حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: أخبَرنا ابنُ جُريجٍ، قال: سألتُ عطاءً عن النُّسُكِ، قال: النُّسُكُ بمكةَ لا بُدَّ.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ’ya kurbanı sordum, 'Kurban mutlaka Mekke’de olmalıdır' dedi.
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنبسَةَ، عن ابنِ أبي نَجيح، عن عطاءٍ، قال: الصدقةُ والنُّسكُ في الفديةِ بمكةَ، والصومُ حيثُ شئتَ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Anbese’den, o İbn Ebî Necîh’ten, o da Atâ’dan naklen anlattı; dedi ki: 'Fidyede sadaka ve kurban Mekke’dedir; oruç ise dilediğin yerdedir.'
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: ثنا ليثٌ، عن طاوسٍ، أنه كان يقولُ:
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Leys, Tâvûs’tan naklen anlattı; o şöyle derdi:
ما كان مِن دمٍ أو طعامٍ فبمكةَ، وما كان مِن صيامٍ فحيثُ شاءَ .
'Kurban veya yedirme cinsinden olan Mekke’dedir; oruç cinsinden olan ise dilediği yerdedir .'
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: النسكُ بمكةَ أو بمنًى .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den naklen anlattı : 'Kurban Mekke’de veya Mina’dadır .'
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: النُّسكُ بمكةَ أو بمنًى، والطعامُ بمكةَ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den naklen anlattı: 'Kurban Mekke’de veya Mina’dadır, yedirme ise Mekke’dedir.'
وقال آخرون: النُّسكُ في الحلْقِ والإطعامُ والصومُ حيثُ شاءَ المفْتدِي.
Diğerleri ise şöyle demiştir: 'Tıraş fidyasındaki kurban, yedirme ve oruç, fidyeyi veren kimsenin dilediği yerdedir.'
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبَرنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن يعقوبَ بنِ خالدٍ، قال: أخبَرني أبو أسماءَ مَولَى ابنِ جعفرٍ، قال: حَجَّ عثمانُ بنُ عفانَ ومعه عليٌّ والحسينُ بنُ عليٍّ، فارتَحلَ عثمانُ - قال أبو أسماءَ: وكنتُ معَ ابنِ جعفرٍ - قال: فإذا نحن برجلٍ نائمٍ وناقتُه عندَ رأسِه. قال: فقلنا له: أيُّها النَّئُومُ. فاسْتيقَظَ، فإذا الحسينُ بنُ عليٍّ. قال: فحمَلَه ابنُ جعفرٍ حتى أتَى به السُّقيَا. قال: فأرسَل إلى عليٍّ، فجاء ومعه أسماءُ بِنتُ عُميسٍ. قال: فمرَّضْناه نحوًا من عشرينَ ليلةً. قال: فقال عليٌّ للحسينِ: ما الذي تجِدُ؟ قال: فأَومَأَ إلى رأسِه. قال: فأَمَرَ به عليٌّ فحُلِق رأسُه، ثم دعَا ببدَنةٍ فنحَرَها.
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Ya‘kūb b. Hâlid’den haber verdi, o da şöyle dedi: İbn Ca‘fer’in azatlısı Ebû Esmâ bana haber verip dedi ki: Osman b. Affân hacca gitti; Ali ve Hüseyin b. Ali de onunla birlikteydi. Osman yola koyuldu -Ebû Esmâ dedi ki: Ben de İbn Ca‘fer ile beraberdim- [Ebû Esmâ] dedi ki: Bir de baktık ki bir adam uyuyor ve devesi başucunda duruyor. [Ebû Esmâ] dedi ki: Ona: "Ey çok uyuyan kişi!" dedik. Uyanınca bir de baktık ki o, Hüseyin b. Ali imiş. [Ebû Esmâ] dedi ki: İbn Ca‘fer onu taşıyıp es-Sükyâ’ya getirdi. [Ebû Esmâ] dedi ki: [İbn Ca‘fer] Ali’ye haber gönderdi; o da yanında Esmâ bint Umeys olduğu halde geldi. [Ebû Esmâ] dedi ki: Yaklaşık yirmi gece onun bakımını üstlendik. [Ebû Esmâ] dedi ki: Ali, Hüseyin’e: "Neyin var, ne hissediyorsun?" diye sordu. [Hüseyin] başına işaret etti. Bunun üzerine Ali emretti de başı tıraş edildi; ardından bir kurbanlık deve isteyip onu kesti.
حدَّثنا مجاهدُ بنُ موسى ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبَرنا يحيى بنُ سعيدٍ، عن يعقوبَ بنِ خالدِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ المسيَّبِ المخزوميِّ، أخبرَه أنه سمِعَ أبا أسماءَ مَولَى عبدِ اللَّهِ بنِ جعفرٍ يحدِّثُ أنه خرَج مع عبدِ اللَّهِ بنِ جعفرٍ يريدُ مكةَ مع عثمانَ، حتى إذا كنا بينَ السُّقيا والعَرْجِ اشتكَى الحسينُ بنُ عليٍّ، فأصبَح في مَقيلِه الذي قالَ فيه بالأمسِ. قال أبو أسماءَ: فصحِبتُه أنا وعبدُ اللَّهِ بنُ جعفرٍ، وإذا راحلةُ حسينٍ قائمةٌ وحسينٌ مُضطجعٌ، فقال عبدُ اللَّهِ بنُ جعفرٍ: إنّ هذه لراحِلَةُ حُسينٍ. فلمَّا دنا منه قال له: أيها النَّئُومُ. وهو يظُنُّ أنه نائمٌ، فلمَّا دَنا منه وجَده يَشْتكِي، فحمَله إلى السُّقيا، ثم كتَب إلى عليٍّ، فقدِم إليه إلى السقيا، فمرَّضَه قريبًا من أربعين ليلةً، ثم إن عليًّا قيل له: هذا حسينٌ يشيرُ إلى رأسِه. فدعا عليٌّ بجزورٍ فنحَرها [في الماءِ] ، ثم حلَق رأسَه.
Bize Mücâhid b. Mûsâ anlattı , dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Ya‘kūb b. Hâlid b. Abdillâh b. el-Müseyyeb el-Mahzûmî’den haber verdi; o da kendisine, Abdullâh b. Ca‘fer’in azatlısı Ebû Esmâ’nın şöyle anlattığını işittiğini bildirdi: Abdullâh b. Ca‘fer ile birlikte, Osman ile beraber Mekke’yi kastederek yola çıktı. es-Sükyâ ile el-Arc arasına vardığımızda Hüseyin b. Ali rahatsızlandı ve dün konakladığı istirahat yerinde sabahladı. Ebû Esmâ dedi ki: Ben ve Abdullâh b. Ca‘fer onun yanına gittik, bir de baktık ki Hüseyin’in bineği ayakta duruyor, kendisi ise uzanmış yatıyor. Abdullâh b. Ca‘fer: 'Bu Hüseyin’in bineğidir' dedi. Yanına yaklaşınca, onun uyuduğunu sanarak ona: 'Ey uykucu!' dedi. Yanına iyice varınca onun hasta olduğunu gördü ve onu es-Sükyâ’ya taşıdı. Sonra Ali’ye haber yazdı; o da es-Sükyâ’ya onun yanına geldi ve yaklaşık kırk gece ona baktı. Sonra Ali’ye: 'İşte Hüseyin, başına işaret ediyor' denildi. Ali bir deve istedi ve onu [Su başında] kesti , sonra da onun başını tıraş etti.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا محمدُ بنُ بكرٍ، قال: ثنا ابنُ جُريجٍ، قال: أخبَرني يحيى بنُ سعيدٍ، قال: أقبلَ حُسينُ بنُ عليٍّ مع عثمانَ حرامًا، حسِبتُ أنه اشْتكَى بالسُّقيا، فذُكِرَ ذلك لعليٍّ، فجاء هو وأسماءُ بنتُ عميسٍ، فمرَّضوه عشرينَ ليلةً، وأشارَ حُسينٌ إلى رأسِه، فحلَقه ونحَر عنه جَزُورًا. قلتُ: فرجَع به؟ قال: لا أَدْرِي.
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Bekr anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc anlattı, dedi ki: Bana Yahyâ b. Saîd haber verip dedi ki: Hüseyin b. Ali ihramlı olarak Osman ile birlikte geldi; sanırım es-Sükyâ’da rahatsızlandı. Bu durum Ali’ye iletildi, o da Esmâ bint Umeys ile birlikte geldi ve yirmi gece ona baktılar. Hüseyin başına işaret etti, o da başını tıraş ettirdi ve onun yerine bir deve kesti. Ben: 'Onu alıp geri mi döndü?' dedim; 'Bilmiyorum' dedi.
