Binûn

İçinde Bakara'nın Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 92. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: حدَّثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ مثلَه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den bunun benzerini rivayet etti.

والصوابُ من القولِ في ذلك عندي أن اللَّهَ جل ثناؤُه نهَى مَن فرَض الحجَّ في أشهرِ الحجِّ عن الرفَثِ، فقال: {فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ}. والرفَثُ في

Bu konuda bana göre doğru olan görüş şudur: Şânı yüce olan Allah, hac aylarında haccı [kendisine] farz kılan kimseye refesi yasaklamış ve: {فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ} “Kim o aylarda haccı [kendisine] farz kılarsa, artık refes yoktur” buyurmuştur. Refes ise...

كلامِ العربِ أصلُه الإفحاشُ في المنطقِ، على ما قد بيَّنَّا فيما مضَى ، ثم تستعْمِلُه في الكنايةِ عن الجماعِ. فإذ كالن ذلك كذلك، وكان أهلُ العلمِ مختلفِين في تأويلِه، وفي هل النهْيُ من اللَّهِ عن بعض معاني الرفَثِ، أم عن جميعِ معانيه؟ وجَب أن يكونَ على جميعِ معانيه؛ إذ لم يأتِ خبرٌ بخصوصِ الرفَثِ الذي هو بالمنطقِ عندَ النساءِ، من سائرِ معاني الرفَثِ يجِبُ التسليمُ له، إذ كان غيرَ جائزٍ نقْلُ حكمِ ظاهرِ آيةٍ إلى تأويلٍ باطنٍ إلا بحجةٍ ثابتةٍ.

Arap kelamında asıl itibarıyla daha önce açıkladığımız üzere sözde müstehcenlik/çirkinlik yapmaktır; sonra da bunu cinsel ilişkiden kinaye olarak kullanırlar. Durum böyle olunca ve ilim ehli onun tevilinde, Allah'ın bu nehyinin refesin bazı anlamlarına mı yoksa bütün anlamlarına mı yönelik olduğu konusunda ihtilaf edince, bunun bütün anlamlarını kapsaması vacip olmuştur. Zira teslim olunması zorunlu olan ve diğer refes anlamları arasından özellikle kadınların yanında sözle yapılan refese tahsis edildiğine dair bir haber gelmemiştir; çünkü sabit bir delil olmaksızın bir ayetin zahir hükmünü batın bir tevile aktarmak caiz değildir.

فإن قال قائلٌ: فإن حكمَها من عمومِ ظاهرِها إلى الباطنِ من تأويلِها منقولٌ بإجماعٍ، وذلك أن الجميعَ لا خلافَ بينَهم في أن الرفثَ عند غيرِ النساءِ غيرُ محظورٍ على مُحْرِمٍ، فكان معلومًا بذلك أن الآيةَ معنيٌّ بها بعضُ الرفثِ دونَ بعضٍ، وإذا كان ذلك كذلك، وجَب ألا يَحرُمَ من معاني الرفثِ على المُحرِمِ شيءٌ، إلا ما أُجمِع على تحريمِه عليه، أو قامت بتحريمِه حجةٌ يجبُ التسليمُ لها؟

Eğer bir kimse: “Ayetin hükmü, zahirinin umumundan tevilinin batınına icma ile aktarılmıştır. Şöyle ki; ihramlı bir kimseye kadınların bulunmadığı yerde refesin yasak olmadığı hususunda herkes arasında hiçbir ihtilaf yoktur. Böylece ayette refesin tümünün değil, bir kısmının kastedildiği anlaşılmıştır. Durum böyle olunca, ihramlıya refes anlamlarından haram olduğu üzerinde icma edilen veya haram kılındığına dair teslim olunması vacip olan kesin bir delil bulunan şeyler dışındakilerin haram olmaması gerekmez mi?” derse,

قيل: إن ما خُصَّ من الآيةِ فأُبِيح خارجٌ من التحريمِ، والحظرُ ثابتٌ لجميعِ ما لم تَخْصُصْه الحُجَّةُ من معنى الرفثِ بالآيةِ، كالذي كان عليه حكمُه لو لَمْ يُخَصَّ منه شيءٌ؛ لأنَّ ما خُصَّ من ذلك فأخرِج من عصومِه إنما لزِمَنا إخراجُ حكمِه من الحظرِ بأمرِ من لا يجوزُ خلافُ أمرِه، فكان حكمُ ما شمِله معنى الآيةِ - بعدَ الذي خُصَّ منها - على الحكمِ الذي كان يَلْزَمُ العبادَ فرضُه بها، لو لَمْ يُخْصَصْ منها شيءٌ؛ لأن العلةَ فيما لم يُخْصَصْ منها بعدَ الذي خُصَّ منها، نظيرُ العلةِ فيه قبل أن يُخَصَّ منها شيءٌ.

