Binûn

Rahmân Suresinin Tefsiri — 7. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ منصورٍ الطُّوسيُّ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ سليمانَ، قال: ثنا

Bana Muhammed b. Mansûr et-Tûsî anlattı, dedi ki: Bize İshâk b. Süleymân anlattı, dedi ki: Bize

عمرُو بنُ أبي قيسٍ، عن ابنِ أبي ليلى، عن المنهالِ بنِ عمرِو، عن سعيدِ بنِ جُبَيرٍ، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ} [هود: ٧]. قال: كان عرشُ اللَّهِ على الماءِ، ثم اتَّخَذ لنفسِه جنةً، ثم اتَّخَذ دونَها أُخْرَى، ثم أطبَقهما بلؤلؤةٍ واحدةٍ، قال: {وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ}. قال: وهي التي لا تُعْلَمُ. أو قال: وهما التي {فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [السجدة: ١٧]. قال: وهي التي لا تَعْلَمُ الخلائقُ ما فيها - أو ما فيهما - يَأْتِيهم كلَّ يومٍ منها - أو منهما - تحفَةٌ .

Amr b. Ebî Kays, İbn Ebî Leylâ'dan, o el-Minhâl b. Amr'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan Allah Teâlâ'nın: {وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ} [Hûd: 7] “Ve O'nun arşı su üzerinde idi” kavli hakkında nakletti: “Allah'ın arşı su üzerindeydi, sonra Kendisi için bir cennet edindi, sonra onun berisinde bir başkasını edindi, sonra ikisini tek bir inci ile kapattı. [İbn Abbâs]: {وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ} “O ikisinden başka iki cennet daha vardır” dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: O, bilinmeyen cennettir. Veya şöyle dedi: O ikisi, {فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [Secde: 17] “Yaptıklarına karşılık olarak onlar için ne mutluluklar saklandığını hiç kimse bilemez” [ayetindeki cennetlerdir]. [İbn Abbâs] dedi ki: O, yaratılmışların içinde ne olduğunu bilmediği -veya o ikisinde ne olduğunu bilmediği- [cennetlerdir]; her gün ondan -veya o ikisinden- kendilerine bir hediye gelir .”

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ، عن عنبسةَ، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بنِ جُبَيرٍ بنحوِه .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ya'kûb, Anbese'den, o Sâlim el-Aftas'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den benzerini anlattı .

وقال آخرون: بل معنى ذلك: من دونِهما في الفضلِ.

Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis bunun anlamı, fazilet bakımından onların berisinde / altındadır .

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ}: هما أدنى من هاتين، لأصحابِ اليمينِ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ} “O ikisinden başka iki cennet daha vardır” kavli hakkında: “Bu ikisi, amel defteri sağından verilenler (ashâb-ı yemîn) için olup şu iki cennetten daha aşağıdadır .” dedi.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما التي أنعَمَ عليكم؛ بإثابتِه أهلَ الإحسانِ ما وصَف من هاتينِ الجنتينِ - تُكَذِّبان؟

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavli hakkında şöyle buyurmaktadır: İyilik ehlini bu iki cennetten vasfettiği şeylerle mükâfatlandırması suretiyle üzerinize lütfettiği Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?

وقولُه: {مُدْهَامَّتَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: مُسْوَدَّتان من شدةِ خُضْرَتِهما.

Allah Teâlâ'nın: {مُدْهَامَّتَانِ} “[Koyu yeşillikten] yemyeşildirler” kavli hakkında zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: [Bu iki cennet,] yeşilliklerinin koyuluğundan/şiddetinden ötürü siyaha çalmaktadır.

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir görüşü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {مُدْهَامَّتَانِ}. يقولُ: خَضْرَاوان .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “[Yem]yeşildirler .” dediğini nakletti.

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان من الرِّيِّ. ويُقالُ: ملتَفَّتان .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan yemyeşildirler. Birbirine sarmaş dolaş olmuşlardır da denir.” dediğini nakletti.

حدَّثني موسى بنُ عبدِ الرحمنِ المسروقيُّ، قال: أخبَرنا محمدُ بنُ بشرٍ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ، عن جاريةَ بنِ سليمانَ المُسْليِّ ، قال: سمعتُ ابنَ الزبيرِ وهو يُفَسِّرُ هذه الآيةَ على المنبرِ، ويقولُ: هل تَدْرون ما: {مُدْهَامَّتَانِ}؟ خَضْرَاوان من الرِّيِّ.