وهذا الخبرُ يحتَمِلُ أن يكونَ ما ذُكِر فيه مِن نحرِ عليٍّ عن الحسينِ الناقةَ قبلَ حلْقِه رأسَه، ثم حلْقِه رأسَه بعدَ النحرِ - إن كان على ما رواه مجاهدٌ، عن يزيدَ - كان على وجْهِ الإحلالِ من الحسينِ من إحرامِه للإحصارِ عن الحجِّ بالمرضِ الذي أصابه. وإن كان على ما رواه يعقوبُ، عن هُشيمٍ من نحرِ عليٍّ عنه الناقةَ بعدَ حلْقِه رأسَه، أن يكونَ على وجهِ الافتداءِ من الحلْقِ، وأن يكونَ كان يرَى أنَّ نُسُكَ
Bu haberin; eğer Mücâhid’in Yezîd’den rivayet ettiği şekilde ise, Ali’nin Hüseyin adına başını tıraş etmeden önce deveyi kesmesi, sonra da kurbanın ardından başını tıraş etmesi şeklinde zikredilen hususun, Hüseyin’in yakalandığı hastalık sebebiyle hacdan engellenmesinden (ihsârdan) ötürü ihramından çıkması kabilinden olması muhtemeldir. Şayet Ya‘kūb’un Huşeym’den rivayet ettiği gibi, Ali’nin onun adına deveyi başını tıraş ettikten sonra kesmesi şeklinde ise, [bunun] tıraştan ötürü fidye verme kabilinden olması ve [Ali’nin],
الفديةِ يُجزِئُ نحرُه دونَ مكةَ والحرَمِ.
fidye kurbanının Mekke ve Harem dışında da kesilmesinin geçerli olacağı görüşünde bulunması muhtemeldir.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، قال: الفديةُ حيثُ شئتَ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahmân anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr’dan, o da Mücâhid’den naklen anlattı; dedi ki: 'Fidye dilediğin yerdedir .'
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا حجاجٌ، عن الحَكمِ، عن إبراهيمَ في الفديةِ؛ في الصدقةِ والصومِ والدمِ: حيثُ شاءَ .
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, el-Hakem’den, o da İbrâhîm’den fidye hakkında haber verdi; [İbrâhîm]: 'Sadaka, oruç ve kurban hususunda dilediği yerdedir ' demiştir.
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا عَبِيدةُ، عن إبراهيمَ، أنه كان يقولُ. فذكَر مثلَه.
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Abîde, İbrâhîm’den onun böyle dediğini haber verdi ve aynısını zikretti.
وقال آخرون: ما كان من دمِ نُسكٍ فبمكةَ، وما كان من إطعامٍ وصيامٍ فحيثُ شاءَ المفْتَدِي.
Diğerleri ise şöyle demiştir: 'Kurban kanından olan Mekke’dedir; yedirme ve oruçtan olan ise fidyeyi verenin dilediği yerdedir.'
ذِكْرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرنا حجاجٌ وعبدُ الملكِ وغيرُهما، عن عطاءٍ، أنه كان يقولُ: ما كان من دمٍ فبمكةَ، وما كان من طعامٍ وصيامٍ فحيثُ شاءَ.
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, Abdülmelik ve başkaları Atâ’dan haber verdiler; o şöyle diyormuş: 'Kurban kanından olan Mekke’dedir; yedirme ve oruçtan olan ise dilediği yerdedir.'
وعلةُ مَن قال: الدمُ والإطعامُ بمكةَ. القياسُ على هَدْيِ جزاءِ الصّيدِ، وذلك أن اللَّهَ ﵎ شَرَط في هدْيِه بلوغَ الكعبةِ فقال: {يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} [المائدة: ٩٥]. قالوا: فكلُّ هَدْيٍ وجَبَ مِن جزاءٍ أو فديةٍ في إحرامٍ، فسبيلُه سبيلُ جزاءِ الصيدِ في وجوبِ بُلوغِه الكعبةَ. قالوا: وإذا كان ذلكَ حكمَ
‘Kurban ve yedirme Mekke’dedir’ diyenlerin gerekçesi, av cezasının hedyine kıyas etmeleridir. Zira Allah azze ve celle av cezasının hedyinde Kâbe’ye ulaşmayı şart koşmuş ve şöyle buyurmuştur: {يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ} “İçinizden adalet sahibi iki kişinin hükmedeceği, Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak...” [el-Mâide 95]. Onlar şöyle demişlerdir: İhramda ceza veya fidye olarak vacip olan her hedyin hükmü, Kâbe’ye ulaşmasının vacip olması hususunda tıpkı av cezasının hükmü gibidir. Yine şöyle demişlerdir: Bu durum...
الهدْيِ، كان حُكمُ الصدقةِ مثلَه؛ لأنها واجبةٌ لمن وجَب عليه الهدْيُ، وذلك أن الإطعامَ فديةٌ وجزاءٌ كالدَّمِ، فحكمُهما واحدٌ.
böyle olunca, sadakanın hükmü de onun gibi olur; zira o da üzerine kurban vacip olan kimseye vaciptir. Çünkü yedirme de kurban gibi bir fidye ve cezadır, dolayısıyla ikisinin hükmü birdir.
وأمَّا عِلَّةُ مَن زعَمَ أن للمُفْتدِي أن يَنسُكَ حيثُ شاءَ ويتصدَّقَ ويصومَ، أن اللَّهَ ﵎ لم يشترِطْ على الحالِقِ رأسَه من أذًى هَدْيًا، وإنما أوجَب عليه نُسُكًا أو إطعامًا أو صيامًا، وحيثما نَسَكَ أو أطعَم أو صام فهو ناسِكٌ ومُطْعِمٌ وصائمٌ. وإذا دخَلَ في عدادِ من يستحِقُّ ذلك الاسمَ، كان مؤدِّيًا ما كلَّفه اللَّهُ ﷿؛ لأنَّ اللَّهَ جلّ ثناؤُه لو أراد من إلزامِ الحالقِ رأسَه في نُسكِه بلوغَ الكعبةِ لشرَطَ ذلك عليه كما شرَط في جزاءِ الصيدِ، وفي تركِ اشتراطِ ذلك عليه دليلٌ واضحٌ أنه حيثُ نَسَكَ أو أطعَم أجزأَ.
Fidye verenin dilediği yerde kurban kesebileceğini, sadaka verip oruç tutabileceğini iddia edenin deliline gelince; şüphesiz ki Allah Teâlâ bir eziyet sebebiyle başını tıraş edene hedy (Harem kurbanı) şartı koşmamış, ona sadece kurban kesmeyi veya yedirmeyi yahut oruç tutmayı vacip kılmıştır; o nerede kurban keser, yedirir veya oruç tutarsa, kurban kesen, yediren ve oruç tutan sayılır. Bu ismi hak edenlerin arasına girdiğinde ise Allah Azze ve Celle’nin kendisine yüklediği görevi yerine getirmiş olur. Çünkü şanı yüce olan Allah, başını tıraş edenin kurbanında Kâbe’ye ulaşmasını şart koşmak isteseydi, av cezasında şart koştuğu gibi bunu da ona şart koşardı. Bunu ona şart koşmayı terk etmesinde, nerede kurban keser veya yedirirse bunun geçerli olacağına dair apaçık bir delil vardır.
وأما عِلّةُ مَن قال: النُّسُكُ بمكَّةَ، والصيامُ والإطعامُ حيثُ شاءَ. [فإنّ النُّسُكَ] دمٌ كدمِ الهَدْيِ، فسبيلُه سبيلُ هدْيِ قاتلِ الصَّيدِ. وأما الإطعامُ، فلم يَشترطِ اللَّهُ تعالى ذكرُه في أن يُصرفَ إلى أهلِ مسكنةِ مكانٍ دونَ مكانٍ، كما شرَطَ في هدْيِ الجزاءِ بلوغَ الكعبةِ، فليس لأحدٍ أن يدَّعِيَ أن ذلك لأهلِ مكانٍ دونَ مكانٍ، إذا لم يكنِ اللَّهُ تعالى ذكرُه شرَطَ ذلكَ لأهلِ مكانٍ بعينِه، كما ليس لأحدٍ أن يدَّعِيَ أن ما جعَله اللَّهُ مِن الهَدْيِ لساكنِي الحرمِ لغيرِهم، إذ كان اللَّهُ ﵎ قد خَصَّ بأنّ ذلك لمن به مِن أهلِ المسكنةِ.
'Kurban Mekke’dedir; oruç ve yedirme ise dilediği yerdedir' diyen kimsenin deliline gelince: [Şüphesiz kurban] hedy kanı gibi bir kandır, dolayısıyla onun yolu av öldürenin hedyinin yolu gibidir. Yedirmeye gelince, Allah Teâlâ av cezasının hedyinde Kâbe’ye ulaşmayı şart koştuğu gibi bunda belli bir yerin yoksullarına verilmesini şart koşmamıştır. Allah Teâlâ bunu belirli bir yerin halkına şart koşmadığına göre, hiç kimsenin bunun belirli bir yerin halkına ait olduğunu iddia etme hakkı yoktur; nitekim Allah Teâlâ kurbanı Harem sakinlerine özgü kıldığı için, hiç kimsenin Allah’ın bu kurbanı Harem sakinlerinden başkalarına kıldığını iddia etme hakkı da yoktur.