Şöyle cevap verilir: Ayetten tahsis edilip mubah kılınan kısım haramlıktan çıkmıştır; delilin tahsis etmediği refes anlamlarının tümü için ise ayet gereğince yasaklık, sanki ondan hiçbir şey tahsis edilmemiş gibi sabit kalmaya devam eder. Çünkü bundan tahsis edilip umumundan çıkarılan şeyin yasaklık hükmünden çıkarılması, emrine muhalefet edilmesi caiz olmayan zâtın emriyle bize lazım olmuştur. Dolayısıyla tahsis edilen kısımdan sonra ayetin anlamının kapsadığı şeylerin hükmü, ondan hiçbir şey tahsis edilmemiş olsaydı kullara gerekecek olan farz hükmü üzeredir. Zira tahsis edilen kısımdan sonra tahsis edilmemiş olan şeylerdeki illet, ondan hiçbir şey tahsis edilmeden önceki illetin aynısıdır.

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}.

Allah Teâlâ'nın: {وَلَا فُسُوقَ} “fısk (günah işlemek) da yoktur” kavlinin tevili hakkındaki görüş:

اختلَف أهلُ التأويلِ في معنى "الفسوقِ" التي نهَى اللَّهُ عنها في هذا الموضعِ؛ فقال بعضُهم: هي المعاصي كلُّها.

Tevil ehli, Allah'ın bu yerde nehyettiği “fısk”ın anlamı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: “O, günahların tamamıdır” demiştir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: حدَّثنا سفيانُ بنُ عيينةَ، عن خُصيفٍ، عن مِقْسَمٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الفسوقُ المعاصي .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Husayf'tan, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır” .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: حدَّثنا ابنُ أبي زائدةَ، عن عبدِ الملكِ بنِ أبي سليمانَ، عن عطاءٍ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفُسوقُ المعاصي.

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide, Abdülmelik b. Ebî Süleymân'dan, o da Atâ'dan: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.”

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: حدَّثني محمدُ بنُ بكرٍ، قال: أخبَرنا ابنُ جريجٍ، قال: قال عطاءٌ: الفسوقُ المعاصي كلُّها، قال اللَّهُ: {وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ} [البقرة: ٢٨٢].

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bana Muhammed b. Bekr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verip dedi ki: Atâ şöyle dedi: “Fısk, günahların tamamıdır. Allah Teâlâ: {وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ} ‘Eğer bunu yaparsanız, şüphesiz bu sizin için bir fısktır (yoldan çıkmadır)’ [el-Bakara: 282] buyurmuştur.”

حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: حدَّثنا إسحاقُ، عن ابنِ جريجٍ، عن عطاءٍ مثلَه.

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, İbn Cüreyc'den, o da Atâ'dan bunun benzerini rivayet etti.

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: حدَّثنا حمادُ بنُ مَسْعدةَ، قال: حدَّثنا عوفٌ، عن الحسنِ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ المعاصي .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Avf, el-Hasan'dan Allah'ın: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır” .

حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: أخبَرنا إسحاقُ، عن ابنِ جُريجٍ، عن ابنِ طاوسٍ، عن أبيه، قال: الفسوقُ المعصيةُ .

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, İbn Cüreyc'den, o İbn Tâvûs'tan, o da babasından haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, günah işlemektir” .

حدَّثنا عبدُ الحميدِ، قال: ثنا إسحاقُ، عن أبي بشرٍ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: الفسوقُ المعاصي كلُّها.

Bize Abdülhamîd rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, Ebû Bişr'den, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahların tamamıdır.”

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: حدَّثنا ابنُ عُلَيَّةَ ، عن روحِ بنِ القاسمِ، عن ابنِ طاوسٍ، عن أبيه في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ المعاصي.

Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye , Ravh b. el-Kâsım'dan, o İbn Tâvûs'tan, o da babasından Allah'ın: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.”

حدَّثني يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبَرنا ابنُ وَهْبٍ، قال: أخبَرني أبو صخرٍ، عن محمدِ بنِ كعبٍ القُرَظِيِّ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ المعاصي كلُّها.

Bana Yûnus b. Abdile‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verip dedi ki: Bana Ebû Sahr, Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî'den Allah'ın: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, günahların tamamıdır.”

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: حدَّثنا ابنُ عُلَيَّةَ، وحدَّثنا بشرُ بنُ معاذٍ، قال: حدَّثنا يزيدُ، جميعًا عن سعيدِ بنِ أبي عَروبةَ، عن قتادةَ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ المعاصي .

Bana Ya‘kūb b. İbrâhîm rivayet edip dedi ki: Bize İbn Uleyye rivayet etti; bize Bişr b. Muâz da rivayet edip dedi ki: Bize Yezîd rivayet etti; her ikisi de Saîd b. Ebî Arûbe'den, o da Katâde'den: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır” .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: المعاصي .

Bana Muhammed b. Amr rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Âsım rivayet edip dedi ki: Bize Îsâ, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Günahlardır” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den bunun benzerini rivayet etti.

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: حدَّثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، قال: الفسوقُ المعاصي. قال: وقال مجاهدٌ مثلَ قولِ سعيدٍ.

Bize Ahmed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Sâlim'den, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.” Dedi ki: Mücâhid de Saîd'in sözünün benzerini söyledi.

حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن ليثٍ، عن مجاهدٍ، قال: الفسوقُ المعاصي.

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Leys'ten, o da Mücâhid'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.”

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابنِ عباسٍ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ عصيانُ اللَّهِ.

Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti; dedi ki: Bana amcam rivayet etti; dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, Allah'a isyan etmektir.”

حدَّثني ابنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ المعاصي .

Bana İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be, el-Mugîre'den, o da İbrâhîm'den Allah'ın: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحجاجُ بنُ المِنْهالِ، قال: ثنا حمَّادٌ، عن الحجاجِ، عن عطاءِ بنِ أبي رباحٍ، قال: الفسوقُ المعاصي.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Haccâc b. el-Minhâl rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd, el-Haccâc'dan, o da Atâ b. Ebî Rabâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعمرٌ، عن الزهريِّ، وقتادةَ، وابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ مثلَه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize Ma‘mer, ez-Zührî'den, Katâde'den ve İbn Ebî Necîh vasıtasıyla Mücâhid'den bunun benzerini haber verdi .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا هشيمٌ، قال: أخبَرنا الحجاجُ، عن عطاءٍ، عن ابنِ عباسٍ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: المعاصي. قال: وأخبَرنا عبدُ الملكِ، عن عطاءٍ مثلَه .

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyn rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym rivayet edip dedi ki: Bize el-Haccâc, Atâ'dan, o da İbn Abbâs'tan: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında haber verdi; o: “Günahlardır” dedi. Dedi ki: Bize Abdülmelik de Atâ'dan bunun benzerini haber verdi .

حدِّثتُ عن عمارٍ، قال: ثنا ابنُ أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ مثلَه .

Bana Ammâr'dan rivayet edildi; o dedi ki: Bize İbn Ebî Ca‘fer, babasından, o da er-Rebî‘den bunun benzerini rivayet etti .

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن النضرِ بنِ عَرَبِيٍّ، عن عكرمةَ مثلَه .

Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bize babam, en-Nadr b. Arabî'den, o da İkrime'den bunun benzerini rivayet etti .

حدَّثنا المُثَنَّى، قال: ثنا سويدٌ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ، عن يحيى بنِ بشرٍ، عن عكرمةَ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ معصيةُ اللَّهِ، لا صغيرَ من معصيةِ اللَّهِ.

Bize el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnu'l-Mübârek, Yahyâ b. Bişr'den, o da İkrime'den: {وَلَا فُسُوقَ} “fısk da yoktur” [ayeti hakkında] haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, Allah'a isyandır; Allah'a isyanın küçüğü olmaz.”

حدَّثني عليُّ بنُ داودَ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: حدَّثني معاويةُ، عن عليِّ بنِ أبي طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ معاصي اللَّهِ كلُّها .

Bana Ali b. Dâvûd rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, Allah'a karşı işlenen günahların tamamıdır” .

حدَّثني الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا معمرٌ، عن ابنِ طاوسٍ، عن أبيه، وعن ابنِ أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: الفسوقُ المعاصي. وقال مثلَ ذلك الزهريُّ وقتادةُ .

Bana el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verip dedi ki: Bize Ma‘mer, İbn Tâvûs'tan, o babasından, ve İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, günahlardır.” ez-Zührî ve Katâde de bunun benzerini söyledi .

وقال آخرون: بل الفسوقُ في هذا الموضعِ ما عُصِي اللَّهُ به في الإحرامِ مما نهَى عنه فيه من قتْلِ صيدٍ، وأخْذِ شعَرٍ، وقَلْمِ ظُفُرٍ، وما أشبَهَ ذلك مما خصَّ اللَّهُ به الإحرامَ، وأمَر بالتَّجنُّبِ منه في حالِ الإحرامِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bu yerdeki fısk; av öldürmek, saç kesmek, tırnak kesmek ve Allah'ın ihrama has kılıp ihram halindeyken kaçınılmasını emrettiği yasaklar kabilinden ihramdayken Allah'a karşı işlenen günahlardır.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ بنُ عبدِ الأعلى، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: أخبَرني يونسُ أن نافعًا أخبَره أن عبدَ اللَّهِ بنَ عمرَ كان يقولُ: الفسوقُ إتيانُ معاصي اللَّهِ في الحرَمِ .

Bana Yûnus b. Abdile‘lâ rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: Bana Yûnus, Nâfi‘in kendisine haber verdiğine göre Abdullah b. Ömer'in şöyle dediğini bildirdi: “Fısk, Harem'de Allah'a karşı günah işlemektir” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُوَيدٌ، قال: أخبَرنا ابنُ المُباركِ، عن محمدِ بنِ إسحاقَ، عن نافعٍ، عن ابنِ عمرَ، قال: الفسوقُ ما أصيبَ من معاصي اللَّهِ به؛ صيدٍ أو غيرِه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mubârek, Muhammed b. İshâk'tan, o Nâfi‘den, o da İbn Ömer'den haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, av olsun veya başka bir şey olsun, ihramdayken Allah'a karşı işlenen günahlardır” .

وقال آخرون: بل الفسوقُ في هذا الموضعِ السِّبابُ.

Diğerleri ise şöyle dedi: Bilakis bu yerde fısk, sövüşmektir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: أخبَرنا إسحاقُ، عن شَرِيكٍ، عن إبراهيمَ بنِ مهاجرٍ، عن مجاهدٍ، عن ابنِ عمرَ، قال: الفسوقُ السِّبابُ .

