فأمَّا {الرَّفَثُ} فإنه كنايةٌ عن الجمَاعِ في هذا الموضعِ، يقال: هو الرَّفَثُ والرُّفُوثُ. وقد رُوِى أنها في قراءةِ عبدِ اللهِ: (أُحِلَّ لكم ليلةَ الصيامِ الرُّفوثُ إلى نسائِكم) .
{الرَّفَثُ} (refes) kelimesine gelince; bu kelime bu bağlamda cinsel ilişkiden kinayedir; [Arapçada] er-refes (الرَّفَثُ) ve er-rufûs (الرُّفُوثُ) denir. Nitekim Abdullah'ın kıraatinde bunun: (أُحِلَّ لكم ليلةَ الصيامِ الرُّفوثُ إلى نسائِكم) şeklinde olduğu da rivayet edilmiştir .
وبمثلِ الذى قُلْنا في تأويلِ "الرَّفَثِ" قال أهلُ التأويلِ.
"Er-Refes" kelimesinin tevili hakkında bizim söylediğimizin benzerini tevil ehli (müfessirler) de söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ بنِ عبدِ الحكمِ المصريُّ، قال: ثنا أيوبُ بنُ سُوَيْدٍ، عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن بكرِ بنِ عبدِ اللهِ المُزَنيِّ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الرفثُ الجماعُ، ولكنَّ اللهَ كريمٌ يَكْنِى .
Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhikem el-Mısrî rivayet edip dedi ki: Bize Eyyûb b. Süveyd, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: 'Refes, cinsel ilişkidir; lâkin Allah kerîmdir, kinaye yapar (üstü kapalı anlatır)' .
حدَّثنا ابنُ حُمَيْدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عاصمٍ، عن بكرٍ، عن ابنِ عباسٍ مثلَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Âsım'dan, o Bekr'den, o da İbn Abbâs'tan aynısını rivayet etti.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: حدَّثني أبي، قال: حدَّثني عمِّى، قال: حدَّثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ، قال: الرفثُ النكاحُ.
Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, o dedi ki: Bana amcam rivayet etti, o dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan [naklen] rivayet etti; o şöyle demiştir: "Refes, nikâhtır (cinsel ilişkidir)."
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ، قال: الرفثُ غِشيانُ النساءِ .
Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den haber verdi; o şöyle dedi: 'Refes, kadınlarla cinsel ilişkide bulunmaktır' .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. قال: الجِماعُ .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak (cinsel ilişkide bulunmak) size helal kılındı” kavli hakkında rivayet etti; o: 'Cinsel ilişkidir' dedi .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den aynısını rivayet etti.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: حدَّثنا أبو صالحٍ، قال: حدَّثني معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الرفثُ هو النكاحُ.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o: 'Refes nikahtır (cinsel ilişkidir)' dedi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الكبيرِ البصريُّ، قال: ثنا الضَّحَّاكُ بنُ عثمانَ، قال: سألتُ سالمَ بنَ عبدِ اللهِ عن قولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. قال: هو الجماعُ.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Abdülkebîr el-Basrî rivayet edip dedi ki: Bize ed-Dahhâk b. Osmân rivayet edip dedi ki: Sâlim b. Abdillâh'a: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak (cinsel ilişkide bulunmak) size helal kılındı” kavlini sordum; 'O, cinsel ilişkidir' dedi.
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمْرُو بنُ حمَّادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّىِّ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. يقولُ: الجماعُ .
Bana Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; o: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak (cinsel ilişkide bulunmak) size helal kılındı” kavli hakkında: 'Cinsel ilişkidir' demektedir .
والرفثُ في غيرِ هذا الموضعِ الإفحاشُ في المنطِقِ، كما قال العَجّاجُ :
Bu yerin dışındaki yerlerde ise er-refes, konuşmada çirkin ve müstehcen söz söylemektir; nitekim el-Accâc şöyle demiştir :
عَنِ اللَّغا وَرَفَثِ التَّكَلُّمِ
... Boş sözden ve müstehcen konuşmaktan.
القولُ في تأويلِ قولِه تعالى: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ}.
Allah Teâlâ'nın: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” kavlinin teviline gelince:
يعني تعالى ذكرُه بذلك: نساؤُكم لباسٌ لكم، وأنتم لباسٌ لهنَّ.
Zikri yüce olan Allah bununla şunu kastetmektedir: 'Kadınlarınız sizin için bir elbisedir, siz de onlar için bir elbisesiniz.'
فإن قال قائلٌ: وكيف يكونُ نساؤُنا لباسًا لنا ونحن لهنَّ لباسًا، واللباسُ إنما هو ما لُبِسَ؟
Eğer biri: 'Elbise ancak giyilen şey iken kadınlarımız bizim için nasıl elbise, biz de onlar için nasıl elbise oluruz?' diye sorarsa:
قيل: لذلك وجهان من المعاني: أحدُهما: أن يكونَ كلُّ واحدٍ منهما جُعِل لصاحبِه لباسًا، لِتخرُّجِهما عندَ النومِ واجتماعِهما في ثوبٍ واحدٍ وانضمامِ جسدِ كلِّ واحدٍ منهما لصاحبِه، بمنزلةِ ما يَلْبَسُه على جسدِه مِن ثيابِه، فقيل لكلِّ واحدٍ منهما: هو لباسٌ لصاحبِه. كما قال نابغةُ بني جَعْدَةَ :
Şöyle denilir: Bunun anlam yönünden iki vechi vardır: Birincisi: Uyurken [elbiselerinden] soyunmaları , tek bir örtü altında bir araya gelmeleri ve her birinin bedeninin diğerine yapışması sebebiyle, kişinin bedenine giydiği elbisesi mesabesinde kılınmış olmalarıdır; bu yüzden her birinin diğeri için bir elbise olduğu söylenmiştir. Nitekim Benî Ca'de'nin Nâbiga'sı şöyle demiştir :
إذَا ما الضَّجِيعُ ثَنَى جِيدَها … تَدَاعَتْ فَكانَتْ عَلَيْهِ لِباسَا
Yatak arkadaşı onun boynunu büktüğünde ... Kendini bırakır da ona bir elbise olur.
ويُرْوَى: تَثَنَّت. فكَنَى عن اجتماعِهما مُتَجَرِّدَينِ في فراشٍ واحدٍ باللباسِ، كما يُكْنَى بالثيابِ عن جسدِ الإنسانِ، كما قالت ليلى وهي تَصِفُ إبِلًا ركِبها قومٌ:
Bir rivayette de: تَثَنَّت (kıvrıldı) şeklindedir. Böylece, insanın bedeninden elbiselerle kinaye yapıldığı gibi, onların aynı yatakta çıplak olarak bir araya gelmelerinden de elbiseyle kinaye yapmıştır. Nitekim Leylâ , bir kavmin bindiği develeri vasfederken şöyle demiştir:
رَمَوها بأثْوَابٍ خِفافٍ فلَا تَرَى … لَهَا شَبَهًا إلَّا النَّعامَ المنُفَّرَا
Ona hafif elbiseler attılar (bindiler); artık ona ürkütülmüş devekuşundan başka bir benzer göremezsin.
يعني: رمَوها بأنفسِهم فركِبوها. وكما قال الهُذَليُّ :
Yani: 'Kendilerini onun üzerine atıp bindiler' demektir. Nitekim el-Hüzelî de şöyle demiştir :
تَبَرَّأُ مِنْ دَمِّ القَتِيلِ وبَزِّه … وقَدْ عَلِقَتْ دَمَّ القَتِيلِ إزَارُها
Maktulün kanından ve eşyasından [kendisini] temize çıkarmaya çalışır; oysa eteğine maktulün kanı bulaşmıştır.
