Binûn

"Vâkıa" Suresinin Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ مَعْمَرٍ، قال: ثنا أبو هشامٍ المخزوميُّ، قال: ثنا عبدُ الواحدِ، قال: ثنا الأعمشُ، قال: ثنا عثمانُ بنُ قيسٍ، أنه سمِع زاذانَ أبا عمرَ يقولُ: سمِعتُ عليَّ بنَ أبي طالبٍ ﵁ يقولُ: {وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ}. قال: أصحابُ اليمينِ أطفالُ المؤمنين .

Bize Muhammed b. Ma'mer anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hişâm el-Mahzûmî anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâhid anlattı, dedi ki: Bize el-A'meş anlattı, dedi ki: Bize Osmân b. Kays, Zâzân Ebû Ömer'i şöyle derken işittiğini anlattı: Ali b. Ebî Tâlib'i radıyallâhu anh: {وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ} “Ashâb-ı yemîn ki ne ashâb-ı yemîn!” [ayeti hakkında] şöyle derken işittim: “Ashâb-ı yemîn, müminlerin çocuklarıdır” .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ في قوله: {وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ}: أي ماذا لهم؟ وماذا أعدَّ لهم ؟

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den nakletti; o, Allah'ın: {وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ} “Ashâb-ı yemîn ki ne ashâb-ı yemîn!” kavli hakkında: Yani onlar için ne [büyük ecirler] vardır ve onlar için neler hazırlanmıştır ? demiştir.

ثم ابتدَأ الخبرَ عمَّا أعدَّ لهم في الجنةِ، وكيفَ يكونُ حالُهم إذا هم دخَلوها؟ فقال: هم {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. يعني: في ثمرِ سِدْرٍ مُوقَرٍ من حملِه ، قد ذهَب شوكُه.

Sonra onlar için cennette hazırlanan şeyleri ve oraya girdiklerinde hallerinin nasıl olacağını bildirmeye başlayarak şöyle buyurdu: Onlar, {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içindedirler”; yani meyvesinin çokluğundan [dalları] ağırlaşmış , dikeni giderilmiş sedir ağacı meyvesi içindedirler.

وقد اختلَف في تأويلِه أهلُ التأويلِ؛ فقال بعضُهم: يعني بالمخضودِ: الذي قد خُضِد من الشوكِ، فلا شوكَ فيه .

Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Mahdûd (مَخْضُود) ile dikeni kırılıp temizlenmiş, dolayısıyla üzerinde hiç diken bulunmayan şey kastedilmektedir , dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ

Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı:

في قولِه: {سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. [يقولُ: لا شوكَ فيه .

...O, {سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağacı” kavli hakkında: [Şöyle der: Onda diken yoktur .]

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال] : خضَده وقرُه من الحملِ، ويقالُ: خُضِد حتى ذهب شوكُه، فلا شوكَ فيه .

[Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan Allah'ın: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında nakletti; dedi ki] : Onu meyvesinin ağırlığı büküp kırmıştır; şöyle de denilir: Dikeni giderilinceye kadar budanmıştır, onda hiç diken yoktur .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: زعَم محمدٌ أن عكرِمةَ قال: لا شوكَ فيه.

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize el-Mu'temir, babasından nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: Muhammed, İkrime'nin : “Onda diken yoktur” dediğini iddia etti.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن حبيبٍ، عن عكرِمةَ في قولِه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: لا شوكَ فيه .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Habîb'den, o İkrime'den nakletti; o, {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında: “Onda diken yoktur” demiştir.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا هوذةُ بنُ خليفةَ، قال: ثنا عوفٌ، عن قَسامةَ بنِ زهيرٍ في قولِه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: خُضِد من الشوكِ، فلا شوكَ فيه .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Hevze b. Halîfe anlattı, dedi ki: Bize Avf, Kasâme b. Züheyr'den nakletti; o, {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında: “Dikeni budanıp giderilmiştir, onda hiç diken yoktur” demiştir.

حدَّثنا أبو حميدٍ الحمصيُّ أحمدُ بنُ المغيرةِ، قال: ثنا يحيى بنُ سعيدٍ، قال: ثنا عمرُ بنُ عمرِو بنِ عبدٍ الأحموسيُّ، عن السَّفْرِ بنِ نُسَيرٍ في قولِ اللَّهِ ﷿: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: خُضِد شوكُه، فلا شوكَ فيه.

Bize Ebû Humeyd el-Hımsî Ahmed b. el-Mugîre anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Amr b. Abd el-Ahmûsî, es-Sefr b. Nuseyr'den nakletti; o, Azîz ve Celîl olan Allah'ın: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında: “Dikeni budanıp giderilmiştir, onda hiç diken yoktur” demiştir.