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, Şerîk'ten, o İbrâhîm b. Muhâcir'den, o Mücâhid'den, o da İbn Ömer'den haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir” .

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عن الضحاكِ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الفسوقُ السِّبابُ.

Bize Ahmed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o ed-Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir.”

حدَّثني أحمدُ بنُ حازمٍ، قال: ثنا أبو نُعَيْمٍ، قال: ثنا إسرائيلُ، قال: ثنا ثُوَيرٌ، قال: سمِعتُ ابنَ عمرَ يقولُ: الفسوقُ السِّبابُ.

Bana Ahmed b. Hâzim rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Nuaym rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl rivayet edip dedi ki: Bize Süveyr rivayet etti; o dedi ki: İbn Ömer'i şöyle derken işittim: “Fısk, sövüşmektir.”

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عمرٍو، عن عبدِ العزيزِ بنِ رُفَيعٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ السِّبابُ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hukkâm, Amr'dan, o Abdülazîz b. Rufey‘den, o da Mücâhid'den: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir” .

حدَّثنا موسى بنُ هارونَ، قال: ثنا عمرُو بنُ حَمادٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: أمَّا الفسوقُ فهو السِّبابُ .

Bize Mûsâ b. Hârûn rivayet edip dedi ki: Bize Amr b. Hammâd rivayet edip dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fıska gelince, o sövüşmektir” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا المُعلَّى بنُ أسدٍ، قال: ثنا خالدٌ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ، قال: الفسوقُ السِّبابُ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Muallâ b. Esed rivayet edip dedi ki: Bize Hâlid, el-Muğîre'den, o İbrâhîm'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا مُعَلّى، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، عن موسى بنِ عقبةَ، قال: سمعتُ عطاءَ بنَ يسارٍ يحدِّثُ نحوَه.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muallâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz, Mûsâ b. Ukbe'den rivayet etti; o şöyle dedi: Atâ b. Yesâr'ı bunun benzerini rivayet ederken işittim.

حدَّثنا القاسمُ، قال: حدَّثنا الحسينُ، قال: ثنا هُشيمٌ، قال: أخبَرنا يونسُ، عن الحسنِ . وأخبَرنا مغيرةُ، عن إبراهيمَ، قالا: الفسوقُ السِّبابُ .

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Hüşeym rivayet edip dedi ki: Bize Yûnus, el-Hasan'dan haber verdi . Ve bize Muğîre, İbrâhîm'den haber verdi; ikisi şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir” .

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا الثوريُّ، عن خُصيفٍ، عن مِقْسَمٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الفسوقُ السِّبابُ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize es-Sevrî, Husayf'tan, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan haber verdi; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir” .

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ السِّبابُ.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, sövüşmektir.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ مثلَه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den bunun benzerini rivayet etti.

وقال آخرون: الفسوقُ الذَّبحُ للأصنامِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: “Fısk, putlara kurban kesmektir.”

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ: الفسوقُ الذَّبحُ للأنصابِ. وقرَأ: {أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ} [الأنعام: ١٤٥]. فقُطِع ذلك أيضًا. يعني: قُطِع الذَّبحُ للأنصابِ بالنبيِّ ﷺ حينَ حجَّ البيتَ فعَلَّم أمَّتَه المناسكَ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd şöyle dedi: “Fısk, dikili taşlar (putlar) adına kurban kesmektir.” Ve: { أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ } [el-En‘âm: 145] “...yahut bir fısk olarak Allah'tan başkası adına kesilmiş olan...” ayetini okudu. [Ardından şöyle dedi:] “Bu da [aynı şekilde] kesilip yasaklandı.” Yani: Dikili taşlar adına kurban kesme uygulaması, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Beyt’i haccettiğinde ve ümmetine hac menâsikini (ibadetlerini) öğrettiğinde tamamen ortadan kaldırılmıştır.

وقال آخرون: الفسوقُ التَّنابُزُ بالألقابِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: “Fısk, kötü lakaplar takmaktır.”

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: حدَّثنا وكيعٌ، عن حسينِ بنِ عُقَيلٍ، عن الضحاكِ في قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}. قال: الفسوقُ التنابزُ بالألقابِ .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Vekî‘, Hüseyin b. Ukayl'den, o ed-Dahhâk'tan {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Fısk, kötü lakaplar takmaktır” .

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا حسينُ بنُ عُقَيلٍ، قال: سمِعتُ الضحاكَ بنَ مُزاحمٍ يقولُ. فذكَر مثلَه.

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize Hüseyin b. Ukayl haber verdi; dedi ki: Dahhâk b. Müzâhim'i söylerken işittim; deyip bunun benzerini zikretti.

