وقال آخرون: بل معنى ذلك: أَنَّها تَنْتَظِرُ الثوابَ من ربِّها.
Başkaları ise şöyle dedi: Bilakis bunun anlamı, onların Rablerinden [gelecek] sevabı bekledikleridir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا عمرُ بنُ عبيدٍ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ منه الثوابَ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Ömer b. Ubeyd, Mansûr'dan, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler pırıl pırıl parlar, Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “O'ndan gelecek sevabı beklerler ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ الثوابَ من ربِّها .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “Rablerinden gelecek sevabı beklerler ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ الثوابَ .
Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “Sevabı beklerler ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابن حميد، قال: ثنا مِهْرَانُ، عن سفيانَ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ الثوابَ من ربِّها، لا يراه مِن خَلْقِه شيءٌ .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Mansûr'dan, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “Rablerinden gelecek sevabı beklerler; yaratıklarından hiçbir şey O'nu göremez ” dediğini rivayet etti.
حدَّثني يحيى بنُ إبراهيمَ المسعوديُّ، قال: ثنا أبي، عن أبيه، عن جدِّه، عن الأعمشِ، عن مجاهدٍ: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ}. قال: نَضِرَةٌ مِن النعيمِ، {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ رِزْقَه وفَضْلَه.
Bana Yahyâ b. İbrâhîm el-Mes‘ûdî anlattı, dedi ki: Bize babam, babasından, o dedesinden, o el-A‘meş'ten, o Mücâhid'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler pırıl pırıl parlar” kavli hakkında: “Nimetten ötürü parıldar”, {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” kavli hakkında ise: “O'nun rızkını ve lütfunu beklerler” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ، قال: كان أناسٌ يقولون في حديثِ: "فَيَروْن ربَّهم". فقلتُ لمجاهد: إنَّ ناسًا يقولون إنه
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den nakletti; [Mansûr] dedi ki: Birtakım insanlar: «فَيَرَوْنَ رَبَّهُمْ» «Rablerini görürler» hadisi hakkında konuşuyorlardı. Bunun üzerine Mücâhid'e: “Birtakım insanlar O'nun...
يُرى. [قال: يَرى] ولا يَراه شيءٌ.
görüleceğini söylüyorlar” dedim. [Mücâhid şöyle dedi: “O görür] , hiçbir şey ise O'nu göremez.”
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا جريرٌ، عن منصورٍ، عن مجاهدٍ في قوله: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ مِن ربِّها ما أمَر لها.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Cerîr, Mansûr'dan, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “Rablerinden kendilerine emrettiği şeyleri beklerler” dediğini rivayet etti.
حدَّثني أبو الخطابِ الحسَّانيُّ، قال: ثنا مالكُ بنُ سُعَيرٍ ، [عن سفيان] ، قال: ثنا إسماعيلُ بن أبي خالدٍ، عن أبي صالحٍ في قوله: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: تَنْتَظِرُ الثوابَ .
Bana Ebü'l-Hattâb el-Hassânî anlattı, dedi ki: Bize Mâlik b. Suayr , [Süfyân'dan naklen] anlattı, dedi ki: Bize İsmâil b. Ebî Hâlid, Ebû Sâlih'ten Cenâb-ı Hakk'ın: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler pırıl pırıl parlar, Rablerine bakarlar” kavli hakkında: “Sevabı beklerler ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا الأشجعيُّ، عن سفيانَ، عن ثُوْيرٍ، عن مجاهدٍ، عن ابن عمرَ، قال: إنَّ أدنى أهلِ الجنةِ منزلةً لَمَن يَنظُرُ إلى مُلْكِه وسُرُرِه وخَدَمِه مسيرةَ ألفِ سنةٍ، يَرى أقصاه كما يَرى أدْناه، وإنَّ أرفعَ أهلِ الجنةِ منزلةٌ لَمَن يَنْظُرُ إلى وجْهِ اللهِ بُكرةً وعشيةً .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize el-Eşce‘î, Süfyân'dan, o Süveyr'den, o Mücâhid'den, o İbn Ömer'den naklen şöyle dediğini anlattı: “Cennet ehlinin mertebece en aşağısında olanı, mülküne, tahtlarına ve hizmetçilerine bin yıllık mesafeden bakar da en uzaktakini en yakındakini gördüğü gibi görür. Cennet ehlinin mertebece en yücesi ise, sabah akşam Allah'ın vechine bakan kimsedir .”