يعني بـ "إزارُها" نفسَها، وبذلك كان الربيعُ يقولُ.
"İzâruhe" (eteği/örtüsü) sözüyle onun kendisini kastetmektedir. er-Rebî' de böyle söylemekteydi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ بنُ سعدٍ، قال: ثنا أبو جعفرٍ، عن الربيع: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ}. يقولُ: هنَّ لحافٌ لكم، وأنتم لحافٌ لهنَّ .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ca'fer, er-Rebî'den rivayet etti; o: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” kavli hakkında: 'Onlar sizin için birer yorgan/örtü, siz de onlar için birer yorgan/örtüsünüz' demektedir .
والوجهُ الآخَرُ: أن يكونَ جُعِل كلُّ واحدٍ منهما لصاحبِه لباسًا؛ لأنه سكَنٌ له، كما قال جلَّ ثناؤه: {جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا} [الفرقان: ٤٧]. يعني بذلك: سكنًا تسكُنون فيه. وكذلك زوجةُ الرجلِ سَكَنُه، يَسْكُنُ إليها، كما قال تعالى ذكرُه:
Diğer vecih ise şudur: Her birinin diğeri için elbise kılınması, birbirleri için bir sükûnet kaynağı (huzur vesilesi) olmasındandır; nitekim Senâsı yüce olan Allah: {جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا} [Furkan: 47] “Geceyi sizin için bir örtü (elbise) kıldı” buyurmuştur. Bununla: 'İçinde sükûnete erdiğiniz bir huzur vakti' anlamını kastetmektedir. Aynı şekilde erkeğin eşi de onun sükûnet kaynağıdır, onun yanında huzur bulur; nitekim zikri yüce olan Allah şöyle buyurmuştur:
{وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا} [الأعراف: ١٨٩]. فيكونَ كلُّ واحدٍ منهما لباسًا لصاحبِه، بمعنى سكونِه إليه. وبذلك كان مجاهدٌ وغيرُه يقولون في ذلك.
{وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا} [A'râf: 189] “Ondan da kendisinde sükûnet bulsun diye eşini var etti”. Dolayısıyla her biri, diğerinde sükûnet ve huzur bulması anlamında eşinin elbisesi olmaktadır. Mücâhid ve başkaları da bu konuda böyle söylemekteydi.
وقد يُقالُ لِما ستَر الشيْءَ وواراه عن أبصارِ الناظِرِين إليه: هو لباسُه وغشاؤُه.
Bir şeyi örten ve bakanların gözlerinden gizleyen şeye de onun elbisesi ve örtüsü denilebilir.
فجائزٌ أن يكونَ قيلَ: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ}. بمعنى أن كلَّ واحدٍ منكم سِتْرٌ لصاحبِه فيما يكونُ بينَكم مِن الجماعِ عن أبصارِ سائرِ الناسِ.
Bu sebeple: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” buyruğunun; aranızda meydana gelen cinsel ilişkide her birinizin diğer insanlar karşısında birbirinize birer örtü olması anlamında söylenmiş olması da mümkündür.
وكان مجاهدٌ وغيرُه يقولون في ذلك بما حدَّثني به المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} يقولُ: سَكَنٌ لهنَّ .
Mücâhid ve başkaları bu konuda, el-Müsennâ'nın bana rivayet ettiği şu rivayetle aynı görüşü söylüyorlardı: Dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti; o: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” kavli hakkında: 'Onlar için birer sükûnet kaynağıdır' demektedir .
حدَّثنا بشرُ بنُ مُعاذٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ}. قال قتادةُ: هنَّ سَكَنٌ لكم، وأنتم سَكَنٌ لهنَّ .
Bize Bişr b. Muâz rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz”. Katâde: 'Onlar sizin için bir sükûnet kaynağı, siz de onlar için bir sükûnet kaynağısınız' dedi .
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حمَّادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن
Bana Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, ...'den rivayet etti:
السُّدِّيِّ: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ} يقولُ: سَكَنٌ لكم. {وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} يقولُ: سكنٌ لهنَّ .
es-Süddî: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ} “Onlar sizin için birer elbisedir” kavli hakkında: 'Sizin için bir sükûnet kaynağıdır' demektedir; {وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Siz de onlar için birer elbisesiniz” kavli hakkında da: 'Onlar için bir sükûnet kaynağıdır' demektedir .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال عبدُ الرحمنِ بنُ زيدٍ في قولِه: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} قال: المُواقَعَةُ.
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: Abdurrahman b. Zeyd: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” kavli hakkında şöyle dedi: '[Bundan kasıt] cinsel ilişkidir.'
حدَّثني أحمدُ بنُ إسحاقَ الأهْوازيُّ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إبراهيمُ، عن يزيدَ، عن عمْرِو بنِ دينارٍ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} قال: هنَّ سَكَنٌ لكم، وأنتم سَكَنٌ لهنَّ .
Bana Ahmed b. İshâk el-Ehvâzî rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İbrâhîm, Yezîd'den, o Amr b. Dînâr'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o: {هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz” kavli hakkında: 'Onlar sizin için bir sükûnet kaynağı, siz de onlar için bir sükûnet kaynağısınız' dedi .
القولُ في تأويلِ قولِه جلَّ ذكرُه: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}.
Zikri celil olan Allah'ın: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “Allah sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini talep edin” kavlinin teviline gelince:
إن قال لنا قائلٌ: وما هذه الخيانةُ التي كان القومُ يَخْتانونها أنفسَهم التي تاب اللهُ منها عليهم فعفا عنهم؟
Bize biri: 'Bu topluluğun kendilerine yaptığı ve Allah'ın da bu sebeple tövbelerini kabul edip onları bağışladığı bu hıyanet nedir?' diye sorarsa:
قيل: كانت خيانتُهم أنفسَهم، التي ذكَرها اللهُ، في شيئين: أحدُهما، جماعُ النساءِ. والآخَرُ، المَطْعَمُ والمشرَبُ في الوقتِ الذي كان حرامًا ذلك عليهم.
Şöyle denilir: Allah'ın zikrettiği, onların kendilerine yaptıkları hıyanet iki hususta idi: Biri kadınlarla cinsel ilişkiye girmek, diğeri ise kendilerine haram kılındığı vakitte yiyip içmekti.
كما حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن عمرِو بنِ مُرَّةَ، قال: ثنا ابنُ أبي ليلى، أن الرجلَ كان إذا أفطَر فنام لم يأتِها، وإذا نام لم يَطْعَمْ، حتى جاء عمرُ بنُ الخطابِ يُرِيدُ امرأتَه فقالتِ امرأتُه: قد كنتُ نمتُ. فظنَّ
Nitekim bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be, Amr b. Mürre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bize İbn Ebî Leylâ rivayet etti ki: Kişi iftar edip uyuduğunda [artık] hanımına yaklaşamazdı; uyuduğu zaman da [artık] bir şey yiyemezdi. Nihayet Ömer b. el-Hattâb [radıyallâhu anh] hanımıyla beraber olmak isteyerek geldi. Bunun üzerine hanımı: "Ben uyumuştum" dedi. [Ömer] zannetti ki...