وأولى الأقوالِ التي ذكَرنا بتأويلِ الآيةِ في ذلك قولُ من قال: معنى قولِه: {وَلَا فُسُوقَ}: النهيُ عن معصيةِ اللَّهِ في إصابةِ الصيدِ، وفعلِ ما نهَى اللَّهُ المُحرِمَ عن فعلِه في حالِ إحرامِه؛ وذلك أن اللَّهَ قال: {فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ}. يعني بذلك: فلا يَرفُثْ، ولا يَفْسُقْ، أي: لا يفعلْ ما نهاه اللَّهُ عنه ، ولا يخرجْ عن طاعةِ اللَّهِ في إحرامِه. وقد علِمنا أن اللَّهَ قد حرَّم معاصيَه على كلِّ أحدٍ، مُحْرِمًا كان أو غيرَ مُحْرِمٍ، وكذلك حرَّم التنابُزَ بالألقابِ في حالِ الإحرامِ وغيرِها بقولِه: {وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ} [الحجرات: ١١]. وحرَّم على المسلمِ سِبابَ أخيه في كلِّ حالٍ، فرَضَ الحجَّ أو لم يفرِضْه.

Ayetin bu konudaki tevili hakkında zikrettiğimiz görüşlerin en isabetlisi: {وَلَا فُسُوقَ} “Fısk da yoktur” sözünün anlamının; av hayvanını avlamak hususunda Allah'a isyan etmekten ve ihramlıyken Allah'ın ihramlıya yasakladığı şeyleri yapmaktan nehyedilmek olduğunu söyleyen kimsenin görüşüdür. Çünkü Allah şöyle buyurmuştur: {فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ} “Kim o aylarda hacca başlarsa, artık hacda müstehcenlik/cinsel ilişki de yoktur, fısk da yoktur.” Bununla; müstehcen söz/cinsel yaklaşım sergilemesin ve fısk işlemesin, yani Allah'ın kendisine yasakladığı şeyleri yapmasın ve ihramında Allah'a itaatten çıkmasın, demek istemiştir. Biz biliyoruz ki Allah, ihramlı olsun veya ihramsız olsun herkese günahları haram kılmıştır. Aynı şekilde ihram halindeyken de başka hallerde de: {وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ} “Birbirinizi karalamayın ve birbirinize kötü lakaplar takmayın” [el-Hucurât: 11] kavliyle lakap takmayı haram kılmıştır. Ve Müslümanın din kardeşine sövmesini; hacca niyet etmiş olsun veya etmemiş olsun her hâlükârda haram kılmıştır.

فإذ كان ذلك كذلك، فلا شكَّ أن الذي نهَى اللَّهُ عنه العبدَ من الفسوقِ في حالِ إحرامِه وفَرْضِه الحجَّ، هو ما لم يكنْ فسوقًا في حالِ إحلالِه، وقبلَ إحرامِه بحجِّه، كما أن الرفَثَ الذي نهاه عنه في حالِ فَرْضِه الحجَّ، هو الذي كان له مطلقًا

Durum böyle olunca şüphe yoktur ki Allah'ın, kulu ihramlıyken ve haccı kendisine farz kıldığı [ihrama girdiği] anda nehyettiği fısk; ihramsızken ve hac ihramına girmesinden önce fısk olmayan şeylerdir. Nitekim haccı kendisine farz kıldığı anda onu nehyettiği refes (cinsel ilişki ve müstehcen sözler) de ihrama girmesinden önce kendisine mutlak olarak [helal]

قبلَ إحرامِه؛ لأنه لا معنى لأن يقالَ - فيما قد حرَّم اللَّهُ على خلقِه في كلِّ الأحوالِ -: لا يفعَلنَّ أحدُكم في حالِ الإحرامِ ما هو حرامٌ عليه فعلُه في كلِّ حالٍ. لأنَّ خصوصَ حالِ الإحرامِ به لا وجهَ له، وقد عُمَّ به جميعُ الأحوالِ من الإحلالِ والإحرامِ.

ihrama girmeden önce kendisine serbest olan şeydir. Zira Allah'ın yaratıklarına her durumda haram kıldığı şeyler hakkında: “Hiçbiriniz, her durumda yapması kendisine haram olan şeyi ihram halindeyken sakın yapmasın” denilmesinin bir anlamı yoktur. Çünkü ihram halinin buna tahsis edilmesinin bir gerekçesi olamaz; zira bu [yasak], ihramsızlık ve ihramlılık olmak üzere bütün durumları genel olarak kapsamaktadır.

فإذ كان ذلك كذلك، فمعلومٌ أن الذي نُهِي عنه المُحرِمُ من الفسوقِ - فخُصَّ به حالَ إحرامِه، وقيل له: إذا فرَضتَ الحجَّ فلا تفعَلْه - هو الذي كان له مطلقًا قبلَ حالِ فَرْضِه الحجَّ، وذلك هو ما وصَفنا وذكَرنا، أن اللَّهَ خَصَّ بالنهيِ عنه المُحرِمَ في حالِ إحرامِه، مما نهاه عنه؛ من الطِّيبِ واللباسِ والحلقِ وقصِّ الأظفارِ وقَتلِ الصيدِ، وسائرِ ما خصَّ اللَّهُ بالنهيِ عنه المُحرِمَ في حالِ إحرامِه.