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، قال: ثنا شيخٌ ، عن أبي الصهباءِ المَوْصليِّ، قال: إنَّ أدنى أهلِ الجنةِ منزلةً من يَرى سُرُرَه وخَدَمَه ومُلْكَه في مسيرةِ ألفِ سنةٍ، فيَرى أقصاه كما يَرى أدناه، وإنَّ أَفضلَهم منزلةً مَن يَنْظُرُ إِلى وَجْهِ اللهِ غُدْوةً وعشيةً .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı, dedi ki: Bize bir şeyh , Ebü's-Sahbâ el-Mavsılî'den naklen şöyle dediğini anlattı: “Cennet ehlinin mertebece en aşağısında olanı, tahtlarını, hizmetçilerini ve mülkünü bin yıllık mesafeden görür de en uzaktakini en yakındakini gördüğü gibi görür. Onların mertebece en üstünü ise, sabah akşam Allah'ın vechine bakan kimsedir .”
وأولى القولينِ في ذلك عندَنا بالصوابِ القولُ الذي ذكَرْناه عن الحسن
Bu hususta bize göre iki görüşten gerçeğe en evlâ olanı, el-Hasan'dan zikrettiğimiz görüştür
وعكرمةَ، مِن أنَّ معنى ذلك: أنها تَنْظُرُ إلى خالقِها؛ وبذلك جاء الأثر عن رسولِ اللهِ ﷺ.
ve İkrime'den zikrettiğimiz; bunun anlamının “o yüzlerin Yaratıcılarına bakması” olduğu yönündeki görüştür. Resûlullah ﷺ'den gelen rivayet de bu doğrultudadır.
حدَّثنى عليٌّ بنُ الحسينِ بن الحُرِّ ، قال: ثنا مُصْعَبُ بنُ المِقْدامِ، قال: ثنا إسرائيلُ بنُ يونسَ، عن ثُويْرٍ، عن ابن عمرَ، قال: قال رسولُ الله ﷺ: "إِنَّ أَدْنى أَهلِ الجنَّةِ مَنْزِلَةٌ لَمَن يَنْظُرُ فِي مُلْكِهِ أَلْفَى سنةٍ". قال: "وإِنَّ أَفضلَهم مَنْزِلَةً لَمَن يَنْظُرُ في وجْهِ اللهِ كلَّ يومٍ مرَّتينِ". قال: ثم تلا: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ}. قال: "بالبياض والصفاءِ، {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}. قال: "تَنْظُرُ كلَّ يومٍ في وجْهِ اللهِ ﷿" .
Bana Ali b. el-Hüseyn b. el-Hürr anlattı, dedi ki: Bize Mus‘ab b. el-Mikdâm anlattı, dedi ki: Bize İsrâîl b. Yûnus, Süveyr'den, o İbn Ömer'den naklen Resûlullah ﷺ'in şöyle buyurduğunu anlattı: “Cennet ehlinin mertebece en aşağısında olanı, mülküne iki bin yıllık mesafeden bakar.” [Ve] şöyle buyurdu: “Onların mertebece en üstünü ise, her gün iki defa Allah'ın vechine bakan kimsedir.” Dedi ki: Sonra [Resûlullah ﷺ]: {وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler pırıl pırıl parlar” ayetini okudu ve: “Beyazlık ve parlaklıkla”, {إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ} “Rablerine bakarlar” ayetini [okudu] ve: “Her gün Azîz ve Celîl olan Allah'ın vechine bakarlar” buyurdu .
وقوله: {وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ}. يقول تعالى ذكره: ووجوهٌ يومئذٍ مُتَغَيِّرةُ الألوانِ، مُسْوَدَّةٌ كالحةٌ. يقالُ: بَسَرْتُ وجْهَه أَبْسُرُه بَسْرًا: إذا فعلت ذلك ، وبَسَر وجهَه فهو باسرٌ بَيِّنُ البُسُور.
Cenâb-ı Hakk'ın: {وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler de asıktır” kavline gelince; O'nun zikri yücedir, şöyle buyurmaktadır: O gün birtakım yüzlerin ise renkleri değişmiş , kararmış ve buruşmuştur. Bir kimse bu hâle sebebiyet verdiğinde Arapçada: بَسَرْتُ وَجْهَهُ أَبْسُرُهُ بَسْرًا (Onun yüzünü astırdım/buruşturdum) denir . Kişinin kendi yüzü asıldığında ise بَسَرَ وَجْهُهُ فَهُوَ بَاسِرٌ بَيِّنُ الْبُسُورِ (Yüzü asıldı; o yüz, asıklığı besbelli bir hâldedir) denilir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tevil ehli [müfessirler] de bu konuda bizim söylediğimiz doğrultuda görüş belirtmişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قوله: {بَاسِرَةٌ}. قال: كاشرةٌ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; bana Hâris de anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verka hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {بَاسِرَةٌ} “[asıktır]” kavli hakkında: “Korku ve dehşetten dişleri görünür vaziyette buruşmuştur ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ قولَه: {وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ}. أي: كالحةٌ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ} “O gün birtakım yüzler de asıktır” kavli hakkında: “Yani kararmış ve buruşmuştur ” dediğini rivayet etti.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {بَاسِرَةٌ}. قال: عابسةٌ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Cenâb-ı Hakk'ın: {بَاسِرَةٌ} “[asıktır]” kavli hakkında: “Çatık kaşlı ve asıktır ” demiştir.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {بَاسِرَةٌ}. قال: عابسةٌ (٢).
