gök denizi olduğu bilinmektedir.

وقولُه: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: بينهما حاجزٌ وبُعْدٌ، لا يُفسِدُ أحدُهما صاحبَه، فيَبغِي بذلك علَيه. وكلُّ شيءٍ كان بين شيئين فهو بَرْزخٌ عندَ العربِ، وما بينَ الدنيا والآخرةِ بَرْزَخٌ.

Allah'ın: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” sözüne gelince; şânı yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: İkisi arasında bir engel ve mesafe vardır; biri diğerini bozmaz ve bu suretle ona tecavüz etmez. Araplara göre iki şey arasında bulunan her şeye berzah (engel) denir. Dünya ile ahiret arasındaki mesafe de bir berzahtır.

وبنحوِ الذي قُلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Zikri

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ، قال: ثنا جعفرٌ، عن ابنِ أَبْزَى: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. [يقولُ: بينهما بُعدٌ، {لَا يَبْغِيَانِ}] ؛ لا يَبغِي أحدُهما على صاحبِه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ya'kūb rivayet etti, dedi ki: Bize Ca'fer, İbn Ebzâ'dan {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” [ayeti hakkında nakletti; [şöyle buyurmaktadır: İkisi arasında bir mesafe vardır. {لَا يَبْغِيَانِ}] ; yani biri diğerine tecavüz etmez.

وقال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا فِطْرٌ، عن مجاهدٍ قولَه: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. قال: بينهما حاجزٌ من اللَّهِ، لا يَبغِي أحدُهما على الآخرِ .

Ve dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh rivayet etti, dedi ki: Bize Fıtr, Mücâhid'in {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: İkisi arasında Allah'tan bir engel vardır, biri diğerine tecavüz etmez .

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ

Bana Ali rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet etti, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, [o da] İbn Abbâs'tan rivayet etti:

قولَه: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. يقولُ: حاجزٌ .

Onun {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında: [Berzah] bir engeldir , dediğini bildirdi.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}: والبرزخُ هذه الجزيرةُ، هذا اليَبَسُ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Berzah, bu karadır, bu kuru topraktır.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}، قال: البرزخُ الذي بينَهما: الأرضُ التي بينَهما .

Bize İbnü'l-A'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: İkisi arasındaki berzah, aralarındaki karadır .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ مروانَ، قال: ثنا أبو العوَّامِ، عن قتادةَ: {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. قال: حَجَز المالحَ عن العذْبِ، والعذبَ عن المالحِ، والماءَ عن اليَبَسِ، واليَبَسَ عن الماءِ، فلا يَبغِي بعضُه على بعضٍ، بقُوَّتِه ولُطفِه وقُدرتِه.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Mervân rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu'l-Avvâm, Katâde'den {بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” [ayeti hakkında] rivayet etti; şöyle dedi: [Allah] kudreti, lütfu ve gücüyle tuzlu suyu tatlı sudan, tatlı suyu tuzlu sudan, suyu karadan ve karayı sudan ayırmıştır da biri diğerine tecavüz etmez.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ}. قال: منَعهما أن يَلْتَقيا بالبرزخِ الذي جَعَل بينهما من الأرضِ. قال: والبرزخُ بُعْدُ الأرضِ الذي جُعِل بينَهما .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ} “İki denizi salıvermiştir; birbirine kavuşurlar. (19) Aralarında bir engel vardır, birbirinin sınırını aşmazlar” [ayeti] hakkında şöyle dedi: Aralarına karadan koyduğu berzah ile onların birbirine kavuşmasını engellemiştir. Dedi ki: Berzah, aralarına konulan kara mesafesidir .

واختَلَف أهلُ التأويلِ في معنى قولِه: {لَا يَبْغِيَانِ}؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: لا يَبغِي أحدُهما على صاحبِه.