Durum böyle olunca bilinmektedir ki, ihramlının fısktan nehyolunduğu -dolayısıyla ihram haline tahsis edilip kendisine: “Hacca başladığında bunu yapma” denildiği- şey; hacca başlamasından önceki halde kendisine serbest olan şeylerdir. Bu da nitelediğimiz ve zikrettiğimiz üzere Allah'ın ihramlıya ihram halindeyken yasaklanmasını tahsis ettiği; koku sürünmek, [dikişli] elbise giymek, tıraş olmak, tırnak kesmek, av öldürmek ve Allah'ın ihramlıya ihram halindeyken yasaklanmasını tahsis ettiği diğer şeylerdir.

فتأويلُ الآيةِ إذن: فمن فرَض الحجَّ في أشهرِ الحَجِّ فأحرَمَ فيهن، فلا يرفُثْ عند النساءِ، فيُصرِّحَ لهن بجماعِهن، ولا يجامِعْهن ، ولا يفسُقْ بإتيانِ ما نهاه اللَّهُ عنه في حالِ إحرامِه لحجِّه ؛ من قتلِ صيدٍ، وأخْذِ شعَرٍ، وقَلْمِ ظُفُرٍ، وغيرِ ذلك مما حرَّم اللَّهُ عليه فعلَه وهو محرِمٌ.

Buna göre ayetin tevili şudur: Kim hac aylarında haccı farz kılıp (başlayıp) o aylarda ihrama girerse; kadınların yanında müstehcen konuşmasın, onlara cinsel ilişkiyi açıkça zikretmesin ve onlarla cinsel ilişkide bulunmasın ; haccı için ihramlı bulunduğu sırada Allah'ın kendisine yasakladığı av öldürmek, saç kesmek, tırnak kesmek ve ihramlı iken yapmasını Allah'ın kendisine haram kıldığı diğer şeyleri işlemek suretiyle fısk da yapmasın .

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}.

{وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma (kavga/çekişme) da yoktur” kavlinin tevili hakkında [söz]:

اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك النهيُ عن أن يجادِلَ المحرِمُ أحدًا.

Tevil ehli bunun tevilinde ihtilaf etmiştir; bazısı şöyle demiştir: Bunun anlamı, ihramlının herhangi biriyle tartışmaktan nehyedilmesidir.

ثم اختلَف قائلو هذا القولِ؛ فقال بعضُهم: نُهِي عن أن يجادِلَ صاحبَه

Sonra bu görüşü savunanlar [da kendi aralarında] ihtilaf etmiş ve onlardan bazısı şöyle demiştir: [Kişi,] arkadaşıyla

حتى يُغضِبَه.

onu öfkelendirecek derecede tartışmaktan nehyedilmiştir.

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: أخبَرنا إسحاقُ بنُ يوسفَ، عن شَرِيكٍ، عن أبي إسحاقَ، عن أبي الأَحْوَصِ، عن عبدِ اللَّهِ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}. قال: أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk b. Yûsuf, Şerîk'ten, o Ebû İshâk'tan, o Ebu'l-Ahvas'tan, o da Abdullah'tan {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” kavli hakkında haber verdi; o şöyle dedi: “Onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثنا عبدُ الحميدِ بنُ بَيانٍ، قال: ثنا إسحاقُ، عن شَرِيكٍ، عن أبي إسحاقَ، عن التميميِّ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن الجدالِ، فقال: المِراءُ ؛ تمارِي صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize Abdülhamîd b. Beyân rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, Şerîk'ten, o Ebû İshâk'tan, o et-Temîmî'den rivayet etti; o dedi ki: İbn Abbâs'a cidâli sordum, şöyle dedi: “Münakaşadır ; onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا سفيانُ بنُ عُيَينةَ، عن خُصيفٍ، عن مِقْسَمٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الجدالُ أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân b. Uyeyne, Husayf'tan, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثنا أبو كُرَيبٍ، قال: ثنا ابنُ أبي زائدةَ، عن عبدِ الملكِ بنِ أبي سليمانَ، عن عطاءٍ، قال: الجدالُ أن يمارِيَ الرجلُ أخاه حتى يُغضِبَه .

Bize Ebû Küreyb rivayet edip dedi ki: Bize İbn Ebî Zâide, Abdülmelik b. Ebî Süleymân'dan, o Atâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, kişinin din kardeşini öfkelendirecek derecede onunla münakaşa etmesidir” .

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا حكَّامٌ، عن عَنبسةَ، عن سالمٍ الأفطسِ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}. قال: أن تَمْحَكَ صاحبَك حتى تُغضِبَه.

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hükkâm, Anbese'den, o Sâlim el-Aftas'tan, o da Saîd b. Cübeyr'den: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” [ayeti hakkında] rivayet etti; o şöyle dedi: “Onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla çekişmendir.”

حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا هارونُ، عن عمرٍو، عن شعيبِ بنِ خالدٍ، عن سَلَمةَ بنِ كُهَيلٍ، قال: سألتُ مجاهدًا عن قولِه: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}. قال: أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Hârûn, Amr'dan, o Şuayb b. Hâlid'den , o da Seleme b. Küheyl'den rivayet etti; dedi ki: Mücâhid'e: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” kavlini sordum; o şöyle dedi: “Onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثنا عبدُ الحميدِ، قال: أخبَرنا إسحاقُ، عن ابنِ جُريجٍ، عن عمرِو بنِ دينارٍ، قال: الجدالُ هو أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize Abdülhamîd rivayet edip dedi ki: Bize İshâk, İbn Cüreyc'den, o da Amr b. Dînâr'dan haber verdi; o şöyle dedi: “Cidâl; onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا حمادُ بنُ مَسعدةَ، قال: ثنا عوفٌ، عن الحسنِ، قال: الجدالُ المراءُ .