والصوابُ من القولِ في ذلك أن اللَّهَ - جلَّ وعزَّ - أوجَبَ على حالقِ رأسِه من أذًى من المحرِمين فِديةً مِن صيامٍ أو صدقةٍ أو نُسُكٍ، ولم يشترِطْ أنّ عليه ذلك بمكانٍ دونَ
Bu konudaki doğru görüş şudur: Şüphesiz ki Azîz ve Celîl olan Allah, ihramlılardan bir eziyet sebebiyle başını tıraş edene oruç, sadaka veya kurbandan bir fidye vacip kılmış ve bunu başka bir mekânda değil de sadece belirli bir mekânda yerine getirmesini şart koşmamış,
مكانٍ، بل أَبْهمَ ذلك وأطلَقَه، ففي أيِّ مكانٍ نَسَكَ أو أَطْعَم أو صام فيُجْزِئُ عن المفتدِي؛ وذلك لقيامِ الحُجَّةِ على أن اللَّهَ جلَّ ثناؤُه إذ حرَّم أمهاتِ نسائِنا فلم يَحصُرْهُنَّ علَى أنهنَّ أمهاتُ النساءِ المدخولِ بهنَّ، لم يجِبْ أن يكُنَّ مَردُوداتِ الأحكامِ على الربائبِ المحصوراتِ على أن المحرَّمةَ منهن المدخولُ بأمِّها. فكذلك كلُّ مُبهَمةٍ في القرآنِ، غيرُ جائزٍ ردُّ حُكمِها على المفسَّرةِ قياسًا. ولكنَّ الواجبَ أن يُحكَمَ لكلِّ واحدةٍ منهما بما احتمَلَه ظاهرُ التنزيلِ، إلَّا أن يأتيَ في بعضِ ذلك خبرٌ عن الرسولِ ﷺ بإحالةِ حكمِ ظاهرِه إلى باطنِه، فيجِبَ التسليمُ حينئذٍ لحكمِ الرسولِ ﷺ، إذ كان هو المبيِّنَ عن مرادِ اللَّهِ تعالى ذكرُه.
bilakis bunu mutlak ve genel bırakmıştır. Dolayısıyla fidye veren kimse hangi mekânda kurban keser, yedirir veya oruç tutarsa bu onun için geçerlidir. Zira şanı yüce olan Allah kadınlarımızın annelerini haram kılıp da onları kendileriyle gerdeğe girilmiş kadınların anneleri olarak sınırlandırmadığı zaman, onların hükümlerinin kendisiyle gerdeğe girilen annenin kızı olarak sınırlandırılan üvey kızlara kıyasla döndürülmesi gerekmediğine dair hüccet sabittir. Aynı şekilde Kur’an’daki her müphem lafzın hükmünün açıklanmış olan lafza kıyasen döndürülmesi caiz değildir. Aksine vacip olan, her ikisi hakkında da vahyin zahirinin elverdiği şekilde hükmetmektir; meğerki bunlardan biri hakkında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’den zahirinin hükmünü batınına çeviren bir haber gelsin. İşte o zaman Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in hükmüne teslim olmak vacip olur; zira Allah Teâlâ’nın muradını açıklayan odur.
وأجمَعوا على أنَّ الصيامَ مُجْزِئٌ عن الحالقِ رأسَه من أذًى، حيث صام من البلادِ.
Bir eziyet sebebiyle başını tıraş eden kimsenin, beldelerden nerede oruç tutarsa tutsun orucunun geçerli olduğu hususunda icma etmişlerdir.
واختلَفوا فيما يجِبُ أن يُفعلَ بنُسُكِ الفديةِ من الحلْقِ، وهل يجوزُ للمفتدِي الأكلُ منه أم لا؟ فقال بعضُهم: ليس للمفتدِي أن يأكُلَ منه، ولكن عليه أن يتصدَّقَ بجميعِه.
Tıraştan dolayı verilen fidye kurbanına ne yapılması gerektiği ve fidye verenin ondan yemesinin caiz olup olmadığı hususunda ise ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: 'Fidye verenin ondan yemesi caiz değildir, aksine tamamını tasadduk etmesi gerekir' demişlerdir.
ذِكرُ من قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، قال: سمِعتُ عبدَ الملكِ، عن عطاءٍ، قال: ثلاثةٌ لَا يؤكلُ منهنَّ؛ جزاءُ الصيدِ، وجزاءُ النُّسُكِ، ونَذْرُ المساكينِ .
Bize Ebû Kureyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs anlattı, dedi ki: Abdülmelik’ten, o da Atâ’dan şöyle dediğini işittim: 'Üç şey vardır ki onlardan yenmez: Av cezası, kurban cezası ve yoksullar için adanan adak .'
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا حَكَّامٌ وهارونُ، عن عَنْبسةَ، عن سالمٍ، عن عطاءٍ، قال: لا تأكُلْ مِن فديةٍ، ولا من جزاءٍ، ولا من نَذْرٍ، وكُلْ مِن المتعةِ، ومن الهدْيِ التَّطَوُّعِ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hakkâm ve Hârûn, Anbese’den, o Sâlim’den, o da Atâ’dan naklen anlattı; [Atâ] şöyle dedi: “Fidyeden, cezadan ve adaktan yeme; temettü [kurbanı] ile nafile kurbandan ise ye.”
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنْبسةَ، عن سالمٍ، عن مجاهدٍ، قال: جزاءُ الصيدِ والفديةُ والنَّذرُ لا يأكُلُ منها صاحبُها، ويأكُلُ من التطوُّعِ والتَّمتُّعِ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn , Anbese’den, o Sâlim’den, o da Mücâhid’den naklen anlattı; dedi ki: 'Av cezası, fidye ve adaktan sahibi yemez; nafile ve temettü kurbanından ise yer.'
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَمرٍو، عن الحجاجِ، عن عطاءٍ، قال: لا تأكُلْ مِن جزاءٍ، ولا من فديةٍ، وتَتَصدَّقُ به.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Amr’dan, o Haccâc’dan, o da Atâ’dan naklen anlattı; dedi ki: 'Cezadan ve fidyeden yeme, onu tasadduk et.'
حدَّثنا محمدُ بنُ بشارٍ، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: أخبرنا ابنُ جُريجٍ، قال: قال عطاءٌ: لا يأكلُ مِن بدَنتِه الذي يُصيبُ أهلَه حرامًا، والكفاراتُ كذلك .
Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ şöyle dedi: 'İhramlı iken eşine yaklaşan kimse kurban ettiği devesinden yemez, keffaretler de böyledir .'
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبرنا عبدُ الملكِ والحجاجُ وغيرُهما، عن عطاءٍ، أنه كان يقولُ: لا يؤكلُ مِن جزاءِ الصيدِ، ولا مِن النَّذرِ، ولا مِن الفديةِ، ويُؤكلُ مما سوَى ذلك .
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Abdülmelik, Haccâc ve başkaları Atâ’dan haber verdiler; o şöyle dermiş: 'Av cezasından, adaktan ve fidyeden yenmez; bunların dışındakilerden ise yenir .'
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عُلَيَّةَ، عن ليثٍ، عن عطاءٍ وطاوسٍ ومجاهدٍ، أنهم قالوا: لا يؤكلُ من الفديةِ - وقال مرّةً: من هدْيِ الكفارةِ - ولا من جزاءِ الصيدِ .
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Leys’ten, o da Atâ, Tâvûs ve Mücâhid’den naklen anlattı; onlar şöyle demişlerdir: 'Fidyeden -bir keresinde de keffaret hedyinden dedi- ve av cezasından yenmez .'
وقال بعضُهم: له أن يأكُلَ منه.
Bazıları ise şöyle demiştir: 'Ondan yiyebilir.'
ذِكرُ من قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا يحيى، عن عُبيدِ اللَّهِ، قال: أخبَرني نافعٌ، عن ابنِ
Bize İbnu'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ, Ubeydullâh'tan nakletti, dedi ki: Bana Nâfi', İbn
عُمرَ، قال: لا يُؤكَلُ من جزاءِ الصيدِ والنذْرِ، ويؤكَلُ مما سوَى ذلك .
Ömer’den haber verdi; o şöyle demiştir: 'Av cezasından ve adaktan yenmez, bunların dışındakilerden ise yenir .'
حدَّثنا ابن حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنبسةَ، عن ابنِ أبي ليلى، قال: كلْ من الفديةِ وجزاءِ الصيدِ والنذْرِ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Anbese’den, o da İbn Ebî Leylâ’dan naklen anlattı; dedi ki: 'Fidyeden, av cezasından ve adaktan ye .'
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مُغيرةَ، عن حمادٍ، قال: الشاةُ بينَ ستةِ مساكينَ، يأكُلُ منه إن شاءَ، ويتصدَّقُ على ستةِ مساكينَ.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre’den, o da Hammâd’dan naklen anlattı; dedi ki: 'Koyun altı yoksul arasındadır; dilerse ondan yer ve altı yoksula da tasadduk eder.'
حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبرني عبدُ الملكِ، قال: ثنى مَن سمِعَ الحسنَ يقولُ: كُلْ مِن ذلكَ كلِّه. يعني: من جزاءِ الصيدِ والنذْرِ والفديةِ.
Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bana Abdülmelik haber verdi, dedi ki: Hasan’ın şöyle dediğini işiten kimse bana anlattı: 'Bunların hepsinden ye.' Yani: Av cezasından, adaktan ve fidyeden.
حدَّثني محمدُ بنُ عبدِ الأعلَى، قال: ثنا خالدُ بنُ الحارثِ، قال: ثنا الأشعثُ، عن الحسنِ، أنه كان لا يرَى بأسًا بالأكلِ من جزاءِ الصيدِ ونذْرِ المساكينِ.
Bana Muhammed b. Abdila‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Hâlid b. el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Eş‘as, Hasan’dan naklen anlattı; o, av cezasından ve yoksullara adanan adaktan yemekte bir sakınca görmezdi.
وعلةُ مَن حظَرَ على المفتدِي الأكلَ مِن فديةِ حِلَاقِه، وفديةِ ما لزِمَتْه منه الفديةُ، أن اللَّهَ ﵎ أوجَبَ على الحالقِ والمتطيِّبِ ومَن كان بمثلِ حالِهم، فديةً من صيامٍ أو صدقةٍ أو نُسُكٍ، فلن يخلُوَ ذلكَ الذي أوجَبه اللَّهُ عليه من الإطعامِ والنُّسُكِ من أحدِ أمرَيْن؛ إمَّا أن يكونَ أوجَبه عليه لنفسِه أو لغيرِه، أو له ولغيرِه؛ فإن كان أوجَبه لغيرِه، فغيرُ جائزٍ له أن يأكُلَ منه؛ لأنَّ ما لَزِمه لغيرِه فلا يُجزِئُه فيه إلا الخروجُ منه إلى مَن وجَب له. أو يكونَ له وحدَه، وما وجَبَ له فليسَ عليه؛ لأنه غيرُ مفهومٍ في لغةٍ أن يقالَ: وجَبَ على فلانٍ لنفسِه دينارٌ أو درهمٌ أو شاةٌ. وإنما يجِبُ له على غيرِه، فأمَّا على نفسِه فغيرُ مفهومٍ وجوبُه. أو يكونَ وجَبَ عليه له ولغيرِه، فنصيبُه الذي وجَبَ من ذلكَ غيرُ جائزٍ أن يكونَ عليه؛ لما وصَفْنا. وإذا كانَ ذلك
Fidye veren kimsenin tıraş fidyesinden ve fidye ödemesini gerektiren diğer şeylerin fidyesinden yemesini yasaklayanların gerekçesi şudur: Allah ve celle [ihramlıyken] tıraş olan, koku sürünen ve benzer durumda bulunan kimselere oruç, sadaka veya kurbandan ibaret bir fidye vacip kılmıştır. Allah'ın ona vacip kıldığı bu yedirme (sadaka) ve kurban şu durumlardan biri olmaktan uzak değildir: Ya bunu ona kendisi için vacip kılmıştır veya başkası için vacip kılmıştır yahut hem kendisi hem de başkası için [vacip kılmıştır]. Şayet bunu başkası için vacip kıldıysa, ondan yemesi caiz değildir; zira başkası lehine vacip olan bir şeyde o kimseye, ancak o şeyi lehine vacip kılındığı kimseye devredip vermek kâfi gelir. Yahut [bu vacip kılınan şey] sadece kendisi içindir; oysa lehine vacip olan bir şey kendi aleyhine borç/yükümlülük olamaz. Zira hiçbir lisanda 'Falancaya kendi lehine bir dinar, bir dirhem veya bir koyun vacip oldu' denildiği anlaşılır bir ifade değildir. Bir hak ancak başkası aleyhine kişinin lehine vacip olur; kişinin kendi aleyhine bizzat kendi lehine bir şeyin vacip olması ise anlaşılır bir durum değildir. Yahut bu şey onun aleyhine hem kendisi hem de başkası lehine vacip kılınmıştır; bu takdirde bundan kendisine ait olan hissenin, açıkladığımız gerekçeden ötürü onun aleyhine olması caiz değildir. Durum böyle olunca...
كذلكَ، كان الواجبُ عليه ما هو لغيرِه، وما هو لغيرِه بعضُ النُّسكِ، وإذا كان ذلك كذلك، فإنما وجَبَ عليه بعضُ النُّسُكِ لا النُّسكُ كلُّه.
ona vacip olan kısım başkasına ait olan kısımdır; başkasına ait olan kısım ise kurbanın sadece bir parçasıdır. Durum böyle olunca da onun üzerine kurbanın tamamı değil, sadece bir kısmı vacip olmuş olur.
قالوا: وفي إلزامِ اللَّهِ جلَّ ثناؤه إيَّاه النسكَ تامًّا ما يَبِينُ عن فسادِ هذا القولِ.
Şöyle dediler: Allah celle senâuhu’nun kurbanı ona tastamam vacip kılmış olması, bu görüşün tutarsızlığını açıkça ortaya koymaktadır .
وعلةُ من قال: له أن يأكُلَ من ذلك. أن اللَّهَ ﵎ أوجَبَ على المفْتدِي نُسكًا، والنُّسكُ في معاني الأضاحِي، وذلك هو ذَبْحُ ما يُجزِئُ في الأضاحِي من الأزواجِ الثمانيةِ. قالوا: ولم يأمُرْه اللَّهُ ﵎ بدفعِه إلى المساكينِ. قالوا: فإذا ذبَح فقد نَسَك، وفعَل ما أمَرَه اللَّهُ جل ثناؤُه، وله حينئذٍ الأكلُ منه، والصدقةُ منه بما شاءَ، وإطعامُ ما أحَبَّ منه مَن أحبَّ، كما له ذلك في أُضْحِيَتِه.
'Ondan yiyebilir' diyenlerin gerekçesi ise şudur: Allah celle celâluhu fidye veren kimseye bir nüsük (kurban) farz kılmıştır. Nüsük ise kurbanlıklar (udhiyye) hükmündedir ve bu da sekiz çiftten kurbanlık olmaya elverişli olanların kesilmesidir. Dediler ki: Allah celle celâluhu ona bunu yoksullara vermesini emretmemiştir. Dediler ki: Kestiği zaman kurban ibadetini yerine getirmiş ve Allah celle senâuhu’nun kendisine emrettiği şeyi yapmış olur; bu durumda kurbanında olduğu gibi ondan yemesi, dilediği kadarını tasadduk etmesi ve dilediği kimseye dilediği kadar yedirmesi caizdir.
والذي نقولُ به في ذلك أن اللَّهَ جل ثناؤُه أوجَبَ على المفتدِي النُّسُكَ إن اختارَ التكْفيرَ بالنُّسكِ، ولن يَخلوَ الواجبُ عليه في ذلك مِن أن يكونَ ذَبْحَه دونَ غيرِه، أو ذبْحَه والصدقةَ به؛ فإن كان الواجبُ عليه في ذلك ذبْحَه، فالواجبُ أن يكونَ إذا ذبَح نُسكًا فقد أدَّى ما عليه وإنْ أكَل جميعَه ولم يُطعِمْ مِسكينًا منه شيئًا، وذلك ما لا نعلَمُ أحدًا من أهلِ العلمِ قاله. أو يكونَ الواجبُ عليه ذَبْحَه والصدقةَ به؛ فإنْ كان ذلك عليه، فغيرُ جائزٍ له أكْلُ ما عليه أن يتصدَّقَ به، كما لو لَزِمتْه زكاةٌ في مالِه، لم يكنْ له أن يأكُلَ منها، بل كانَ عليه أن يُعطيَها أهلَها الذين جعلَها اللَّهُ لهم، ففي إجماعِهم على أن ما ألزمَه اللَّهُ من ذلك، فإنَّما ألزَمه لغيرِه - دَلالةٌ واضحةٌ على حكمِ ما اختلَفوا فيه من غيرِه.
Bu hususta bizim benimsediğimiz görüş şudur: Allah celle senâuhu, kurban ile keffaret ödemeyi seçtiği takdirde fidye verene kurbanı farz kılmıştır. Bu hususta ona vacip olan şey ya sadece onu kesmek ya da hem kesmek ve hem de tasadduk etmektir . Şayet ona vacip olan şey sadece onu kesmek olsaydı, bir kurban kestiğinde -tamamını kendisi yese ve yoksullara ondan hiçbir şey yedirmese bile- üzerine düşeni yerine getirmiş olması gerekirdi; oysa ilim ehlinden hiç kimsenin bunu söylediğini bilmiyoruz. Yahut ona vacip olan şey onu kesmek ve tasadduk etmektir; şayet üzerine düşen bu ise, tasadduk etmesi gereken şeyden yemesi caiz olmaz. Nitekim malında zekât vacip olduğunda ondan yemesi caiz olmayıp, aksine onu Allah'ın kendileri için belirlediği hak sahiplerine vermesi gerektiği gibi. İşte Allah'ın ona bunu başkası lehine yükümlü kıldığına dair icmaları, ihtilaf ettikleri diğer hususların hükmüne de açık bir delildir.