Bize İbnü'l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer'den, o Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {بَاسِرَةٌ} “[asıktır]” kavli hakkında: “Asıktır (٢)” dediğini rivayet etti.
وقولُه: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ}. يقولُ تعالى ذكرُه: تعلم أنه يُفْعَلُ بها داهيةٌ. والفاقِرةُ: هي الداهيةُ.
Cenâb-ı Hakk'ın: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ} “Kendilerine bel kemiklerini kıran bir felaketin yapılacağını anlarlar” kavline gelince; O'nun zikri yücedir, şöyle buyurmaktadır: Kendilerine büyük bir musibetin yapılacağını bilirler. el-Fâkıra (الْفَاقِرَةُ): Büyük bela ve felaket demektir.
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmışlardır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنى الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı. Bana el-Hâris [de] anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Verkā anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den [şöyle dediğini] rivayet etti:
قوله: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ}. قال: داهيةٌ .
{تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ} “Kendilerine bel kemiklerini kıran bir felaketin yapılacağını anlarlar” kavli hakkında: “Büyük bir musibet [yapılacağını anlarlar] ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ}. أي: شرٌّ .
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ} “Kendilerine bel kemiklerini kıran bir felaketin yapılacağını anlarlar” kavli hakkında: “Yani büyük bir şer [yapılacağını anlarlar] ” dediğini rivayet etti.
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ}. قال: تَظنُّ أنها ستَدْخُلُ النارَ، قال: تلك الفاقرةُ .
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Cenâb-ı Hakk'ın: {تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ} “Kendilerine bel kemiklerini kıran bir felaketin yapılacağını anlarlar” kavli hakkında: “Cehenneme gireceklerini kesin olarak anlarlar; işte fâkıra (büyük felaket) budur ” demiştir.
وأصلُ الفاقرةِ: الوَسْمُ الذي يُفْقَرُ به على الأَنفِ .
Fâkıra kelimesinin asıl anlamı ise burna vurulan dağlama işaretidir .
القولُ في تأويل قوله تعالى: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ (٢٦) وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ (٢٧) وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ (٢٨) وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ (٢٩) إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ (٣٠)}.
Cenâb-ı Hakk'ın: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ (٢٦) وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ (٢٧) وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ (٢٨) وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ (٢٩) إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ (٣٠)} “Hayır, can köprücük kemiklerine dayandığı, ‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği, [can çekişen de] bunun ayrılık olduğunu anladığı ve bacak bacağa dolaştığı zaman, o gün sevk yalnız Rabbinedir” kavlinin tevili hakkında.
قال أبو جعفر ﵀: يقولُ تعالى ذكرُه: ليس الأمرُ كما يظنُّ هؤلاء المشركون مِن أنَّهم لا يُعاقبون على شركِهم ومعصيتِهم ربَّهم، بلى إذا بلَغتْ نفسُ أحدِهم التراقِىَ عندَ مماتِه وحَشْرَج بها.
Ebû Ca‘fer [et-Taberî] rahimehullâh der ki: Cenâb-ı Hak -zikri yücedir- şöyle buyurmaktadır: Durum bu müşriklerin şirkleri ve Rablerine isyanları sebebiyle cezalandırılmayacaklarını zannettikleri gibi değildir! Bilakis ölüm anında içlerinden birinin canı köprücük kemiklerine ulaşıp göğsünde hırıldadığı zaman [iş işten geçmiş olur].
وقال ابنُ زيدٍ: التراقي: نفسُه.
İbn Zeyd şöyle demiştir: et-Terâkî (التراقي): Canıdır.
حدَّثني بذلك يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِ اللهِ ﷿: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ}. قال: التراقي: نفسه.
Bunu bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Allah Azze ve Celle'nin: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ} “Hayır, can köprücük kemiklerine dayandığı zaman” kavli hakkında şöyle demiştir: “et-Terâkî: Canıdır.”
{وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وقال أهلُه: مَن راقٍ يَرْقِيه؛ يَشْفِيه مما قد نزَل به؟ وطلَبوا له الأطباءَ
{وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “Ve: 'Kimdir bir rukye yapacak (okuyup şifa verecek)?' dendiğinde”. Yüce Zikri şöyle buyurmaktadır: Ailesi: “Başına gelen bu durumdan onu kurtarıp şifaya kavuşturacak bir rukyeci kimdir?” derler ve onun için hekimler
والمُداوِين، فلم يُغْنُوا عنه مِن أمرِ الله الذي قد نزَل به شيئًا .
ve tabipler ararlar; fakat Allah'ın onun başına indirdiği emrinden hiçbir şeyi ondan savamazlar .
واختلَف أهلُ التأويلِ في معنى قوله: {مَنْ رَاقٍ}؛ فقال بعضُهم نحوَ الذي قلنا في ذلك.
Tefsir ehli Cenâb-ı Hakk'ın: {مَنْ رَاقٍ} “Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?” kavlinin anlamında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları bu konuda bizim söylediğimize benzer ifadeler kullanmışlardır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو كريبٍ وأبو هشامٍ، قالا: ثنا وكيعٌ، عن إسرائيلَ، عن سماكٍ، عن عكرمةَ: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: هل مِن راقٍ يَرْقِى؟
Bize Ebû Küreyb ve Ebû Hişâm anlattılar, dediler ki: Bize Vekî‘, İsrâîl'den, o Simâk'tan, o İkrime'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu?’ denildiği” kavli hakkında: “Okuyup şifa verecek bir okuyucu var mıdır? ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ وأبو هشامٍ، قالا: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن سليمانَ التيميِّ، عن شبيبٍ، عن أبي قِلابةَ: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: هل مِن طبيبٍ شافٍ؟
Bize Ebû Küreyb ve Ebû Hişâm anlattılar, dediler ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o Süleymân et-Teymî'den, o Şebîb'den, o Ebû Kılâbe'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği” kavli hakkında: “Şifa verecek bir tabip var mıdır? ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن سليمانَ التيميِّ، عن شبيبٍ، عن أبي قِلابةَ مثلَه.
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o Süleymân et-Teymî'den, o Şebîb'den, o Ebû Kılâbe'den benzerini anlattı.
[حدَّثنا ابنُ بشارٍ، قال: حدَّثنا عبدُ الرحمنِ، قال: حدَّثنا سفيانُ، عن سليمانَ التيميِّ، عن شبيبٍ، عن أبي قلابةَ مثلَه] .
[Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdurrahman anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Süleymân et-Teymî'den, o Şebîb'den, o Ebû Kılâbe'den benzerini anlattı] .
حدَّثنا الحسنُ بنُ عرفةَ، قال: ثنا مَرْوانُ بنُ معاويةَ، عن أبى بسطامٍ، عن الضحاكِ بن مزاحمٍ في قولِ اللهِ ﷿: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: هو الطبيبُ.
Bize el-Hasen b. Arafe anlattı, dedi ki: Bize Mervân b. Muâviye, Ebû Bistâm'dan, o Dahhâk b. Müzâhim'den Azîz ve Celîl olan Allah'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği [zaman]” kavli hakkında: “O [kişi], doktordur (tabiptir)” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ إدريسَ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ في: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: هل من مُداوٍ؟
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn İdrîs, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği” kavli hakkında: “Bunu tedavi edecek biri var mıdır?” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği” kavli hakkında [şöyle dediğini rivayet etti]:
أي: التَمَسوا له الأطباءَ فلم يُغْنُوا عنه مِن من قضاءِ الله شيئًا .
Yani: Onun için tabipler aradılar da Allah'ın takdirinden hiçbir şeyi ondan savamadılar .
حدَّثنا يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: أين الأطباءُ والرُّقاةُ، مَن يَرْقِيه من الموتِ؟ .
Bize Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu/tedavi edici?’ denildiği” kavli hakkında: “Hani tabipler ve okuyucular/şifacılar, onu ölümden kim kurtarıp şifa verebilir? ” dedi.