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: كنا نُحدَّثُ أنه الموقَرُ الذي لا شوكَ فيه .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Bize onun, meyveyle dopdolu olup hiç dikeni bulunmayan [ağaç] olduğu anlatılırdı” .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا سليمانُ، [قال: ثنا أبو هلالٍ] ، قال: ثنا قتادةُ في قولِه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: ليس فيه شوكٌ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Süleymân anlattı, [dedi ki: Bize Ebû Hilâl anlattı] , dedi ki: Bize Katâde, {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında: “Onda diken yoktur” dedi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأحوصِ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: لا شوكَ له .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Ebü'l-Ahvas'tan nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: “Onun dikeni yoktur” .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن حبيبِ بنِ أبي ثابتٍ، عن عكرِمةَ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: لا شوكَ فيه.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Habîb b. Ebî Sâbit'ten, o İkrime'den nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: “Onda diken yoktur.”

وحدَّثني به ابنُ حميدٍ مرةً أخرى، عن مهرانَ بهذا الإسنادِ، عن عكرمةَ فقال: لا شوكَ له، وهو الموقَرُ.

Bunu bana İbn Humeyd başka bir sefer Mihrân'dan bu senetle, İkrime'den naklederek anlattı; İkrime şöyle demiştir: “Onun dikeni yoktur ve o [meyveyle] dopdoludur.”

وقال آخرون: بل عُنِي به أنه المُوقَرُ حَمْلًا.

Başkaları ise: Bilakis bununla meyvesiyle dopdolu [ağaç] kastedilmiştir, dediler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: يقولون: هو الموقَرُ حَمْلًا.

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [ayrıca] bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Verkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: «Şöyle diyorlar: O meyvesiyle dopdolu [ağaçtır].»

حدَّثني محمدُ بنُ سنانٍ القزازُ، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: الموقَرُ .

Bana Muhammed b. Sinân el-Kazzâz anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: “[Meyveyle] dopdolu olan” .

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: الموقَرُ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: “[Meyveyle] dopdolu olan.”

حُدِّثْتُ عن الحسينِ، قال: سمِعتُ أبا معاذٍ يقولُ: ثنا عبيدٌ، قال: سمِعتُ الضحاكَ يقولُ في قولِه: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. يقولُ: مُوقَرٍ.

Bana Hüseyin'den nakledildi, dedi ki: Ebû Muâz'ı şöyle derken işittim: Bize Ubeyd anlattı, dedi ki: Dahhâk'ın, Allah'ın: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” kavli hakkında: “[Meyveyle] dopdolu olan” dediğini işittim.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا حكامٌ، عن عمرٍو، عن عطاءِ بنِ السائبِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ}. قال: ثمرُها أعظمُ من القِلالِ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hükkâm, Amr'dan, o Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den nakletti: {فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ} “dikensiz sedir ağaçları içinde” [ayeti hakkında] dedi ki: “Onun meyvesi büyük testilerden daha büyüktür.”

وقولُه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. أما القرأةُ فعلى قراءةِ ذلك بالحاءِ {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} وكذلك هو في مصاحفِ أهلِ الأمصارِ. ورُوي عن عليِّ بنِ أبي طالبٍ ﵁، أنه كان يقرؤُه: (وَطَلْعٍ مَنْضُودٍ). بالعينِ .

Allah Teâlâ'nın: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “Meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavline gelince; kurrâ bunu hâ (ح) harfiyle {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} şeklinde okumaktadır ve belde halklarının mushaflarında da böyledir. Ali b. Ebî Tâlib'den radıyallâhu anh ise bunu ayın (ع) harfiyle (وَطَلْعٍ مَنْضُودٍ) şeklinde okuduğu rivayet edilmiştir .

حدَّثنا عبدُ اللَّهِ بنُ محمدٍ الزهريُّ، قال: ثنا سفيانُ، قال: ثنا زكريا، عن الحسنِ بنِ سعدٍ، عن أبيه، [عن عليٍّ] ، قرَأها: (طَلْعٍ مَنْضُودٍ) .

Bize Abdullah b. Muhammed ez-Zührî anlattı, dedi ki: Bize Süfyân anlattı, dedi ki: Bize Zekeriyyâ, el-Hasen b. Sa'd'dan, o babasından, [o Ali'den] nakletti; o bunu: (طَلْعٍ مَنْضُودٍ) şeklinde okumuştur .

حدَّثنا سعيدٌ بنُ يحيى الأمويُّ، قال: ثنى أبي، قال: ثنا مجالدٌ، عن الحسنِ ابنِ سعدٍ، عن قيسِ بنِ عُبَادٍ، قال: قرَأ رجلٌ عندَ عليٍّ: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. فقال

Bize Saîd b. Yahyâ el-Emevî anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bize Mücâlid, el-Hasen b. Sa'd'dan, o Kays b. Ubâd'dan nakletti; o şöyle demiştir: Bir adam Ali'nin yanında: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “Meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” [ayetini] okudu. Bunun üzerine [Ali] şöyle dedi:

عليٌّ: ما شأنُ الطَّلحِ؟ إنما هو: (وَطَلْعٍ مَنْضُودٍ). ثم قرَأ: {وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ} [الشعراء: ١٤٨]. فقلْنا: أَوَ لا نُحوِّلُها؟ فقال: إن القرآنَ لا يُهاجُ اليومَ ولا يُحوَّلُ .