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd b. Mes‘ade rivayet edip dedi ki: Bize Avf, el-Hasan'dan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, münakaşadır” .

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاقَ، عن الضحاكِ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الجدالُ أن تجادِلَ صاحبَك حتى تغضِبَه.

Bize Ahmed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Ebû İshâk'tan, o ed-Dahhâk'tan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla tartışmandır.”

حدَّثنا أحمدُ بنُ إسحاقَ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا إسرائيلُ، عن سالمٍ، عن سعيدِ بنِ جبيرٍ، قال: الجدالُ أن تَصْخَبَ على صاحبِك.

Bize Ahmed b. İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize İsrâîl, Sâlim'den, o da Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, arkadaşına karşı bağırıp çağırmandır .”

حدَّثنا أحمدُ، قال: ثنا أبو أحمدَ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}. قال: المراءُ.

Bize Ahmed rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Ahmed, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o da Mücâhid'den {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma/kavga yoktur” [ayeti hakkında] rivayet etti; o: “[Buradaki cidâl,] münakaşa etmektir (el-mirâ')” dedi.

حدَّثنا الحسنُ بن يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، وحدَّثني أحمدُ بنُ حازمٍ، قال: ثنا أبو نُعيمٍ، قالا : ثنا حسينُ بنُ عُقَيلٍ، عن الضحاكِ، قال: الجدالُ أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; ve bana Ahmed b. Hâzim rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Nuaym rivayet etti; her ikisi de dedi ki: Bize Hüseyin b. Ukayl, ed-Dahhâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثني أحمدُ بنُ حازمٍ، قال: ثنا أبو نُعيمٍ، قال: ثنا واقدٌ الخُلْقَانِيُّ، عن عطاءٍ، قال: أما الجدالُ فتُمارِي صاحبَك حتى تُغضِبَه.

Bana Ahmed b. Hâzim rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Nuaym rivayet edip dedi ki: Bize Vâkıd el-Hulkânî, Atâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâle gelince, onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir.”

حدِّثتُ عن عمارٍ، قال: ثنا ابنُ أبي جعفرٍ، عن أبيه، عن الربيعِ، قال: الجدالُ المِراءُ؛ أن تمارِيَ صاحبَك حتى تُغضِبَه .

Ammâr'dan rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Bize İbn Ebî Ca‘fer, babasından, o da er-Rebî‘den rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl münakaşadır; onu öfkelendirecek derecede arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا المُعَلَّى بنُ أسدٍ، قال: ثنا خالدٌ، عن المُغيرةِ، عن إبراهيمَ، قال : الجدالُ المراءُ (٣).

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Muallâ b. Esed rivayet edip dedi ki: Bize Hâlid, el-Muğîre'den, o da İbrâhîm'den rivayet etti; o şöyle dedi : “Cidâl, münakaşadır” (٣).

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا المُعَلَّى، قال: ثنا عبدُ العزيزِ، عن موسى بنِ عُقبةَ، قال: سمِعتُ عطاءَ بنَ يسارٍ يحدِّثُ نحوَه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Muallâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdülazîz, Mûsâ b. Ukbe'den rivayet etti; o dedi ki: Atâ b. Yesâr'ı bunun benzerini rivayet ederken işittim .

حدَّثني ابنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن المغيرةِ، عن إبراهيمَ بمثلِه.

Bana İbnü'l-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu‘be, el-Muğîre'den, o da İbrâhîm'den bunun benzerini rivayet etti.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: حدَّثنا الحجاجُ بنُ المِنْهالِ، قال: ثنا حمادٌ، عن الحجاجِ، عن عطاءِ بنِ أبي رباحٍ، قال: الجدالُ أن يمارِيَ بعضُهم بعضًا حتى يَغْضَبوا.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Haccâc b. el-Minhâl rivayet edip dedi ki: Bize Hammâd, el-Haccâc'dan, o da Atâ b. Ebî Rebâh'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, birbirlerini öfkelendirene kadar bazılarının bazılarıyla münakaşa etmesidir.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُويدٌ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ، عن يحيى بنِ بِشرٍ، عن عكرمةَ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}: الجدالُ الغضبُ؛ أن تُغضِبَ عليك مسلمًا، إلا أن تستعتبَ مملوكًا فتَعِظَه من غيرِ أن تَضرِبَه ، [فلا بأسَ] عليك في ذلك إن شاء اللَّهُ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Yahyâ b. Bişr'den, o da İkrime'den {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” kavli hakkında haber verdi: “Cidâl öfkelenmektir; bir Müslümanı kendine öfkelendirmendir. Ancak bir köleyi rızasını kazanmaya/kusurunu düzeltmeye çağırıp onu dövmeksizin kendisine öğüt vermen müstesnadır , inşallah bunda senin için [bir sakınca yoktur] .”