وقال آخرون: بل هذا مِن قول الملائكةِ بعضِهم لبعضٍ؛ يقولُ بعضُهم لبعضٍ: مَن يَرْقَى بنفسِه فَيَصْعَدْ بها؟
Diğerleri ise şöyle dediler: Bilakis bu, meleklerin birbirine söylediği bir sözdür; birbirlerine: “Onun ruhuyla kim yükselecek, onu kim yukarı çıkaracak?” derler.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا معاذُ بنُ هشامٍ، قال: ثني أبي، عن عمرِو بن مالكٍ، عن أبى الجوزاءِ، عن ابن عباسٍ: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ (٢٦) وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: إذا بلَغتْ نفسُه تراقيَه ، قالتِ الملائكةُ: مَن يَصْعَدُ بها؛ ملائكةُ الرحمةِ أو ملائكةُ العذابِ؟
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Muâz b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bana babam, Amr b. Mâlik'ten, o Ebü'l-Cevzâ'dan, o İbn Abbâs'tan naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ (٢٦) وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “Hayır, can köprücük kemiklerine dayandığı zaman, ‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu?’ dendiğinde” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Canı köprücük kemiklerine dayandığında melekler: “Onunla kim yükselecek; rahmet melekleri mi yoksa azap melekleri mi? ” derler.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا المعتمرُ، عن أبيه في قوله: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ}. قال: بلَغنى عن أبي قِلابةَ، قال: هل مِن طبيبٍ؟ قال: وبلَغنى عن أبى الجوزاءِ أنه قال: قالت الملائكةُ بعضُهم لبعضٍ: مَن يَرْقَى؛ ملائكةُ الرحمةِ، أو ملائكةُ
Bize İbn Abdi’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Mu‘temir babasından naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ} “‘Kimdir bunu iyi edecek bir okuyucu?’ dendiğinde” kavli hakkında rivayet etti. [Mu‘temir] dedi ki: Bana Ebû Kılâbe’den nakledildiğine göre o: “[Bunu iyileştirecek] bir tabip var mı?” demiştir. [Yine Mu‘temir] dedi ki: Bana Ebü’l-Cevzâ’dan nakledildiğine göre o şöyle demiştir: Melekler birbirlerine: “[Onun ruhunu] kim yukarı çıkaracak; rahmet melekleri mi, yoksa
العذابِ؟
melekleri mi? ” dediler.
وقولُه: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ}. يقولُ تعالى ذكرُه: وأَيْقَن الذي قد نزَل ذلك به أنه فِراقُ الدنيا والأهلِ والمالِ والولدِ.
Cenâb-ı Hakk'ın: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ} “Ve [can çekişen kişi] bunun gerçek bir ayrılış olduğunu anladığı” kavli hakkında Zikri Yüce Olan [Allah] buyuruyor ki: Bu durum başına gelen kişi, bunun dünyadan, aileden, maldan ve evlattan ayrılış olduğunu kesin olarak anladı (yakîn hasıl etti).
وبنحوِ الذي قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.
Tefsir ehli de bu konuda bizim söylediğimize benzer şekilde söylemişlerdir.
[ذكرُ مَن قال ذلك
[Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ}.
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ} “Ve [can çekişen kişi] bunun gerçek bir ayrılış olduğunu anladığı” kavli hakkında:
أي: اسْتَيْقَن أنه الفِراقُ .
Yani: Bunun ayrılış olduğunu kesin olarak anladı .
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ}. قال: ليس أحدٌ مِن خَلْقِ اللهِ يَدفعُ الموتَ، ولا يُنْكِرُه، ولكن لا يَدْرى يموتُ مِن ذلك المرضِ أو مِن غيرِه، فالظنُّ كما هاهنا هذا.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Cenâb-ı Hakk'ın: {وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ} “Ve [can çekişen kişi] bunun gerçek bir ayrılış olduğunu anladığı” kavli hakkında şöyle dedi: Allah'ın yarattıklarından hiç kimse ölümü geri çeviremez ve onu inkâr da etmez; fakat kişi o hastalıktan mı yoksa başka bir şeyden mi öleceğini bilmez. İşte buradaki zan (zanne) bu anlamdadır.
وقولُه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. اختلَف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: والتَفَّتِ شِدَّةُ أمر الدنيا بشدَّةِ أمرِ الآخرةِ.
Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavline gelince; tefsir ehli bunun tefsirinde ihtilaf etmişlerdir. Bazıları: Bunun anlamı, dünya işinin şiddetinin ahiret işinin şiddetine dolaşmasıdır, demişlerdir.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو هشامٍ الرفاعيُّ، قال: ثنا معاذُ بنُ هشامٍ، قال: ثني أبي، عن عمرِو بن مالكٍ، عن أبى الجوزاءِ، عن ابن عباسٍ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: الدنيا بالآخرةِ شِدَّةٌ].
Bize Ebû Hişâm er-Rifâî anlattı, dedi ki: Bize Muâz b. Hişâm anlattı, dedi ki: Bana babam, Amr b. Mâlik'ten, o Ebü'l-Cevzâ'dan, o da İbn Abbâs'tan {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Dünyanın ahirete [dolaşmasıdır ki bu iki] şiddettir.]