أنها تَعْتَلُّ فوقَع بها. قال: وجاء رجُلٌ مِن الأنصارِ فأراد أن يَطْعَمَ فقالوا: نُسَخِّنُ لك شيئًا؟ قال: ثم أُنْزِلَت هذه الآيةُ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} الآية .
onun bahane uydurduğunu zannedip onunla cinsel ilişkide bulundu. Dedi ki: Ensardan bir adam da gelip yemek yemek istedi; ev halkı: 'Sana bir şeyler ısıtalım mı?' dediler. Dedi ki: Sonra şu ayet indirildi: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı...” ayetin sonuna kadar .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، قال: ثنا حُصَيْنُ بنُ عبدِ الرحمنِ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ أبي ليلى، قال: كانوا يصومون ثلاثةَ أيامٍ مِن كلِّ شهرٍ، فلمَّا دخَل رمضانُ كانوا يصومون، فإذا لم يَأْكُلِ الرجلُ عندَ فِطْرِه حتى ينامَ، لم يَأْكُلْ إلى مثلِها، وإن نام أو نامتِ امرأتُه، لم يَكُنْ له أن يأتيَها إلى مثلِها، فجاء شيخٌ مِن الأنصارِ يقالُ له: صِرْمةُ بنُ مالكٍ . فقال لأهلِه: أطْعِموني. فقالت: حتى أجْعَلَ لك شيئًا سُخْنًا. قال: فغلَبتْه عينُه فنام. ثم جاء عمرُ فقالت له امرأتُه: إني قد نمتُ.
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn İdrîs rivayet edip dedi ki: Bize Husayn b. Abdirrahmân, Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Her aydan üç gün oruç tutuyorlardı. Ramazan girince oruç tutmaya başladılar. Kişi iftar vaktinde henüz bir şey yemeden uyursa, ertesi günün aynı vaktine kadar bir şey yiyemezdi; şayet uyursa ya da hanımı uyursa ertesi günün aynı vaktine kadar hanımına yaklaşamazdı. Derken Ensardan Sırma b. Mâlik denilen yaşlı bir adam geldi . Ailesine: 'Bana yemek verin' dedi. Hanımı: 'Dur da sana sıcak bir şeyler hazırlayayım' dedi. Gözleri kapandı ve uyuyakaldı. Sonra Ömer geldi; hanımı ona: 'Ben uyumuştum' dedi.
فلم يَعْذِرْها، وظنَّ أنها تَعْتَلُّ فواقَعَها، فبات هذا وهذا يَتَقَلَّبان ليلتَهما ظَهْرًا وبطنًا، فأنْزَلَ اللهُ في ذلك: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ}. وقال: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ}. فعفا اللهُ عن ذلك، وكانت سُنَّةً .
[Ömer] onun mazeretini kabul etmedi, bahane uydurduğunu düşünerek onunla cinsel ilişkide bulundu. Böylece o da diğeri de (Sırma da Ömer de) gece boyunca bir o yana bir bu yana dönüp durdular. Bunun üzerine Allah bu konuda: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} “Fecrin beyaz ipliği siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin için” ayetini indirdi ve: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Artık şimdi onlara yaklaşın” buyurdu. Böylece Allah bunu affetti ve bu bir sünnet (hüküm) oldu .
حدَّثنا أبو كُرَيْبٍ، قال: ثنا يونسُ بنُ بُكَيْرٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ بنُ [عبدِ اللهِ ابنِ] عُتبةَ، عن عمْرِو بنِ مُرَّةَ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ أبي ليلى، عن مُعاذِ بنِ جبلٍ، قال: كانوا يأكُلون ويَشْرَبون ويأتون النساءَ ما لم يناموا، فإذا ناموا ترَكوا الطعامَ والشرابَ وإتيانَ النساءِ، فكان رجُلٌ مِن الأنصارِ يُدْعَى أبا صِرْمةَ يَعْمَلُ في أرضٍ له. قال: فلمَّا كان عندَ فِطْرِه نام، فأصبَح صائمًا قد جهِد، فلمَّا رآه النبيُّ ﷺ قال: "مَا لي أرَى بكَ
Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Yûnus b. Bükeyr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman b. [Abdillâh b.] Utbe, Amr b. Mürre'den, o Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan, o da Muâz b. Cebel'den [şöyle dediğini] rivayet etti: Uyumadıkları sürece yerler, içerler ve kadınlara yaklaşırlardı. Uyuduklarında ise yemeyi, içmeyi ve kadınlara yaklaşmayı bırakırlardı. Ensardan Ebû Sırma diye çağrılan bir adam vardı, kendine ait bir arazide çalışıyordu. [Muâz] dedi ki: İftar vakti olunca uyuyakaldı ve sabahleyin bitkin düşmüş olarak oruçlu sabahladı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu görünce: «Neden sende...
جَهْدًا؟ " فأخبَرَه بما كان مِن أمْرِه. واختان رجُلٌ نفسَه في شأنِ النساءِ، فأنزَلَ اللهُ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. إلى آخرِ الآيةِ .
bitkinlik?' buyurdu. O da başından geçeni haber verdi. Bir adam da kadınlar hususunda nefsine hıyanet etmişti. Bunun üzerine Allah: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı...” ayetini sonuna kadar indirdi .
حدَّثنا سفيانُ بنُ وكيعٍ، قال: حدَّثنا أبي، عن إسرائيلَ، عن أبي إسحاقَ، عن البراءِ نحوَ حديث ابنِ أبي ليلى [الذي حدَّث به عمرُو بنُ مُرَّةَ، عن عبدِ الرحمنِ بنِ أبي ليلى] ، قال: كانوا إذا صاموا ونام أحدُهم لم يَأْكُلْ شيئًا حتى يكونَ مِن الغدِ، فجاء رجلٌ مِن الأنصارِ، وقد عمِل في أرضٍ له، وقد أعْيا وكَلَّ، فغلَبَتْه عينُه فنام، وأصبَح مِن الغدِ مجهودًا، فنزلت هذه الآيةُ: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ} .
Bize Süfyân b. Vekî' rivayet edip dedi ki: Bize babam, İsrâîl'den, o Ebû İshâk'tan, o da el-Berâ'dan, İbn Ebî Leylâ'nın [Amr b. Mürre'nin Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan rivayet ettiği] hadisinin benzerini rivayet etti; o şöyle dedi: Oruç tuttuklarında birisi uyursa ertesi güne kadar hiçbir şey yemezdi. Ensardan bir adam tarlasında çalışıp yorgun ve bitkin düşmüş olarak geldi, gözleri kapandı ve uyuyakaldı; ertesi sabaha bitkin bir hâlde çıktı. Bunun üzerine şu ayet indi: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ} “Beyaz iplik siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin için” .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ رجاءٍ البصريُّ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عن البراءِ، قال: كان أصحابُ محمدٍ ﷺ إذا كان الرجلُ صائمًا فنام قبلَ أن يُفْطِرَ لم يأكلْ إلى مثلِها، وإن قيسَ بنَ صِرْمةَ الأنصاريَّ كان صائمًا، وكان توجَّه ذلك اليومَ فعمِل في أرضِه، فلمَّا حضَر الإفطارُ أتَى امرأتَه، فقال: هل عندكم طعامٌ؟ قالت: لا، ولكن أَنْطَلِقُ فأَطْلُبُ لك. فغَلَبَتْه عينُه فنام، وجاءتِ امرأتُه قالت: قد نمتَ؟! فلم يَنْتَصِفِ النهارُ حتى غُشِىَ عليه، فذكَرت ذلك للنبيِّ ﷺ، فنزَلت فيه هذه الآيةُ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. إلى: {مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ}. ففرِحوا بها فرحًا شديدًا.