Bana Mûsâ b. Abdirrahmân el-Mesrûkî anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bişr haber verdi, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Hâlid, Câriye b. Süleymân el-Müslî'den nakletti, dedi ki: İbnü'z-Zübeyr'i minberde bu ayeti tefsir ederken işittim; şöyle diyordu: “{مُدْهَامَّتَانِ} nedir bilir misiniz? Suya kanmışlıktan yemyeşildirler.”

حدَّثني محمدُ بنُ عمارةَ الأسديُّ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ بنُ موسى، قال: حدَّثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ، عن حارثةَ بنِ سليمانَ - هكذا قال -: قال ابنُ الزبيرِ:

Bana Muhammed b. Umâre el-Esedî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Hâlid, Hârise b. Süleymân'dan -[râvi] böyle dedi- nakletti: İbnü'z-Zübeyr şöyle dedi:

{مُدْهَامَّتَانِ}: خَضْرَاوان من الرِّيِّ.

“{مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler”: Suya kanmışlıktan yemyeşildirler.”

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا مروانُ بنُ معاويةَ، عن إسماعيلَ بنِ أبي خالدٍ، عن جاريةَ بنِ سليمانَ، أن ابنَ الزبيرِ قال: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: هما خَضْرَاوان من الرِّيِّ .

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Mervân b. Muâviye, İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o Câriye b. Süleymân'dan nakletti ki İbnü'z-Zübeyr: “{مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: 'İkisi de suya kanmışlıktan yemyeşildirler ' dedi.”

حدَّثنا الفضلُ بنُ الصباحِ، قال: ثنا ابنُ فضيلٍ، عن عطاءٍ، عن سعيدِ بنِ جُبَيرٍ، عن ابنِ عباسٍ: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان .

Bize el-Fadl b. es-Sabbâh anlattı, dedi ki: Bize İbn Fudayl, Atâ'dan, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “[Yem]yeşildirler .” dediğini nakletti.

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، عن أبيه، عن عطيةَ: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان من الرِّيِّ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, babasından, o Atıyye'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan yemyeşildirler .” dediğini nakletti.

حدَّثني محمدُ بنُ عمارةَ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ بنُ موسى، قال: حدَّثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان من الرِّيِّ .

Bana Muhammed b. Umâre anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Hâlid, Ebû Sâlih'ten {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan yemyeşildirler .” dediğini nakletti.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يعقوبُ، عن عنبسةَ، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: علاهما [من الرِّيِّ] السوادُ والخضرةُ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ya‘kūb, Anbese'den, o Sâlim el-Aftas'tan, o Saîd b. Cübeyr'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “[Suya] kanmışlıktan üzerlerini siyahlık ve yeşillik bürümüştür.” dediğini nakletti.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ، عن عمرٍو، عن عطاءٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hakkâm, Amr'dan, o Atâ'dan, o Saîd b. Cübeyr'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “[Yem]yeşildirler .” dediğini nakletti.

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: مُسْودَّتان .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Simsiyahtırlar .” dediğini nakletti.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. يقولُ: خَضْرَاوان من الرِّيِّ ناعمتان .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında nakletti; [Katâde] şöyle der: “Suya kanmışlıktan yemyeşildirler, terütazedirler .”

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خضراوان من الرَّيِّ، إذا اشْتدَّت الخضرةُ ضرَبت إلى السوادِ .

Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o da Katâde'den {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan yemyeşildirler; yeşillik şiddetlendiğinde siyaha çalar .” dediğini nakletti.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُلَيةَ، عن أبي رجاءٍ، عن الحسنِ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: ناعمتان.

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan, o da el-Hasan'dan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Terütazedirler.” dediğini nakletti.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن أبي سنانٍ: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: مُسْوَدَّتان من الرِّيِّ .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Ebû Sinân'dan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “Suya kanmışlıktan simsiyahtırlar .” dediğini nakletti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ} [الرحمن: ٤٦]. قال: جنَّتا السابقين. فقرَأ حتى بلَغ: {كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ}. ثم رجَع إلى أصحابِ اليمينِ فقال: {وَمِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ}. فذكَر فضلَهما وما فيهما، قال: {مُدْهَامَّتَانِ}: من الخضرةِ، من شدةِ خُضْرَتِهما حتى كادتا تكونان سَوْدَاوين.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, {وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ} [er-Rahmân: 46] “Rabbinin makamından korkan kimse için iki cennet vardır” kavli hakkında şöyle dedi: “[Bunlar] sâbikûnun (önde gidenlerin) iki cennetidir.” Sonra {كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ} “Onlar sanki yakut ve mercandırlar” [ayetine] varıncaya kadar okudu. Sonra ashâb-ı yemîne (amel defteri sağından verilenlere) dönüp {وَمِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ} “O ikisinden başka iki cennet daha vardır” [ayetini] okudu; o ikisinin faziletini ve içindekileri zikretti ve {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” [ayeti hakkında] şöyle dedi: “Yeşilliktendir; yeşilliklerinin şiddetinden ötürü neredeyse siyahlaşacak derecededirler.”