[حدَّثني عليٌّ، قال: ثنا أبو صالحٍ، قال: ثنى معاويةُ، عن عليٍّ، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. يقولُ: آخرُ يومٍ من الدنيا، وأوَّلُ يومٍ مِن الآخرةِ، فتَلْتَقِى الشدَّةُ بالشدَّةِ، إلا مَن رَحِم اللهُ .
[Bana Ali anlattı, dedi ki: Bize Ebû Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye, Ali'den, o İbn Abbâs'tan Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dediğini nakletti: “Dünyanın son günü ile ahiretin ilk günüdür; böylece -Allah'ın merhamet ettiği kimseler müstesna- şiddet şiddetle karşılaşır .”
حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}.
Bana Muhammed b. Sa'd anlattı, dedi ki: Bana babam anlattı, dedi ki: Bana amcam anlattı, dedi ki: Bana babam, babasından, o İbn Abbâs'tan Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında [şöyle dediğini nakletti]:
يقولُ: والتَفَّتِ الدنيا بالآخرة، وذلك شأنُ الدنيا والآخرة، ألم تَسْمَعْ أنه يقولُ: {إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ}؟
Şöyle buyurmaktadır: Dünya ahirete dolaşmıştır; bu da dünyanın ve ahiretin durumudur . O'nun: {إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ} “O gün sevk yeri yalnızca Rabbinedir” buyurduğunu işitmedin mi?
حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، قال: ثنا عيسى، وحدَّثنا الحارثُ، قال: ثنا الحسنُ، قال: ثنا ورقاءُ، جميعًا عن ابن أبي نجيحٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: الْتَفَّ أمرُ الدنيا بأمرِ الآخرةِ عندَ الموتِ .
Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım anlattı, dedi ki: Bize Îsâ anlattı; [diğer bir tarikle] bize el-Hâris anlattı, dedi ki: Bize el-Hasan anlattı, dedi ki: Bize Varkâ anlattı; hepsi birden İbn Ebî Necîh'ten, o Mücâhid'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “Ölüm anında dünya işi ahiret işine sarmaş dolaş olmuştur ” dediğini rivayet ettiler.
حدَّثنا أبو كريبٍ [وأبو هشامٍ، قال] : ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن رجلٍ، عن مجاهدٍ، قال: آخرُ يومٍ من الدنيا، وأوَّلُ يومٍ مِن الآخرةِ.
Bize Ebû Küreyb [ve Ebû Hişâm anlattılar, dediler ki] : Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o bir adamdan, o Mücâhid'den naklen şöyle dediğini rivayet etti: “Dünyanın son günü ile ahiretin ilk günüdür.”
حدَّثنا بشرٌ، قال: ثنا يزيدُ، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: قال الحسنُ: ساقُ الدنيا بالآخرةِ].
Bize Bişr anlattı, dedi ki: Bize Yezîd anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “el-Hasan: ‘Dünya bacağı ahirete [dolaşmıştır]’ demiştir.”]
[حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن ابن مجاهدٍ، قال: هو أمرُ الدنيا والآخرةِ عندَ الموتِ.
[Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o İbn Mücâhid'den naklen şöyle dediğini rivayet etti: “O, ölüm anında dünya ve ahiret işidir.”
حدَّثنى عليُّ بنُ الحسينِ، قال: ثنا يحيى بنُ يمانٍ، عن أبي سنانٍ الشيبانيِّ، عن ثابتٍ، عن الضحاكِ في قوله: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: أهلُ الدنيا يُجهِّزون الجَسَدَ، وأهلُ الآخرةِ يُجَهِّزون الروحَ .
Bana Ali b. el-Hüseyn anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Yemân, Ebû Sinân eş-Şeybânî'den, o Sâbit'ten, o ed-Dahhâk'tan Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “Dünya ehli bedeni hazırlarlar, ahiret ehli ise ruhu hazırlarlar ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن أبي سنانٍ، عن الضحاكِ مثلَه.
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Süfyân'dan, o Ebû Sinân'dan, o ed-Dahhâk'tan benzerini anlattı.
حدَّثنا ابنُ حميدٍ، قال: ثنا مِهْرانُ، عن سفيانَ، عن الضحاكِ، قال: اجْتَمَع عليه أمران: الناسُ يُجَهِّزون جَسَدَه، والملائكةُ يُجَهِّزون روحَه] .
Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Mihrân, Süfyân'dan, o ed-Dahhâk'tan naklen şöyle dediğini rivayet etti: “Onun başında iki iş bir araya gelmiştir: İnsanlar bedenini teçhiz ederler (hazırlarlar), melekler ise ruhunu teçhiz ederler] .”