...Ali şöyle dedi: “Talh'ın (طلح) burada ne işi var? O ancak: (وَطَلْعٍ مَنْضُودٍ) [yani tomurcukları üst üste dizilmiş hurma] şeklindedir.” Sonra da: {وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ} [eş-Şuarâ: 148] “ve tomurcukları çatlamış hurma ağaçları...” ayetini okudu. Bunun üzerine biz: “Peki onu [mushafta] değiştirmeyelim mi?” dedik. O da: “Şüphesiz bugün Kur'an'a dokunulmaz ve onda değişiklik yapılmaz” dedi .

وأما الطلحُ فإن معمرَ بنَ المُثَنَّى كان يقولُ : هو عندَ العربِ شجرٌ عِظامٌ، كثيرُ الشوكِ. وأنشَد لبعضِ الحُداةِ:

Talh kelimesine gelince; Ma'mer b. el-Müsennâ şöyle derdi : O, Arapların katında çok dikenli büyük ağaçlardır. Nitekim deve sürücülerinden birinin şu beytini inşad etmiştir:

بشَّرها دليلُها وقالا

Kılavuzu onu müjdeledi ve dedi ki:

غدًا تَرَيْنَ الطَّلْحَ والحِبالا

“Yarın talh ağaçlarını ve kum tepelerini göreceksiniz”

وأما أهلُ التأويلِ من الصحابةِ والتابِعين فإنهم يقولون: إنه المَوْزُ.

Sahâbe ve tâbiînden olan tevil ehline gelince; onlar onun muz olduğunu söylerler.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا حميدُ بنُ مسعدةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المفضَّلِ، قال: ثنا سليمانُ التيميُّ، عن أبي سعيدٍ، مولي بني رَقاشٍ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن الطلحِ، فقال: هو المَوْزُ.

Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Süleymân et-Teymî, Benî Rakâş'ın azatlısı Ebû Saîd'den nakletti; o şöyle dedi: İbn Abbâs'a talh hakkında sordum, o da: “O muzdur” dedi.

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا سليمانُ التيميُّ، قال: ثنا أبو سعيدٍ الرَّقاشيُّ، أنه سمِع ابنَ عباسٍ يقولُ: الطلحُ المنضودُ هو المَوْزُ.

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Bize Süleymân et-Teymî haber verdi, dedi ki: Bize Ebû Saîd er-Rakâşî, İbn Abbâs'ı şöyle derken işittiğini anlattı: “*Et-Talhu'l-mendûd*, muzdur.”

حدَّثني يعقوبُ وأبو كريبٍ، قالا: ثنا ابنُ عليةَ، عن سليمانَ، قال: ثنا أبو سعيدٍ الرَّقاشيُّ، قال: قلتُ لابنِ عباسٍ: ما الطلحُ المنضودُ؟ قال : المَوْزُ.

Bana Ya'kûb ve Ebû Küreyb anlattılar, dediler ki: Bize İbn Uleyye, Süleymân'dan nakletti, dedi ki: Bize Ebû Saîd er-Rakâşî anlattı, dedi ki: İbn Abbâs'a: “*Et-Talhu'l-mendûd* nedir?” dedim. O da: “Muzdur” dedi.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه، قال: ثنا أبو سعيدٍ الرَّقاشيُّ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن الطلحِ، فقال: هو المَوْزُ.

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize el-Mu'temir, babasından nakletti, dedi ki: Bize Ebû Saîd er-Rakâşî anlattı, dedi ki: İbn Abbâs'a talh hakkında sordum; “O, muzdur” dedi.

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهرانُ، عن سفيانَ، عن التيميِّ، عن أبي سعيدٍ الرَّقاشيِّ، عن ابنِ عباسٍ: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: المَوْزُ .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o et-Teymî'den, o Ebû Saîd er-Rakâşî'den, o İbn Abbâs'tan nakletti: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” [ayeti hakkında] dedi ki: “Muzdur” .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن الكلبيِّ، عن الحسنِ بنِ سعدٍ ، عن عليٍّ ﵁: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: المَوْزُ .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o el-Kelbî'den, o el-Hasen b. Sa'd'dan , o Ali'den radıyallâhu anh nakletti: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” [ayeti hakkında] dedi ki: “Muzdur” .

حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا أبو بشرٍ، عن رجلٍ من أهلِ البصرةِ أنه سمِع ابنَ عباسٍ يقولُ في الطلحِ المنضودِ: هو المَوْزُ.

Bana Ya'kûb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bişr, Basra ehlinden bir adamdan haber verdi; o, İbn Abbâs'ı et-Talhu'l-mendûd hakkında şöyle derken işitmiştir: “O muzdur.”