ومعنى النُّسكِ الذَّبحُ للَّهِ ﵎ في لغةِ العربِ، يقالُ: نسَكَ فلانٌ للَّهِ
Arap dilinde nüsük (النُّسُك) kelimesinin anlamı, Allah celle celâluhu için [kurban] kesmektir. Nitekim [Araplar]: 'Falan kimse Allah için...
نَسيكةً - بمعنَى: ذبَح للَّهِ ذبيحةً - ينسُكها نَسْكًا.
bir kurban kesti (نَسَكَ نَسِيكَةً) -yani Allah için bir kurbanlık boğazladı- kurban keser (يَنْسُكُهَا نَسْكًا)' derler.
كما حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: حدَّثني أبي، قال: ثنى عمِّي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ، قال: النُّسكُ أن يذبَحَ شاةً .
Nitekim bana Muhammed b. Sa‘d anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs’tan naklen anlattı; o şöyle demiştir: 'Nüsük, bir koyun kesmektir .'
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ}.
Allah Teâlâ'nın: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ} “Güvene kavuştuğunuzda” kavlinin tefsiri.
اختلَف أهلُ التأويلِ في معنى ذلك؛ فقال بعضُهم: معناه: فإذا برَأْتُم من مرَضِكم الذي أحْصَرَكم عن حجِّكم أو عُمرتِكم.
Tefsir ehli bunun anlamında ihtilaf etmiştir. Bazıları şöyle demiştir: Bunun anlamı: 'Sizi haccınızdan veya umrenizden alıkoyan hastalığınızdan iyileştiğinizde' demektir.
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني عُبيدُ بنُ إسماعيلَ الهَبَّارِيُّ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ نميرٍ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن علْقمةَ: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ}: فإذا برَأْتُم .
Bana Ubeyd b. İsmâîl el-Hebbârî anlattı, dedi ki: Bize Abdullâh b. Nümeyr, A‘meş’ten, o İbrâhîm’den, o da Alkame’den nakletti: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ} “Güvene kavuştuğunuzda” yani: İyileştiğinizde .
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزَّاقِ، قال: أخبَرنا مَعمرٌ، عن هشامِ بنِ عُروةَ، عن أبيه في قولِه: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ}. يقولُ: إذا أَمِنتَ حينَ تُحصَرُ، إذا أَمِنْتَ مِن كسرِك ومِن وجَعِكَ، فعليك أنْ تأتيَ البيتَ فتكونَ لك متعةٌ، فلا تَحِلَّ حتى تأتيَ البيتَ .
Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, Hişâm b. Urve’den, o da babasından Allah Teâlâ'nın: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} “Güvene kavuştuğunuzda kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: 'Alıkonulduğun vakit güvende olduğunda, yani [kemik] kırığından ve sancından kurtulup iyileştiğinde Beyt'e gelmen gerekir ve senin için bir temettu‘ olur; Beyt'e gelinceye kadar da ihramdan çıkma .'
وقال آخرون: معنى ذلك: فإذا أمنْتُم من خوفِكم.
Diğerleri ise şöyle demiştir: Bunun anlamı; korkunuzdan güvende olduğunuzda [demektir].
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: ثنا يزيدُ بنُ زريعٍ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ}: لِتعلَموا أنّ القومَ كانوا خائفين يومئذٍ .
Bize Bişr b. Muâz anlattı, dedi ki: Bize Yezîd b. Zürey‘ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den Allah Teâlâ'nın: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ} “Güvene kavuştuğunuzda” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Bilin ki o topluluk o gün korku içindeydi .'
حدِّثتُ عن عمارِ بنِ الحسنِ، قال: ثنا ابنُ أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ}. قال: إذا أمِنَ من خوفِه، وبَرَأَ من مَرضِه.
Bana Ammâr b. el-Hasen’den naklen anlatıldı, dedi ki: Bize İbn Ebî Ca‘fer, babasından, o da er-Rebî‘den nakletti: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ} “Güvene kavuştuğunuzda” kavli hakkında şöyle dedi: 'Korkusundan emin olup hastalığından iyileştiğinde.'
وهذا القولُ أشبهُ بتأويلِ الآيةِ؛ لأنَّ الأمنَ هو خلافُ الخوفِ، لا خلافُ المرضِ، إلَّا أن يكونَ مرضًا مَخُوفًا منه الهلاكُ، فيقالَ: فإذا أمِنتم الهلاكَ من خوفِ المرضِ وشِدَّتِه. وذلك معنًى بعيدٌ.
Bu görüş ayetin anlamına daha uygundur; çünkü emniyet (الأمن), hastalığın değil korkunun zıddıdır; meğerki helakinden korkulan bir hastalık olsun da 'Hastalığın korkusundan ve şiddetinden helak olma endişesinden emin olduğunuzda' denilmiş olsun. Bu ise uzak bir anlamdır.
وإنما قلنا: إن معناه الخوفُ من العدوِّ؛ لأنّ هذه الآياتِ نزَلتْ على رسولِ اللَّهِ ﷺ أيامَ الحديبيةِ، وأصحابُه من العدوِّ خائفونَ، فعرَّفَهم اللَّهُ ﵎ بها ما عليهم إذا أحْصَرَهم خوفُ عدوِّهم عن الحجِّ، وما الذي عليهم إذا هم أَمِنوا من ذلك، فزالَ منهم خَوْفُهم.
Bizim bunun düşman korkusu olduğunu söylememizin sebebi şudur: Bu ayetler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e Hudeybiye günlerinde inmiştir ve ashabı düşmandan korkmaktaydı. Allah celle celâluhu bu ayetlerle onlara, düşman korkusu kendilerini hacdan alıkoyduğunda üzerlerine neyin vacip olduğunu ve bundan emin olup korkuları zail olduğunda üzerlerine neyin vacip olduğunu bildirmiştir.
القولُ في تأويلِ قوله: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ}.
Allah Teâlâ'nın: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa, gücünün yettiği bir kurban kesmesi gerekir” kavlinin tefsiri.
يعني بذلك جَلَّ ثناؤُه: فإن أُحصِرْتُم أيُّها المؤمنون، فما استيسَرَ مِن الهدْيِ، فإذا أمِنتُم فزالَ عنكم خوفُكم من عَدُوِّكم، أو هلاكِكم من مَرضِكم، فتمتَّعتُم بعُمرتِكم إلى حجِّكم، فعليكم ما استيسَرَ من الهَدْيِ.
Bununla Allah celle senâuhu şunu kastetmektedir: Ey müminler! Şayet alıkonulursanız gücünüzün yettiği bir kurban kesersiniz; güvene kavuşur da düşmanınızdan duyduğunuz korku veya hastalığınız sebebiyle helak olma endişesi ortadan kalkar ve hacca kadar umrenizle faydalanırsanız, üzerinize gücünüzün yettiği bir kurban gerekir.
ثم اختلفَ أهلُ التأويلِ في صفةِ التَّمتُّعِ الذي عنَى اللَّهُ جل ثناؤُه بهذه الآيةِ؛ فقال بعضُهم: هو أن يَحصُرَه خَوفُ العدوِّ وهو مُحْرمٌ بالحجِّ، أو مرضٌ، أو عائقٌ من
Sonra tevil ehli (müfessirler), Allah celle senâuhu'nun bu ayette kastettiği temettuun niteliği hakkında ihtilaf ettiler. Onlardan bazıları şöyle dedi: Bu, kişinin hac için ihramlı iken düşman korkusu, bir hastalık veya [benzeri] engellerden bir engelin kendisini alıkoyması...
العِلَلِ، حتى يفوتَه الحجُّ، فيَقدَمَ مكةَ، فيخرُجَ من إحرامِه بعملِ عمرتِه ، ثم يحِلَّ فيستمتِعَ بإحلالِه من إحرامِه ذلكَ إلى السنةِ المسْتقبلةِ، ثم يَحُجَّ ويُهْدِيَ، فيكونَ متمتِّعًا بالإحلالِ من لَدُنْ يحِلُّ من إحرامِه الأوَّلِ إلى إحرامِه الثاني من القابِلِ.
öyle ki haccı kaçırır, sonra Mekke'ye varır, umresinin menasikini yaparak ihramından çıkar , sonra ihramdan çıkıp bu ihramdan çıkışıyla gelecek seneye kadar faydalanır, sonraki yıl haccedip kurban keser; böylece ilk ihramından çıktığı andan itibaren gelecek yılki ikinci ihramına kadar ihramdan çıkmış olarak faydalanmış (mütemetti‘) olur.