حدَّثني محمدُ بنُ سنانٍ القزازُ، قال: ثنا الحسينُ بنُ الحسنِ الأشقرُ، قال: ثنا أبو كُدَينةَ، عن عطاءِ بن السائبِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {مُدْهَامَّتَانِ}. قال: خَضْرَاوان.

Bana Muhammed b. Sinân el-Kazzâz anlattı, dedi ki: Bize el-Hüseyin b. el-Hasan el-Eşkar anlattı, dedi ki: Bize Ebû Küdeyneh, Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan {مُدْهَامَّتَانِ} “İkisi de yemyeşildirler” kavli hakkında: “[Yem]yeşildirler.” dediğini nakletti.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما التي أنعَم عليكم؛ بإثابتِه أهلَ الإحسانِ ما وصَف في هاتين الجنتين - تُكذبان؟

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavli hakkında şöyle buyurmaktadır: İyilik ehlini bu iki cennette vasfettiği şeylerle mükâfatlandırması suretiyle üzerinize lütfettiği Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?

وقولُه: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: في هاتين الجنتين اللتين [مِن دونِ الجنَّتين اللتين] هما لمن خاف مقامَ ربِّه - عينان [من ماءٍ] {نَضَّاخَتَانِ}. يعني: فوَّارتان.

Allah Teâlâ'nın: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır” kavli hakkında zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Rabbinin makamından korkan kimse için olan [o iki cennetin berisindeki] bu iki cennette [sudan] {نَضَّاخَتَانِ} yani fışkıran iki pınar vardır.

واختلَف أهلُ التأويلِ في المعنى الذي تَنْضَخان به؛ فقال بعضُهم: تَنْضَخان بالماءِ.

Tevil ehli, o iki pınarın ne fışkırttığı konusunda ihtilaf ettiler; onlardan bazıları: “Su fışkırtırlar.” dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا هنادُ بنُ السريِّ، قال: ثنا أبو الأحوصِ، عن سماكٍ، عن عكرمةَ في قولِه: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. قال: فيّاضتان .

Bize Hennâd b. es-Serî anlattı, dedi ki: Bize Ebü'l-Ahvas, Simâk'tan, o da İkrime'den {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır” kavli hakkında: “Bolca akıp taşarlar .” dediğini nakletti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه:

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd [Allah Teâlâ'nın] şu kavli hakkında şöyle dedi:

{نَضَّاخَتَانِ}. قال: تَنْضَخان بالماءِ.

{نَضَّاخَتَانِ} “Fışkıran iki pınar”: “Su fışkırtırlar.” dedi.

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. يقولُ: فيَّاضتان .

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır” kavli hakkında: “Bolca akıp taşarlar .” dediğini nakletti.

وقال آخرون: معنى ذلك أنهما مُمْتَلِئَتان.

Başkaları ise şöyle dedi: Bunun anlamı, o ikisinin dopdolu olmasıdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. قال: مُمْتَلِئَتَان لا تَنْقَطِعان .

Bana el-Hüseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın {عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “Fışkıran iki pınar” kavli hakkında şöyle dediğini işittim: “[Suyundan hiçbir şey] kesilmeyen dopdolu [iki pınardır] .”

وقال آخرون: تَنْضَخان بالماءِ والفاكهةِ.

Başkaları ise: “Su ve meyve fışkırtırlar.” dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا يحيى بنُ يمانٍ، عن أشعثَ، عن جعفرٍ، عن سعيدٍ في قولِه: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. قال: بالماءِ والفاكهةِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Eş‘as'tan, o Ca‘fer'den, o da Saîd'den {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır” kavli hakkında: “Su ve meyveyle [fışkırırlar] .” dediğini nakletti.