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: موزُكم؛ لأنهم كانوا يُعْجَبون بِوَجٍّ وظلالِه من طلحِه وسدرِه .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; ve bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasen anlattı, dedi ki: Bize Verka anlattı; hepsi İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Allah'ın: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında nakletti; dedi ki: “Sizin bildiğiniz muzdur; çünkü onlar Vecc'i ve oradaki talh ve sedir ağaçlarının gölgelerini pek beğenirlerdi” .

حدَّثنا محمدُ بنُ سنانٍ، قال: ثنا أبو حُذَيفةَ، قال: ثنا سفيانُ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن عطاءٍ في قولِه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: المَوْزُ.

Bize Muhammed b. Sinân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, İbn Ebî Necîh'ten, o Atâ'dan nakletti; o, {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında: “Muzdur” demiştir.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا هوذةُ بنُ خليفةَ، عن عوفٍ، عن قَسامةَ، قال: الطلحُ المنضودُ هو المَوْزُ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Hevze b. Halîfe, Avf'tan, o Kasâme'den nakletti; dedi ki: “et-Talhu'l-mendûd, muzdur.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا سليمانُ، قال: ثنا أبو هلالٍ، عن قتادةَ في قولِ اللَّهِ: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: الموزُ.

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Süleymân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hilâl, Katâde'den nakletti; o, Allah'ın: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında: “Muzdur” demiştir.

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: الموزُ .

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den nakletti: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” [ayeti hakkında] dedi ki: “Muzdur” .

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}: كنا نُحدَّثُ أنه الموزُ.

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Bize onun muz olduğu anlatılırdı.”

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: اللَّهُ أعلمُ، إلا أنَّ أهلَ اليمنِ يُسَمُّون الموزَ الطلحَ .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında dedi ki: “Allah en iyisini bilir; şu kadar var ki Yemen halkı muza talh der” .

وقولُه: {مَنْضُودٍ}. يعني أنه قد نُضِدَ بعضُه على بعضٍ، وجُمِع بعضُه إلى بعضٍ.

O'nun: {مَنْضُودٍ} “meyveleri küme küme dizili” kavli; bir kısmının bir kısmı üzerine dizilip istiflendiğini ve birbirine bitiştirilip toplandığını ifade eder.

وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال: بعضُه على بعضٍ .

Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan nakletti; o, {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında: “Bir kısmı bir kısmı üzerinedir” demiştir .

حدَّثني الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ}. قال موزُكم؛ لأنهم كانوا يُعْجَبون بوجٍّ

Bana el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den nakletti; o, {وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ} “ve meyveleri küme küme dizili muz ağaçları” kavli hakkında şöyle demiştir: “[Bu] sizin muzunuzdur; çünkü onlar Vecc'i beğenirlerdi”

وظلالِه من طلحِه وسدرِه .

ve oradaki talh ve sedir ağaçlarının gölgelerini pek beğenirlerdi” .

وقولُه: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. يقولُ: وهم في ظلٍّ دائمٍ لا تَنْسَخُه الشمسُ فتُذْهِبَه، وكلُّ ما لا انقِطاعَ له فإنه ممدودٌ، كما قال لبيدٌ :

O'nun: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” kavli; onlar güneşin ortadan kaldırıp yok edemeyeceği daimi bir gölge içindedirler, demektir. Kesintisi olmayan her şey ise ‘memdûd’ (uzayıp giden)dur; nitekim Lebîd şöyle demiştir :

غلَب البقاءُ وكنتُ غيرَ مُغلَّبِ … دهرٌ طويلٌ دائمٌ ممدودُ

Beka galebe çaldı, bense mağlup edilecek değildim … Uzun, daimi ve uzayıp giden bir zaman.

وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك جاءت الآثارُ، وقال به أهلُ العلمِ.

Bu hususta söylediğimiz gibi rivayetler gelmiş ve ilim ehli de bunu ifade etmiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن أبي إسحاقَ، عن عمرِو بنِ ميمونٍ: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. قال: خمسَمائةِ ألفِ سنةٍ .

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Amr b. Meymûn'dan nakletti: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayeti hakkında] dedi ki: “Beş yüz bin yıllık[tır]” .