حدَّثنا ابنُ وكيعٍ، قال: ثنى أبي، عن النضرِ بنِ عربيٍّ، عن عِكرمةَ، قال: والجدالُ أن تمارِيَ صاحبَك حتى يُغضِبَك أو تُغضِبَه .

Bize İbn Vekî‘ rivayet edip dedi ki: Bana babam, en-Nadr b. Arabî'den, o da İkrime'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl; o seni öfkelendirene veya sen onu öfkelendirene kadar arkadaşınla münakaşa etmendir” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا إسحاقُ، قال: ثنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمرٌ، عن الزهريِّ وقتادةَ، قالا: الجدالُ هو الصَّخَبُ والمِراءُ وأنت مُحرِمٌ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize İshâk rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk rivayet etti; dedi ki: Bize Ma‘mer, ez-Zührî ve Katâde'den haber verdi; ikisi şöyle dedi: “Cidâl; sen ihramlı iken bağırıp çağırmak ve münakaşa etmektir” .

حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: حدَّثني محمدُ بن بكرٍ، قال: أخبَرنا ابنُ جُرَيجٍ، قال: قال عطاءٌ: الجدالُ ما أغضَبْتَ صاحبَك من الجدالِ.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bana Muhammed b. Bekr rivayet edip dedi ki: Bize İbn Cüreyc haber verdi; dedi ki: Atâ şöyle dedi: “Cidâl, arkadaşını öfkelendirdiğin tartışmadır.”

حدَّثني عليُّ بنُ داودَ، قال: ثنا عبدُ اللَّهِ بنُ صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليِّ بنِ أبي طلحةَ، عن ابنِ عباسٍ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}. قال: الجدالُ المِراءُ والملاحاةُ حتى تُغضِبَ أخاك وصاحبَك، فنهَى اللَّهُ عن ذلك .

Bana Ali b. Dâvûd rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” kavli hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl; din kardeşini ve arkadaşını öfkelendirecek derecede münakaşa ve ağız kavgası etmektir. Allah bunu yasaklamıştır” .

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا الثوريُّ، عن خُصيفٍ، عن مِقْسَمٍ، عن ابنِ عباسٍ، قال: الجدالُ أن تمارِيَ صاحبَك حتى

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize es-Sevrî, Husayf'tan, o Mıksem'den, o da İbn Abbâs'tan haber verdi; o şöyle dedi: “Cidâl, arkadaşınla öyle münakaşa etmendir ki nihayetinde

تُغضِبَه .

onu öfkelendirecek derecede münakaşa etmendir .”

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا الثوريُّ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ، قال: الجدالُ المراءُ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize es-Sevrî, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den haber verdi; o şöyle dedi: “Cidâl, münakaşadır” .

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبَرنا عبدُ الرزاقِ، قال: أخبَرنا مَعْمرٌ، عن الزهريِّ وقتادةَ قالا: هو الصَّخَبُ والمِراءُ وأنت مُحرِمٌ .

Bize el-Hasan b. Yahyâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi ki: Bize Ma‘mer, ez-Zührî ve Katâde'den haber verdi; ikisi şöyle dedi: “O (cidâl), sen ihramlı iken bağırıp çağırmak ve münakaşa etmektir” .

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ: {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ}: كانوا يكرَهون الجدالَ .

Bize İbn Humeyd rivayet edip dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den {وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ} “Hacda tartışma da yoktur” kavli hakkında rivayet etti: “[Onlar] tartışmayı kerih görürlerdi” .

وقال آخرون منهم: الجدالُ في هذا الموضعِ معناه السِّبابُ.

Onlardan diğer bazıları da şöyle dedi: “Bu yerdeki cidâlin anlamı sövüşmektir.”

ذكرُ من قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وَهبٍ، قال: أخبَرني يونسُ، أن نافعًا أخبَره، أن عبدَ اللَّهِ بنَ عمرَ كان يقولُ: الجدالُ في الحجِّ السِّبابُ والمراءُ والخصوماتُ .

Bize Yûnus rivayet edip dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi; dedi ki: Bana Yûnus, Nâfi‘in kendisine Abdullah b. Ömer'in şöyle dediğini haber verdiğini aktardı: “Hacda cidâl; sövüşmek, münakaşa etmek ve çekişmelerdir” .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا سُويدٌ، قال: أخبَرنا ابنُ المباركِ، عن محمدِ بنِ إسحاقَ، عن نافعٍ، عن ابنِ عمرَ، قال: الجدالُ السِّبابُ والمنازعةُ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Süveyd rivayet edip dedi ki: Bize İbnü'l-Mübârek, Muhammed b. İshâk'tan, o Nâfi‘den, o da İbn Ömer'den haber verdi; o şöyle dedi: “Cidâl; sövüşmek ve çekişmektir” .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمِّي، قال: ثنى أبي، عن

Bana Muhammed b. Sa‘d rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam rivayet etti, o da

أبيه، عن ابنِ عباسٍ، قال: الجدالُ السِّبابُ.

babasından, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: “Cidâl, sövüşmektir.”