وقال آخرون: نَضَّاخَتان بألوانِ الفاكهةِ.

Başkaları ise: “Çeşit çeşit meyveler fışkırtırlar.” dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا ابنُ حُمَيدٍ، قال: ثنا يعقوبُ القُمِّيُّ، عن جعفرٍ، عن سعيدٍ: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. قال: نضَّاختان بألوانِ الفاكهةِ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Ya‘kûb el-Kummî, Ca‘fer’den, [o da] Sa‘îd’den { فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ } “İçlerinde durmaksızın fışkıran iki kaynak vardır.” [ayeti hakkında] rivayet etti; o şöyle dedi: Çeşit çeşit meyveler fışkırtırlar.

وقال آخرون: نَضَّاخَتان بالخيرِ.

Başkaları ise: “Hayır fışkırtırlar.” dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ}. يقولُ: نَضَّاختان بالخيرِ .

Bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan {فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ} “İçlerinde fışkıran iki pınar vardır” kavli hakkında: “Hayır fışkırtırlar .” dediğini nakletti.

وأولى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ قولُ مَن قال: عنَى بذلك أنهما تَنْضَخان بالماءِ؛ [لأن ذلك] المعروفُ [من العيونِ] إذا كانت عيونَ ماءٍ.

Bu hususta gerçeğe en uygun olan görüş: “Bununla, o ikisinin su fışkırttığını kastetmiştir.” diyen kimsenin görüşüdür. [Zira] su pınarı olduklarında [pınarlardan] bilinen [özellik] [budur] .

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ تعالى ذكرُه: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما التي أنعَم عليكم؛ بإثابتِه مُحْسِنَكم هذا الثوابَ الجزيلَ - تُكَذِّبانِ.

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavli hakkında zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: İyilik yapanınıza bu bol sevabı vermesi suretiyle üzerinize lütfettiği Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (٦٨) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٩) فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ (٧٠) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧١)}.

Azîz ve Celîl olan [Allah]'ın: {فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (٦٨) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٩) فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ (٧٠) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧١)} “İçlerinde meyveler, hurma ve nar vardır. (68) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (69) İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır. (70) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (71)” kavlinin tevili hakkında [söz]:

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: في هاتين الجنتين المدهامَّتَين فاكهةٌ ونخلٌ ورمانٌ.

Ebû Ca‘fer rahimehullâh dedi ki: Zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Bu iki yemyeşil cennette meyve, hurma ve nar vardır.

وقد اختُلف في المعنى الذي من أجلِه أُعيدَ ذكرُ النخلِ والرمانِ؛ وقد ذُكِر قبلُ أن فيهما الفاكهةَ؛ فقال بعضُهم: أُعِيد ذلك لأن النخلَ والرمانَ ليسا من الفاكهةِ.

Daha önce her iki cennette meyve bulunduğu zikredilmişken hurma ve narın tekrar zikredilmesinin sebebi hakkında ihtilaf edilmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Hurma ve nar meyveden sayılmadığı için tekrar zikredilmiştir.

وقال آخرون: هما من الفاكهةِ. وقالوا: قلْنا: هما من الفاكهةِ؛ لأن العربَ تَجْعَلُهما من الفاكهةِ. قالوا: فإن قيل لنا: فكيف أُعيدا وقد مضَى ذكرُهما مع ذكرِ

Başkaları ise şöyle dedi: Bu ikisi meyvedendir. Şöyle dediler: Biz 'bu ikisi meyvedendir' dedik; çünkü Araplar bu ikisini meyveden sayarlar. [Yine] şöyle dediler: Şayet bize: 'Diğer [bütün meyvelerin] zikriyle birlikte ikisinin zikri geçmişken nasıl oldu da tekrar edildiler?'