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ أبي خالدٍ، عن زيادٍ مولى بني مخزومٍ، عن أبي هريرةَ، قال: إن في الجنةِ لشجرةً يسيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ، اقرَءُوا إن شِئتم: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. فبلَغ ذلك كعبًا، فقال: صدَق والذي أنزَل التوراةَ على لسانِ موسى، والفرقانَ على لسانِ محمدٍ، لو أن رجلًا ركِب حِقَّةً أو جَذَعَةً، ثم دارَ بأصلِ تلك الشجرةِ ما بلَغها حتى يَسْقُطَ هَرَمًا، إن اللَّهَ ﷿ غرَسها بيدِه، ونفَخ فيها من روحِه، وإن أفنانَها لمن وراءِ سورِ الجنةِ، وما في الجنةِ نهرٌ إلَّا وهو يَخْرُجُ من أصلِ تلك الشجرةِ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân anlattı, dedi ki: Bize İsmâîl b. Ebî Hâlid, Benî Mahzûm'un azatlısı Ziyâd'dan, o da Ebû Hureyre'den [şöyle] nakletti: “Şüphesiz cennette öyle bir ağaç vardır ki binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır. Dilerseniz: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayetini] okuyun.” Bu [söz] Ka‘b'a ulaşınca şöyle dedi: “Tevrat'ı Mûsâ'nın lisanına, Furkan'ı da Muhammed'in lisanına indiren [Allah]'a yemin olsun ki doğru söyledi! Bir adam üç veya dört yaşına basmış [genç ve güçlü] bir deveye binse, sonra o ağacın gövdesi etrafında dönse, yaşlılıktan düşüp ölünceye kadar [etrafını dolaşıp] bitiremez. Şüphesiz Allah azze ve celle onu Kendi eliyle dikmiş ve ona Kendi ruhundan üflemiştir. Onun dalları cennet surunun ötesine kadar uzanır ve cennette o ağacın kökünden çıkmayan hiçbir nehir yoktur.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن إسماعيلَ بنِ أبي خالدٍ، عن زيادٍ مولًى لبني مخزومٍ، أنه سمِع أبا هريرةَ يقولُ، ثم ذكَر نحوَه، إلا أنه قال: وما في الجنةِ من نهرٍ.

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hukkâm, İsmâîl b. Ebî Hâlid'den, o Benî Mahzûm'a mensup bir azatlı olan Ziyâd'dan nakletti; o Ebû Hureyre'yi söylerken işitmiş; sonra benzerini zikretti, şu kadar var ki o: “Cennetteki hiçbir nehir yoktur ki...” demiştir.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن أبي إسحاقَ، عن عمرِو بنِ ميمونٍ: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. قال: مسيرةَ سبعين ألفَ سنةٍ .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Ebû İshâk'tan, o Amr b. Meymûn'dan nakletti: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayeti hakkında] dedi ki: “Yetmiş bin yıllık mesafedir” .

حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرني أبو يحيى بنُ سليمانَ، عن هلالِ بنِ عليٍّ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ أبي عَمرةَ، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّه ﷺ: "إن في الجنةِ شجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ سنةٍ، اقرَءُوا إِن شِئْتُم: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} " .

Bize Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bana Ebû Yahyâ b. Süleymân, Hilâl b. Alî'den, o Abdurrahman b. Ebî Amra'dan, o Ebû Hureyre'den haber verdi; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz sene yol alır. Dilerseniz: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayetini] okuyun” .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا [الحسينُ، عن محمدِ بنِ زيادٍ] ، قال: سمِعتُ أبا هريرةَ يقولُ: سمِعتُ النبيَّ ﷺ يقولُ: "إن في الجنةِ شجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ، اقرَءوا إِن شِئْتُم: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} ".

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize [el-Hüseyin, Muhammed b. Ziyâd'dan] anlattı; dedi ki: Ebû Hureyre'yi şöyle derken işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır. Dilerseniz: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayetini] okuyun.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي الضَّحاكِ، قال: سمِعتُ أبا هريرةَ يقولُ: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "إن في الجنةِ

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Ebü’d-Dahhâk’tan nakletti, [Ebü’d-Dahhâk] dedi ki: Ebû Hureyre’yi şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Cennette

لشجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها؛ شجرةَ الخلدِ" .

öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez; [bu ağaç] ebedilik ağacıdır” .

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سمِعتُ أبا الضحاكِ يُحدِّثُ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ، قال: "إن في الجنةِ لشجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها سبعين أو مائةَ عامٍ، هي شجرةُ الخُلْدِ" .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: Ebü'd-Dahhâk'ı, Ebû Hureyre'den, onun da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğini işittim; [Peygamber] buyurdu ki: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yetmiş veya yüz yıl yol alır; o, ebedilik ağacıdır” .

حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا عمرانُ، عن قتادةَ، عن أنسٍ، أن النبيَّ ﷺ قال: "إن في الجنةِ لشجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها" .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize İmrân, Katâde'den, o Enes'ten nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez” .

حدَّثنا المثنى، قال: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا عمرانُ، عن محمدِ بنِ زيادٍ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ مثلَ ذلك.

Bize el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize İmrân, Muhammed b. Ziyâd'dan, o Ebû Hureyre'den, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun bir benzerini nakletti.

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن حمادِ بنِ سلمةَ، عن محمدِ بنِ زيادٍ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ مثلَه .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî', Hammâd b. Seleme'den, o Muhammed b. Ziyâd'dan, o Ebû Hureyre'den, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun bir benzerini nakletti .

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا عبدةُ وعبدُ الرحيمِ، عن محمدِ بنِ عمرٍو، عن أبي سلمةَ، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "في الجنةِ شجرةٌ يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها، واقرَءوا إن شِئْتُم قولَه: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} " .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Abde ve Abdürrahîm, Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den, o Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu katedip bitiremez. Dilerseniz O'nun şu kelamını okuyunuz: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “[Tükenmeyen] uzamış bir gölge...”» .

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا فِرْدَوسٌ، قال: ثنا ليثٌ، عن سعيدِ بنِ أبي سعيدٍ، عن أبيه، عن أبي هريرةَ، قال: قال رسولُ اللَّهِ ﷺ: "إن في الجنةِ شجرةً يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ سنةٍ" .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Firdevs anlattı, dedi ki: Bize Leys, Saîd b. Ebî Saîd'den, o babasından, o Ebû Hureyre'den nakletti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz sene yol alır” .

حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن محمدِ بنِ عمرٍو، عن أبي سلمةَ، عن أبي هريرةَ، عن رسولِ اللَّهِ ﷺ مثلَه.

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Muhammed b. Amr'dan, o Ebû Seleme'den, o Ebû Hureyre'den, o Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bunun bir benzerini nakletti.

حدَّثنا محمدُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا خالدُ بنُ الحارثِ، قال: ثنا عوفٌ، عن الحسنِ، قال: بلَغني أن رسولَ اللَّهِ ﷺ قال : "في الجنةِ شجرةٌ يَسِيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها" .

Bize Muhammed b. Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize Avf, el-Hasen'den anlattı; dedi ki: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur : “Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez” .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا خالدٌ، قال: ثنا عوفٌ، عن محمدِ بنِ سيرينَ، عن أبي هريرةَ، عن النبيِّ ﷺ. [وبمثلِه عن خِلَاسٍ] .

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid anlattı, dedi ki: Bize Avf, Muhammed b. Sîrîn'den, o Ebû Hureyre'den, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletti. [Bunun bir benzeri de Hılâs'tan rivayet edilmiştir] .

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا أبو بكرٍ، قال: ثنا أبو حصينٍ، قال: كنا على بابٍ في موضعٍ ومعنا أبو صالحٍ وشقيقٌ، يعني الضبيَّ، فحدَّث أبو صالحٍ، فقال:

Bize Ebû Kureyb anlattı, dedi ki: Bize Ebû Bekir anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hasîn anlattı, dedi ki: Bir yerde bir kapının önündeydik; yanımızda Ebû Sâlih ve Şakîk -yani ed-Dabbî- vardı. Ebû Sâlih bir hadis nakledip şöyle dedi:

حدَّثني أبو هريرةَ، قال: إن في الجنةِ لشجرةً يَسيرُ الراكبُ في ظلِّها سبعين عامًا. فقال أبو صالحٍ: أَتُكَذِّبُ أبا هريرةَ؟ فقال: ما أُكَذِّبُ أبا هريرةَ، ولكني أُكَذِّبُك أنت . قال: فشقَّ على القرَّاءِ يومَئذٍ .

“Bana Ebû Hureyre anlattı, dedi ki: Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yetmiş yıl yol alır.” [Şakîk] dedi ki: Ebû Sâlih: “Ebû Hureyre'yi yalanlıyor musun?” dedi. O da: “Ben Ebû Hureyre'yi yalanlamıyorum, lakin seni yalanlıyorum” dedi . Dedi ki: Bu durum o gün kurrâya pek ağır geldi .

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا سليمانُ، قال: ثنا أبو هلالٍ، عن قتادةَ: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. قال: فحُدِّثنا، عن أنسِ بنِ مالكٍ، قال: إن في الجنةِ لشجرةً يَسيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها.

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Süleymân anlattı, dedi ki: Bize Ebû Hilâl, Katâde'den nakletti: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” [ayeti hakkında] dedi ki: Bize Enes b. Mâlik'ten şöyle anlattığı nakledildi: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez.”

حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ}. قال قتادةُ: حدَّثنا أنسُ بنُ مالكٍ، أن نبيَّ اللَّهِ ﷺ قال: "إن في الجنةِ لشجرةً يسيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها" .

Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'nin: {وَظِلٍّ مَمْدُودٍ} “ve uzayıp giden bir gölgede” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti; Katâde dedi ki: Bize Enes b. Mâlik, Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu anlattı: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez” .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ، عن أنسٍ، أن النبيَّ ﷺ قال: "إن في الجنةِ لشجرةً يَسيرُ الراكبُ في ظلِّها مائةَ عامٍ لا يَقْطَعُها" .

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den, o Enes'ten nakletti; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Cennette öyle bir ağaç vardır ki, binekli bir kimse onun gölgesinde yüz yıl yol alır da onu bitiremez” .