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا عمرانُ بنُ موسى البصريُّ، قال: ثنا عبدُ الوارث بنُ سعيدٍ، قال: ثنا إسحاقُ بنُ سُويدٍ، قال: سمِعتُ ابنَ الزُّورِ وهو يخطُبُ، وهو يقولُ: يا أيُّها النَّاسُ، واللَّهِ ما التمتُّعُ بالعمرةِ إلى الحجِّ كما تصنَعون، إنما التمتُّعُ أنْ يُهِلَّ الرجلُ بالحجِّ فَيحصُرَه عدوٌّ أو مرضٌ أو كَسْرٌ، أو يحبِسَهُ أمرٌ، حتى تذهبَ أيامُ الحجِّ، فيقدَمَ فيجعلَها عمرةً، فيتمتَّعَ بحِلِّه إلى العامِ المقبلِ، ثم يحُجَّ ويُهدِيَ هدْيًا، فهذا التمتعُ بالعمرةِ إلى الحجِّ .
Bize İmrân b. Mûsâ el-Basrî anlattı, dedi ki: Bize Abdülvâris b. Saîd anlattı, dedi ki: Bize İshâk b. Süveyd anlattı, dedi ki: İbnü'z-Zübeyr'i hutbe verirken işittim, şöyle diyordu: 'Ey insanlar! Vallahi hacca kadar umre ile faydalanmak (temettu‘) sizin yaptığınız gibi değildir. Temettu‘ ancak bir kimsenin hac için telbiye getirip ardından düşman, hastalık veya kırık sebebiyle alıkonulması ya da bir işin onu hac günleri geçinceye kadar alıkoyması, sonra Mekke'ye varıp onu umreye çevirmesi, gelecek yıla kadar ihramdan çıkmış olarak faydalanması, sonra haccedip bir kurban kesmesidir. İşte hacca kadar umre ile temettu‘ budur .'
حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزَّاقِ، قال: أخبَرنا مَعمرٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن عطاءٍ، قال: كان ابنُ الزبيرِ يقولُ: المتعةُ لمَن أُحصِرَ. قال: وقال ابنُ عباسٍ: هي لمَن أُحصِرَ و خُلِّيتْ سبيلُه .
Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, İbn Ebî Necîh’ten, o da Atâ’dan haber verdi; dedi ki: İbnü'z-Zübeyr: 'Temettu‘, engellenen kimse içindir' derdi. Dedi ki: İbn Abbâs ise şöyle derdi: 'O, hem engellenen hem de yolu serbest bırakılan kimse içindir .'
حدَّثني ابنُ البرقيِّ، قال: ثنا ابنُ أبي مريمَ، قال: أخبَرنا نافعُ بنُ يزيدَ، قال: أخبرَني ابنُ جُريجٍ، قال: قال عطاءٌ: كان ابنُ الزبيرِ يقولُ: إنما المتعةُ للمُحْصَرِ،
Bana İbnü'l-Berkī anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem anlattı, dedi ki: Bize Nâfi‘ b. Yezîd haber verdi, dedi ki: Bana İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ şöyle dedi: İbnü'z-Zübeyr şöyle diyordu: “Temettu‘ ancak [hacdan] engellenen (muhsar) kimse içindir,
وليست لمن خُلِّيَ سبيلُه .
yolu açık olan kimse için değildir' derdi .
وقال آخرون : معنى ذلك: فإن أُحصِرتُم في حَجِّكُم، فما استيسَرَ من الهدْيِ، فإذا أمِنتم وقد حلَلْتُم مِن إحرامِكُم، ولم تَقضُوا عمرةً تخرُجون بها من إحرامِكم لحجِّكم ، ولكن حلَلْتُم حينَ أُحصِرْتُم بالهدْيِ، وأَخَّرْتُم العمرةَ إلى السنةِ القابلةِ، فاعتمَرتُم في أشهرِ الحجِّ، ثم حلَلْتُم فاستمتعتُم بإحلَالِكم إلى حجِّكم، فعلَيكم ما استيسرَ مِن الهدْيِ.
Başkaları ise şöyle demiştir : Bunun anlamı şudur: Şayet haccınızda engellenirseniz gücünüzün yettiği bir kurbanı kesersiniz; güvene kavuştuğunuzda ise zaten ihramınızdan çıkmış durumdasınızdır ve haccınızın ihramından çıkmanızı sağlayacak bir umreyi yerine getirmemişsinizdir ; bilakis engellendiğiniz sırada kurban keserek ihramdan çıkmış ve umreyi gelecek seneye ertelemişsinizdir. Gelecek sene hac aylarında umre yapar, sonra ihramdan çıkıp haccınıza kadar helallikten faydalanırsınız. Bu takdirde gücünüzün yettiği bir kurbanı kesmeniz gerekir.
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني عبيدُ بنُ إسماعيلَ الهبّاريُّ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ نُميرٍ، عن الأعمشِ، عن إبراهيمَ، عن علقمةَ: {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ}. قال: إذا أهلَّ الرجلُ بالحجِّ فأُحصِرَ. قال: يبعَثُ بما استيسرَ من الهدْيِ؛ شاةٍ، فإن عَجَّلَ قبلَ أن يبلُغَ الهدْيُ محلُّه؛ حلَقَ رأسَه، أو مسَّ طِيبًا، أو تداوَى، كان عليه فديةٌ من صيامٍ أو صدقةٍ أو نسكٍ، {فَإِذَا أَمِنْتُمْ}: فإذا بَرَأَ فمضَى من وجهِه ذلك حتى أتى البيتَ، حَلَّ من حجِّه بعمرةٍ، وكان عليه الحجُّ من قابِلٍ، وإنْ هو رجعَ ولم يُتِمَّ إلى البيتِ مِن وجْههِ ذلك، فإنَّ عليه حَجَّةً وعمرةً، ودمًا لتأخيرِه العمرةَ، فإن هو رجَعَ مُتمتِّعًا في أشهرِ الحجِّ، فإنّ عليه ما استيسرَ من الهدْيِ شاةً، فإن لم يجِدْ فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ في الحجِّ وسبعةٍ إذا رجَع. قال إبراهيمُ: فذكَرتُ ذلك لسعيدِ بنِ جُبيرٍ فقال: كذلك قال
Bana Ubeyd b. İsmâîl el-Hebbârî anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Nümeyr, el-A‘meş’ten, o İbrâhîm’den, o da Alkame’den nakletti; {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ} “Eğer engellenirseniz” [ayeti hakkında] şöyle demiştir: 'Kişi hac için ihrama girip de engellendiğinde, gücünün yettiği bir kurbanlığı; bir koyunu gönderir. Şayet kurbanlık yerine ulaşmadan önce acele edip başını tıraş ederse, yahut koku sürünür veya tedavi olursa, üzerine oruçtan, sadakadan veya kurbandan bir fidye gerekir. {فَإِذَا أَمِنْتُمْ} “Güvene kavuştuğunuzda” [ayeti hakkında ise şöyle demiştir]: Şayet iyileşir ve o seferine devam edip Beyt’e varırsa, hac ihramından umre yaparak çıkar ve gelecek sene hac yapması gerekir. Şayet o seferinde Beyt’e varmayı tamamlamadan geri dönerse, üzerine bir hac, bir umre ve umreyi geciktirdiği için bir kurban [cezası] gerekir. Şayet hac aylarında temettü yapmış olarak geri dönerse, üzerine gücünün yettiği bir kurbanlık; bir koyun gerekir. Şayet [kurban] bulamazsa, üç gün hacda, yedi gün de döndüğü zaman oruç tutması gerekir.' İbrâhîm dedi ki: 'Bunu Saîd b. Cübeyr’e anlattım, o da şöyle dedi: [Aynen böyle demiştir
ابنُ عباسٍ في ذلك كلِّه .
bütün bu hususlarda aynen böyle demiştir .'
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ}: هذا رجلٌ أصابه خوفٌ، أو مرضٌ، أو حابسٌ حبَسه ، يبعثُ بهدْيِه، فإذا بلَغتْ محِلَّها صارَ حلالًا، فإنْ أمِنَ أو بَرَأَ ووصَلَ إلى البيتِ، فهي له عمرةٌ، وأحَلَّ، وعليه الحجُّ عالمًا قابلًا، فإن هو لم يصِلْ إلى البيتِ حتى يرجِعَ إلى أهلِه، فعليه عُمرةٌ وحَجةٌ وهَدْيٌ. قال قتادةُ: والمتعةُ التي لا يتعاجَمُ النَّاسُ فيها أن أصلَها كانَ هكذا .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde’den Allah Teâlâ'nın: {فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “Eğer engellenirseniz gücünüzün yettiği bir kurban kesmeniz gerekir” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Bu, başına korku, hastalık veya kendisini alıkoyan bir engel gelen kimsedir; kurbanlığını gönderir, kurbanlık yerine ulaştığında ihramdan çıkmış olur. Şayet emin olur veya iyileşip Beyt'e ulaşırsa bu onun için bir umre olur ve ihramdan çıkar; ertesi yıl ise hac yapması gerekir. Şayet Beyt'e ulaşamadan ailesine dönerse, üzerine bir umre, bir hac ve bir kurban gerekir.' Katâde dedi ki: İnsanların hakkında anlaşmazlığa düşmediği temettuun aslı işte böyle idi .