Tefsir ehli, O'nun {لَا يَبْغِيَانِ} “birbirinin sınırını aşmazlar” sözünün anlamı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazısı şöyle demiştir: Bunun anlamı, ikisinden biri diğerine tecavüz etmez demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حَدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ، عن جعفرٍ، عن ابنِ أبزَى: {لَا يَبْغِيَانِ}: لا يَبغِي أحدُهما على صاحبِه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ya‘kûb, Ca‘fer'den, [o da] İbn Ebzâ'dan [şöyle dediğini] rivayet etti: {لَا يَبْغِيَانِ} “birbirinin sınırını aşmazlar”; ikisinden biri diğerine tecavüz etmez.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا فِطْرٌ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh rivayet etti, dedi ki: Bize Fıtr, Mücâhid'den benzerini rivayet etti .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ مَرْوانَ، قال: ثنا أبو العَوَّامِ، عن قتادةَ مثلَه .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Mervân rivayet etti, dedi ki: Bize Ebu'l-Avvâm, Katâde'den benzerini rivayet etti .

وقال آخرون: بل معنى ذلك أنهما لا يَخْتَلِطان.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı, onların birbirine karışmamasıdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {لَا يَبْغِيَانِ}. قال: لا يَخْتَلِطان .

Bize Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Varkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in {لَا يَبْغِيَانِ} “birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: Birbirine karışmazlar .

وقال آخرون: بل معنى ذلك: لا يَبْغِيان على الناسِ .

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı: İnsanlara tecavüz etmezler .

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {لَا يَبْغِيَانِ}: لا يبغيانِ على الناسِ ، وما أخَذ أحدُهما مِن صاحبِه فهو بَغْيٌ، فحجَز أحدَهما عن صاحبِه، بقدرتِه ولطفِه وجلالِه ﵎ .

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin {لَا يَبْغِيَانِ} “birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: İnsanlara tecavüz etmezler ; ikisinden birinin diğerinden aldığı her şey bir taşkınlıktır. İşte O celle celâluh, kudreti, lütfu ve celâliyle birini diğerinden engellemiştir .

وقال آخرون: بل معناه: لا يَبْغِيان أن يَلْتَقِيا.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı; [ikisi] birbirine kavuşmayı arzu etmez/sınırı aşmazlar.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {لَا يَبْغِيَانِ}. قال: لا يَبْغِي أحدُهما أن يَلْقى صاحبَه .

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {لَا يَبْغِيَانِ} “birbirinin sınırını aşmazlar” sözü hakkında şöyle dedi: İkisinden biri diğerine kavuşmayı istemez/sınırı aşmaz .

وأولى الأقوالِ في ذلك عندي بالصوابِ أن يقالَ: إن اللَّهَ وصَف البحرين اللذين ذكَرَهما في هذه الآيةِ أنهما لا يَبغيان، ولم يَخْصُصْ وصفَهما بذلك في شيءٍ دون شيءٍ، بل عمَّ الخبرَ عنهما بذلك، فالصوابُ أن يُعَمَّ كما عمَّ جلَّ ثناؤُه، فيقالَ: إنهما لا يَبْغِيان على شيءٍ، ولا يَبْغِي أحدُهما على صاحبِه، ولا يَتَجاوزان حدَّ اللَّهِ الذي حدَّه لهما.

Bu konuda benim nezdimde doğruya en yakın olan görüş şudur: Allah bu ayette zikrettiği iki denizi sınırı aşmamakla nitelemiş ve bu nitelemeyi başka bir şey hariç tutarak belirli bir şeye has kılmamış, bilakis bu haberi onlar hakkında genel tutmuştur. Dolayısıyla doğru olan, [Allah] celle senâuh'un genel kıldığı gibi genel tutulup şöyle denilmesidir: İkisi hiçbir şeye tecavüz etmez, biri diğerine saldırmaz ve Allah'ın kendileri için belirlediği sınırı aşmazlar.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}، يقولُ تعالى ذكرُه: فبأىِّ نعمِ ربِّكما معشرَ الجنِّ والإنسِ، مِن هذه النعمِ التي أنْعَم عليكم مِن مَرْجِه البحرين، حتى جعَل لكم بذلك حِلْيَةً تَلْبَسونها - تُكذِّبان ؟

O'nun {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” sözü hakkında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Ey cin ve insan topluluğu! Rabbinizin, iki denizi birbirine salıp böylece sizin için takınacağınız süs eşyası var etmesi suretiyle size lütfettiği bu nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz ?