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا المحاربيُّ، عن جويبرٍ، عن الضحاكِ، قال: ساقُ الدنيا بساقِ الآخرةِ .
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize el-Muhâribî, Cüveybir'den, o ed-Dahhâk'tan naklen: “Dünya bacağı ahiret bacağıyladır ” dediğini rivayet etti.
[حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: حدَّثنا عبدُ اللهِ، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ، قال: الدنيا بالآخرةِ] .
[Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Abdullah, Ebû Ca'fer'den, o er-Rebî'den naklen: “Dünya ahiretledir] ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا جعفرُ بنُ عونٍ، عن أبي جعفرٍ، عن الربيعِ مثلَه وزاد: ويقالُ: الْتِفافُهما عند الموتِ.
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ca'fer b. Avn, Ebû Ca'fer'den, o er-Rebî'den benzerini anlattı ve şunu ekledi: “Onların birbirine dolaşmasının ölüm anında olduğu söylenir.”
حدَّثنا أبو هشام، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، عن فضيلِ بن مرزوقٍ، عن عطيةَ، قال:
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Fudayl b. Merzûk'tan, o Atiyye'den naklen şöyle dediğini rivayet etti:
الدنيا والآخرة.
“Dünya ve ahirettir.”
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، عن عبدِ الوهابِ بن مجاهدٍ، عن أبيه، قال: أمرُ الدنيا بأمرِ الآخرةِ.
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân, Abdülvehhâb b. Mücâhid'den, o babasından naklen şöyle dediğini rivayet etti: “Dünya işi ahiret işiyledir.”
[حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: أمرُ الدنيا بأمرِ الآخرةِ] .
[Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “Dünya işi ahiret işiyledir] ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابنُ ثورٍ، عن معمرٍ، عن قتادةَ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: الشدَّةُ بالشدَّةِ، ساقُ الدنيا بساقِ الآخرة .
Bize İbn Abdila'lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma'mer'den, o Katâde'den Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Şiddet şiddetledir; dünya bacağı ahiret bacağıyladır .”
حدَّثنا ابن المثنى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، قال: سألتُ إسماعيلَ بن أبي خالدٍ، فقال: عملُ الدنيا بعمل الآخرةِ .
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer anlattı, dedi ki: Bize Şu'be anlattı, dedi ki: İsmâil b. Ebî Hâlid'e sordum, o da şöyle dedi: “Dünya ameli ahiret ameliyledir .”
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا وكيعٌ، عن سلمةَ، عن الضحاكِ، قال: هما الدنيا والآخرةُ.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Seleme'den, o ed-Dahhâk'tan naklen şöyle dediğini rivayet etti: “O ikisi, dünya ve ahirettir.”
حدَّثني يونسُ، قال: أخبَرنا ابنُ وهبٍ، قال: قال ابنُ زيدٍ في قولِه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: العلماءُ يقولون فيه قولَين؛ منهم مَن يقولُ: ساقُ الآخرةِ بساقٍ الدنيا. وقال آخرون: قَلَّ ميتٌ يموتُ إلا التَفَّتْ إحدى ساقَيه بالأخرى.
Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dedi: Âlimler bu konuda iki görüş belirtmektedirler; onlardan kimi: “Ahiret bacağı dünya bacağıyladır” demektedir. Diğerleri ise: “Ölen hemen hiçbir meyyit yoktur ki bir bacağı diğerine dolaşmış olmasın” demişlerdir.
قال ابنُ زيدٍ: غيرَ أنَّا لا نشكُّ أَنَّها ساقُ الآخرةِ. وقرَأ: {إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ}. قال: لما الْتَفَّتِ الآخرةُ بالدنيا، كان المَسَاقُ إلى اللهِ ﷿، قال:
İbn Zeyd dedi ki: Ancak biz onun ahiret bacağı olduğundan şüphe etmeyiz. Ve: {إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ} “O gün sevk [yalnızca] Rabbinedir” [ayetini] okudu. Dedi ki: Ahiret dünya ile dolaştığında, sevk azîz ve celîl olan Allah'a olur. [İbn Zeyd] dedi ki:
وهو أكثرُ قولِ مَن يقولُ ذلك.
Bunu söyleyenlerin çoğunun görüşü de budur.
وقال آخرون: بل معنى ذلك: الْتَفَّتْ ساقا الميتِ إذا لُفَّتا في الكَفنِ.