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن محمدِ بنِ زيادٍ، عن أبي هريرةَ مثلَ ذلك أيضًا.

Bize İbn Abdi'l-A'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Muhammed b. Ziyâd'dan, o da Ebû Hüreyre'den [radıyallâhu anh] bunun bir benzerini nakletti.

وقولُه: {وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وفيه أيضًا ماءٌ مسكوبٌ، يعني: مصبوبٌ سائلٌ في غيرِ أخدودٍ.

O'nun: {وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ} “ve çağlayarak akan bir suda” kavli; Allah Teâlâ zikri yüce olan buyuruyor ki: Orada ayrıca dökülüp akıtılan, yani bir ark olmaksızın serbestçe dökülüp akan su da vardır.

كما حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ: {وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ}. قال: يَجْرِي في غيرِ أخدودٍ .

Nitekim bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan nakletti: {وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ} “ve çağlayarak akan bir suda” [ayeti hakkında] dedi ki: “Bir ark olmaksızın akar” .

القولُ في تأويلِ قولِه ﷿: {وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ (٣٢) لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ (٣٣) وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ (٣٤) إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا (٣٦) عُرُبًا أَتْرَابًا (٣٧) لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ (٣٨)}.

Allah azze ve celle'nin: {وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ (٣٢) لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ (٣٣) وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ (٣٤) إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا (٣٦) عُرُبًا أَتْرَابًا (٣٧) لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ (٣٨)} “Tükenmeyen ve yasaklanmayan pek çok meyve içinde, kabartılmış döşekler üstündedirler. Gerçekten biz onları (hurileri) yepyeni bir yaratılışla yarattık; onları bâkireler kıldık, eşlerine düşkün ve yaşıt olarak. Bütün bunlar sağın adamları içindir” kavlinin teviline dair açıklama.

قال أبو جعفرٍ ﵀: قولُه ﷿: يقولُ: {وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ (٣٢) لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وفيها فاكهةٌ كثيرةٌ لا يَنْقَطِعُ عنهم شيءٌ منها أرادوه في وقتٍ من الأوقاتِ، كما تَنْقَطِعُ فواكهُ الصيفِ في الشتاءِ في الدنيا، ولا يمنعُهُم منها ولا يَحُولُ بينَهم وبينَها شوكٌ على أشجارِها، أو بُعْدُها منهم، كما تَمْتَنِعُ فواكهُ الدنيا من كثيرٍ ممن أرادها، بِبُعْدِها على الشجرِ منهم، أو بما على شجرِها من الشوكِ، ولكنها إذا اشتهاها أحدُهم وقَعت في فيه، أو دنَت منه حتى يتناولَها بيدِه.

Ebû Ca'fer [et-Taberî] rahimehullâh dedi ki: O'nun azze ve celle: {وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ (٣٢) لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ} “Tükenmeyen ve yasaklanmayan pek çok meyve içinde” kavli; zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: Orada, dünyada kışın yaz meyvelerinin kesintiye uğraması gibi hiçbir vakitte onlardan diledikleri hiçbir şey kesilip tükenmeyen bol meyve vardır; ağaçlarındaki dikenler veya kendilerine olan uzaklığı onları meyvelerden mahrum etmez ve onlarla meyveler arasına engel koymaz; nitekim dünyadaki meyveler, ağaçta kendilerinden uzak oluşu veya ağacındaki dikenler sebebiyle onları isteyen pek çok kimseye ulaşmaz. Fakat Cennette onlardan biri bir meyveyi arzuladığında o meyve doğrudan ağzına düşer yahut eliyle alabileceği kadar ona yaklaşır.

وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

وقد ذكَرنا الروايةَ فيما مضَى قبلُ ، ونَذْكُرُ بعضًا آخرَ منها.

Daha önce geçen rivayetleri zikretmiştik ; bunlardan diğer bir kısmını daha zikredelim.

حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا سليمانُ، قال: ثنا أبو هلالٍ، قال: ثنا قتادةُ

Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Süleyman rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Hilâl rivayet edip dedi ki: Bize Katâde rivayet etti:

في قولِه: {لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ}. قال: لا يَمْنَعُه شوكٌ ولا بُعْدٌ .

O'nun: {لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ} “Tükenmeyen ve yasaklanmayan” kavli hakkında dedi ki: “Onu ne diken ne de uzaklık engeller” .

[وقولُه: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: ولهم فيها فُرُشٌ مرفوعةٌ، طويلٌ بعضُها فوقَ بعضٍ] . كما يُقالُ: بناءٌ مرفوعٌ.

[O'nun: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ} “kabartılmış döşekler üstündedirler” kavli; zikri yüce olan Allah buyuruyor ki: Onlar için orada biri diğeri üzerine yükseltilmiş yüksek döşekler vardır] . Nitekim ‘yükseltilmiş bina’ denilmesi gibidir.

وكالذي حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا رِشْدِينُ بنُ سعدٍ، عن عمرِو بنِ الحارثِ، عن درَّاجٍ أبي السمحِ، عن أبي الهيثمِ، عن أبي سعيدٍ، عن النبيِّ ﷺ في قولِه: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ}. قال: "إن ارتفاعَها لكَما بينَ السماءِ والأرضِ، وإن ما بينَ السماءِ والأرضِ لمسيرةَ خمسِمائةِ عامٍ" .

Nitekim bize Ebû Küreyb'in anlattığı gibi; dedi ki: Bize Rişdîn b. Sa'd, Amr b. el-Hâris'ten, o Derrâc Ebü's-Semh'ten, o Ebü'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den O'nun: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ} “kabartılmış döşekler üstündedirler” kavli hakkında nakletti; [Peygamber] buyurdu ki: “Onun yüksekliği gök ile yer arası kadardır; gök ile yer arası ise beş yüz yıllık mesafedir” .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: ثنا عمرٌو، عن درَّاجٍ عن أبي الهيثمِ، عن أبي سعيدٍ، عن رسولِ اللَّهِ ﷺ: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ}. "والذي نفسِي بيدِه إن ارتفاعَها … ". ثم ذكَر مثلَه .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: Bize Amr, Derrâc'dan, o Ebü'l-Heysem'den, o Ebû Saîd'den, o Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den: {وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ} “kabartılmış döşekler üstündedirler” [ayeti hakkında] nakletti: “Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki onun yüksekliği … ” Sonra benzerini zikretti .

وقولُه: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا (٣٦) عُرُبًا}. يقولُ تعالى ذكرُه: إنا خلَقْناهنَّ خلقًا فأوجَدْناهن. قال أبو عبيدةَ: يعني بذلك

Allah Teâlâ'nın: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا (٣٦) عُرُبًا} “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık. Onları bâkireler kıldık, eşlerine düşkün...” kavline gelince; zikri yüce olan [Allah] şöyle buyurmaktadır: Biz onları bir yaratılışla yarattık ve onları var ettik. Ebû Ubeyde şöyle demiştir: Bununla şunu kastetmektedir:

الحُورَ العينَ اللاتي ذكَرهن قبلُ، فقال: {وَحُورٌ عِينٌ (٢٢) كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ}، {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً}. وقال الأخفشُ: أضمَر "هنَّ" ولم يَذْكُرْ "هنَّ" قبلَ ذلك.

daha önce zikrettiği iri gözlü hurileri kastetmektedir; nitekim: {وَحُورٌ عِينٌ (٢٢) كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ} “ve saklı inciler gibi iri gözlü huriler”, {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً} “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” buyurmuştur. Ahfeş ise şöyle demiştir: [Ayet] daha önce zikretmediği halde "onlar" zamirini gizli (muzmer) olarak kullanmıştır.

وبنحوِ الذي قلْنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimize benzer bir sözü tevil ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri

حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً}. قال: خلَقناهن خَلقًا .

Bize İbn Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den, o da Katâde’den [nakletti]: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً} “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık”. Dedi ki: “Onları bir yaratışla yarattık ” .

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا معاويةُ بنُ هشامٍ، عن شيبانَ، عن جابرٍ الجُعْفِيِّ، عن يزيدَ بنِ مرةَ، عن سلمةَ بنِ يزيدُ، عن رسولِ اللَّهِ ﷺ في هذه الآيةِ: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً}. قال: من الثُّيَّبِ والأبكارِ .

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Muâviye b. Hişâm, Şeybân’dan, o Câbir el-Cu‘fî’den, o Yezîd b. Mürre’den, o Seleme b. Yezîd’den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’den bu ayet hakkında nakletti: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً} “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık”. Şöyle buyurdu: “Dullardan ve bâkirelerden [yarattık]” .

وقولُه: {فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا}. يقولُ: فصيَّرناهن أبكارًا عذارَى، بعدَ إذ كنَّ .

O'nun: {فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا} “Onları bâkireler kıldık” kavli; buyuruyor ki: [Öyle] olduktan sonra onları bâkireler, genç kızlar kıldık.

كما حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مهرانُ، عن سفيانَ، عن موسى بنِ عبيدةَ، عن يزيدَ بنِ أبانٍ الرقاشيِّ، عن أنسِ بنِ مالكٍ، عن النبيِّ ﷺ: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً}. قال: "عجائزَ كنَّ في الدنيا عُمْشًا رُمْصًا".

Nitekim bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân’dan, o Mûsâ b. Ubeyde’den, o Yezîd b. Ebân er-Rakkâşî’den, o Enes b. Mâlik’ten, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’den [nakletti ki] O: {إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً} “Gerçekten biz onları yepyeni bir yaratılışla yarattık” [ayeti hakkında] şöyle buyurdu: «[Onlar], dünyada gözleri zayıf gören ve çapaklı olan yaşlı kadınlardı.»