سائرِ الفواكهِ؟ قلْنا: ذلك كقولِه: {حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى} [البقرة: ٢٣٨]. فقد أمرَهم بالمحافظةِ على كلِّ صلاةٍ، ثم أعاد العصرَ تشديدًا لها، كذلك أُعِيدَ النخلُ والرمَّانُ ترغيبًا لأهلِ الجنةِ. وقالوا: وذلك كقولِه: {أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ}. ثم قال: {وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ} [الحج: ١٨]. وقد ذكَرهم في أوَّلِ الكلمةِ في قولِه: {مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ}.

zikirleri geçmişken nasıl oldu da tekrar edildiler?’ denilirse, biz deriz ki: Bu tıpkı Allah Teâlâ'nın: {حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى} “Namazlara ve orta namaza devam edin” kavli gibidir. Onlara her bir namaza devam etmelerini emretmiş, sonra da ehemmiyetini vurgulamak üzere ikindi namazını tekrar zikretmiştir. İşte hurma ve nar da cennet ehlini teşvik etmek amacıyla bu şekilde tekrar zikredilmiştir. Yine şöyle dediler: Bu durum tıpkı Allah Teâlâ'nın: {أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ} “Görmedin mi ki göklerde olanlar ve yerde olanlar gerçekten Allah'a secde ederler” buyurup ardından: {وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ} “İnsanlardan birçoğu da [secde eder], birçoğunun üzerine de azap hak olmuştur” buyurması gibidir. Oysa cümlenin başında {مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ} “Göklerde olanlar ve yerde olanlar” ifadesiyle onları zaten zikretmişti.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن رجلٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، قال: نخلُ الجنةِ جذوعُها من ذهبٍ، وعروقُها من ذهبٍ، وكرانيفُها من زُمُرُّدٍ، وسعفُها كسْوَةٌ لأهلِ الجنةِ، ورطبُها كالدلاءِ، أشدُّ بياضًا من اللبنِ، وألينُ من الزُّبدِ، وأحلَى من العسلِ، ليس له عَجَمٌ .

Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o bir adamdan, o da Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini nakletti: “Cennet hurmasının gövdeleri altından, kökleri altından, dal dipleri zümrüttendir; yaprakları cennet ehli için giysidir; olgun hurmaları kovalar gibidir, sütten daha beyaz, tereyağından daha yumuşak, baldan daha tatlıdır ve çekirdeği yoktur.”

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن زيدِ بنِ أسلمَ، عن وهبٍ الذِّمَارِيِّ، قال: بلَغنا أن في الجنةِ نخلًا؛ جذوعُها من ذهبٍ، وكرانيفُها من ذهبٍ، وجريدُها من ذهبٍ، وسعفُها كسْوَةٌ لأهلِ الجنةِ، كأحسنِ حُللٍ رآها الناسُ قطُّ، وشماريخُها من ذهبٍ، وعراجينُها من ذهبٍ، وثفاريقُها من ذهبٍ، ورُطَبُها أَمثالُ القِلالِ، أشدُّ بياضًا من اللبنِ والفضةِ، وأحلَى من العسلِ والسكرِ، وألينُ من السمنِ والزبدِ.

Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o Zeyd b. Eslem'den, o da Vehb ez-Zimârî'den nakletti; [Vehb] şöyle dedi: Bize ulaştığına göre cennette öyle hurma ağaçları vardır ki; gövdeleri altından, dal dipleri altından, yapraksız dalları altından ve yaprakları da insanların şimdiye kadar gördüğü en güzel elbiseler gibi cennet ehli için giysidir. Salkım dalları altından, salkım sapları altından, meyve sapları altından; olgun hurmaları büyük testiler gibidir, sütten ve gümüşten daha beyaz, baldan ve şekerden daha tatlı, sadeyağdan ve tereyağından daha yumuşaktır.

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما التي أنعَمها عليكم بهذه الكرامةِ التي أكرَم بها مُحْسِنَكم - تُكَذِّبان؟

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavli hakkında şöyle buyurmaktadır: İyilik yapanınıza ikram ettiği bu ikram vesilesiyle üzerinize lütfettiği Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?

وقولُه: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: في هذه الجنانِ الأربعِ اللواتي اثنتان منهن لمن خاف مقامَ ربِّه، والأُخْرَيان من دونِهما المدهامَّتان - خَيْراتُ الأخلاقِ، حِسانُ الوجوهِ.

Allah Teâlâ'nın: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavli hakkında zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: İkisi Rabbinin makamından korkan kimse için, diğer ikisi de onların berisinde yemyeşil olan bu dört cennette; güzel huylu, güzel yüzlü [kadınlar] vardır.

كما حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. يقولُ: في هذه الجنانِ خَيْراتُ الأخلاقِ، حِسانُ الوجوهِ.

Nitekim bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavli hakkında: “Bu cennetlerde güzel huylu, güzel yüzlü [kadınlar vardır].” dediğini nakletti.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ في قولِه: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. قال: خَيراتٌ في الأخلاقِ، حِسانٌ في الوجوهِ .

Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o da Katâde'den {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavli hakkında: “Ahlakları güzel, yüzleri güzel [kadınlar] .” dediğini nakletti.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. قال: الخيراتُ الحِسانُ الحورُ العِينُ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavli hakkında şöyle dedi: “Hayrâtün hisân; iri gözlü hurilerdir.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ مَرْوانَ، قال: ثنا أبو العوَّامِ، عن قتادةَ: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. قال: خَيْراتُ الأخلاقِ، حِسانُ الوجوهِ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Mervân anlattı, dedi ki: Bize Ebü'l-Avvâm, Katâde'den nakletti: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır”. O: “Güzel huylu, güzel yüzlü [kadınlar].” dedi.

حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن جابرٍ، عن القاسمِ بنِ أبي بزَّةَ، عن أبي عبيدةَ، عن مسروقٍ، عن عبدِ اللَّهِ: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. قال: في كلِّ خَيْمةٍ زوجةٌ.

Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o Câbir'den, o el-Kâsım b. Ebî Bezze'den, o Ebû Ubeyde'den, o Mesrûk'tan, o da Abdullah'tan nakletti: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır”. O şöyle dedi: “Her çadırda bir eş vardır.”

حدَّثنا أحمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ بنِ وهبٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ الفرجِ الصَّدَفيُّ الدمياطيُّ، عن عمرِو بنِ هشامٍ ، عن ابنِ أبي كريمةَ، عن هشامِ بنِ حسانَ، عن الحسنِ، عن أمِّه، عن أمِّ سلمةَ، قالت: قلتُ: يا رسولَ اللَّهِ، أَخْبِرْني عن قولِه: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ}. قال: "خَيْرَاتُ الأخلاقِ، حِسانُ الوجوهِ" .

Bize Ahmed b. Abdirrahmân b. Vehb anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. el-Ferec es-Sadefî ed-Dimyâtî, Amr b. Hişâm'dan , o İbn Ebî Kerîme'den, o Hişâm b. Hassân'dan, o el-Hasan'dan, o annesinden, o da Ümmü Seleme'den nakletti; o şöyle dedi: Dedim ki: Ey Allah'ın Resûlü! Bana Allah'ın: {فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ} “İçlerinde güzel huylu, güzel yüzlü kadınlar vardır” kavlini haber ver. O şöyle buyurdu: “Ahlakları güzel, yüzleri güzel [kadınlardır] .”

وقولُه: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ}. يقولُ: فبأيِّ نِعَمِ ربِّكما التي أنعَم عليكم بما ذكَر - تُكَذِّبان؟

Allah Teâlâ'nın: {فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ} “Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?” kavli hakkında şöyle buyurmaktadır: Zikrettiği şeylerle üzerinize lütfettiği Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz?

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ (٧٢) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٣) لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (٧٤) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٥)}.

Azîz ve Celîl olan [Allah]'ın: {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ (٧٢) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٣) لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (٧٤) فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٥)} “Çadırlara kapanmış huriler vardır. (72) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (73) Onlara kendilerinden önce ne bir insan ne de bir cin dokunmuştur. (74) Öyleyken Rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz? (75)” kavlinin tevili hakkında [söz]:

قال أبو جعفرٍ ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه مُخبِرًا عن هؤلاء الخَيْراتِ الحسانِ: {حُورٌ}. يعني بقولِه: {حُورٌ}: بيضٌ. وهي جَمْعُ حوراءَ. والحوراءُ: البيضاءُ.

Ebû Ca‘fer rahimehullâh dedi ki: Zikri yüce olan [Allah], bu güzel huylu ve güzel yüzlü kadınlar hakkında haber vererek: {حُورٌ} “Hurilerdir” buyurmaktadır. {حُورٌ} kavliyle: Beyaz tenlileri kastetmektedir. Bu kelime , havrâ (حوراء) kelimesinin çoğuludur; havrâ ise beyaz tenli kadın demektir.

وقد بيَّنا معنى الحورِ فيما مضَى بشواهدِه المغنيةِ عن إعادتِها في هذا الموضعِ .

Hûr kelimesinin anlamını daha önce bu yerde tekrarlamaktan müstağni kılacak şahitleriyle açıklamıştık .

وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Tevil ehli de bu hususta bizim söylediğimize benzer şeyler söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو هشامٍ الرفاعيُّ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ بنُ موسى، قال: أخبَرنا إسرائيلُ،

Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullâh b. Mûsâ anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl haber verdi,

عن أبي يحيى القَتَّاتِ، عن مجاهدٍ: {حُورٌ}. قال: بيضٌ .

Ebû Yahyâ el-Kattât'tan, o da Mücâhid'den: {حُورٌ} “Huriler” [hakkında]: “Beyaz tenlilerdir .” dediğini nakletti.

حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا أبو نعيمٍ، عن إسرائيلَ، عن مسلمٍ، عن مجاهدٍ، [عن ابنِ عباسٍ] ، {حُورٌ}. قال: بِيضٌ .

Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ebû Nuaym, İsrâîl'den, o Müslim'den, o Mücâhid'den, [o da İbn Abbâs'tan] nakletti: {حُورٌ} “Huriler”. O: “Beyaz tenlilerdir .” dedi.

حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا وكيعٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {حُورٌ}. قال: النساءُ .

Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti: {حُورٌ} “Huriler”. O: “Kadınlardır .” dedi.

حدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: حدَّثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {حُورٌ}. الحوراءُ: العَيْناءُ الحسناءُ.

Bana el-Hüseyn'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın {حُورٌ} “Huriler” kavli hakkında: “Havrâ; iri gözlü, güzel kadındır.” dediğini işittim.

[حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ: الحَوَرُ: سوادٌ في بياضٍ] .

[Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan nakletti: “Havar; beyazın içindeki siyahtır.”] .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {حُورٌ}. قال: الحورُ: البِيضُ؛ قلوبُهم وأنفسُهم وأبصارُهم.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da Mücâhid'den {حُورٌ} “Huriler” kavli hakkında: “Hûr: Kalpleri, nefisleri ve bakışları bembeyaz/tertemiz olanlardır.” dediğini nakletti.

وأما قولُه: {مَقْصُورَاتٌ}. فإن أهلَ التأويلِ اختلَفوا في تأويلِه؛ فقال بعضُهم: تأويلُه: إنهن قُصِرن على أزواجِهن، فلا يَبْغِين بهم بدلًا، ولا يَرْفَعن أطرافَهن إلى غيرِهم من الرجالِ.

Allah Teâlâ'nın: {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” kavline gelince; tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir. Onlardan bazıları şöyle demiştir: Bunun tevili, onların kocalarına has kılınmış/kapanmış olmalarıdır; dolayısıyla onların yerine başkasını istemezler ve bakışlarını onlardan başka erkeklere çevirmezler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو هشامٍ الرفاعيُّ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ، قال: أخبَرنا إسرائيلُ، عن أبي

Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû...

يحيى القَتَّاتِ، عن مجاهدٍ، قال: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: قُصِر طرفُهن وأنفسُهن على أزواجِهن.

Yahyâ el-Kattât'tan, o da Mücâhid'den nakletti; o: {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” [hakkında]: “Bakışları ve nefisleri sadece kocalarına has kılınmıştır/kapanmıştır.” dedi.

[حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا وكيعٌ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: قُصِر طرفُهن على أزواجِهن، فلا يُرِدْنَ غيرَهم] .

[Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti: {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar”. O: “Bakışları sadece kocalarına has kılınmıştır, onlardan başkasını istemezler.” dedi] .

[حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن] سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: قُصِرت أنفسُهن وأبصارُهن على أزواجِهن، فلا يُرِدْنَ غيرَهم.

[Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân,] Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmışlar”. O: “Nefisleri ve bakışları kocalarına has kılınmıştır, onlardan başkasını istemezler.” dedi.

حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ وابنُ اليمانِ، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: قُصِر طرفُهن على أزواجِهن .

Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah ve İbnü'l-Yemân, Ebû Ca‘fer'den, o da er-Rebî‘den nakletti: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmışlar”. O: “Bakışları sadece kocalarına has kılınmıştır .” dedi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عمرٍو، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: قصَرْنَ أنفسَهن وقلوبَهن وأبصارَهن على أزواجِهن، فلا يُرِدْنَ غيرَهم .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hükkâm, Amr'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti: {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar”. O: “Nefislerini, kalplerini ve bakışlarını sadece kocalarına has kılmışlardır, onlardan başkasını istemezler .” dedi.