Başkaları ise şöyle dediler: Bilakis bunun anlamı, kefene sarıldığı zaman ölünün iki bacağının birbirine dolaşmasıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: ثنا ابنُ يمانٍ، قال: ثنا بشيرُ بنُ المهاجرِ، عن الحسنِ في قولِه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: لفُّهما في الكَفنِ .
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize İbn Yemân anlattı, dedi ki: Bize Beşîr b. el-Muhâcir, Hasan'dan naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “İkisinin kefene sarılmasıdır ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا وكيعٌ، وابنُ اليمانِ، عن بشيرِ بن المهاجرِ، عن الحسنِ، قال: هما ساقاك إذا لُفَّتا في الكفنِ.
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘ ve İbnü'l-Yemân, Beşîr b. el-Muhâcir'den, o Hasan'dan naklen şöyle dediğini rivayet ettiler: “Kefene sarıldıklarında senin iki bacağındır.”
حدَّثنا أبو كريبٍ، قال: حدَّثنا وكيعٌ، عن بشيرِ بن المهاجرِ، عن الحسنِ مثلَه.
Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Vekî‘, Beşîr b. el-Muhâcir'den, o Hasan'dan benzerini rivayet etti.
وقال آخرون: بل معنى ذلك: التفافُ ساقَيْ الميتِ عندَ الموتِ.
Başkaları da şöyle dediler: Bilakis bunun anlamı, ölüm anında ölünün iki bacağının birbirine dolaşmasıdır.
ذكرُ مَن قال ذلك
Bunu Söyleyenlerin Zikri
حدَّثنا حميدُ بنُ مسعدةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المفضلِ، قال: ثنا داودُ، عن عامرٍ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: ساقا الميتِ .
Bize Humeyd b. Mes'ade anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, Âmir'den naklen Cenâb-ı Hakk'ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “Ölünün iki bacağıdır ” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثنا عبدُ الوهابِ وعبدُ الأعلى، قالا: ثنا داودُ، عن عامرٍ، قال: الْتَفَّت ساقاه عند الموتِ.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdülvehhâb ve Abdüla'lâ anlattılar, dediler ki: Bize Dâvûd, Âmir'den naklen şöyle dediğini rivayet etti: “Ölüm anında iki bacağı birbirine dolaşmıştır.”
حدَّثنا ابنُ المثنى، قال: ثني ابنُ أبى عديٍّ، عن داودَ، عن الشعبيِّ مثلَه.
Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bana İbn Ebî Adiyy, Dâvûd'dan, o eş-Şa'bî'den benzerini anlattı.
حدَّثني إسحاقُ بنُ شاهينٍ، قال: ثنا خالدٌ، عن داودَ، عن عامرٍ بنحوِه.
Bana İshâk b. Şâhîn anlattı, dedi ki: Bize Hâlid, Dâvûd'dan, o Âmir'den benzerini rivayet etti.
حدَّثنا أبو كريبٍ وأبو هشامٍ، قالا: ثنا وكيعٌ، عن سفيانَ، عن حصينٍ، عن أبي مالكٍ: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. قال: عندَ الموتِ .
Bize Ebû Küreyb ve Ebû Hişâm anlattılar, dediler ki: Bize Vekî‘, Süfyân’dan, o Husayn’dan, o Ebû Mâlik’ten Cenâb-ı Hakk’ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Ölüm anında .”
حدَّثنا أبو هشامٍ، قال: ثنا عبيدُ اللهِ، عن إسرائيلَ، عن السديِّ، عن أبي مالكٍ، قال: التفافُ ساقيكَ عندَ الموتِ.
Bize Ebû Hişâm anlattı, dedi ki: Bize Ubeydullah, İsrâîl’den, o es-Süddî’den, o Ebû Mâlik’ten şöyle dediğini rivayet etti: “Ölüm anında iki bacağının birbirine dolaşmasıdır.”
حدَّثني يعقوبُ، قال: ثنا ابنُ عليةَ، عن أبى رجاءٍ، عن الحسنِ في قولِه: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ}. لفَّهما أمرُ اللهِ.
Bana Ya‘kūb anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, Ebû Recâ’dan, o Hasan’dan Cenâb-ı Hakk’ın: {وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ} “Ve bacak bacağa dolaştığında” kavli hakkında: “Allah’ın emri ikisini birbirine dolamıştır” dediğini rivayet etti.
حدَّثنا ابنُ عبدِ الأعلى، قال: ثنا ابن ثورٍ، عن معمرٍ، قال: قال الحسنُ: ساقا ابن آدمَ عندَ الموتِ .
Bize İbnü’l-A‘lâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Sevr, Ma‘mer’den naklen şöyle anlattı: Hasan: “Ölüm anında Âdemoğlunun iki bacağıdır ” demiştir.