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن مغيرةَ، عن إبراهيمَ في قولِه: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} إلى {تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ} قال: هذا المحصَرُ إذا أمِنَ فعليه المتعةُ [والحجُّ] ، وهدْيُ المتمتِّعِ، فإن لم يجِدْ فالصيامُ، فإن عَجَّلَ العمرةَ قبلَ أشهرِ الحجِّ، فعليه فيها هَدْيٌ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mugîre’den, o da İbrâhîm’den {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} “Güvene kavuştuğunuzda kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” ayetinden {تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ} “Bu, tam on gündür” kavline kadar olan kısım hakkında şöyle dediğini nakletti: 'Bu, ihsar edilen (engellenen) kimsedir; güvene kavuştuğunda üzerine temettu‘ [ve hac] ve temettu‘ kurbanı gerekir; şayet bulamazsa oruç tutar. Eğer umreyi hac aylarından önce öne alırsa, bundan ötürü üzerine bir kurban gerekir .'
حدَّثني المُثنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا بشرُ بنُ السَّرِيِّ، عن شعبةَ، عن عَمرِو بنِ مُرَّةَ، عن عبدِ اللَّهِ بنِ سلِمةَ، عن عليٍّ: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ}: فإن أخّرَ العمرةَ حتى يجمَعَها مع الحجِّ فعليه الهدْيُ.
Bana el-Müsenna anlattı, dedi ki: Bize İshâk anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. es-Serî, Şu‘be’den, o Amr b. Mürre’den, o Abdullah b. Selime’den, o da Ali’den [radıyallâhu anh] nakletti: {فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} “Güvene kavuştuğunuzda kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” [ayeti hakkında şöyle dedi]: Eğer umreyi hac ile birleştirecek şekilde ertelerse üzerine kurban kesmek gerekir.
وقال آخرون: عنَى بذلكَ المحصَرَ وغيرَ المحصَرِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bununla hem engellenen hem de engellenmeyen kimse kastedilmiştir.
ذِكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني ابنُ البرقيِّ، قال: ثنا ابنُ أبي مَرْيمَ، قال: أخبَرنا نافعُ بنُ يزيدَ، قال: أخبرني ابنُ جُريجٍ، قال: أخبَرني عطاءٌ أن ابنَ عباسٍ كان يقولُ: المتعةُ لمن أُحصِرَ، ولمن خُلِّيت سبيلُه. فكان ابنُ عباسٍ يقولُ: أصابتْ هذه الآيةُ المحصرَ ومن خُلِّيتْ سبيلُه .
Bana İbnü'l-Berkī anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem anlattı, dedi ki: Bize Nâfi‘ b. Yezîd haber verdi, dedi ki: Bana İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Bana Atâ haber verdi ki İbn Abbâs şöyle derdi: 'Temettu‘ hem engellenen hem de yolu serbest bırakılan kimse içindir.' İbn Abbâs şöyle derdi: 'Bu ayet hem engellenen hem de yolu serbest bırakılan kimseyi kapsamaktadır .'
وقال آخرون: معنى ذلك: فمن فَسَخ حجَّه بعمرةٍ، فجعَلَه عمرةً، واستَمتعَ بعمرتِه إلى حَجِّه، فعليه ما استيسَرَ من الهدْيِ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bunun anlamı: 'Kim haccını umreye çevirip fesheder, böylece onu bir umre kılar ve umresinden haccına kadar faydalanırsa, üzerine gücünün yettiği bir kurban gerekir' demektir.
ذِكرُ من قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرٌو، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ قولَه: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ}: أما المتعةُ، فالرجلُ يُحرِمُ بحَجَّةٍ، ثم يَهدِمُها بعمرةٍ، وقد خرَجَ رسولُ اللَّهِ ﷺ بالمسلمين حاجًّا، حتى إذا أتوْا مكةَ، قال لهم رسولُ اللَّهِ ﷺ: "من أحَبَّ منكم أن يَحِلَّ فَلْيَحِلَّ". قالوا: فما لك يا رسولَ اللَّهِ؟ قال: "أنَا مَعِي الهدْيُ".
Bana Mûsâ b. Hârûn anlattı, dedi ki: Bize Amr anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî’den naklen Allah Teâlâ'nın: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa, gücünün yettiği bir kurban kesmesi gerekir” kavli hakkında şöyle dediğini bildirdi: 'Temettu‘a gelince; kişi hac için ihrama girer, sonra onu umreye çevirerek bozar. Nitekim Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Müslümanlarla birlikte hacı olarak yola çıkmıştı; Mekke'ye geldiklerinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: "Sizden kim ihramdan çıkmak isterse çıksın" buyurdu. Dediler ki: "Peki sana ne oluyor ey Allah'ın Resûlü?" Şöyle buyurdu: "Benim yanımda kurbanlık vardır".'
وقال آخرون: بل ذلك الرجلُ يقدَمُ مُعتمرًا من أُفقٍ من الآفاقِ في أشهرِ الحجِّ، فإذا قضَى عُمرتَه، أقامَ حلالًا بمكةَ حتى يُنشئَ منها الحجَّ، فيحُجَّ من عامِه ذلك، فيكونَ مُسْتمتِعًا بالإحلالِ إلى إحرامِه بالحجِّ.
Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu, hac aylarında uzak beldelerin birinden umre yapmak üzere gelen, umresini tamamlayınca Mekke'de ihramdan çıkmış olarak ikamet eden, nihayet oradan hacca niyet edip o yıl hacceden kimsedir; böylece hac ihramına girinceye kadar ihramdan çıkmış olmaktan faydalanmış olur.
ذِكرُ من قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِ اللَّهِ ﵎: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ}: مِن يومِ الفطرِ إلى يومِ عرفةَ، فعليه ما استيسرَ من الهدْيِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den Allah celle celâluhu’nun: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: 'Ramazan Bayramı gününden Arefe gününe kadar; üzerine gücünün yettiği bir kurban gerekir .'
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شِبلٌ، عن ابنِ أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh’ten, o da Mücâhid’den benzerini anlattı.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: حدَّثنا عبدُ الوهابِ، قال: ثنا أيوبُ، وحدَّثني يعقوبُ ابنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابنُ عُلَيَّةَ، قال: أخبَرَنا أيوبُ، عن نافعٍ، قال: قدِمَ ابنُ عُمرَ مرَّةً في شوالٍ، فأقمنا حتى حجَجْنا، فقال: إنكم قد استمتَعتُم إلى حجِّكم بعمرةٍ، فمَن وجَد منكم أن يُهدِيَ فلْيُهدِ، ومَن لا، فليَصُمْ ثلاثةَ أيامٍ، وسبعةً إذا رجَعَ إلى أهلِه .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb anlattı, dedi ki: Bize Eyyûb anlattı; (ve bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye anlattı, dedi ki: Bize Eyyûb haber verdi), Nâfi‘den naklen dedi ki: İbn Ömer bir keresinde Şevval ayında geldi, biz de haccedinceye kadar kaldık. Bunun üzerine şöyle dedi: 'Sizler haccınıza kadar umre ile faydalandınız; sizden kurban kesmeye gücü yeten kurban kessin, bulamayan ise üç gün [hacda], ailesine döndüğünde de yedi gün oruç tutsun .'
حدَّثنا ابنُ بشارٍ وعبدُ الحميدِ بنُ بيانٍ [السُّكَّريُّ، قالا: حدَّثنا] يزيدُ، قال: أخبَرني يحيى بنُ سعيدٍ، عن نافعٍ، أنه أخبَره أنه خرَجَ مع ابنِ عمرَ مُعْتمرَيْن في شوالٍ، فأدْرَكَهُما الحجُّ وهما بمكَّةَ، فقال ابنُ عمرَ: مَن اعتمرَ معنا في شوالٍ ثم حجَّ فهو متمتعٌ، عليه ما استيسَر من الهدْيِ، فمن لم يجِدْ فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ في الحجِّ وسبعةٍ إذا رجَعَ.
Bize İbn Beşşâr ve Abdülhamîd b. Beyân [es-Sükkerî] anlattılar, [ve dediler ki: Bize] Yezîd anlattı, dedi ki: Bana Yahyâ b. Saîd, Nâfi‘den naklen haber verdi; o [Nâfi‘], kendisinin İbn Ömer ile birlikte Şevval ayında umre yapmak üzere yola çıktıklarını, Mekke'de bulundukları sırada hac vaktinin kendilerine eriştiğini, bunun üzerine İbn Ömer'in şöyle dediğini bildirdi: "Bizimle birlikte Şevval ayında umre yapan, sonra da hacceden kimse temettu‘ yapmış olur; ona kolayına gelen bir kurban gerekir. Kim [kurban] bulamazsa hacda üç gün, [memleketine] döndüğü zaman da yedi gün oruç tutması gerekir."