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Recâ el-Basrî rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o da el-Berâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı arasında bir adam oruçlu olur da iftar etmeden önce uyursa, ertesi günün aynı vaktine kadar bir şey yemezdi. Kays b. Sırma el-Ensârî oruçluydu ve o gün tarlasına gidip çalışmıştı. İftar vakti gelince hanımına gelip: 'Yanınızda yiyecek bir şey var mı?' dedi. Hanımı: 'Hayır, fakat gidip senin için arayayım' dedi. [Kays'ın] gözleri kapandı ve uyuyakaldı. Hanımı gelip: 'Uyudun mu?!' dedi. Gün henüz yarılanmamıştı ki bayıldı. Kadın bu durumu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattı. Bunun üzerine onun hakkında şu ayet indi: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı...” ayetinden {مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ} “...siyah iplikten” kısmına kadar. Müslümanlar buna çok sevindiler.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنا معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليَّ ابنِ أبي
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Sâlih rivayet edip dedi ki: Bize Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî
طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ في قولِ اللهِ تعالى ذكرُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}: وذلك أن المسلمين كانوا في شهرِ رمضانَ إذا صلَّوُا العشاءَ حرُم عليهم النساءُ والطعامُ إلى مثلِها مِن القابلةِ، ثم إن أُناسًا مِن المسلمين أصابوا الطعامَ والنساءَ في رمضانَ بعدَ العِشاءِ، منهم عمرُ بنُ الخطابِ، فشكَوْا ذلك إلى رسولِ اللهِ ﷺ، فأنزَل اللهُ: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ}. يعني: انْكِحُوهنَّ، {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} .
Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan Allah Teâlâ'nın: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak (cinsel ilişkide bulunmak) size helal kılındı” kavli hakkında rivayet etti: Şöyle ki Müslümanlar ramazan ayında yatsıyı kıldıklarında, ertesi günün aynı vaktine kadar kadınlar ve yemek onlara haram olurdu. Sonra Müslümanlardan bazı kimseler ramazanda yatsıdan sonra yemeğe ve kadınlara yaklaştılar; bunlardan biri de Ömer b. el-Hattâb idi. Bu durumu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikayet ettiler (durumlarını arz ettiler). Bunun üzerine Allah: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Allah sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın” -yani onlarla cinsel ilişkide bulunun- {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} “ve fecrin beyaz ipliği siyah iplikten sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin için” ayetlerini indirdi .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أخْبَرَنا ابنُ المبُارَكِ، عن ابنِ لَهِيعَةَ، قال: حدَّثني موسى بنُ جبيرٍ مولى بني سَلِمةَ، أنه سمِع عبدَ اللهِ بنَ كعبِ بنِ مالكٍ يُحَدِّثُ عن أبيه، قال: كان الناسُ في رمضانَ إذا صام الرجلُ فأمسى فنام، حرُم عليه الطعامُ والشرابُ والنساءُ حتى يُفْطِرَ مِن الغدِ، فرجَع عمرُ بنُ الخطابِ مِن عندِ النبيِّ ﷺ ذاتَ ليلةٍ وقد سمَر عندَه، فوجَد امرأتَه قد نامت فأرادها، فقالت: إني قد نِمْتُ. فقال: ما نمتِ. ثم وقَع بها. وصنَع كعبُ بنُ مالكٍ مثلَ ذلك، فغدا عمرُ بنُ الخطابِ إلى النبيِّ ﷺ فأخْبَره، فأنزَل اللهُ تعالى ذكرُه: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} الآية .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, İbn Lehîa'dan haber verdi; dedi ki: Bana Benî Selime'nin azatlısı Mûsâ b. Cübeyr rivayet etti ki kendisi Abdullah b. Ka'b b. Mâlik'i babasından rivayet ederken işitmiştir; o şöyle dedi: Ramazanda insanlar arasında bir adam oruç tutup akşama erdiğinde uyursa, ertesi gün iftar edinceye kadar yiyecek, içecek ve kadınlar ona haram olurdu. Bir gece Ömer b. el-Hattâb, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından gece sohbetinden döndü ve hanımını uyumuş buldu, onunla birlikte olmak istedi. Hanımı: 'Ben uyumuştum' dedi. Ömer: 'Uyumadın' dedi ve onunla cinsel ilişkide bulundu. Ka'b b. Mâlik de benzerini yaptı. Sabah olunca Ömer b. el-Hattâb Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip durumu anlattı. Bunun üzerine zikri yüce olan Allah: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Allah sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın...” ayetini indirdi .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحَجَّاجُ، قال: ثنا حمّادُ بنُ سلَمةَ، قال: ثَنا ثابتٌ أن عمرَ بنَ الخطابِ واقَع أهلَه ليلةً في رمضانَ، فاشتدَّ ذلك عليه، فأنزَل اللهُ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} .
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Haccâc rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Seleme rivayet edip dedi ki: Bize Sâbit rivayet etti ki Ömer b. el-Hattâb [radıyallâhu anh] ramazanda bir gece eşiyle ilişkide bulundu ve bu durum kendisine çok ağır geldi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak (cinsel ilişkide bulunmak) size helal kılındı” [ayetini] indirdi.
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: حدَّثني أبي، قال: حدَّثني عمِّي، قال: حدَّثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} إلى: {وَعَفَا عَنْكُمْ}: كان الناسُ أوَّلَ ما
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz...” kavlinden {وَعَفَا عَنْكُمْ} “...ve sizi bağışladı” kavline kadar olan kısım hakkında rivayet etti: İnsanlar ilk
أسلَموا إذا صام أحدُهم يَصومُ يومَه، حتى إذا أمسى طعِم مِن الطعامِ فيما بينَه وبينَ العَتَمةِ، حتى إذا صُلِّيَتْ حَرُم عليهم الطعامُ حتى يُمْسِىَ مِن الليلةِ القابلةِ، وإن عمرَ بنَ الخطابِ بينما هو نائمٌ، إذ سوَّلتْ له نفسُه، فأتَى أهلَه لبعضِ حاجتِه، فلمَّا اغْتَسَل أخَذ يَبْكِي ويلومُ نفسَه، كأشدِّ ما رأيت مِن المَلامةِ، ثم أتَى رسولَ اللهِ ﷺ فقال: يا رسولَ اللهِ، إني أعْتَذِرُ إلى اللهِ وإليك مِن نفسِي هذه الخاطئةِ، فإنها زيَّنت لي فواقعتُ أهلي، هل تَجِدُ لي مِن رُخصةٍ يا رسولَ اللهِ؟ قال: "لم تَكُنْ حَقِيقًا بذلك يا عُمَرُ". فلمَّا بلَغ بيتَه، أرسَلَ إليه فأنبأه بعُذْرِه في آيةٍ مِن القرآنِ، وأمَر اللهُ رسولَه أن يَضَعَها في المائةِ الوُسْطى مِن سورةِ "البقرةِ"، فقال: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} إلى: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ} يعني بذلك الذي فعَل عمرُ بنُ الخطابِ، فأنزَل اللهُ عَفْوَه، فقال: {فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} إلى: {مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ} فأحَلَّ لهم المُجامعةَ والأكْلَ والشُّربَ حتى يَتَبَيَّنَ لهم الصبحُ .