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا يحيى بنُ يمانٍ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: قُصِر طرفُهن على أزواجِهن، فلا يُرِدْنَ غيرَهم.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den nakletti: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmışlar”. O: “Bakışları sadece kocalarına has kılınmıştır, onlardan başkasını istemezler.” dedi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: مقصوراتٌ على أزواجِهن، فلا يُرْدِنَ غيرَهم.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da Mücâhid'den {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” kavli hakkında: “Kocalarına has kılınmışlardır, onlardan başkasını istemezler.” dediğini nakletti.

وقال آخرون: عُنِي بذلك أنهنَّ محبوساتٌ في الحِجالِ.

Başkaları ise: Bununla onların gelin odalarında/çadırlarda alıkonulmuş (mahbûsât) oldukları kastedilmiştir, dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ، عن أبي العاليةِ: {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: محبوساتٌ في الخيامِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Yemân, Ebû Ca‘fer'den, o er-Rebî‘den, o da Ebû'l-Âliye'den nakletti: {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmış hûriler” [hakkında]: “Çadırlarda alıkonulmuşlardır (mahbûsât).” dedi .

حدَّثنا جعفرُ بنُ محمدٍ البُزُورِيُّ ، قال: ثنا عبيدُ اللَّهِ بنُ موسى، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ بمثلِه.

Bize Ca‘fer b. Muhammed el-Büzûrî anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah b. Mûsâ, Ebû Ca‘fer'den, o da er-Rebî‘den benzerini nakletti.

حدَّثنا أبو هشامٍ الرفاعيُّ، قال: ثنا أبو نعيمٍ، عن إسرائيلَ، [عن مسلمٍ] ، عن مجاهدٍ، عن ابنِ عباسٍ: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: محبوساتٌ .

Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, dedi ki: Bize Ebû Nuaym, İsrâîl'den, [o Müslim'den] , o Mücâhid'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti: {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” [hakkında]: “Alıkonulmuşlardır (mahbûsât).” dedi .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، قال: أخبَرنا أبو معشرٍ السنديُّ، عن محمدِ بن كعبٍ، قال: محبوساتٌ في الحِجالِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbnü'l-Yemân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ma‘şer es-Sindî, Muhammed b. Ka‘b'dan nakletti; o: “Gelin çadırlarında alıkonulmuşlardır (mahbûsât).” dedi .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {مَقْصُورَاتٌ}. قال: لا يَبْرَحْنَ الخِيامَ.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [ayrıca] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā' anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” kavli hakkında naklettiler; o: “Çadırlardan ayrılmazlar.” dedi.

حدَّثني عبيدُ بنُ إسماعيلَ الهَبَّاريُّ، قال: ثنا عثَّامُ بنُ عليٍّ، عن إسماعيلَ، عن أبي صالحٍ في قولِه: {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: عذارَى الجنةِ .

Bana Ubeyd b. İsmâîl el-Hebbârî anlattı, dedi ki: Bize Assâm b. Alî, İsmâîl'den, o da Ebû Sâlih'ten {حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmış hûriler” kavli hakkında: “Cennetin bakireleridir.” dediğini nakletti .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ وأبو هشامٍ، قالا: ثنا عثَّامُ بنُ عليٍّ، عن إسماعيلَ، عن أبي صالحٍ مثلَه.

Bize Ebû Küreyb ve Ebû Hişâm anlattılar, dediler ki: Bize Assâm b. Alî, İsmâîl'den, o da Ebû Sâlih'ten benzerini nakletti.

حُدِّثتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: أخبَرنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {مَقْصُورَاتٌ}: المحبوساتُ في الخيامِ لَا يَخْرُجْنَ منها .

Bana el-Hüseyin'den rivayet edildi, dedi ki: Ebû Muâz'ın şöyle dediğini işittim: Bize Ubeyd bildirdi, dedi ki: Dahhâk'ın {مَقْصُورَاتٌ} “Kapanmışlar” kavli hakkında: “Çadırlarda alıkonulmuşlardır (el-mahbûsât), oralardan çıkmazlar .” dediğini işittim.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عليةَ، عن أبي رجاءٍ، عن الحسنِ في قولِه: {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ}. قال: محبوساتٌ، ليس بطوَّافاتٍ في الطرقِ .

Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ'dan, o da el-Hasan'dan {مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ} “Çadırlara kapanmışlar” kavli hakkında: “Alıkonulmuşlardır (mahbûsât), yollarda dolaşanlar değillerdir .” dediğini nakletti.