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (٢٢) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٣) وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (٢٤) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٥)}.

Yüce Allah'ın şu sözünün tefsiri hakkındaki görüş: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (٢٢) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٣) وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (٢٤) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٥)} “İkisinden de inci ve mercan çıkar. (22) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (23) Denizde dağlar gibi akıp giden gemiler de O'nundur. (24) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (25)”.

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: يَخْرُجُ مِن هذين البحرين اللذين مرَجَهما اللَّهُ، وجعَل بينَهما بَرْزَخًا - اللؤلؤُ والمَرْجانُ.

Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: Allah'ın birbirine saldığı ve aralarına bir engel koyduğu bu iki denizden inci ve mercan çıkar.

واخْتَلَف أهلُ التأويلِ في صفةِ اللؤلؤِ والمرجانِ؛ فقال بعضُهم: اللؤلؤُ ما عظُم مِن الدُّرِّ، والمَرْجانُ ما صغُر منهما.

Tefsir ehli, inci ve mercanın niteliği konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları şöyle demiştir: İnci (lü'lü'), dürrün (incinin) büyük olanıdır; mercan ise ikisinden küçük olanıdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

[حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ نُجَيٍّ ، عن عليٍّ، قال: {اللُّؤْلُؤُ}: العظامُ] .

[Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Câbir'den, o Abdullah b. Nüceyy'den , o da Ali'den rivayet etti; şöyle dedi: {اللُّؤْلُؤُ} “İnci”: Büyükleridir] .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن مجاهدٍ، عن ابنِ عباسٍ: {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}. قال اللؤلؤُ العظامُ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Câbir'den, o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İnci ve mercan” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: İnci, büyükleridir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}: أما اللؤلؤُ فعِظامُه، وأما المرجانُ فصِغارُه، وإن للَّهِ فيهما خِزانةً دُلَّ عليها عامةُ بني آدمَ، فأخْرَجوا متاعًا ومنفعةً وزِينةً، وبُلْغةً إلى أجلٍ.

Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İkisinden de inci ve mercan çıkar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: İnciye gelince o [incinin] büyükleridir; mercan ise küçükleridir. Şüphesiz Allah'ın o ikisinde bir hazinesi vardır ki insanoğlunun geneli ona yönlendirilmiş, böylece bir geçimlik, bir fayda, bir süs ve belirli bir vakte kadar yetecek azık çıkarmışlardır.

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}. قال: اللؤلؤُ الكِبارُ من اللؤلؤِ والمَرْجانُ الصِّغارُ منه .

Bize Muhammed b. Abdil-A'lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den O'nun {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İkisinden de inci ve mercan çıkar” sözü hakkında şöyle dediğini nakletti: İnci, incinin büyük olanı; mercan ise onun küçük olanıdır .

حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعْتُ أبا مُعاذٍ يقولُ: [أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعْتُ الضحاكَ] يقولُ في قولِه: {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}: أما المرجانُ فاللؤلؤُ الصَّغارُ، وأما اللؤلؤُ فما عظُم منه.

Hüseyin'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: [Bize Ubeyd haber verdi, dedi ki: Dahhâk'ın] {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İnci ve mercan” sözü hakkında şöyle dediğini işittim: Mercana gelince o küçük incidir; inciye gelince o [incinin] büyük olanıdır.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, o da

أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}. قال: اللؤلؤُ ما عظُم منه، والمرجانُ اللؤلؤُ الصغارُ .

babasından, o da İbn Abbâs'tan {يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İkisinden de inci ve mercan çıkar” [ayeti hakkında] nakletti; şöyle dedi: İnci onun büyük olanı, mercan ise küçük incidir .

حدَّثني يونُسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ: المرجانُ هو اللؤلؤُ الصِّغارُ.

Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: Mercan, küçük incidir.

حدَّثنا عمرُو بنُ سعيدِ بنِ يَسَارٍ القرشيُّ، قال: ثنا أبو قُتيبةَ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ مَيْسرةَ الحَرَّانيُّ، قال: ثنى شيخٌ بمكةَ مِن أهلِ الشامِ، أنه سمِع كعبَ الأحبارِ يُسْأَلُ عن المرجانِ، فقال: هو البُسَّذُ .

Bize Amr b. Saîd b. Yesâr el-Kureşî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Kuteybe rivayet etti, dedi ki: Bize Abdullah b. Meysere el-Harrânî rivayet etti, dedi ki: Bana Mekke'de Şam ehlinden bir ihtiyar rivayet etti; kendisi Ka'bü'l-Ahbâr'a mercan hakkında sorulduğunu ve onun: “O, büssezdir (kırmızı mercan/cevherdir)” dediğini işitmiştir.

قال أبو جعفرٍ: البُسَّذُ له شُعَبٌ ثلاثٌ وهو جنسٌ مِن اللؤلؤِ.

Ebû Ca'fer der ki: Büssez üç kollu olup bir inci türüdür .

وقال آخرون: المَرْجانُ مِن اللؤلؤِ الكبارُ، واللؤلؤُ منه الصغارُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Mercan incinin büyükleridir, inci ise onun küçükleridir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، أو قيسِ بنِ وهبٍ، عن مُرَّةَ، قال: المَرْجانُ اللؤلؤُ العِظامُ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mûsâ b. Ebî Âişe veya Kays b. Vehb'den, o da Mürre'den nakletti; şöyle dedi: Mercan, büyük incilerdir .

حدَّثني محمدُ بنُ سِنانٍ القزَّازُ، قال: ثنا الحسينُ بنُ الحسنِ الأشْقَرُ، قال: ثنا زهيرٌ، عن جابرٍ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ نُجَيٍّ، عن عليٍّ، وعن عكرمةَ، عن ابنِ عباسٍ،

Bana Muhammed b. Sinân el-Kazzâz rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin b. el-Hasan el-Eşkar rivayet etti, dedi ki: Bize Züheyr, Câbir'den, o Abdullah b. Nüceyy'den, o Ali'den; [ayrıca Züheyr] İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan [nakletti]:

قالا: المَرْجانُ عظامُ اللؤْلُؤِ .

her ikisi de şöyle demiştir: Mercan, incinin büyükleridir .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَالْمَرْجَانُ}. قال: ما عظُم من اللؤلؤِ.

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet etti, dedi ki: Bize Îsâ rivayet etti; bana el-Hâris de rivayet edip dedi ki: Bize el-Hasan rivayet etti, dedi ki: Bize Varkā rivayet etti; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'in {وَالْمَرْجَانُ} “Ve mercan” sözü hakkında: “İncinin büyük olanıdır” dediğini nakletti.

وقال آخرون: المرجانُ جيدُ اللؤلؤِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Mercan, incinin kalitelisidir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: [ثنا عبدُ الرحمنِ، قال] : ثنا شَريكٌ، عن موسى بنِ أبي عائشةَ، قال: سأَلْتُ مُرَّةَ عن اللؤلؤِ والمرجانِ، قال: المرجانُ جيدُ اللؤلؤِ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: [Bize Abdurrahman rivayet edip dedi ki] : Bize Şerîk, Mûsâ b. Ebî Âişe'den rivayet etti; şöyle dedi: Mürre'ye inci ve mercanı sordum, şöyle dedi: Mercan, incinin kalitelisidir .

وقال آخرون: المرجانُ حَجَرٌ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Mercan bir taştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن عطاءِ بنِ السائبِ، عن عمرِو بنِ ميمونٍ الأوْديِّ، عن ابنِ مسعودٍ: {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ}. قال: المرجانُ حَجَرٌ.

İbn Humeyd bize rivayet edip dedi ki: Mihrân, Süfyân’dan, o Atâ b. es-Sâib’den, o Amr b. Meymûn el-Evdî’den, o da İbn Mes‘ûd’dan [rivayet ettiğine göre], {اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ} “İnci ve mercan” [ayeti hakkında] şöyle demiştir: “Mercan bir taştır.”

والصوابُ مِن القولِ في اللؤلؤِ أنه هو الذي قد عرَفه الناسُ مما يَخْرُجُ مِن أصدافِ البحرِ مِن الحبِّ، وأما المرجانُ، فإني رأيتُ أهلَ المعرفةِ بلسانِ العربِ لا يدافِعون أنه جمعُ مَرْجانةٍ، وأنه الصغارُ من اللؤلؤِ، وقد ذكَرْنا ما فيه مِن الاختلافِ بينَ مُتَقَدِّمي أهلِ العلمِ، واللَّهُ أعلمُ بصوابِ ذلك.

İnci hakkındaki sözlerin doğru olanı şudur: O, insanların deniz kabuklularından çıkan taneler olarak bildiği şeydir. Mercana gelince; Arap dilini bilen kimselerin, onun *mercâne* (مَرْجانة) kelimesinin çoğulu olduğunu ve incinin küçükleri anlamına geldiğini inkâr etmediklerini gördüm. Önceki ilim ehli arasında bu hususta bulunan ihtilafı da zikretmiş bulunuyoruz. Bunun doğrusunu en iyi Allah bilir.

وقد زعَم بعضُ أهلِ العربيةِ أن اللؤلؤَ والمرجانَ يَخْرُجُ مِن أحد البحرين، ولكن قيل: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا} كما يقالُ: أكَلْتُ خبزًا ولبنًا. وكما قيل :

Arap dili âlimlerinden bazıları inci ve mercanın iki denizden sadece birinden çıktığını, ancak: “Ekmek ve süt yedim” denildiği gibi {يَخْرُجُ مِنْهُمَا} “İkisinden de çıkar” denildiğini ve şu şiirde olduğu gibi söylendiğini iddia etmiştir:

ورأيْتِ زوجَك في الوَغَى … مُتَقَلِّدًا سيفًا ورُمْحَا

Sen kocanı savaşta kılıç kuşanmış ve mızrak [taşıyor] gördün...

وليس ذلك كما ذهَب إليه، بل ذلك كما وصَفْتُ قبلُ مِن أن ذلك يَخْرُجُ مِن أصدافِ البحرِ عن قطرِ السماءِ، فلذلك قيل: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا}. يعني [به البحرين] .

Durum onun ileri sürdüğü gibi değildir; aksine daha önce açıkladığım üzere bu, gökten yağan yağmur damlaları sebebiyle denizdeki sedeflerden çıkar. Bu yüzden: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا} “İkisinden de çıkar” buyrulmuştur; yani [bununla iki denizi] kastetmektedir.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu hususta bizim söylediğimize benzer bir görüşü tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin görüşleri:

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن الأعمشِ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ عبدِ اللَّهِ الرازيِّ، عن سعيدِ بن جبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: إن السماءَ إذا أمْطَرَت فتَحَت الأصدافُ أفواهَها، فمنها اللؤلؤُ.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman rivayet etti, dedi ki: Bize Süfyân, el-A‘meş’ten, o Abdullah b. Abdillâh er-Râzî’den, o Saîd b. Cübeyr’den, o da İbn Abbâs’tan [naklen] rivayet etti; şöyle dedi: Şüphesiz gök yağmur yağdırdığında istiridyeler ağızlarını açar ve ondan inci meydana gelir.

حدَّثني محمدُ بنُ إسماعيلَ الأحْمَسيُّ، قال: ثنا أبو يحيى الحِمَّانيُّ، قال: ثنا الأعمشُ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ عبدِ اللَّهِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: إذا نزَل القطرُ مِن السماءِ تفَتَّحَت له الأصدافُ، فكان لؤلؤًا.

Bana Muhammed b. İsmâil el-Ahmesî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Yahyâ el-Himmânî rivayet etti, dedi ki: Bize el-A'meş, Abdullah b. Abdillâh'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti; şöyle dedi: Gökten yağmur damlası indiğinde istiridyeler ona ağızlarını açar ve o da inciye dönüşür.

حدَّثني عبدُ اللَّهِ بنُ محمدِ بنِ عمرٍو الغَزِّيُّ، قال: أخبرنا الفِرْيابيُّ، قال: ذكَر سفيانُ، عن الأعمشِ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ عبدِ اللَّهِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ قال: إن السماءِ إذا أمْطَرَت تفَتَّحَت لها الأصدافُ، فما وقَع فيها مِن مطرٍ فهو لؤلؤٌ.

Bana Abdullah b. Muhammed b. Amr el-Gazzî rivayet edip dedi ki: Bize el-Firyâbî haber verdi, dedi ki: Süfyân, el-A'meş'ten, o Abdullah b. Abdillâh'tan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan naklederek zikretti; şöyle dedi: Gök yağmur yağdırdığında istiridyeler ona ağızlarını açar; onlara isabet eden her yağmur damlası inci olur.

حدَّثنا محمدُ بنُ إسماعيلَ الضِّراريُّ، قال: أخبرنا محمدُ بنُ سوّارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ سليمانَ الكوفيُّ، ابنُ أخي عبدِ الرحمنِ بنِ الأصبهانيِّ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ الأصبهانيِّ، عن عكرمةَ، قال: ما نزَلت قطرةٌ من السماءِ في البحرِ إلا كانت بها لُؤْلؤةٌ، أو نَبَتَتْ بها عنبرةٌ. فيما يحسَبُ الطبريُّ .

Bize Muhammed b. İsmâil ed-Dırârî rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Sevvâr haber verdi, dedi ki: Bize Abdurrahman b. el-İsbahânî'nin kardeşinin oğlu Muhammed b. Süleymân el-Kûfî, Abdurrahman b. el-İsbahânî'den, o da İkrime'den nakletti; şöyle dedi: Gökten denize inen her bir damla mutlaka bir inciye dönüşür veya onunla bir amber biter. -Taberî'nin kanaatine göre- .

واختَلَفت القرأةُ في قراءةِ قولِه: {يَخْرُجُ مِنْهُمَا}؛ فقرَأته عامةُ قرأةِ المدينةِ والبصرةِ: (يُخْرَجُ) على وجهِ ما لم يُسَمَّ فاعلُه . وقرأ ذلك عامةُ قرأةِ الكوفةِ وبعضُ المكيين: {يَخْرُجُ} بفتحِ الياءِ .

Kıraat âlimleri {يَخْرُجُ مِنْهُمَا} kavlinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; Medine ve Basra kurrâsının geneli bunu, faili zikredilmeyen [edilgen] fiil kalıbında (yuhrecu) şeklinde okumuştur . Kûfe kurrâsının geneli ile Mekkelilerden bazıları ise ye harfinin fethasıyla {يَخْرُجُ} [yahrucu] şeklinde okumuştur .

والصوابُ مِن القولِ في ذلك أنهما قراءتان معروفتان، فبأيَّتِهما قرَأ القارئُ

Bu hususta doğru olan görüş; her ikisinin de [sahihliği] bilinen iki kıraat olduğudur. Dolayısıyla okuyan kimse bu ikisinden hangisiyle okursa okusun,

فمصيبٌ؛ لتقارُبِ معنييهما.

isabet etmiş olur; çünkü anlamları birbirine yakındır.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فبأىِّ نِعَمِ رَبِّكما معشرَ الثَّقَلِين، التي أنْعَم بها عليكم ربُّكم، فيما أخْرَج لكم مِن منافعِ هذين البحرين، تُكَذِّبان؟

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Şimdi Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavline gelince; zikri yüce olan Allah şöyle buyurmaktadır: Ey iki topluluk (insanlar ve cinler)! Bu iki denizin sizin için çıkardığı faydalar hususunda Rabbinizin size bahşettiği nimetlerin hangisini yalanlıyorsunuz?