Müslüman olduklarında, biri oruç tuttuğu zaman gününü oruçlu geçirir, akşama erdiğinde de akşamla yatsı arasındaki vakitte yemeğini yerdi. Yatsı namazı kılındıktan sonra ise ertesi gecenin akşamına kadar yemek onlara haram olurdu. Ömer b. el-Hattâb bir ara uyumaktayken nefsi ona vesvese verdi/istek aşıladı, o da bir ihtiyacı için hanımının yanına gitti [ve onunla birlikte oldu]. Yıkanınca ağlamaya ve kendini en şiddetli şekilde kınamaya başladı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bu günahkâr nefsimden dolayı Allah'a ve sana özür beyan ediyorum; zira o bana süslü gösterdi de hanımımla cinsel ilişkide bulundum. Benim için bir ruhsat bulabilir misin ey Allah'ın Resûlü?' dedi. [Resûlullah]: 'Ey Ömer, sen bunu yapmamalıydın!' buyurdu. Ömer evine vardığında, [Resûlullah] ona [haberci] gönderip Kur'an'dan bir ayetle mazeretinin [kabul edildiğini] bildirdi. Allah Resûlü'ne o ayeti Bakara sûresinin orta yüz [ayetleri] arasına koymasını emretti ve: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı...” ayetinden: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ} “...Allah sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi” kısmına kadar -bununla Ömer b. el-Hattâb'ın yaptığını kastetmektedir- [indirdi]. Sonra Allah affını indirip: {فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “...de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın...” ayetinden {مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ} “...siyah iplikten” kısmına kadar [indirdi] ve sabah kendileri için belirginleşinceye kadar onlara cinsel ilişkiyi, yemeği ve içmeyi helal kıldı .
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} قال:
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti:
كان الرجلُ مِن أصحابِ محمد ﷺ يصومُ الصيامَ بالنهارِ، فإذا أمسَى أكَل وشرِب وجامَع النساءَ، فإذا رقَد حرُم ذلك كلُّه عليه إلى مثلِها مِن القابلةِ، وكان منهم رجالٌ يختانون أنفسَهم في ذلك، فعفا اللهُ عنهم، وأَحَلَّ لهم بعدَ الرُّقَادِ وقبلَه في الليلِ كلِّه .
Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından biri gündüzleyin oruç tutar, akşam olunca yer, içer ve kadınlarla cinsel ilişkide bulunurdu. Uyuduğu zaman ise ertesi günün aynı vaktine kadar bunların hepsi ona haram olurdu . Onlardan bu hususta kendilerine hıyanet eden adamlar oldu; Allah da onları affetti ve [uyuduktan] sonra da, ondan önce de bütün gece boyunca bunu onlara helal kıldı .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: كان أصحابُ النبيِّ ﷺ يصومُ الصائمُ في رمضانَ، فإذا أَمْسَى. ثم ذكَر نحوَ حديثِ محمدِ بنِ عمْرٍو، وزاد فيه: وكان منهم رجالٌ يَخْتانُون أنفسَهم، وكان عمرُ بنُ الخطابِ ممَّن يَختانُ نفسَه، فعفا اللهُ عنهم، وأَحَلَّ ذلك لهم بعدَ الرُّقادِ وقبلَه، وفي الليلِ كُلِّه.
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet etti: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı, ramazanda oruç tutan kimse oruç tutar, akşam olunca... Sonra Muhammed b. Amr'ın hadisinin benzerini zikretti ve şunları ekledi: Onlardan kendilerine hıyanet eden adamlar oldu. Ömer b. el-Hattâb da nefsine hıyanet edenlerdendi . Allah da onları affetti ve bunu uykudan sonra da, ondan önce de, bütün gecede onlara helal kıldı.
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، قال: أخبَرني إسماعيلُ بنُ شَرُوسٍ، عن عكرمةَ مولى ابنِ عباسٍ، أن رجُلًا قد سمَّاه مِن أصحابِ رسولِ اللهِ ﷺ مِن الأنصارِ جاء ليلةً وهو صائمٌ، فقالت له امرأتُه: لا تَنَمْ حتى نَصْنَعَ لك طعامًا. فنام، فجاءت فقالت: نِمْتَ واللهِ! قال: لا واللهِ.
Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma'mer haber verip dedi ki: Bana İsmâil b. Şerûs, İbn Abbâs'ın azatlısı İkrime'den haber verdi ki; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından Ensar'a mensup ismini verdiği bir adam, bir gece oruçlu olarak geldi. Hanımı ona: 'Biz sana yemek hazırlayıncaya kadar uyuma!' dedi. Fakat o uyudu. Hanımı gelip: 'Vallahi uyudun!' dedi. O da: 'Hayır, vallahi [uyumadım]' dedi.
قالت: بلى واللهِ. فلم يَأْكُلْ تلك الليلةَ وأصبَحَ صائمًا، فغُشِيَ عليه وأُنْزِلَت الرُّخصةُ فيه .
[Hanımı]: 'Bilakis, vallahi [uyudun]!' dedi. Bunun üzerine o gece yemek yemedi ve sabahleyin oruçlu oldu; derken baygınlık geçirdi ve onun hakkında ruhsat indirildi .
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ}: وكان بدءَ الصيامِ أُمِروا [بصيامِ ثلاثةِ] أيامٍ مِن كلِّ شهرٍ، وركعتين غُدْوَةً، وركعتينِ عشيَّةً، فأحَلَّ اللهُ لهم في صيامِهم في ثلاثةِ أيامٍ، وفي أوَّلِ ما افْتَرَض اللهُ عليهم في رمضانَ إذا أفْطَروا، وكان الطعامُ والشرابُ، وغِشيانُ النساءِ لهم حلالًا ما لم يَرْقُدوا، فإذا رقَدوا حَرُم عليهم ذلك إلى مثلِها مِن القابلةِ، وكانت خيانةُ القومِ أنهم كانوا يُصِيبون، أو يَنالون، مِن الطعامِ والشرابِ وغِشْيانِ النساءِ بعدَ الرقادِ، وكانت تلك خيانةَ القوم أنفسَهم، ثم أحَلَّ اللهُ لهم ذلك الطعامَ والشرابَ وغِشيانُ النساءِ إلى طلوعِ الفجرِ.
Bize Bişr rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet edip dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den rivayet etti: {عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ} “Allah kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi” [ayeti hakkında şöyle dedi]: Orucun başlangıcında onlara her aydan [üç gün oruç tutmaları], sabah iki rekat ve akşam iki rekat [namaz kılmaları] emredilmişti. Allah onlara gerek bu üç günlük oruçlarında gerekse ramazan ilk farz kılındığında iftar ettiklerinde, uyumadıkları müddetçe yemeği, içmeyi ve kadınlara yaklaşmayı helal kılmıştı. Uyuduklarında ise bir sonraki günün aynı vaktine kadar bunlar kendilerine haram olurdu. Bu topluluğun hıyaneti; uyuduktan sonra yemekten, içmekten ve kadınlara yaklaşmaktan nasiplenmeleri veya bunlara yönelmeleriydi. İşte bu, topluluğun kendi kendilerine hıyanetiydi. Daha sonra Allah, fecrin doğuşuna kadar bu yemeği, içmeyi ve kadınlara yaklaşmayı onlara helal kıldı.
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمَرٌ، عن قتادةَ في قولِه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} قال: كان الناسُ قبلَ هذه الآيةِ إذا رقَد أحدُهم مِن الليلِ رقدةً، لم يَحِلَّ له طعامٌ ولا شرابٌ، ولا أن يأتيَ امرأتَه إلى الليلةِ المُقْبِلةِ، فوقَع بذلك بعضُ المسلمين؛ فمنهم مَن أكَل بعدَ هَجْعتِه أو شرِب، ومنهم مَن وقَع على امرأتِه، فرخَّص اللهُ ذلك لهم .
Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde'den Allah'ın: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” kavli hakkında haber verdi; dedi ki: Bu ayetten önce insanlar geceleyin biraz uyuduklarında, ertesi geceye kadar onlara yemek, içmek ve hanımının yanına varmak helal olmazdı. Müslümanlardan bazıları buna düştü; kimi uykusundan sonra yedi veya içti, kimi de hanımıyla cinsel ilişkide bulundu. Allah da onlar için buna ruhsat verdi .
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حمَّادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ، قال: كُتِبَ على النصارَى رمضانُ، وكُتِب عليهم ألا يأكُلوا ولا يشرَبوا بعد النومِ، ولا يَنكِحوا النساءَ شهرَ رمضانَ، فكُتِب على المؤمنين كما كُتِب عليهم، فلم يَزَلِ المسلمون على ذلك يَصْنَعون كما تصنعُ النصارَى، حتى أقبَلَ رجلٌ مِن
Bana Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti; dedi ki: Hristiyanlara ramazan [orucu] farz kılınmıştı; onlara uyuduktan sonra yememeleri, içmemeleri ve ramazan ayı boyunca kadınlara yaklaşmamaları farz kılınmıştı. Tıpkı onlara farz kılındığı gibi müminlere de farz kılındı. Müslümanlar Hristiyanların yaptığı gibi yapmaya devam ettiler; tâ ki içlerinden bir adam...
الأنصارِ يُقالُ له: أبو قيسِ بنُ صِرْمةَ. وكان يعمَلُ في حِيطانِ المدينةِ بالأجْرِ، فأتَى أهلَه بتمرٍ، فقال لامرأتِه: استَبدِلي بهذا التمرِ طَحِينًا فاجْعَلِيه سَخينةً لعلِّي أن آكُلَه، فإن التمرَ قد أحْرَق جَوْفي. فانْطَلَقَتْ فاسْتَبْدَلتْ له، ثم صنَعتْ، فأبطأتْ عليه فنام، فأيْقَظَتْه، فكرِه أن يَعْصِيَ اللهَ ورسولَه، وأبَى أن يَأكُلَ، وأصبَح صائمًا، فرآه رسولُ اللهِ ﷺ بالعَشِيِّ، فقال: "مَا لَكَ يا أبا قَيْسٍ أَمْسَيْتَ طَلِيحًا ؟ " فقصَّ عليه القصةَ، وكان عمرُ بنُ الخطابِ وقَع على جاريةٍ له في ناسٍ مِن المؤمنين لم يَمْلِكوا أنفسَهم، فلمَّا سمِع عمرُ كلامَ أبي قيسٍ رهِب أن يَنْزِلَ في أبي قيسٍ شيْءٌ، فتذكَّر هو، فقام فاعْتَذَر إلى رسولِ اللهِ ﷺ، فقال: يا رسولَ اللهِ، إني أَعُوذُ باللهِ، إني وقَعْتُ على جاريتي، ولم أَمْلِكْ نفسي البارحةَ. فلمَّا تكلَّم عمرُ تكلَّم أولئك الناسُ، فقال النبيُّ ﷺ: "ما كُنْتَ جَدِيرًا بذلك يا بْنَ الخَطَّابِ". فنُسِخ ذلك عنهم، فقال: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ} يقولُ: أنكم تَقَعُون عليهنَّ خيانةً، {فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} يقولُ: جامِعوهنَّ. ورجَع إلى أبي قيسٍ فقال: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} .
Ensar'dan Ebû Kays b. Sırma denilen bir adam gelene kadar. O, Medine'nin bahçelerinde ücretle çalışırdı. Ailesine biraz hurma getirdi ve hanımına: 'Bu hurmayı un ile değiştir de onu sehîne (sıcak un çorbası) yap, belki onu yerim; çünkü hurma içimi yaktı' dedi. Hanımı gidip onun için değiştirdi, sonra yemeği pişirdi. Fakat kadının işi uzayınca adam uyuyakaldı. Hanımı onu uyandırdı; ancak adam Allah'a ve Resûlü'ne isyan etmekten çekinip yemekten kaçındı ve sabahleyin oruçlu oldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu akşam vakti gördü ve: 'Sana ne oldu ey Ebû Kays, bitkin ve perişan bir halde akşama erdin?' buyurdu. O da olayı anlattı. Ömer b. el-Hattâb da kendilerine hâkim olamayan bir grup müminle beraber cariyesiyle cinsel ilişkide bulunmuştu. Ömer, Ebû Kays'ın sözünü işitince Ebû Kays hakkında bir şey inmesinden korkup kendi durumunu hatırladı; kalkıp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e özür beyan etti ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Allah'a sığınırım, ben cariyemle cinsel ilişkide bulundum ve dün gece kendime hâkim olamadım' dedi. Ömer konuşunca o insanlar da konuştular. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Sen bunu yapmamalıydın ey Hattâb'ın oğlu!' buyurdu. Derken bu hüküm onlardan neshedildi ve [Allah]: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar sizin için birer elbise, siz de onlar için birer elbisesiniz. Allah sizin kendinize hıyanet etmekte olduğunuzu bildi...” buyurdu. Yani: 'Onlarla hıyanet ederek birlikte oluyordunuz' demektedir. [Devamında]: {فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...de tövbenizi kabul edip sizi bağışladı. Artık şimdi onlara yaklaşın ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” buyurdu. Yani: Onlarla cinsel ilişkide bulunun, demektir. Sonra Ebû Kays'ın durumuna dönerek şöyle buyurdu: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} “...fecrin beyaz ipliği siyah ipliğinden sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin ve için” .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: حدَّثني حَجَّاجٌ، عن ابنِ جُرَيْجٍ قال: قلتُ لعطاءٍ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ}. قال: كانوا في
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: Atâ'ya: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” [ayetini] sordum. O da şöyle dedi: Onlar...
رمضانَ لا يَمَسُّون النساءَ ولا يَطْعَمون ولا يَشْرَبون بعدَ أن يَناموا حتى الليلِ مِن القابلةِ، فإن مَسُّوهنَّ قبلَ أن يَناموا لم يَرَوْا بذلك بأسًا، فأصاب رجلٌ مِن الأنصارِ امرأتَه بعدَ أن نام، فقال: قد اخْتَنتُ نفسي. فنزَل القرآنُ، فأحَلَّ لهم النساءَ والطعامَ والشرابَ حتى يَتَبَيَّنَ لهم الخيطُ الأبيضُ مِن الخيطِ الأسودِ مِن الفجرِ.
ramazanda uyuduktan sonra ertesi geceye kadar kadınlara dokunmazlar, yemezler ve içmezlerdi. Eğer uyumadan önce dokunurlarsa bunda bir beis görmezlerdi. Ensar'dan bir adam uyuduktan sonra hanımıyla cinsel ilişkide bulundu ve: 'Kendime hıyanet ettim' dedi. Bunun üzerine Kur'an indi ve fecrin beyaz ipliği siyah ipliğinden kendileri için ayırt edilinceye kadar kadınları, yemeği ve içmeyi onlara helal kıldı.
قال: وقال مجاهدٌ: كان أصحابُ محمدٍ ﷺ يَصومُ الصائمُ منهم في رمضانَ، فإذا أمسَى أكَل وشرِب وجامَع النساءَ، فإذا رقَد حَرُم عليه ذلك كلُّه حتى كمثلِها مِن القابلةِ، وكان منهم رجالٌ يَخْتَانون أنفسَهم في ذلك، فعفا عنهم وأَحلَّ لهم بعدَ الرقادِ وقبلَه في الليلِ، فقال: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} الآية .