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عَنْبَسةَ، عن ليثٍ، عن عطاءٍ في رجلٍ اعتمرَ في غيرِ أشهرِ الحجِّ، فساق هديًا تطوُّعًا، فقدِمَ مكةَ في أشهرِ الحجِّ، قال: إن لم يكُنْ يريدُ الحجَّ، فلْيَنحَرْ هدْيَه، ثم ليرْجِعْ إن شاءَ، فإنْ هو نحَر الهديَ وحَلَّ، ثم بدَا له أن يُقيمَ حتى يحُجَّ، فلينْحَرْ هدْيًا آخرَ لمُتعتِه ، فإن لَمْ يجِدْ فلْيصُمْ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Anbese’den, o Leys’ten, o da Atâ’dan hac ayları dışındaki bir vakitte umre yapıp nafile bir kurban sevk eden ve Mekke'ye hac aylarında varan bir adam hakkında şöyle dediğini nakletti: 'Eğer hac yapmayı istemiyorsa kurbanını kessin, sonra dilerse dönsün. Şayet kurbanı kesip ihramdan çıkar, sonra da haccedinceye kadar kalmak isterse, temettuu için başka bir kurban kessin ; bulamazsa oruç tutsun .'
حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عنبسةَ، عن ابنِ أبي ليلَى مثلَ ذلك.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Hârûn, Anbese’den, o da İbn Ebî Leylâ’dan benzerini nakletti.
حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بيانٍ، قال: ثنا يزيدُ، قال: أخبَرنا يحيَى بنُ سعيدٍ، عن سعيدِ بنِ المسيبِ أنه كان يقولُ: مَن اعتمرَ في شوّالٍ أو في ذي القَعدةِ، ثم أقامَ بمكةَ حتى يحُجَّ، فهو مُتمتعٌ، عليه ما علَى المتمتعِ .
Bize Abdülhamîd b. Beyân anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Saîd, Saîd b. el-Müseyyeb’den haber verdi; o şöyle dermiş: 'Kim Şevval ayında veya Zilkade ayında umre yapar, sonra da haccedinceye kadar Mekke'de kalırsa o mütetemetti‘dir (temettu‘ yapmıştır); temettu‘ yapan kimseye gerekenler ona da gerekir .'
[حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هشيمٌ، عن يحيى بنِ سعيدٍ، عن سعيدِ بنِ المسيَّبِ مثلَه] .
[Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Yahyâ b. Saîd’den, o da Saîd b. el-Müseyyeb’den benzerini anlattı] .
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا هُشيمٌ، عن حجاجٍ، عن عطاءٍ مثلَ ذلك.
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize Hüşeym, Haccâc’dan, o da Atâ’dan benzerini anlattı.
حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: حدَّثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليٍّ بنِ أبي طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ قولَه: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ}. قال: مَن أحرَم بالعمرةِ في أشهرِ الحجِّ، فما استيسرَ من الهدْيِ.
Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, [o da] İbn Abbâs'ın {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa, kolayına gelen bir kurban [kesmesi gerekir].” kavli hakkında şöyle dediğini anlattı: "Kim hac aylarında umre için ihrama girerse, kolayına gelen bir kurban [kesmesi gerekir]."
حدَّثنا ابنُ البرقيِّ، قال: ثنا ابنُ أبي مريمَ، قال: أخبَرنا نافعٌ، قال: أخبَرني ابنُ جُريجٍ، قال: كان عطاءٌ يقولُ: المتعةُ لخلقِ اللَّهِ أجمعينَ؛ الرجلِ والمرأةِ، والحرِّ والعبدِ، هي لكلِّ إنسانٍ اعتمرَ في أشهرِ الحجِّ ثم أقامَ ولم يبرَحْ حتى يحُجَّ، ساقَ هديًا مقلَّدًا أو لم يَسُقْ، وإنما سُمِّيتِ المتعةَ مِن أجلِ أنه اعتمرَ في شهورِ الحجِّ، فتمَتَّعَ بعمرةٍ إلى الحجِّ، ولم تُسَمَّ المتعةَ من أجلِ أنه يَحِلُّ بتمتُّعِ النِّساءِ .
Bize İbnü'l-Berkī anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Meryem anlattı, dedi ki: Bize Nâfi‘ haber verdi, dedi ki: Bana İbn Cüreyc haber verdi, dedi ki: Atâ şöyle derdi: 'Temettu‘ Allah'ın bütün yaratılmışları içindir; erkek olsun kadın olsun, hür olsun köle olsun. Hac aylarında umre yapıp sonra haccedinceye kadar kalan ve ayrılmayan her insan içindir; ister gerdanlık takılmış kurban sevk etmiş olsun ister sevk etmemiş olsun. Buna temettu‘ denmesinin sebebi, hac aylarında umre yapıp hacca kadar umre ile faydalanmış olmasıdır; yoksa kadınlarla temettu‘ edip (birlikte olup) ihramdan çıkması sebebiyle temettu‘ diye isimlendirilmemiştir .'
وأوْلى هذه الأقوالِ بتأويلِ الآيةِ قولُ مَن قال: عنَى بها: فإن أُحْصِرتُم أيها المؤمنون في حَجِّكم، فما استيسرَ من الهديِ، فإذا أمِنتُم، فمن تمتَّعَ ممن حَلَّ من إحرامِه بالحجِّ - بسببِ الإحْصارِ بعمرةٍ اعتمرَها، لفَوْتِه الحجَّ في السنةِ القابلةِ في أشهرِ الحجِّ - إلى قضاءِ الحَجَّةِ التي فاتَتْه حينَ أُحْصِرَ عنها، ثم [حَلَّ مِن] عُمرتِه فاستمتعَ بإحلَالِه من عُمرتِه إلى أن يحُجَّ، فعليه ما استيسرَ من الهدْيِ. وإن كان قد يكونُ متمتِّعًا مَن أنشأَ عمرةً في أشهرِ الحجِّ وقضاها، ثم حَلَّ من عُمرتِه وأقامَ حلَالًا بمكةَ حتى حجَّ من عامِه. غيرَ أن الذي هو أولَى بالذي ذكَره اللَّهُ في قولِه: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} هو ما وصَفنا، من أجلِ أنَّ اللَّهَ تعالى ذكرُه أخبَر عما على المحصَرِ عن الحجِّ والعمرةِ من الأحكامِ في إحصارِه، فكان مما أخبَر ﷻ أنه عليه - إذا أمِنَ مِن إحصارِه، [إن تمتَّع] بالعمرةِ إلى الحجِّ - ما استيسرَ من الهدْيِ، فإن لم يجِدْ فصيامُ ثلاثةِ أيامٍ. فكان معلومًا بذلك أنه معنِيٌّ به اللازمُ له - عندَ أمْنِه من
Bu görüşler içinde ayetin teviline en uygun olanı şöyle diyenin görüşüdür: [Allah Teâlâ] bununla şunu kastetmiştir: “Ey müminler! Eğer haccınızdan alıkonursanız, kolayınıza gelen bir kurban [gerekir]. Güvene kavuştuğunuzda ise, —haccı kaçırmış olması sebebiyle ertesi yıl hac aylarında yapacağı bir umre ile— engellenmesi yüzünden hac ihramından çıkmış olan kimselerden olup engellendiğinde kaçırdığı haccın kazasına kadar [bu umre ile] faydalanan, sonra umresinden [ihramdan çıkan] ve haccedinceye kadar umresinin ihramından çıkmışlığıyla faydalanan kimseye kolayına gelen bir kurban gerekir.” Gerçi hac aylarında umreye niyet edip onu tamamlayan, ardından umresinden ihramdan çıkıp o yıl haccedinceye kadar Mekke’de ihramsız olarak ikamet eden kimse de temettu‘ yapmış olabilir. Ne var ki Allah’ın: {فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ} “Kim hacca kadar umre ile faydalanırsa” buyruğunda zikrettiği manaya en uygun olanı bizim nitelediğimiz [görüş]tür. Zira zikri yüce olan Allah, hacdan ve umreden alıkonan kimseye ihsar (engellenme) anında gereken hükümleri haber vermiştir. [Allah] celle celâluhu’nun haber verdiklerinden biri de, engeli kalkıp güvene kavuştuğunda —hacca kadar umre ile [faydalandığı takdirde]— üzerine kolayına gelen bir kurbanın gerekeceği, [bunu] bulamadığı takdirde ise üç gün oruç tutması gerektiğidir. Böylece bundan anlaşılmıştır ki, kastedilen şey, onun engeli kalkıp güvene kavuştuğu anda...
إحصارِه - من العملِ بسببِ الإحلالِ الذي كان منه من حجِّه الذي أُحصِر فيه، دونَ المتمتِّعِ الذي لَمْ يتَقدَّمْ عُمرتَه ولا حجَّه إحصارُ مرضٍ ولا خوفٍ.
güvene kavuştuğu anda, engellendiği haccından dolayı yaptığı ihramdan çıkış sebebiyle üzerine gereken ameldir; yoksa umresinden veya haccından önce ne hastalık ne de korku engeli bulunmayan temettu‘cu değildir.
القولُ في تأويلِ قولِه: {فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ}.
{فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ} “[ona] kolayına gelen bir kurban gerekir. Kim [bunu] bulamazsa hacda üç gün oruç tutmalıdır” buyruğunun tefsirine dair söz: