Binûn

İçinde Nisâ'nın Zikredildiği Surenin Tefsiri Hakkındaki Görüş — 14. Sayfa

Kaynak: Câmiu'l-Beyân (Taberî Tefsiri) · Taberî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. قال: نهَى عن الزنى؛ أن تَنْكِحَ المرأةُ زوجَيْنِ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe rivayet edip dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle demiştir: “Zinayı; kadının iki kocayla birden nikâhlanmasını yasaklamıştır.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. قال: كلُّ ذاتِ زوجٍ عليكم حرامٌ، إلا الأربعَ اللاتى يُنْكَحْنَ بالبيِّنةِ والمهرِ .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Abdullâh b. Sâlih rivayet edip dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle demiştir: “Beyyine ve mehir ile nikâhlanan dört [kadın] müstesna, evli olan her kadın size haramdır” .

حدَّثنا أحمدُ بنُ عثمانَ، قال: ثنا وهبُ بنُ جريرٍ، قال: ثنا أبي، قال: سمِعتُ النعمانَ بنَ راشدٍ يُحَدِّثُ عن الزُّهْرِيِّ، عن سعيدِ بن المُسَيَّبِ، أَنه سُئِل عن المُحْصَناتِ من النساءِ، قال: هنَّ ذواتُ الأزواجِ .

Bize Ahmed b. Osmân rivayet edip dedi ki: Bize Vehb b. Cerîr rivayet edip dedi ki: Bize babam rivayet edip dedi ki: Nu'mân b. Râşid'in ez-Zührî'den, onun da Saîd b. el-Müseyyeb'den naklettiğini duydum; Saîd'e kadınlardan muhsanatın kimler olduğu sorulmuş, o da: “Onlar evli kadınlardır” demiştir.

حدَّثنا ابن بشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الرحمنِ، قال: ثنا سفيانُ، عن حمَّادٍ، عن إبراهيمَ، عن عبدِ اللهِ، قال: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. قال: ذواتُ الأزواجِ مِن المسلمينِ والمشركينِ. وقال عليٌّ: ذواتُ الأزواجِ مِن المشركين.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahmân rivayet edip dedi ki: Bize Süfyân, Hammâd'dan, o İbrâhîm'den, o da Abdullâh'tan rivayet etti; o: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında şöyle demiştir: “Müslümanlardan ve müşriklerden evli olan kadınlardır.” Ali ise: “Müşriklerden evli olan kadınlardır” demiştir.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن سالمٍ، عن سعيدٍ، عن ابن عباسٍ في قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. قال: كلُّ ذاتِ زوجٍ عليكم حرامٌ.

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Himmânî rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Sâlim'den, o Saîd'den, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında rivayet etti; o şöyle demiştir: “Evli olan her kadın size haramdır.”

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن عبدِ الكريمِ، عن مكحولٍ نحوَه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Himmânî rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, Abdülkerîm'den, o da Mekhûl'den bunun benzerini rivayet etti .

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا الحِمَّانيُّ، قال: ثنا شَريكٌ، عن الصَّلْتِ بن بَهْرامَ، عن إبراهيمَ نحوَه .

Bana el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize el-Himmânî rivayet edip dedi ki: Bize Şerîk, es-Salt b. Behrâm'dan, o da İbrâhîm'den bunun benzerini rivayet etti .

حدَّثني محمدُ بنُ سعدٍ، قال: ثنى أبي، قال: ثنى عمي، قال: ثنى أبي، عن أبيه، عن ابن عباسٍ قولَه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. إلى: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}: يعني ذواتِ الأزواجِ مِن النساءِ لا يَحِلُّ نكاحُهنَّ، يقولُ: لا تَخْلُبْ ولا تَعِدْ فتَنْشُزَ على زوجِها، وكلُّ امرأةٍ لا تُنْكَحُ إلا ببَيِّنَةٍ ومهرٍ فهى مِن المُحْصناتِ التي حرَّم اللهُ، {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. يعنى التي أحَلَّ اللهُ مِن النساءِ، وهو ما أحَلَّ مِن حرائرِ النساءِ مثنى وثُلاثَ ورُباع .

Bana Muhammed b. Sa'd rivayet edip dedi ki: Bana babam rivayet etti, dedi ki: Bana amcam rivayet etti, dedi ki: Bana babam, babasından, o da İbn Abbâs'tan O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğundan {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” buyruğuna kadar olan kısım hakkında rivayet etti: “Yani kadınlardan evli olanların nikâhlanması helal değildir. Şöyle demektedir: Kadın kocasından ayrılıp serkeşlik etsin diye onu ayartma ve ona vaatte bulunma. Beyyine ve mehir olmaksızın nikâhlanmayan her kadın, Allah'ın haram kıldığı muhsan kadınlardandır. {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna” buyruğu ise Allah'ın kadınlardan helal kıldıklarını; yani hür kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olarak helal kıldıklarını kastetmektedir” .

وقال آخَرون: بل هنَّ نساءُ أهلِ الكتابِ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis onlar Ehl-i Kitap kadınlarıdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Görüşleri

حدَّثنا ابنُ حُميدٍ، قال: ثنا يحيى بنُ واضحٍ، قال: ثنا عيسى بنُ عُبيدٍ، عن

Bize İbn Humeyd anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Vâdıh anlattı, dedi ki: Bize Îsâ b. Ubeyd anlattı, o da...

أيوبَ بن أبي العَوْجاءِ عن أبي مِجْلَزٍ في قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. قال: نساءُ أهلِ الكتابِ.

Eyyûb b. Ebi'l-Avcâ'dan, o da Ebû Miclez'den O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında rivayet etti; o: “Ehl-i Kitap kadınlarıdır” demiştir.

وقال آخَرون: بل هنَّ الحرائرُ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis onlar hür kadınlardır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Görüşleri

حدَّثنا ابن بشَّارٍ، قال: ثنى حَمَّادُ بنُ مَسْعَدَةَ، قال: ثنا سليمانُ، عن عَزْرةَ في قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. قال: الحرائرُ.

Bize İbn Beşşâr rivayet edip dedi ki: Bana Hammâd b. Mes'ade rivayet edip dedi ki: Bize Süleymân, Azre'den O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğu hakkında rivayet etti; o: “Hür kadınlardır” demiştir.

وقال آخَرون: المحصناتُ هن العفائفُ وذواتُ الأزواجِ، وحرامٌ كلٌّ مِن الصَّنْفيْنِ إلا بنكاحٍ أو مِلْكِ يمينٍ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Muhsan kadınlar hem iffetli kadınlar hem de evli kadınlardır; bu iki sınıftan her biri nikâh veya mülkiyet yolu dışında haramdır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Görüşleri

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني الليثُ، قال: ثني عُقَيْلٌ، عن ابن شهابٍ، وسُئِل عن قولِ اللهِ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} الآية. قال: نرى أنه حرَّم في هذه الآيةِ المحصناتِ مِن النساءِ ذواتِ الأزواجِ أن يُنْكَحْنَ مع أزواجِهنَّ، والمحصناتُ العفائفُ، ولا يَحْلِلْنَ إلا بنكاحٍ أو مِلْكِ يمينٍ، والإحصانُ إحصانان؛ إحصانُ تزويجٍ، وإحصانُ عفافٍ في الحرائرِ والمملوكاتِ، كلَّ ذلك حرَّم اللهُ، إلا بنكاحٍ أو مِلْكِ يمين.

Bana el-Müsenna rivayet edip dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlatıp dedi ki: Bana el-Leys anlatıp dedi ki: Bana Ukayl, İbn Şihâb'dan rivayet etti; [İbn Şihâb'a] Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sahip olduğunuz cariyeler müstesna, evli kadınlar da [size haram kılındı]” ayeti sorulduğunda şöyle demiştir: Görüşümüze göre [Allah] bu ayette, kadınlardan kocası olan muhsan kadınlarla kocaları varken evlenilmesini ve iffetli muhsan kadınları haram kılmıştır; bunlar ancak nikâh yahut mülk-i yemîn (cariye edinme) yoluyla helal olurlar. İhsan iki türlüdür: Evlilik ihsanı ile hem hür kadınlarda hem de cariyelerde bulunan iffet ihsanı. Allah bütün bunları, nikâh veya mülk-i yemîn müstesna olmak üzere haram kılmıştır.

وقال آخَرون: نزَلت هذه الآيةُ في نساءٍ كنَّ يُهَاجِرْنَ إلى رسولِ اللهِ ﷺ ولهنَّ أزواجٌ، فيَتَزَوَّجُهنَّ بعضُ المسلمين، ثم يَقْدَمُ أزواجُهنَّ مهاجرينَ، فنُهِي المسلمون عن نكاحِهنَّ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bu ayet, kocaları olduğu hâlde Resûlullâh'a sallallâhu aleyhi ve sellem hicret eden ve Müslümanlardan bazılarının kendileriyle evlendiği kadınlar hakkında inmiştir; daha sonra kocaları da muhacir olarak gelince, Müslümanların onlarla evlenmesi yasaklanmıştır.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu Söyleyenlerin Görüşleri

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: ثنى حبيبُ بنُ أبي ثابتٍ، عن أبي سعيدٍ الخُدْريِّ، قال: كان النساءُ يَأْتِينَنَا ثم يُهاجِرُ أزواجُهنَّ، فمُنِعْناهنَّ. يعنى بقولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} .

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den rivayet etti; o dedi ki: Bana Habîb b. Ebî Sâbit, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti; o şöyle demiştir: “Kadınlar bize [hicret edip] gelir, ardından kocaları da hicret ederdi; bunun üzerine biz o kadınlardan menedildik.” O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğunu kastetmektedir.

وقد ذُكِرَ عن ابن عباسٍ وجماعةٍ غيرِه أنه كان مُلْتَبِسًا عليهم تأويلُ ذلك.

İbn Abbâs'tan ve onun dışındaki bir topluluktan , bu ayetin tevilinin kendilerine kapalı geldiği de zikredilmiştir.

حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن عَمرِو بن مُرَّةَ، قال: قال رجلٌ لسعيدِ بن جُبيرٍ: أمَا رأيتَ ابنَ عباسٍ حينَ سُئِل عن هذه الآيةِ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. فلم يَقُلْ فيها شيئًا؟ قال: فقال: كان لا يَعْلَمُها .

Bize Muhammed b. el-Müsennâ rivayet edip dedi ki: Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet edip dedi ki: Bize Şu'be, Amr b. Mürre'den rivayet etti; o dedi ki: Bir adam Saîd b. Cübeyr'e: “İbn Abbâs'a şu: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” ayeti sorulduğunda onun hakkında hiçbir şey söylemediğini görmedin mi?” dedi. [Saîd] de: “Onu bilmiyordu” dedi.

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخبرَنا عبدُ الرحمنِ بن يحيى، عن مجاهدٍ، قال: لو أَعْلَمُ مَن يُفَسِّرُ لى هذه الآيةَ لضرَبتُ إليه أكبادَ الإبلِ؛ قولَه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} إلى قولِه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} إلى آخرِ الآيةِ .

Bize el-Kâsım rivayet edip dedi ki: Bize el-Hüseyin rivayet edip dedi ki: Bize Huşeym rivayet edip dedi ki: Bize Abdurrahman b. Yahyâ, Mücâhid'den haber verdi; o şöyle demiştir: “Bana şu ayeti tefsir edecek bir kimseyi bilseydim, onun için develerin ciğerlerine vururdum (uzun bir yolculuğa çıkardım); O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna, muhsan kadınlar da [size haram kılındı]” buyruğundan, {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız...” buyruğuna, ayetin sonuna kadar.”

قال أبو جعفرٍ: فأَمَّا المُحْصَنَاتُ، فإنهنَّ جمعُ مُحْصَنَةٍ، وهي التي قد مُنِع فرجُها بزوجٍ: يقالُ منه: أَحْصَنَ الرجلُ امرأتَه فهو يُحْصِنُها إحصانًا، وحصَنتْ هي فهي تَحْصُنُ حصانةً، إذا عفَّتْ، وهى حاصنٌ مِن النساءِ، عفيفةٌ، كما قال العجَّاجُ :

Ebû Ca'fer dedi ki: “el-Muhsanât” (المُحْصَنَات) kelimesine gelince; o, fercine koca ile engel olunmuş kadın anlamına gelen “muhsana” (مُحْصَنَة) kelimesinin çoğuludur. Bu kökten türetilerek: Adam eşini koruyup gözettiğinde; ahsane’r-raculü imraetehû fehüve yuhsinuhâ ihsânen (أَحْصَنَ الرجلُ امرأتَه فهو يُحْصِنُها إحصانًا), kadın iffetli davrandığında ise; hasunet hiye fehiye tahsunu hasâneten (حصَنتْ هي فهي تَحْصُنُ حصانةً) denir. Böyle bir kadına, el-Accâc'ın dediği gibi, iffetli kadın anlamında “hâsın” (حاصن) denir:

وحاصِنٍ مِن حاصناتٍ مُلْسِ

Tertemiz iffetli kadınlardan bir iffetli kadın ki,

من [الأذَى ومن] قِرافِ الوَقْسِ

Eziyetten [ve ayıplardan] ve günah kirinden uzaktır .

ويقالُ أيضًا إذا هي عفّت فحفِظتْ فرجَها مِن الفجورِ: قد أحْصَنت فرجَها فهي مُحْصَنَةٌ. كما قال جلَّ ثناؤه: {وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا} [التحريم: ١٢]. بمعنى: حفِظتْه مِن الريبةِ، ومنَعتْه مِن الفجورِ. وإنما قيل لحصونِ المدائنِ والقرى: حُصُونٌ. لمنعِها مَن أرادها وأهلَها، وحفْظِها ما وراءَها ممن بغاها مِن أعدائِها، ولذلك قيل للدرعِ: درعٌ حَصِينةٌ.

Yine kadın iffetli davranıp fercini hayasızlıktan koruduğunda: Kadın fercini korudu, dolayısıyla o muhsanadır (kad ahsenet fercehâ fehiye muhsanatün) denir. Nitekim senâsı yüce olan Allah: {وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا} [Tahrim: 12] “Irzını korumuş olan İmrân kızı Meryem'i de...” buyurmuştur. Bunun anlamı: Onu şüpheden korumuş ve hayasızlıktan men etmiştir, demektir. Şehir ve köy kalelerine “hısûn” (حُصُون) denmesi de sırf kendisine ve ahalisine kastedenlere engel olması ve arkasındakileri düşmanlardan koruması sebebiyledir; bu yüzden zırha da sağlam zırh anlamında “dir'un hasîne” (درعٌ حَصِينةٌ) denilmiştir.

فإذ كان أصلُ الإحصانِ ما ذكَرنا مِن المنعِ والحفظِ، فبيِّنٌ أن معنى قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}: والممنوعاتُ مِن النساءِ حرامٌ عليكم، {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. وإذ كان ذلك معناه، وكان الإحصانُ قد يكونُ بالحُرِّيَّةِ، كما قال جل ثناؤُه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} [المائدة: ٥]. ويكونُ

İhsânın aslı zikrettiğimiz üzere menetmek ve korumak olduğuna göre, O'nun: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Ve kadınlardan muhsan olanlar da...” kelâmının anlamının; [kendileriyle evlenmekten] menedilmiş kadınlar da size haram kılınmıştır, {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları (cariyeleriniz) müstesnadır” şeklinde olduğu açıktır. Mademki anlamı budur ve ihsân, senâsı yüce olan Allah'ın: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ} [Mâide: 5] “Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden muhsan (hür/iffetli) kadınlar da...” buyurduğu gibi bazen hürriyet ile olabilmekte; bazen de

بالإسلامِ، كما قال تعالى ذكرُه: {فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ}. ويكونُ بالعِفَّةِ، كما قال جل ثناؤُه: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} (النور: ٤). ويكونُ بالزوجِ، ولم يكنْ ﵎ خصَّ محصَنةً دونَ محصَنةٍ في قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} - فواجبٌ أن تكونَ كلُّ محصَنةٍ - بأيِّ معاني الإحصانِ كان إحصانُها - حرامًا علينا، سفاحًا أو نكاحًا، إلا ما ملَكتْه أيمانُنا منهنَّ؛ بشراءٍ، كما أباحه لنا كتابُ اللهِ جلَّ ثناؤه، أو نكاح ، على ما أطْلَقه لنا تنزيلُ اللهِ. فالذي أباحه ﵎ لنا نكاحًا مِن الحرائرِ، الأربعُ سوى اللَّواتى حُرِّمن علينا بالنَّسَبِ والصِّهْرِ، ومِن الإماءِ ما سبَيْنا مِن العدوَّ سوى اللواتى وافَق معْناهن معَنى ما حُرّم علينا مِن الحرائرِ بالنَّسَبِ والصِّهْرِ، فإنهن والحرائرَ فيما يَحِلُّ ويَحْرُمُ بذلك المعنى متفقاتُ المعانى، وسوى اللَّواتى سبَيْناهنَّ مِن أهل الكتابَيِنْ ولهنَّ أزواجٌ، فإن السِّباءَ يُحِلُّهنَّ لمن سباهنَّ بعدَ الاستبراءِ، وبعدَ إخراجِ حقِّ اللهِ ﵎ الذي جعَله لأهلِ الخُمْسِ منهنَّ.

zikri yüce olan Allah'ın: {فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ} “Evlendiklerinde/Müslüman olduklarında bir fuhuş işlerlerse, onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı gerekir” buyurduğu gibi İslam ile olabildiğine; bazen senâsı yüce olan Allah'ın: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ} [Nûr: 4] “İffetli kadınlara zina isnat edip sonra dört şahit getiremeyenler...” buyurduğu gibi iffet ile olabildiğine; bazen de koca ile olabildiğine ve Allah celle celâluhu: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Kadınlardan muhsan olanlar” buyruğunda belirli bir muhsanı hariç tutmayıp genellediğine göre; ihsanın hangi manasıyla olursa olsun her muhsan kadının —senâsı yüce olan Allah'ın Kitabı'nın bize helal kıldığı üzere satın alma yoluyla veya Allah'ın indirdiği hükmün bize serbest kıldığı nikâh yoluyla sağ ellerimizin mâlik oldukları müstesna— zina veya nikâh yoluyla bize haram olması zorunludur. Dolayısıyla Allah'ın celle celâluhu hür kadınlardan bize nikâh yoluyla helal kıldığı, nesep ve sıhriyet sebebiyle bize haram kılınanlar dışındaki dörttür; cariyelerden ise nesep ve sıhriyet bakımından hür kadınlardan bize haram kılınanların hükmünde olanlar dışındaki düşmandan esir aldıklarımızdır. Zira cariyeler ve hür kadınlar bu manada helal ve haram olan hususlarda aynı hükümdedir; bir de Ehl-i Kitaptan esir aldığımız kocası bulunan cariyeler müstesnadır; çünkü esir alınmaları, istibrâdan (rahmin boş olduğunun anlaşılmasından) ve Allah'ın celle celâluhu onlar arasından humus (beşte bir) ehline ayırdığı Allah'ın hakkı çıkarıldıktan sonra esir alan kimseye onları helal kılar.

فأمَّا السِّفاحُ، فإن الله ﵎ حرَّمه مِن جميعِهن، فلم يُحِلَّه مِن حُرَّةٍ ولا أَمَةٍ، ولا مسلمةٍ ولا كافرةٍ مشركةٍ.

Zinaya gelince; şüphesiz Allah celle celâluhu onu bütün kadınlar hususunda haram kılmış, ne hür ne cariye, ne Müslüman ne de kâfir müşrik hiçbir kadında ona helallik tanımamıştır.

وأمَّا الأمَةُ التي لها زوجٌ، فإنها لا تَحِلُّ لمالِكها إلا بعدَ طلاقٍ زوجِها إيَّاها، أو وفاتِه وانقضاءِ عدَّتِها منه. فأمَّا بيعُ سيدِها إيَّاها، فغيرُ مُوجِبٍ بينَها وبيَن زوجِها فراقًا ولا تحليلًا لمشترِيها؛ لصحَّةِ الخبرِ عن رسولِ اللهِ ﷺ أنه خيَّر بَرِيرةَ إذ أعْتَقَتْها عائشةُ، بينَ المُقام معَ زوجِها، الذي كان سادتُها زوَّجوها منه في حالِ رقِّها، وبينَ فِراقِه، ولم يَجْعَلْ ﷺ عتقَ عائشةَ إيَّاها لها طلاقًا. ولو كان عتقُها وزوالُ مِلْكِ عائشةَ إِيَّاها

Kocası olan cariyeye gelince; o, kocası kendisini boşamadıkça yahut vefat edip kadının da ondan olan iddeti bitmedikçe sahibine helal olmaz. Efendisinin onu satmasına gelince; bu durum [kadın] ile kocası arasında bir ayrılığı gerektirmediği gibi, onu satın alan kimseye helal olmasını da gerektirmez. Zira Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem gelen sahih habere göre o; Âişe Berîre'yi azat ettiğinde onu, kölelik hâlindeyken efendilerinin kendisini evlendirmiş olduğu kocasıyla birlikte kalmak ile ondan ayrılmak arasında muhayyer bırakmış ve [Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem Âişe'nin onu azat etmesini bir boşanma saymamıştır. Şayet onun azat edilmesi ve Âişe'nin onun üzerindeki mülkiyetinin kalkması

لها طلاقًا، لم يكن لتخييرِ النبيِّ ﷺ إيَّاها بينَ المُقامِ مع زوجِها والفراقِ معنًى، [ولوجَب] بالعتقِ الفِراقُ، وبزوالِ ملكِ عائشةَ عنها الطلاقُ. فلمَّا خيَّرها النبيُّ ﷺ بينَ الذي ذكَرْنا وبينَ المُقامِ مع زوجِها والفِراقِ، كان معلومًا أنه لم يُخَيِّرْ بينَ ذلك إلا والنكاحُ عقدُه ثابتٌ، كما كان قبلَ زوالِ ملكِ عائشةَ عنها، فكان نظيرًا للعتقِ - الذي هو زوالُ ملكِ مالكِ المملوكةِ ذاتِ الزوجِ عنها - البيعُ الذي هو زوالُ ملكِ مالِكها عنها؛ إذ كان أحدُهما زوالًا ببيعٍ، والآخرُ بعتقٍ، في أن الفُرْقةَ لا تجِبُ بينَها وبينَ زوجِها بهما ولا بواحدٍ منهما، [ولا يجِبُ بهما ولا بواحدٍ منهما] طلاقٌ وإن اختلفا في معانٍ أُخَرَ، مِن أن لها في العتقِ الخيارَ في المُقامِ مع زوجِها والفِراقِ، لعلةٍ مفارقةٍ معنى البيعِ، وليس ذلك لها في البيعِ.

onun için bir boşanma olsaydı, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem onu kocasıyla kalmak ile ayrılmak arasında muhayyer bırakmasının bir anlamı olmazdı; azat etme ile ayrılık, Âişe'nin mülkiyetinin ondan kalkmasıyla da boşanma [gerçekleşmesi] gerekirdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu zikrettiğimiz üzere kocasıyla kalmak ile ayrılmak arasında muhayyer bıraktığına göre, bu muhayyerliği ancak nikâh akdi Âişe'nin mülkiyetinin ondan kalkmasından önceki gibi sabitken tanıdığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla kocalı cariyenin sahibinin mülkiyetinden çıkması demek olan azat etmeye, sahibinin mülkiyetinin ondan kalkması demek olan satım akdi bir denk olmuştur; çünkü biri satımla, diğeri azatla mülkiyetin kalkmasıdır; her ikisinde veya bunlardan herhangi birinde cariye ile kocası arasında ayrılık gerekmediği [ve her ikisiyle de bunlardan biriyle de] bir boşanma gerekmediği hususunda [aynıdırlar]. Her ne kadar başka açılardan; satım anlamından farklı bir gerekçeyle azat işleminde kadının kocasıyla kalma veya ayrılma muhayyerliğine sahip olması, fakat satımda buna sahip olmaması bakımından birbirlerinden farklı olsalar da durum böyledir.

فإن قال قائلٌ: وكيف يكونُ معنيًّا بالاستثناءِ مِن قولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. ما وراءَ الأربعِ مِن الخَمْسِ إلى ما فوقَهنَّ بالنكاحِ، والمنكوحاتُ به غيرُ مملوكاتٍ؟

Eğer birisi: "{وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Kadınlardan muhsan olanlar” buyruğundan yapılan istisna ile nikâh yoluyla dörtten beşe ve daha yukarısına kadar olan kadınlar nasıl kastedilmiş olabilir? Oysa nikâhlanan kadınlar [mülk olarak] sağ ellerin mâlik olduğu kimseler değildir" derse,

قيل له: إن الله تعالى لم يَخُصَّ بقولِه: {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. المملوكاتِ الرقابَ دونَ المملوكِ عليها بعقدِ النكاحِ أمرُها، بل عمَّ بقولِه: {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. كلا المعنيينِ، أعنى ملكَ الرقبةِ وملكَ الاستمتاعِ بالنكاحِ؛ لأن جميعَ ذلك ملَكتْه أيمانُنا، أمَّا هذه فملكُ استمتاعٍ، وأمَّا هذه فملكُ استخدامٍ واستمتاعٍ وتصريفٍ فيما أُبِيح لمالِكِها منها.

Ona şöyle denir: Şüphesiz Allah Teâlâ, {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna” buyruğu ile, nikâh akdiyle tasarruf yetkisine mâlik olunan kadınları hariç tutarak sadece bizzat kendilerine [köle olarak] mâlik olunan kadınları kastetmemiştir. Bilakis {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna” buyruğuyla her iki manayı, yani [kölelikteki] mülk-i rakabeyi (bizzat mülkiyeti) ve nikâh yoluyla faydalanma mülkiyetini (mülk-i istimtâ‘) birden kastetmiştir. Çünkü bütün bunlara sağ ellerimiz mâlik olmuştur; zira bunlardan biri [nikâhlı kadın] sadece faydalanma mülkiyeti iken, diğeri [cariye] ise hizmetinde kullanma, faydalanma ve mâlikine helal kılınan hususlarda tasarruf etme mülkiyetidir.

ومَن ادَّعى أن الله تبارك و تعالى عنَى بقولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. محصَنةً وغيرَ محصَنةٍ سوى مَن ذكَرْنا أولًا بالاستثناءِ بقولِه: {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} - بعضَ أملاكِ أيمانِنا دونَ بعضٍ، غيرَ الذي دللْنا على أنه غيرُ معنيٍّ به، سُئِل البرهانَ على دعواه مِن أصلٍ أو نظيرٍ، فلن يقولَ في ذلك قولًا إلا أُلْزِم في الآخَرِ مثلَه.

Kim Allah Tebâreke ve Teâlâ'nın, {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Kadınlardan muhsan olanlar” buyruğuyla —kastedilmediğini delillendirdiğimiz kimse dışında— {إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna” istisnasıyla ilk başta zikrettiğimiz kimseler haricinde, sağ ellerimizin mâlik olduklarının bir kısmını değil de bir kısmını kastederek muhsan olan ve olmayan kadınları kastettiğini iddia ederse; iddiasına dair bir asıldan (temel delilden) veya benzer bir hükümden delil istenir. O konuda söyleyeceği her sözün bir benzeri diğer hususta da aleyhine delil olarak getirilir.

فإن اعتلَّ معتلٌّ منهم بحديثِ أبي سعيدٍ الخُدْريِّ أن هذه الآيةَ نزَلت في سبايا أوطاسٍ، قيل له: إن سبايا أوطاسٍ لم يُوطَأْنَ بالمِلْكِ والسِّباءِ دونَ الإسلامِ؛ وذلك أنهنَّ كنَّ مشركاتٍ مِن عَبَدَةِ الأوثانِ، وقد قامت الحجةُ بأن نساءَ عبدةِ الأوثانِ لا يَحْلِلْنَ بالملكِ دونَ الإسلامِ، وأنهنَّ إذا أسلمْنَ فَرَّق الإسلامُ بينهنَّ وبينَ الأزواجِ، سبايا كنَّ أو مُهاجِراتٍ، غيرَ أنهن إذا كنَّ سبايا، حلَلْنَ إذا هنَّ أَسْلَمْنَ بالاستبراءِ، فلا حجةَ لمحتجٍّ في أن المحصَناتِ اللاتى عناهنَّ بقولِه: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ}. ذواتُ الأزواجِ مِن السبايا دونَ غيرِهن، بخبرِ أبى سعيدٍ الخُدْريِّ في أن ذلك نزَل في سبايا أوطاسٍ؛ لأنه وإن كان فيهن نزَل، فلم يَنْزِلْ في إباحةِ وطئِهِنَّ بِالسَّباءِ خاصَّةً دون غيرِه مِن المعانى التي ذكَرْنا، معَ أن الآيةَ تَنْزِلُ في معنىً، فتَعُمُّ ما نزَلت به فيه وغيرَه، فيَلْزَمُ حكمُها جميعَ ما عمَّتْه؛ لِما قد بيَّنَّا مِن القولِ في العمومِ والخصوصِ في كتابِنا "كتابِ البيانِ عن أصولِ الأحكامِ".

Eğer onlardan bir itirazcı , Ebû Saîd el-Hudrî'nin bu ayetin Evtâs esirleri hakkında indiğine dair hadisini delil getirirse, ona şöyle denir: Evtâs esirleriyle, Müslüman olmadıkça sadece mülkiyet ve esir alma yoluyla cinsel birliktelik kurulmamıştır; çünkü onlar putperest müşrik kadınlardı. Putperest kadınların Müslüman olmadıkça sadece mülkiyetle helal olmayacağı ve esir de olsalar hicret etmiş de olsalar Müslüman olduklarında İslam'ın onlar ile kocalarının arasını ayırdığı kesin bir delille sabittir. Ancak şu var ki onlar esir olduklarında, Müslüman oldukları takdirde istibrâ ile helal olurlar. Dolayısıyla Ebû Saîd el-Hudrî'nin bunun Evtâs esirleri hakkında indiğine dair rivayetine dayanarak, Allah'ın {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ} “Kadınlardan muhsan olanlar” buyruğuyla kastettiği muhsan kadınların başkaları değil de sadece esirlerden kocası olanlar olduğunu iddia eden kimse için hiçbir delil yoktur. Zira ayet onlar hakkında inmiş olsa bile, zikrettiğimiz diğer hususlar olmaksızın sadece esir alma sebebiyle onlarla cinsel birlikteliğin mubah kılınması hususunda inmemiştir. Bununla birlikte, bir ayet belirli bir anlam hakkında inse bile hem hakkında indiği durumu hem de diğer durumları kapsar ve lafzının kapsadığı bütün durumlar için hükmü bağlayıcı olur; nitekim bunu "Kitâbü'l-Beyân 'an Usûli'l-Ahkâm" adlı kitabımızda umum (genellik) ve husus (özellik) konusundaki sözlerimizde açıklamıştık.

القولُ في تأويلِ قولِ اللهِ: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}.

Allah'ın: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” buyruğunun tefsirine dair görüşler.

يعنى تعالى ذكرُه: كتابًا مِن اللهِ عليكم. فأخْرج الكتابَ مَصْدَرًا مِن غيرِ

Şânı yüce olan [Allah] şunu kastetmektedir: Allah'tan üzerinize bir yazıdır (hükümdür). Böylece O, “el-Kitâb” [kelimesini], kendi [lafzı] dışındaki [bir fiilin] masdarı olarak

لفظِه. وإنما جاز ذلك لأن قولَه تعالى: {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ}. إلى قولِه: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. بمعنى : كتَب اللهُ تحريمَ ما حرَّم مِن ذلك، وتحليلَ ما حلَّل مِن ذلك عليكم، كتابًا.

Bunun caiz olması ancak şundan dolayıdır: Allah Teâlâ'nın {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ} “Size analarınız haram kılındı” buyruğundan {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” buyruğuna kadar olan kısım; "Allah bunlardan haram kıldıklarının haramlığını ve helal kıldıklarının helalliğini üzerinize bir yazı (hüküm) olarak yazdı" anlamındadır.

وبما قلنا في ذلك قال أهلُ التأويلِ.

Bu konuda bizim söylediğimiz gibi tefsir ehli de söylemiştir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ بشَّارٍ، قال: ثنا أبو أحمدَ، قال: ثنا سفيانُ، عن منصورٍ، عن إبراهيمَ، قال: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. قال: ما حرَّم عليكم .

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Ahmed anlattı, dedi ki: Bize Süfyân, Mansûr'dan, o da İbrâhîm'den anlattı; İbrâhîm: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Size haram kıldığı şeylerdir ."

حدَّثنا القاسمُ، قال: حدَّثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: سألتُ عطاءً عنها، فقال: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. قال: هو الذي كتَب عليكم الأربعَ ألا تَزِيدوا .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Atâ'ya bunu sordum; {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” ayeti hakkında şöyle dedi: "O, dörtten fazlasını artırmamanızı üzerinize farz kılan (yazan) hükümdür ."

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا ابن عُلَيَّةَ، عن ابن عونٍ، عن محمدِ بن سِيرينَ، قال: قلتُ لعَبِيدَةَ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. وأشار ابن عونٍ بأصابعِه الأربعِ .

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize İbn Uleyye, İbn Avn'dan, o da Muhammed b. Sîrîn'den anlattı; [İbn Sîrîn] dedi ki: Abîde'ye: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “Sağ ellerinizin mâlik oldukları müstesna kadınlardan muhsan olanlar da [size haram kılındı. Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” ayetini sordum. İbn Avn dört parmağıyla işaret etti .

حدَّثني يعقوبُ بنُ إبراهيمَ، قال: ثنا هُشَيْمٌ، قال: أخبرَنا هشامٌ، عن ابن سِيرِينَ، قال: سألتُ عَبيدَةَ عن قولِه: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. قال: أربعٌ.

Bana Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, dedi ki: Bize Huşeym anlattı, dedi ki: Bize Hişâm, İbn Sîrîn'den haber verdi; [İbn Sîrîn] dedi ki: Abîde'ye [Allah'ın]: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” buyruğu hakkında sordum. Şöyle dedi: "[Bu sayı] dörttür."

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ المُفضَّلِ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}: الأربعُ .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” ifadesi: Dörttür .

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. قال: هذا أمرُ اللهِ عليكم. قال: يُريدُ ما حرَّم عليهم مِن هؤلاءِ، وما أحلَّ لهم. وقرَأ: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} إلى آخِرِ الآيةِ. قال: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}: الذي كتَبه، وأمْرُه الذي أمَرَكم به، {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}: أمرُ اللهِ.

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah'ın: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” buyruğu hakkında şöyle dedi: "Bu, Allah'ın üzerinize olan emridir." [İbn Zeyd] dedi ki: "Bunlardan onlara haram kıldığı ve helal kıldığı şeyleri kastetmektedir." Ve ayetin sonuna kadar {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Bunların dışındakileri, mallarınızla aramanız size helal kılındı” ayetini okudu ve şöyle dedi: "{كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}: O'nun yazdığı şey ve size emrettiği emridir; {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}: Allah'ın emridir."

وقد كان بعضُ أهلِ العربيةِ يَزْعُمُ أن قولَه: {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ}. منصوبٌ على وجهِ الإغراءِ، بمعنى: عليكم كتابَ اللهِ: الْزَموا كتابَ اللهِ.

Arap dili âlimlerinden bazıları , {كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ} “[Bunlar] Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür” buyruğunun iğrâ (teşvik/yönlendirme) yoluyla mansub olduğunu ve "Allah'ın Kitabı'na sarılın, Allah'ın Kitabı'ndan ayrılmayın" manasında olduğunu ileri sürmüşlerdir.

والذي قال مِن ذلك غيرُ مستفيضٍ في كلامِ العربِ، وذلك أنها لا تكادُ تَنْصِبُ بالحرفِ الذي تُغْرِى به، [إذا أخَّرت الإغراءَ وقدَّمت المُغْرَى به] . لا تكادُ تَقولُ: أخاك عليك، وأباك دونَك. وإن كان جائزًا.

Bu görüşü savunan kimsenin söylediği şey, Arap kelâmında yaygın değildir; çünkü Araplar [iğrâ edatı sonraya bırakılıp teşvik edilen öge öne geçirildiğinde] , kendisiyle iğrâ yaptıkları harf/kelime ile mansub yapmazlar; caiz olmakla birlikte Araplar neredeyse "Kardeşine sarıl!" veya "Babana sarıl!" demezler.

والذي هو أَوْلَى بكتابِ اللهِ أن يكونَ محمولًا على المعروفِ مِن لسانِ مَن نزَل بلسانِه، هذا مع ما ذكَرْنَا مِن تأويلِ أهلِ التأويلِ ذلك بمعنَى ما قلناه، وخلافِ ما وجَّهه إليه مَن زعَم أنه نُصِب على وجهِ الإغراءِ.

Allah'ın Kitabı'na en uygun olanı; [ayetlerin], diliyle inmiş olduğu kimselerin (Arapların) dilinde maruf (yaygın ve bilinen) olan kullanıma hamledilmesidir. Bununla birlikte, tefsir ehlinin [bu ayeti] bizim söylediğimiz anlam doğrultusunda tevil ettiklerini ve onun iğrâ yoluyla mansub olduğunu ileri süren kimsenin yorumunun hilafına olduğunu da zikretmiş bulunmaktayız.

القولُ في تأويلِ قولِه: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ}.

Allah'ın: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Bunların dışındakileri, mallarınızla aramanız size helal kılındı” buyruğunun tefsirine dair görüşler.

اخْتَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ ذلك؛ فقال بعضُهم: معنى ذلك: وأُحِلَّ لكم ما دونَ الخَمْسِ، أن تَبْتَغوا بأموالِكم على وجهِ النكاحِ.

Tefsir ehli bunun yorumunda ihtilaf etmişlerdir; bazısı şöyle demiştir: Bunun anlamı: "Nikâh yoluyla mallarınızla talep etmeniz üzere beşten az olanlar (dörde kadar olanlar) size helal kılındı" demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}: ما دونَ الأربع، {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı”: Dörtten az olanlar (dörde kadar olanlar), {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Mallarınızla aramanız üzere” .

حدَّثنا ابن وَكيعٍ، قال: ثنا أبي، عن سفيانَ، عن هشامٍ، عن ابن سِيرينَ، عن عَبِيدَةَ السَّلْمانيِّ: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}: يعنى ما دونَ الأربع .

Bize İbn Vekî' anlattı, dedi ki: Bize babam, Süfyân'dan, o Hişâm'dan, o İbn Sîrîn'den, o da Abîde es-Selmânî'den anlattı: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı”: Yani dörtten az olanlar (dörde kadar olanlar) demektir .

وقال آخَرون: بل معنى ذلك: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}؛ مَن سَمَّى لكم تحريمَه مِن أقاربِكم.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı”; akrabalarınızdan size haramlığı ismen zikredilenlerin dışındakiler demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثنا حجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، قال: سألتُ عطاءً عنها، فقال: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}. قال: ما وراءَ ذاتِ القرابةِ، {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} .

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Haccâc, İbn Cüreyc'den anlattı, dedi ki: Atâ'ya bunu sordum; şöyle dedi: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı”: Akrabalık bağı bulunanların dışındakilerdir, {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Mallarınızla aramanız üzere” .

وقال آخَرون: بل معنى ذلك: وأُحِلَّ لكم ما وراءَ عددِ ما أُحِلَّ لكم مِن

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı; size helal kılınan sayının ötesindeki...

المحصَناتِ مِن النساءِ الحرائرِ؛ مِن الإماءِ.

cariyeler size helal kılındı demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ بشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ في قولِه: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}. قال: ما ملَكت أيمانُكم .

Bize Muhammed b. Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdüla'lâ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den Allah'ın: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” buyruğu hakkında anlattı; [Katâde] dedi ki: "Sağ ellerinizin mâlik olduklarıdır ."

قال أبو جعفرٍ: وأَوْلَى الأقوالِ في ذلك بالصوابِ ما نحن مُبَيِّنوه ، وهو أن الله جلَّ ثناؤه بيَّن لعبادِه المحرَّماتِ بالنَّسَبِ والصِّهْرِ، ثم المحرَّماتِ مِن المحصَناتِ مِن النساءِ، ثم أخبرَهم جلَّ ثناؤه أنه قد أحلَّ لهم ما عدا هؤلاء المحرَّماتِ المبيَّناتِ في هاتيْن الآيَتيْنِ أن نَبْتَغِيَه بأموالِنا نكاحًا ومِلْكَ يمينٍ، لا سَفاحًا.

Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda doğruluğa en yakın olan görüş açıklayacağımız şu görüştür: Zikri yüce olan Allah kullarına nesep ve sıhriyet bakımından haram kılınanları, ardından kadınlardan muhsan olan haramları açıklamış; sonra da zikri yüce olan Allah, bu iki ayette açıklanan haramların dışındakileri zina yoluyla değil nikâh ve mülk-i yemin yoluyla mallarımızla talep etmemizi helal kıldığını bildirmiştir.

فإن قال قائلٌ: عرَفْنا المحلَّلاتِ اللواتى هنَّ وراءَ المحرَّماتِ بالأنسابِ والأصهارِ، فما المحلَّلاتُ مِن المحصناتِ والمحرَّماتُ منهنَّ؟

Eğer birisi: "Nesep ve sıhriyet yoluyla haram kılınanların dışındaki helal kadınları bildik; peki muhsan kadınlardan helal olanlar ve haram olanlar hangileridir?" derse,

قيل: هو ما دونَ الخَمْسِ مِن واحدةٍ إلى أربعٍ - على ما ذكَرْنا عن عَبِيدَةَ والسُّدِّيِّ - مِن الحرائرِ، فأمَّا ما عدا ذواتِ الأزواجِ، فغيرُ عددٍ محصورٍ بمِلْكِ اليمينِ.

Şöyle denilir: O, hür kadınlardan Abîde ve es-Süddî'den aktardığımız üzere birden dörde kadar olan beşten azıdır; kocalı kadınların dışındakilere gelince, bunlar mülk-i yemin ile sınırsız bir sayıdır.

وإنما قلنا: إن ذلك كذلك؛ لأن قولَه: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} عامٌّ في كلِّ مُحَلَّلٍ لنا مِن النساءِ أن نبتغِيَها بأموالِنا، فليس توجيهُ معنى ذلك إلى بعضٍ منهنَّ بأولى من بعضٍ، إلا أن تقومَ بأن ذلك كذلك حجةٌ يجِبُ التسليمُ لها، ولا حُجَّةَ بأن ذلك كذلك.

Bizim: «Bu durum böyledir» dememizin sebebi şudur: Çünkü O'nun: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların ötesindekiler size helal kılındı” buyruğu, kadınlardan mallarımız karşılığında talep etmemiz hususunda bize helal kılınan herkes hakkında geneldir. Dolayısıyla bu ifadenin anlamını kadınlardan bir kısmına yönlendirmek diğer bir kısmına yönlendirmekten daha evla değildir; meğerki durumun böyle olduğuna dair teslim olunması zorunlu bir hüccet (delil) bulunsun. Oysa durumun böyle olduğuna dair [ortada] hiçbir hüccet (delil) yoktur.

واختلَفتِ القرأَةُ في قراءةِ قولِه: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}؛ فقرأ ذلك بعضُهم: (وأَحَلَّ لَكُمْ). بفتحِ الألفِ مِن (أَحَلَّ) . بمعنى: كَتب اللهُ عليكم، وأحَلَّ لكم ما وراءَ ذلكم.

Kıraat âlimleri {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} ayetinin okunuşunda ihtilaf etmişlerdir; bazısı bunu, "Allah üzerinize yazdı ve bunların dışındakileri size helal kıldı" manasında (أَحَلَّ) kelimesinin elif harfini üstünle (وَأَحَلَّ لَكُمْ) şeklinde okumuştur .

وقرَأه آخَرون: {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} . اعتبارًا بقولِه: {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ} - {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}.

Başkaları ise, {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ} “Size analarınız haram kılındı” - {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” ayetleri arasındaki uyumu gözeterek {وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} şeklinde [meçhul/ötreli] okumuştur .

قال أبو جعفرٍ: والذي نقولُ في ذلك أنهما قراءتان معروفتان مستفيضتان في قَرَأَةِ الإسلامِ، غيرُ مختَلِفَتَى المعنى، فبأَيِّ ذلك قرَأ القارئُ فمصيبٌ الحقَّ.

Ebû Ca'fer der ki: Bu konuda bizim diyeceğimiz şudur: Bunlar İslam kurrâsı arasında bilinen ve yaygın olan, anlam bakımından birbirinden farklı olmayan iki kıraattir; dolayısıyla okuyan kimse bu iki kıraatten hangisiyle okursa doğruya isabet etmiş olur.

وأمَّا معنى قولِه: {مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}. فإنه يعنى: ما عدا هؤلاءِ اللواتي حرَّمْتُهن عليكم، {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ}. يقولُ: أَن تَطْلُبُوا وتَلْتَمِسوا بأموالِكم؛ إما شراءً بها، وإما نكاحًا بصَداقٍ معلومٍ، كما قال جلَّ ثناؤُه: {وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ} [البقرة: ٩١]. يعني: بما عداه وبما سواه.

{مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler” buyruğunun anlamına gelince; "Size haram kıldığım bu kadınların dışındakiler" demektir; {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Mallarınızla aramanız” ifadesi de: Gerek mallarınızla satın alarak gerekse bilinen bir mehirle nikâhlayarak aramanız ve talep etmenizdir; nitekim senâsı yüce olan Allah: {وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ} [el-Bakara: 91] “Onun dışındakini inkâr ederler” buyurmuştur; yani "onun dışındakini ve ondan başkasını" demektir.

وأمَّا موضعُ: {أَنْ}. مِن قولِه: {أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ}. فرفعٌ؛ ترجمةً عن {مَّا} التي في قولِه: {وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاءَ ذَلِكُمْ}. في قراءةِ مَن قرَأ: {وَأُحِلَّ}. بضمِّ الألفِ، ونصبٌ على ذلك في قراءةِ مَن قرَأ ذلك: (وأَحَلَّ). بفتح الألفِ. وقد يَحْتَمِلُ النصبُ في ذلك في القراءتيِن على معنى: وأحلَّ لكم ما وراءَ ذلكم لأن تَبْتَغوا. فلمَّا حُذِفتِ اللَّامُ الخافضةُ اتَّصلت بالفعلِ قبلَها فنُصِبت.

{أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ} “Mallarınızla aramanız” buyruğundaki {أَنْ} edatının iraptaki yerine gelince; {وَأُحِلَّ} kelimesini hemzenin zammesiyle okuyanların kıraatine göre, {وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” buyruğundaki {مَّا} kelimesinden bedel (terceme) yapılarak ref konumundadır. Bu kelimeyi hemzenin fethasıyla (وأَحَلَّ) şeklinde okuyanların kıraatine göre ise aynı şekilde nasb konumundadır. Ayrıca her iki kıraatte de: "Aramanız için [bunların dışındakiler size helal kılındı/kıldı] (لأن تَبْتَغوا)" manası doğrultusunda nasb konumunda olması da muhtemeldir. Cer edatı olan lâm harfi hazfedilince (düşürülünce), [fiilimsi] kendisinden önceki fiile bağlanmış ve nasb mahallinde olmuştur.

وقد يَحْتَمِلُ أن تكونَ في موضعِ خفضٍ بهذا المعنى، إذ كانت اللامُ في هذا الموضعِ معلومًا أن بالكلامِ إليها الحاجةَ.

Bu anlam doğrultusunda cer mahallinde olması da muhtemeldir; zira bu konumda sözün lâm harfine ihtiyaç duyduğu bilinmektedir.

القولُ في تأويلِ قولِه: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ}.

Allah'ın: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “İffetli yaşamak ve zina etmemek şartıyla” buyruğunun tefsirine dair görüşler.

يعنى بقولِه جلَّ ثناؤه: {مُحْصِنِينَ}: أعفَّاءَ بابتغائِكم ما وراءَ ما حُرِّم عليكم مِن النساءِ بأموالِكم، {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}. يقولُ: غَيرَ مُزَانِينَ .

Senâsı yüce olan Allah, {مُحْصِنِينَ} buyruğuyla: Size haram kılınan kadınların dışındakileri mallarınızla talep ederek iffetli davrananlar , {غَيْرَ مُسَافِحِينَ} buyruğuyla da: Zina edenler olmaksızın demektir.

كما حدَّثني محمدُ بنُ عَمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ في قولِه: {مُحْصِنِينَ}. قال: متناكِحِين، {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}. قال: زانِينَ بكلِّ زانيةٍ .

Nitekim bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {مُحْصِنِينَ} “İffetli yaşamak şartıyla” buyruğu hakkında şöyle anlattı: "Nikâhlananlar olarak"; {غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “Zina etmemek üzere” buyruğu hakkında da: "Her zina eden kadınla zina edenler olmaksızın" dedi.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ، قال: {مُحْصِنِينَ}: مُتَناكِحِين، {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}: السِّفاحُ الزنَى.

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den anlattı; [Mücâhid] dedi ki: "{مُحْصِنِينَ}: Nikâhlananlar olarak; {غَيْرَ مُسَافِحِينَ}: Sifâh zinadır."

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ}. يقولُ: مُحْصِنين غيرَ زُناةٍ .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: {مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ} “İffetli yaşamak ve zina etmemek şartıyla” ifadesi hakkında şöyle der: "Zina edenler olmaksızın iffetli davrananlar olarak" .

القولُ في تأويلِ قولِه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً}.

[Allah Teâlâ'nın] {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً} “Onlardan hangilerinden faydalandıysanız, mehirlerini belirlenmiş bir hak olarak kendilerine verin” buyruğunun tefsirine dair açıklama.

اخْتَلف أهلُ التأويلِ في تأويلِ قولِه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}؛ فقال بعضُهم: معناه: فما نكَحْتُم منهنَّ فجامَعْتُموهنَّ، يعنى مِن النساءِ، {فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً}. يعنى: صَدُقاتِهنَّ فريضةً معلومةً.

Tefsir ehli, Allah'ın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” buyruğunun tefsirinde ihtilaf etmişlerdir; bazısı şöyle demiştir: Bunun anlamı: "Kadınlardan hangilerini nikâhlayıp onlarla cinsel birliktelikte bulunduysanız, {فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً} “Mehirlerini belirlenmiş bir hak olarak kendilerine verin” yani belirlenmiş bir farz olarak mehirlerini onlara verin" demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا عبدُ اللهِ بنُ صالحٍ، قال: ثني معاويةُ بنُ صالحٍ، عن عليِّ بن أبي طلحةَ، عن ابن عباسٍ قولَه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً}. يقولُ: إذا تزوَّج الرجلُ منكم المرأةَ، ثم نكَحها مرةً واحدةً، فقد وجَب صداقُها كلُّه، والاستمتاعُ هو النكاحُ، وهو قولُه: {وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً} .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Abdullah b. Sâlih anlattı, dedi ki: Bana Muâviye b. Sâlih, Ali b. Ebî Talha'dan, o da İbn Abbâs'tan Allah'ın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız, mehirlerini belirlenmiş bir hak olarak kendilerine verin” buyruğu hakkında şöyle anlattı: "Sizden bir adam bir kadınla evlenir de sonra onunla bir defa cinsel birliktelikte bulunursa mehrinin tamamı kesinleşir; istimta nikâhtır; bu da Allah'ın: {وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً} “Kadınlara mehirlerini gönül rızasıyla verin” buyruğudur."

حدَّثنا الحسنُ بنُ يحيى، قال: أخبرَنا عبدُ الرزاقِ، قال: أَخبرَنا مَعْمَرٌ، عن الحسنِ في قولِه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}. قال: هو النكاحُ .

Bize el-Hasen b. Yahyâ anlattı, dedi ki: Bize Abdürrezzâk haber verdi, dedi ki: Bize Ma‘mer, el-Hasen'den Allah'ın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” buyruğu hakkında: "O nikâhtır" dediğini haber verdi.

حدَّثني المُثَنَّى، قال: ثنا أبو حُذيفةَ، قال: ثنا شبلٌ، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}: النكاحُ .

Bana el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Huzeyfe anlattı, dedi ki: Bize Şibl, İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den anlattı: "{فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız”: Nikâhtır" .

حدَّثنا القاسمُ، قال: ثنا الحسينُ، قال: ثني حجَّاجٌ، عن ابن جُريجٍ، عن مجاهدٍ قولَه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}. قال: النكاحَ أراد.

Bize el-Kâsım anlattı, dedi ki: Bize el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bana Haccâc, İbn Cüreyc'den, o da Mücâhid'den Allah'ın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” buyruğu hakkında anlattı; [Mücâhid]: "Nikâhı kastetti" dedi.

حدَّثني يونسُ، قال: أخبرَنا ابن وهبٍ، قال: قال ابن زيدٍ في قولِه: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً} الآية. قال: هذا النكاحُ، وما في القرآنِ إِلَّا نكاحٌ، إذا أخَذْتَها واسْتَمتعتَ بها، فأعْطِها أجرَها؛ الصداقَ، فإن وضَعَتْ لك منه شيئًا فهو لك سائغٌ، فرَض اللهُ عليها العِدَّةَ، وفرَض لها الميراثَ. قال: والاسْتِمْتاعُ هو النكاحُ ههنا إذا دخَل بها .

Bana Yûnus anlattı, dedi ki: Bize İbn Vehb haber verdi, dedi ki: İbn Zeyd, Allah Teâlâ'nın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız, mehirlerini farz kılınmış bir hak olarak kendilerine verin” ayeti hakkında şöyle dedi: "Bu nikâhtır; Kur'an'da nikâhtan başkası yoktur. Bir kadını nikâhlayıp onunla birlikte olduğunda mehir olarak ücretini ver. Şayet o sana mehirinden bir kısmını bağışlarsa bu senin için afiyetle helaldir. Allah kadına iddet beklemeyi farz kılmış ve ona miras payı takdir etmiştir." [İbn Zeyd] devamla şöyle dedi: "Buradaki istimtâ (yararlanma), kendisiyle zifafa girdiği zamanki nikâhtır."

وقال آخَرون: بل معنى ذلك: فما تمتَّعْتُم به منهنَّ بأجرٍ تمتُّعَ اللذةِ، لا بنكاحٍ مطلقٍ على وجهِ النكاحِ الذي يكونُ بوليٍّ وشهودٍ ومهرٍ.

Başkaları ise şöyle demiştir: Bilakis bunun anlamı: 'Veli, şahitler ve mehir ile olan nikâh tarzında mutlak bir nikâh ile değil, bir ücret karşılığında zevk alma şeklinde onlardan hangisiyle faydalandıysanız' demektir.

ذكرُ مَن قال ذلك

Bunu söyleyenlerin zikri:

حدَّثنا محمدُ بنُ الحسينِ، قال: ثنا أحمدُ بنُ مُفَضَّلٍ، قال: ثنا أسباطُ، عن السُّدِّيِّ: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أجلٍ مسمًّى فآتُوهُنَّ أجورَهُنَّ فريضةً ولا جُناحَ علَيكم فِيما تراضَيْتُم به مِن بعدِ الفريضةِ): فهذه المتعةُ؛ الرجلُ يَنْكِحُ المرأةَ بشرطِ إلى أجلٍ مسمًّى، ويُشْهِدُ، شاهديْنِ، ويَنْكِحُ بإذنِ وليِّها، وإذا انْقَضت المدةُ، فليس له عليها سبيلٌ، وهى منه بَرِيَّةٌ، وعليها أن تَسْتَبْرِئَ ما في رحمِها، وليس بينَهما ميراثُ، ليس يَرِثُ واحدٌ منهما صاحبَه .

Bize Muhammed b. el-Huseyn anlattı, dedi ki: Bize Ahmed b. Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Esbât, es-Süddî'den anlattı: "(Onlardan hangileriyle belirlenmiş bir süreye kadar yararlandıysanız, mehirlerini belirlenmiş bir hak olarak kendilerine verin. Belirlenmiş olandan sonra karşılıklı rızalaştığınız şeyde size bir günah yoktur): Bu mut'adır; adam belirli bir süreye kadar şart koşarak kadınla evlenir, iki kişiyi şahit tutar ve velisinin izniyle evlenir. Süre sona erdiğinde artık onun kadın üzerinde bir hakkı kalmaz, kadın da ondan ayrılmış olur. Kadının rahminde çocuk olup olmadığını anlamak için istibrâ yapması (beklemesi) gerekir. Aralarında miras bağı yoktur, birbirlerine mirasçı olamazlar" .

حدَّثني محمدُ بنُ عمرٍو، قال: ثنا أبو عاصمٍ، عن عيسى، عن ابن أبي نَجيحٍ، عن مجاهدٍ: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}. قال: يعنى نكاحَ المتعةِ .

Bana Muhammed b. Amr anlattı, dedi ki: Bize Ebû Âsım, Îsâ'dan, o İbn Ebî Necîh'ten, o da Mücâhid'den Allah'ın: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” buyruğu hakkında: "Mut'a nikâhını kastetmektedir" dediğini anlattı.

حدَّثنا أبو كُريبٍ، قال: ثنا يحيى بنُ عيسى، قال: ثنا نُصَيْرُ بنُ أَبي الأشعثِ، قال: ثني ابن حبيبِ بن أبي ثابتٍ، عن أبيه، قال: أعطانى ابن عباسٍ

Bize Ebû Küreyb anlattı, dedi ki: Bize Yahyâ b. Îsâ anlattı, dedi ki: Bize Nuseyr b. Ebî'l-Eş'as anlattı, dedi ki: Bana İbn Habîb b. Ebî Sâbit, babasından anlattı; dedi ki: İbn Abbâs bana

مصحفًا، فقال: هذا على قراءةِ أُبَيٍّ. قال أبو كُريبٍ : قال يحيى: فرأيتُ المصحفَ عندَ نُصيرٍ فيه: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أجلٍ مسمًّى).

bir mushaf verdi ve: "Bu, Übeyy'in kıraati üzeredir" dedi. Ebû Küreyb dedi ki : Yahyâ dedi ki: Nuseyr'in yanındaki mushafı gördüm, onda: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أجلٍ مسمًّى) 'Onlardan hangileriyle belirlenmiş bir süreye kadar yararlandıysanız' yazıyordu.

حدَّثنا حُميدُ بنُ مَسْعَدَةَ، قال: ثنا بشرُ بنُ المُفَضَّل، قال: ثنا داودُ، عن أبي نَضْرَةَ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن متعةِ النساءِ، قال: أمَا تَقْرَأ سورةَ "النساءِ"؟ قال: قلتُ: بلى. قال: فما تَقْرَأُ فيها: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أجلٍ مسمًّى)؟. قلتُ: لا، لو قرأتُها هكذا ما سألتُك. قال: فإنها كذا.

Bize Humeyd b. Mes‘ade anlattı, dedi ki: Bize Bişr b. el-Mufaddal anlattı, dedi ki: Bize Dâvûd, Ebû Nadre'den anlattı; dedi ki: İbn Abbâs'a kadınların mut'asını sordum. "Nisâ Suresi'ni okumuyor musun?" dedi. "Evet" dedim. Dedi ki: "Orada: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أجلٍ مسمًّى) 'Onlardan hangileriyle belirlenmiş bir süreye kadar yararlandıysanız' şeklinde okumuyor musun?" Ben: "Hayır, böyle okusaydım sana sormazdım" dedim. Dedi ki: "O böyledir."

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنى عبدُ الأعلى، قال: ثنى داودُ، عن أبي نَضْرَةَ، قال: سألتُ ابنَ عباسٍ عن المتعةِ. فذكَر نحوَه.

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bana Abdüla‘lâ anlattı, dedi ki: Bana Dâvûd, Ebû Nadre'den anlattı; dedi ki: İbn Abbâs'a mut'ayı sordum... ve benzerini zikretti.

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي مَسْلَمةَ ، عن أبي نَضْرَةَ، قال: قرَأتُ هذه الآيةَ على ابن عباسٍ: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ}. فقال ابن عباسٍ: (إلى أجلٍ مسمًّى). قال: قلتُ: ما أَقْرَؤُها كذلك. قال: واللهِ لأَنْزَلَها اللهُ كذلك. ثلاثَ مراتٍ .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Ebû Mesleme'den , o da Ebû Nadre'den anlattı; dedi ki: İbn Abbâs'a şu ayeti: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” okudum. Bunun üzerine İbn Abbâs: "(إلى أجلٍ مسمًّى) 'Belirlenmiş bir süreye kadar'" dedi. [Ebû Nadre] dedi ki: "Ben onu böyle okumuyorum" dedim. [İbn Abbâs] üç defa: "Allah'a yemin ederim ki Allah onu kesinlikle böyle indirmiştir" dedi.

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا أبو داودَ، قال: ثنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، عن هُبَيرةَ ، أن ابنَ عباسٍ قرَأ: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أَجَلٍ مسمًّى) .

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Ebû Dâvûd anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, Ebû İshâk'tan, o Hubeyre'den anlattı ki İbn Abbâs: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أَجَلٍ مسمًّى) "Onlardan hangileriyle belirlenmiş bir süreye kadar yararlandıysanız" şeklinde okumuştur .

حدَّثنا ابن المُثَنَّى، قال: ثنا ابن أَبي عَدِيٍّ، عن شعبةَ، وحدَّثنا خلَّادُ بنُ

Bize İbnü'l-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize İbn Ebî Adiyy, Şu‘be'den anlattı; bize Hallâd b.

أَسْلَمَ، قال: أخبرَنا النَّضْرُ، قال: أخبرَنا شعبةُ، عن أبي إسحاقَ، عن ابن عباسٍ بنحوِه.

Eslem anlattı, dedi ki: Bize en-Nadr haber verdi, dedi ki: Bize Şu‘be, Ebû İshâk'tan, o da İbn Abbâs'tan benzerini haber verdi.

حدَّثنا ابن بشَّارٍ، قال: ثنا عبدُ الأعلى، قال: ثنا سعيدٌ، عن قتادةَ، قال: في قراءةِ أُبَيِّ بن كعبٍ: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أَجَلٍ مسمًّى) .

Bize İbn Beşşâr anlattı, dedi ki: Bize Abdüla‘lâ anlattı, dedi ki: Bize Saîd, Katâde'den anlattı; [Katâde] dedi ki: Übeyy b. Ka‘b'ın kıraatinde: (فما اسْتَمْتَعْتُم به منهنَّ إلى أَجَلٍ مسمًّى) "Onlardan hangileriyle belirlenmiş bir süreye kadar yararlandıysanız" şeklindedir.

حدَّثنا محمدُ بنُ المُثَنَّى، قال: ثنا محمدُ بنُ جعفرٍ، قال: ثنا شعبةُ، عن الحكَمِ، قال: سألتُه عن هذه الآيةِ: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ}. إلى هذا الموضع: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} أمنسوخةٌ هي؟ قال: لا. قال الحكمُ: وقال عليٌّ ﵁: لولا أن عمرَ ﵁ نهَى عن المتعةِ، ما زنَى إلا شقيٌّ .

Bize Muhammed b. el-Müsennâ anlattı, dedi ki: Bize Muhammed b. Ca‘fer anlattı, dedi ki: Bize Şu‘be, el-Hakem'den anlattı; dedi ki: Ona şu ayeti: {وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ} “Sağ ellerinizin malik olduğu (cariyeler) müstesna, evli kadınlar da (size haram kılındı)” ayetinden şu: {فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangileriyle yararlandıysanız” yerine kadar sordum ve: "Bu neshedilmiş midir?" dedim. O: "Hayır" dedi. Hakem dedi ki: Ali radıyallâhu anh şöyle demiştir: "Ömer radıyallâhu anh mut'ayı yasaklamasaydı, şakîden (bedbaht olandan) başkası zina etmezdi" .