[İbn Cüreyc] dedi ki: Mücâhid şöyle dedi: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından oruç tutan kimse ramazanda oruç tutar, akşam olunca yer, içer ve kadınlarla cinsel ilişkide bulunurdu. Uyuduğu zaman ise ertesi günün aynı vaktine kadar bunların hepsi ona haram olurdu. Onlardan bu hususta kendilerine hıyanet eden adamlar oldu; Allah da onları affetti ve uykudan sonra da, uykudan önce de gecede bunu onlara helal kıldı ve: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı...” ayetini indirdi .
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: حدَّثني حَجَّاجٌ، عن ابنِ جُرَيْجٍ، عن عكرمةَ أنه قال في هذه الآيةِ: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} مثلَ قولِ مجاهدٍ، وزاد فيه أن عمرَ بنَ الخطابِ قال لامرأتِه: لا تَرْقُدِي حتى أَرْجِعَ مِن عندِ رسولِ اللهِ ﷺ. فرقَدت قبلَ أن يَرْجِعَ، فقال لها: ما أنتِ براقدةٍ. ثم أصابها حتى جاء إلى النبيِّ ﷺ فذكَر ذلك له، فنزَلت هذه الآيةُ.
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da İkrime'den rivayet etti ki o, bu ayet: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} “Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı” hakkında Mücâhid'in sözünün benzerini söylemiş ve şunları eklemiştir: Ömer b. el-Hattâb hanımına: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından dönünceye kadar uyuma!' demişti. Fakat hanımı o dönmeden önce uyudu. [Ömer] ona: 'Sen uyumuş değilsin' dedi ve ardından onunla cinsel ilişkide bulundu. Sonra Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bunu ona anlattı ve bu ayet indi.
قال عكرمةُ: نزَلت {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا} الآية. في أبي قيسِ بنِ صِرْمةَ مِن بني الخَزْرَجِ أكَل بعدَ الرُّقادِ.
İkrime dedi ki: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا} “Yiyin ve için...” ayeti, uykudan sonra yemek yiyen Hazrec oğullarından Ebû Kays b. Sırma hakkında indi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحجَّاجُ، قال: ثنا حمَّادٌ، قال: أخبرَنا محمدُ بنُ إسحاقَ، عن محمدِ بنِ يحيى بنِ حِبَّانَ أن صِرْمةَ بنَ أنسٍ أتَى أهلَه ذاتَ ليلةٍ وهو
Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Haccâc rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. İshâk, Muhammed b. Yahyâ b. Hıbbân'dan haber verdi ki Sırma b. Enes bir gece ailesinin yanına geldi; kendisi
شيخٌ كبيرٌ وهو صائمٌ، فلم يُهَيِّئوا له طعامًا، فوضَع رأسَه فأَغْفَى، وجاءته امرأتُه بطعامِه، فقالت له: كُلْ. فقال: إني قد نمتُ. قالت: إنك لم تَنَمْ. فأصبَح جائعًا مجهودًا، فأنزَل اللهُ: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} .
yaşlı bir ihtiyar ve oruçlu olduğu halde ailesinin yanına geldi. Onun için yemek hazırlamamışlardı. Başını koyup uyukladı; derken hanımı yemeğini getirip ona: 'Ye!' dedi. O da: 'Ben uyudum' dedi. Hanımı: 'Sen uyumadın' dedi. Böylece aç ve takatsiz bir halde sabaha erdi. Bunun üzerine Allah: {وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ} “...fecrin beyaz ipliği siyah ipliğinden sizin için ayırt edilinceye kadar yiyin ve için” ayetini indirdi .
فأمَّا المبُاشرةُ في كلامِ العربِ، فإنه مُلاقاةُ بَشَرَةٍ ببَشَرَةٍ، وَبَشَرَةُ الرجلِ: جلدتُه الظاهرةُ. وإنما كنَى اللهُ بقولِه: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} عن الجماعِ، يقولُ: فالآن إذ أحْلَلتُ لكم الرَّفَثَ إلى نسائِكم، فجامِعوهنَّ في ليالي شهرِ رمضانَ حتى يَطْلُعَ الفجرُ. وهو تَبَيُّنُ الخيطِ الأبيضِ مِن الخيطِ الأسودِ مِن الفجرِ.
Arapların kelâmında mübâşeret ise tenin tene değmesidir. İnsanın beşeresi de onun dış derisidir. Allah {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Artık şimdi onlara yaklaşın” kavli ile sadece cinsel ilişkiden kinaye yapmıştır; şöyle demektedir: 'Şimdi kadınlarınıza yaklaşmayı size helal kıldığıma göre, ramazan ayının gecelerinde fecir doğuncaya kadar onlarla cinsel ilişkide bulunun.' Bu da fecrin beyaz ipliğinin siyah ipliğinden ayırt edilmesidir.
وبالذى قُلْنا في المباشرةِ قال جماعةٌ مِن أهلِ التأويلِ.
Mübâşeret hakkında söylediğimiz bu hususu tefsir ehlinden bir topluluk da söylemiştir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثنا محمدُ بنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا سفيانُ، وحدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ ، قال: ثنا إسحاقُ، عن سفيانَ، وحدَّثني محمدُ بنُ عبدِ اللهِ ابنِ عبدِ الحكمِ، قال: ثنا أيوبُ بنُ سُوَيْدٍ، عن سفيانَ، عن عاصمٍ، عن بكرِ بنِ عبدِ اللهِ المُزَنيِّ، عن ابنِ عباسٍ، قال: المباشرةُ الجماعُ، ولكنَّ اللهَ كريمٌ يَكْنِى .
Bize Muhammed b. Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân rivayet etti. Bize Abdülhamîd b. Beyân da rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, Süfyân'dan rivayet etti. Bana Muhammed b. Abdillâh b. Abdilhakem de rivayet edip dedi ki: Bize Eyyûb b. Süveyd, Süfyân'dan, o Âsım'dan, o Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Mübâşeret cinsel ilişkidir; fakat Allah kerîmdir, kinaye yapar .
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن عاصمٍ، عن بكرِ بنِ عبدِ اللهِ المُزَنيِّ، عن ابنِ عباسٍ نحوَه.
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Âsım'dan, o Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'den, o da İbn Abbâs'tan [rivayetle] bunun bir benzerini rivayet etti.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، ثنا معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ ابنِ أبي طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ}: انْكِحُوهنَّ .
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih rivayet etti, bize Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Artık şimdi onlara yaklaşın”: Onlarla nikâhlanın / cinsel ilişkide bulunun .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدِ، قال: حدَّثني أبي، قال: حدَّثني عمِّي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ، قال: المباشرةُ النكاحُ.
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet edip dedi ki: Bana amcam rivayet edip dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Mübâşeret nikahtır (cinsel ilişkidir).
حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: حدَّثني حَجَّاجٌ، عن ابنِ جُرَيْجٍ، قال: قلتُ لعطاءٍ: قولَه: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} قال: الجماعُ، وكلُّ شيْءٍ في القرآنِ مِن ذكرِ المباشرةِ فهو الجماعُ نفسُه. وقالها عبدُ اللهِ بنُ كَثيرٍ مثلَ قولِ عطاءٍ في الطعامِ والشرابِ والنساءِ.
Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: Atâ'ya Allah'ın: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Artık şimdi onlara yaklaşın” kavlini sordum; dedi ki: Cinsel ilişkidir; Kur'an'da mübâşeretin zikredildiği her yer bizzat cinsel ilişkidir. Abdullâh b. Kesîr de yemek, içmek ve kadınlar hakkında Atâ'nın sözünün aynısını söylemiştir.
حدَّثنا حُمَيْدُ بنُ مَسْعَدَةَ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زُرَيْعٍ، قال: ثنا شعبةُ، وحدَّثنا ابنُ بَشَّارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي بشرٍ، عن سعيدِ بنِ جُبيرٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: المباشرةُ الجماعُ، ولكنَّ اللهَ يَكْنِى ما شاء: بما شاء .
Bize Humeyd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey' rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be rivayet etti. Bize İbn Beşşâr da rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Ebû Bişr'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Mübâşeret cinsel ilişkidir; fakat Allah dilediği şeyden dilediği şekilde kinaye yapar .
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: حدَّثنا هُشَيْمٌ، قال أبو بشرٍ: أُخْبِرْنا عن سعيدِ ابنِ جُبَيْرٍ، عن ابنِ عباسٍ مثلَه.
Bana Ya'kûb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet etti; Ebû Bişr dedi ki: Bize Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan bunun benzeri haber verildi.
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حمَّادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} يقولُ: جامِعوهنَّ.
Bana Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti: {فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ} “Artık şimdi onlara yaklaşın” kavli hakkında: 'Onlarla cinsel ilişkide bulunun' demektedir, dedi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجِيحٍ، عن
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da
مجاهدٍ، قال: المباشرةُ الجماعُ.
Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: Mübâşeret cinsel ilişkidir.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أخبرَنا ابنُ المبُارَكِ، عن ابنِ جُرَيْجٍ، عن عطاءٍ مثلَه.
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan bunun benzerini haber verdi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيْدٌ، قال: أخبَرنا ابنُ المُبارَكِ، عن الأَوْزاعيِّ، قال: حدَّثني عَبدَةُ بنُ أبي لُبَابةَ، قال: سمِعتُ مجاهدًا يقولُ: المباشرةُ في كتابِ اللهِ: الجماعُ .
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, el-Evzâî'den haber verdi; dedi ki: Bana Abde b. Ebî Lübâbe rivayet edip dedi ki: Mücâhid'i şöyle derken işittim: Allah'ın Kitabı'ndaki mübâşeret cinsel ilişkidir .
حدَّثنا ابنُ البَرْقيِّ، ثنا عمرُو بنُ أبي سلَمةَ، قال: قال الأَوْزاعيُّ: ثنا مَن سمِع مجاهدًا يقولُ: المباشرةُ في كتابِ اللهِ الجماعُ.
Bize İbnü'l-Berkî rivayet etti, bize Amr b. Ebî Seleme rivayet edip dedi ki: el-Evzâî dedi ki: Bize Mücâhid'i: 'Allah'ın Kitabı'ndaki mübâşeret cinsel ilişkidir' derken işiten kimse rivayet etti.
واخْتَلَفوا في تأويلِ قولِه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}، فقال بعضُهم: الولدُ.
Allah'ın: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavlinin tefsirinde ihtilaf ettiler. Bazıları: '[Ondan kasıt] çocuktur' dediler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri:
حدَّثني عَبْدَةُ بنُ عبدِ اللهِ الصَّفَّارُ البصريُّ، قال: ثنا إسماعيلُ بنُ زيادٍ الكاتبُ، عن شعبةَ، عن الحَكَمِ، عن مجاهدٍ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} قال: الولدُ .
Bana Basralı Abde b. Abdillâh es-Saffâr rivayet edip dedi ki: Bize Kâtip İsmâil b. Ziyâd, Şu'be'den, o el-Hakem'den, o da Mücâhid'den rivayet etti: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında: Çocuktur, dedi .
حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنُّى، قال: ثنا سهلُ بنُ يوسفَ وأبو داودَ، عن شعبةَ، قال: سمعتُ الحكمَ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}. قال: الولدُ.
Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Sehl b. Yûsuf ve Ebû Dâvûd, Şu'be'den rivayet ettiler; [Şu'be] dedi ki: el-Hakem'i: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” [ayeti hakkında]: 'Çocuktur' derken işittim.
حدَّثنا ابنُ حُمَيْدٍ، قال: ثنا أبو تُمَيْلَةَ، قال: ثنا عُبَيْدُ اللهِ، عن عكرمةَ قولَه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}. قال: الولدُ .
Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Tumeyle rivayet edip dedi ki: Bize Ubeydullâh, İkrime'den Allah'ın: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında rivayet etti; 'Çocuktur' dedi .
حدَّثني عليُّ بنُ سهلٍ، قال: ثنا مُؤَمَّلٌ، ثنا أبو مودودٍ بحرُ بنُ موسى، قال: سمِعتُ الحسنَ بنَ أبي الحسنِ يقولُ في هذه الآيةِ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}. قال: الولدُ .
Bana Ali b. Sehl rivayet edip dedi ki: Bize Müemmel rivayet etti, bize Ebû Mevdûd Bahr b. Mûsâ rivayet edip dedi ki: el-Hasan b. Ebi'l-Hasan'ı bu ayet: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” hakkında şöyle derken işittim: 'Çocuktur' .
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حمَّادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}: فهو الولدُ .
Bana Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den rivayet etti: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın”: O çocuktur .
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنا أبي، قال: ثنا عمِّي، قال: ثنا أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}: يعني الولدَ .
Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bize babam rivayet edip dedi ki: Bize amcam rivayet edip dedi ki: Bize babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın”: Çocuğu kastetmektedir .
حدَّثني محمدُ بنُ عمْرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثني عيسى، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} قال: الولدُ، فإن لم تَلِدْ هذه فهذه .
Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bana Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında dedi ki: Çocuktur; bu doğurmazsa şu doğursun .
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذَيْفَةَ، قال: ثنا شِبْلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ بنحوِه.
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den bunun benzerini rivayet etti.
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، أخبرَنا مَعْمَرٌ، عمَّن سمِع الحسنَ في قولِه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} قال: هو الولدُ.
Bize el-Hasen b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, bize Ma'mer, el-Hasen'in {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında: 'O, çocuktur' dediğini işiten kimseden haber verdi.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا ابنُ أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ في قولِه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} قال: مِن الولدِ .
Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Ca'fer, babasından, o da er-Rebî'den Allah'ın: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında rivayet etti; 'Çocuktan [olanı]' dedi .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ}. قال: الجماعُ .
Bana Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında dedi ki: Cinsel ilişkidir .
حُدِّثْتُ عن الحسينِ بنِ الفرجِ، قال: ثنا الفضلُ بنُ خالدٍ، قال: ثنا عُبَيْدُ بنُ سليمانَ ، قال، سمِعتُ الضَّحَّاكَ بنَ مُزَاحِمٍ قولَه: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} قال: الولدُ.
Bana el-Hüseyin b. el-Ferec'den rivayet edildi; dedi ki: Bize el-Fadl b. Hâlid rivayet edip dedi ki: Bize Ubeyd b. Süleymân rivayet edip dedi ki: ed-Dahhâk b. Müzâhim'i Allah'ın: {وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللهُ لَكُمْ} “...ve Allah'ın sizin için yazdığını arayın” kavli hakkında işittim; 'Çocuktur' dedi.
وقال بعضُهم: معنى ذلك ليلةُ القدرِ.
Bazıları da dedi ki: Bunun anlamı Kadir gecesidir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu söyleyenlerin zikri: